CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1.1 Các khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh 1.1 Khái niệm Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là một vấn đề vô cùng phức tạp và có liên quan đến nhiều yếu tố, khía cạnh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như lao động, nguyên vật liệu, các yếu tố kỹ thuật và thời gian được sử dụng để sản xuất ra sản phẩm được thực hiện qua một hay nhiều quá trình sản xuất. Khái niệm hiệu quả kinh doanh đã cho ta thấy bản chất của nó là phản ánh mặt chất lượng các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu xác định của doanh nghiệp đó. Tuy nhiên để hiểu rõ và có thể ứng dụng được hiệu quả kinh doanh vào việc xác lập các công thức, chỉ tiêu cụ thể qua đó đánh giá tính hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thì chúng ta cần làm rõ những vấn đề sau: - Đầu tiên, hiệu quả kinh doanh về mặt định lượng thực chất đó chính là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và yếu tố nguồn lực đầu vào có tính đến các mục tiêu của doanh nghiệp. Mối quan hệ so sánh ở đây có thể là so sánh tuyệt đối hoặc là so sánh tương đối.
Về mặt so sánh tuyệt đối, hiệu quả kinh doanh là: H=K–C 10 Về mặt so sánh tương đối, Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được xác định bằng cách đối chiếu và so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí hoặc các nguồn lực tạo ra kết quả đó. H=K/C Trong đó: H: hiệu quả kinh doanh K: kết quả kinh doanh (bằng các chỉ tiêu: Tổng doanh thu, lợi nhuận…) C: Nguồn lực đầu vào gắn với kết quả đó (Lao động, chi phí kinh doanh, vốn, tài sản…) Chỉ tiêu này cho chúng ta biết một đồng nguồn lực đầu vào sẽ đem lại mấy đồng kết quả đầu ra, hệ số của chỉ tiêu này càng lớn thì chứng tỏ khả năng sinh lợi của chi phí đầu vào càng cao, hiệu quả càng lớn và ngược lại. Về mặt định tính, mức độ hiệu quả kinh doanh thu được sẽ phản ánh trình độ và năng lực quản lý sản xuất kinh doanh. Hai mặt định tính và định lượng của hiệu quả kinh doanh luôn luôn gắn liền không được tách rời nhau.
- Thứ hai, chúng ta phải phân biệt hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế xã hội với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. - Thứ ba, hiệu quả trước mắt với hiệu quả lâu dài: các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh phụ thuộc rất lớn vào mục tiêu của doanh nghiệp do đó hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh ở các giai đoạn khác nhau sẽ khác nhau. Xét về lâu dài thì các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của toàn bộ các hoạt động sản xuất kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp là lợi nhuận và các chỉ tiêu về doanh lợi. Xét về tính hiệu quả trước mắt thì nó phụ thuộc vào các mục tiêu hiện tại mà doanh nghiệp đang theo đuổi.2 Ý nghĩa Phân tích hiệu quả hoạt động chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Đó là công cụ quản lý có hiệu quả mà các doanh nghiệp sử dụng từ trước đến nay. Kiểm tra đánh giá hoạt động kinh doanh thông qua các chỉ tiêu kinh tế đã xây dựng.Giúp doanh nghiệp nhìn nhận đúng đắn khả năng, sức mạnh và hạn chế của mình.Phát hiện những khả năng tiềm tàng của doanh nghiệp.Là cơ sở quan trọng để ra quyết định kinh doanh.Phân tích kinh doanh giúp dự báo, đề phòng và hạn chế những rủi ro nhất định trong kinh doanh. Hữu dụng cho cả những đối tượng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Phân tích hiệu quả hoạt động không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với bản thân Công ty mà còn có ý nghĩa đối với những ai quan tâm đến Công ty đặc biệt là nhà đầu tư, ngân hàng, nhà cung cấp,.vì phân tích hiệu quả hoạt động sẽ giúp cho họ có những thông tin để có những quyết định chính xác hơn, kịp thời hơn.3 Vai trò Nhằm đánh giá và kiểm tra khái quát kết quả đạt được so với mục tiêu kế hoạch đề ra, để xem xét trong quá trình hoạt động kinh doanh doanh nghiệp đã có cố gắng trong việc hoành thành mục tiêu hay không.
Từ đó tim ra nguyên nhân và đưa ra giải pháp để doanh nghiệp ngày càng hoàn thiện. Bên cạnh đó, việc phân tích cũng giúp cho doanh nghiệp thấy được những mặt ưu thế của minh trên thị trường. Từ đó, xây dựng cơ cấu mặt hàng kinh doanh có hiệu quả, góp phần nâng cao tổng mức lợi nhuận cho doanh nghiệp. Phân tích hoạt động kinh doanh cũng giúp ta nhìn ra các nhân tố bên trong, bên ngoài ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và tim ra các nguyên nhân gây nên mức độ ảnh hưởng đó.
Từ đó, giúp đề ra các biện pháp khai thác khả năng tiềm tàng và khắc phục những yếu kém, tồn tại của quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.4 Đối tượng sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh a. Lợi nhuận Lợi nhuận của doanh nghiệp là số chênh lệch giữa các khoản doanh thu thu về so với các khoản chi phí bỏ ra. Lợi nhuận của doanh nghiệp phụ thuộc vào hoạt động sản xuất kinh doanh và trình độ quản lý của doanh nghiệp. Lợi nhuận của doanh nghiệp bao gồm các bộ phận: Lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh: là lợi nhuận thu được do tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ từ các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Lợi nhuận thu được từ hoạt động tài chính: là phần chênh lệch giữa thu và chi cho hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Lợi nhuận thu được từ hoạt động khác: là khoản lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh, mang tính chất không thường xuyên hay nói cách khác là khoản chênh lệch giữa thu và chi từ các hoạt động khác của doanh nghiệp. Lợi nhuận = Doanh thu – Chi phí b)Doanh thu Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được trong kĩ kinh doanh phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động tài chính và các hoạt động không thường xuyên khác của doanh nghiệp, góp phần làm tăng nguồn vốn chủ sở hữu. Theo nguồn hình thành, doanh thu của doanh nghiệp bao gồm các bộ phận cấu thành sau đây: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
+ Bán hàng: bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra, bán hàng hóa mua vào. 13 + Cung cấp dịch vụ: thực hiện công việc đã thỏa thuận theo hợp đồng trong một hoặc nhiều kĩ kinh doanh như: dịch vụ vận tải, dịch vụ gia công, cho thuê TSCD. Doanh thu hoạt động tài chính: phản ánh các khoản doanh thu phát sinh từ hoạt động tài chính như: tiền lãi cho vay, lãi tiền gửi ngân hàng, cổ tức, lợi nhuận được chia, thu nhập từ hoạt động đầu tư chứng khoán, lãi do chênh lệch tỷ giá hối đối, lãi do bán ngoại tệ. Thu nhập khác: phản ánh các khoản thu nhập, doanh thu ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh như thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, tiền phạt do khách hàng vi phạm họp đồng, các khoản được ngân sách nhà nước hoàn lại.
• Biến động giá : (P1a-P0a)Q1a + (P1b-P0b)Q1b +… • Biến động lượng: P0a(Q1a-Q0a) + P0b(Q1b-P0b) +… c) Chi phí Chi phí là một phạm trù kinh tế quan trọng gắn liền với sản xuất và lưu thông hàng hóa. Đó là những hao phí lao động xã hội được biểu hiện bằng tiền trong quá trình hoạt động kinh doanh. Chi phí của doanh nghiệp là tất cả những chi phí phát sinh gắn liền với doanh nghiệp trong quá trình hình thành, tồn tại và hoạt động từ khâu mua nguyên vật liệu, tạo ra sản phẩm đến khi tiêu thu. Có nhiều loại chi phí nhưng trong phạm vi của đề tài chỉ xem xét sự biến động các loại chi phí sau: Giá vốn hàng bán: phản ánh trị giá vốn (giá nhập kho) của sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, sản xuất.
Chi phí bán hàng: phản ách các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ như: chi phí nhân viên bán hàng, chi phí vật liệu bao bì. 14 Chi phí quản lý doanh nghiệp: phản ánh các chi phí quản lý chung của toàn doanh nghiệp gồm các chi phí sau : chi phí nhân viên bộ phận quản lý, chi phí vật liệu văn phòng. Chi phí tài chính: chi phí tài chính bao gồm các khoản chi phí hoặc lỗ phát sinh liên quan đến hoạt động tài chính như: chi phí đi vay, lỗ phát sinh khi bán ngoại tệ, lỗ chênh lệch tỷ giá. Chi phí khác: là những chi phí phát sinh do các hoạt động riêng biệt với các hoạt động thông thường của doanh nghiệp như: chi phí thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, tiền phạt do vi phạm họp đồng, bị phạt thuế.
Muốn phân tích chất lượng chi phí ta phải đặt chúng trong mối quan hệ vói doanh thu hoạt động thực tế.Từ đó ta có chỉ tiêu tỷ suất chi phí. 𝑇ổ𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑖 𝑝ℎí Tỷ suất chi phí= 𝐷𝑜𝑎𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑢 x 100% 1.5 Nhiệm vụ của phân tích kết quả hoạt động kinh doanh Trong quá trình phân tích hoạt động kinh doanh cần xem xét, đánh giá giữa kết quả thực hiện được so với kế hoạch hoặc so với tình hình thực hiện kì trước, các doanh nghiệp tiêu biểu bình quân nội ngành và các thông số thị trường. Kiểm tra và đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh qua các chỉ tiêu kinh tế đã xây dựng. Xác định các nhân tố ảnh hưởng các chỉ tiêu và tìm nguyên nhân gây nên các mức độ ảnh hưởng đó.
Đề xuất các giải pháp nhằm khai thác tiềm năng và khắc phục những tồn tại yếu kém. Xây dựng phương án kinh doanh căn cứ vào mục tiêu đã định.6 Các công cụ tài chính a) Nhóm chỉ tiêu thanh toán • Hệ số thanh toán lưu động 15 Trong tổng tài sản lưu động bào gồm rất nhiều các khoản mục có tính thanh khoản khác nhau, hệ số thanh toán vốn lưu động là tỷ lệ giữa tài sản có khả năng chuyển hoá thành tiền để trả nợ (tiền và các chứng khoán ngắn hạn) chiếm trong tài sản lưu động.