phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng hiệu quả kinh doanh tại Công ty cổ phần tập đoàn đầu tƣ Thăng Long(TIG) Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của TIG 5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm của hiệu quả kinh doanh Hiện nay, để đề cập đến vấn đề hiệu quả thì ngƣời ta vẫn chƣa thống nhất đƣợc một khái niệm. Bởi vì ở mỗi một lĩnh vực khác nhau, xem xét trên các góc độ khác nhau thì ngƣời ta có những cách nhìn nhận khác nhau về vấn đề hiệu quả và thông thƣờng khi nói đến hiệu quả của một lĩnh vực nào đó thì ngƣời ta gắn ngay tên của lĩnh vực đó liền ngay sau hiệu quả.
Hiệu quả kinh doanh(HQKD) của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng nguồn nhân tài vật lực của doanh nghiệp, đƣợc xác định bằng cách đối chiếu so sánh giữa kết quả đạt đƣợc với các nguồn lực để tạo ra kết quả đó. Nhà kinh tế học ngƣời Anh, Adam Smith, cho rằng: "Hiệu quả là kết quả đạt đƣợc trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hoá" (Kinh tế thƣơng mại dịch vụ- Nhà xuất bản Thống kê 1998). Theo quan điểm này của Adam Smith đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh. Hạn chế của quan điểm này là kết quả sản xuất kinh doanh có thể tăng lên do chi phí sản xuất tăng hay do mở rộng sử dụng các nguồn lực sản xuất.
Nếu với cùng một kết quả sản xuất kinh doanh có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này cũng có hiệu quả. Quan điểm này chỉ đúng khi kết quả sản xuất kinh doanh tăng với tốc độ nhanh hơn tốc độ tăng của chi phí đầu vào của sản xuất. Quan điểm thứ hai cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỉ lệ giữa phần tăng thêm của phần kết quả và phần tăng thêm của chi phí", (Kinh tế thƣơng mại dịch vụ - Nhà xuất bản Thống kê 1998). Quan điểm này đã xác 6 định hiệu quả trên cơ sở so sánh tƣơng đối giữa kết quả đạt đƣợc với phần chi phí bỏ ra để có đƣợc kết quả đó.
Nhƣng xét trên quan niệm của triết học Mác-Lênin thì sự vật hiện tƣợng đều có quan hệ ràng buộc có tác động qua lại lẫn nhau chứ không tồn tại một các riêng lẻ. Hơn nữa sản xuất kinh doanh là một quá trình tăng thêm có sự liên hệ mật thiết với các yếu tố có sẵn. Chúng trực tiếp hoặc gián tiếp tác động làm kết quả sản xuất kinh doanh thay đổi. Hạn chế của quan điểm này là nó chỉ xem xét hiệu quả trên cơ sở so sánh phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí, và nó không xem xét đến phần chi phí và phần kết quả ban đầu.
Do đó theo quan điểm này chỉ đánh giá đƣợc hiệu quả của phần kết quả sản xuất kinh doanh mà không đánh giá đƣợc toàn bộ hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Quan điểm thứ ba cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh đƣợc đo bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó", (Kinh tế thƣơng mại dịch vụ- Nhà xuất bản Thống kê 1998). Quan niệm này có ƣu điểm là phản ánh đƣợc mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế. Nó gắn đƣợc kết quả với toàn bộ chi phí, coi hiệu quả là sự phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố sản xuất kin doanh.
Tuy nhiên quan điểm này chƣa phản ánh đƣợc tƣơng quan về lƣợng và chất giữa kết quả và chi phí. Để phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực chúng ta phải cố định một trong hai yếu tố hoặc kết quả đầu ra hoặc chi phí bỏ ra, nhƣng trên thực tế thì các yếu tố này không ở trạnh thái tĩnh mà luôn biến đổi và vận động. Quan điểm thứ tƣ cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh là mức độ thoả mãn yêu cầu quy luật cơ bản của chủ nghĩa xã hội, cho rằng quỹ tiêu dùng với tƣ cách là chỉ tiêu đại diện cho mức sống của mọi ngƣời trong doanh nghiệp", (Kinh tế thƣơng mại dịch vụ-Nhà xuất bản Thống kê 1998). Quan điểm này có ƣu điểm là bám sát mục tiêu tinh thần của nhân dân.
Nhƣng khó khăn ở đây là phƣơng tiện đó nói chung và mức sống nói riêng là rất đa dạng và 7 phong phú, nhiều hình nhiều vẻ phản ánh trong các chỉ tiêu mức độ thoả mãn nhu cầu hay mức độ nâng cao đời sống nhân dân. Để làm sáng tỏ bản chất và đi đến một khái niệm hiệu quả kinh doanh hoàn chỉnh chúng ta phải xuất phát tƣ luận điểm của triết học Mác - Lênin và những luận điểm của lý thuyết hệ thống. Đây là một vấn đề hết sức phức tạp, có liên quan đến nhiều yếu tố, nhiều mặt của quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhƣ lao động, tƣ liệu lao động, đối tƣợng lao động v.v… Do đó, chúng ta cần phải có nhận thức đúng đắn về HQKD và vai trò của nó đối với quá trình sản xuất kinh doanh của một DN. Hiệu quả kinh doanh không chỉ là thƣớc đo trình độ tổ chức, quản lý kinh doanh mà còn là vấn đề sống còn của doanh nghiệp, đặc biệt trong nền kinh tế thị trƣờng với đặc điểm cạnh tranh gay gắt.
Từ các phân tích ở trên có thể định nghĩa hiệu quả kinh doanh nhƣ sau: “Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực có sẵn có để đạt được kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất. Hiệu quả kinh doanh phải được xem xét một cách toàn diện về cả thời gian và không gian trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân( hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội)”[ 6]. * Đặc điểm của hiệu quả kinh doanh Khái niệm hiệu quả kinh doanh đã cho thấy bản chất của nó là phản ánh mặt chất lƣợng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phản ánh trình độ tận dụng, khai thác tối đa các nguồn lực (lao động, máy móc thiết bị, hệ thống mạng internet, mạng xã hội, …) đạt đƣợc mục tiêu của doanh nghiệp. Để đạt đƣợc mục tiêu kinh doanh, các doanh nghiệp buộc phải chú trọng các điều kiện nội tại, phát huy năng lực, hiệu lực của các yếu tố kinh doanh và tiết kiệm mọi chi phí.
8 Bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội. Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh doanh. Chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sử dụng chúng có tính chất cạnh tranh nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã hôị, đặt ra yêu cầu phải khai thác, tận dụng triệt để các nguồn lực. Và yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là phải đạt kết quả tối đa với chi phí tối thiểu, hay là phải đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngƣợc lại đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu.
Chi phí ở đây đƣợc hiểu theo nghĩa rộng là chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực, đồng thời phải bao gồm cả chi phí cơ hội. Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả kinh doanh, đây là mục tiêu cơ bản nhất của doanh nghiệp.2 Sự cần thiết phải nâng cao HQKD trong các doanh nghiệp Mục tiêu bao trùm và lâu dài của mọi doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận, tối ƣu hoá lợi nhuận trên cơ sở nguồn lực sẵn có. Để đạt đƣợc mục tiêu này doanh nghiệp sử dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau. Trong đó hiệu quả kinh doanh là công cụ quản trị kinh doanh.
Việc xem xét, đánh giá tính toán hiệu quả kinh doanh không chỉ cho biết hiệu quả sử dụng các nguồn lực vào các hoạt động kinh doanh ở mức độ nào mà còn cho phép nhà quản trị phân tích tìm ra các nhân tố để đƣa ra các biện pháp quản trị kinh doanh thích hợp trên cả hai phƣơng diện: tăng kết quả và giảm chi phí kinh doanh, nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh. Dựa trên quan hệ cung cầu, giá cả thị trƣờng,cạnh tranh và hợp tác mà các doanh nghiệp phải đƣa ra các quyết định kinh doanh của mình, tự hạch toán lỗ lãi, lãi nhiều hƣởng nhiều, lãi ít hƣởng ít, không có lãi sẽ đi đến phá sản. Doanh nghiệp sẽ không cần nghĩ tới vấn đề sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn đầu vào nếu nguồn lực là vô tận. Nhƣng thực tế, mọi nguồn tài nguyên trên trái đất nhƣ đất đai, khoáng sản, hải sản, lâm sản… là một phạm 9 trù hữu hạn và ngày càng khan hiếm và cạn kiệt do con ngƣời khai thác và sử dụng chúng.
Khan hiếm nguồn lực đòi hỏi bắt buộc con ngƣời phải nghĩ đến việc lựa chọn kinh tế, khan hiếm càng tăng nên dẫn tới vấn đề lựa chọn phƣơng án tối ƣu ngày càng đặt ra nghiêm túc và gay gắt. Thực ra khan hiếm mới chỉ là điều kiện cần để lựa chọn kinh tế, lựa chọn sản xuất kinh doanh loại sản phẩm (cơ cấu sản phẩm) nào để tối ƣu nhất. Sự lựa chọn đúng đắn sẽ mạng lại cho doanh nghiệp hiệu quả kinh doanh cao nhất, thu đƣợc nhiều lợi ích nhất. Do vậy, trong cơ chế thị trƣờng việc nâng cao hiệu quả kinh doanh luôn là vấn đề đƣợc quan tâm của doanh nghiệp và trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển.3 Phương pháp phân tích HQKD trong các doanh nghiệp Thực chất hiệu quả kinh doanh là biểu hiện mặt chất lƣợng của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực nguyên vật liệu, thiết bị máy móc, lao động và đồng vốn để đạt đƣợc mục tiêu cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận.
Theo đó, hiệu quả kinh doanh đƣợc xác định bằng công thức tổng quát (hiệu quả kinh doanh = kết quả đầu ra – chi phí đầu vào). Chỉ tiêu này phản ánh sức sản xuất, sức sinh lời của chi phí hoặc yếu tố đầu vào. Chỉ tiêu cho biết, một đơn vị chi phí, vốn hay nguồn lực đầu vào sẽ thu đƣợc bao nhiêu đơn vị kết quả đầu ra. Chỉ tiêu này càng cao thể hiện doanh nghiệp kinh doanh càng hiệu quả.