Luận văn: Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành

Luận văn phân tích thực trạng kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành, đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả và quản trị rủi ro.

• Tác giả: Bùi Trung Dũng
• Người hướng dẫn: Ts. Hoàng Anh Tuấn
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối của chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGOẠI HỐI VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH NGOẠI HỐI
• 1.1. Thị trường ngoại hối
• 1.1.1. Khái niệm ngoại hối và thị trường ngoại hối
• 1.1.2. Đặc điểm của thị trường ngoại hối
• 1.1.3. Chức năng, vai trò của thị trường ngoại hối
• 1.1.4. Tổ chức và thành viên tham gia thị trường
• 1.1.5. Phân loại thị trường ngoại hối
• 1.2. Các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Hoạt động kinh doanh chính của Ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường
• 1.2.2. Các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối của các Ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Vai trò kinh doanh ngoại hối đối với Ngân hàng thương mại
• 1.3. Hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Khái niệm hiệu quả
• 1.3.2. Đánh giá hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng thương mại
• 1.4. Nhân tố tác động đến kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng thương mại
• 1.4.1. Các nhân tố tác động bên ngoài
• 1.4.2. Nhân tố tác động bên trong
• 1.4.3. Rủi ro trong kinh doanh ngoại hối
• 1.4.4. Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối
• 1.5. Kinh nghiệm quốc tế nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng thuơng mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA CHI NHÁNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN HÀ THÀNH
• 2.1. Khái quát về Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.1.1. Sự hình thành và phát triển của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.2. Khái quát chung về tình hình hoạt động kinh doanh tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 2.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 2.3.1. Hoạt động huy động vốn
• 2.3.2. Hoạt động tín dụng
• 2.3.3. Một số hoạt động khác
• 2.4. Thực trạng kinh doanh ngoại hối của Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 2.5. Đánh giá hiệu quả kinh doanh ngoại hối của Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 2.5.1. Căn cứ vào việc thực hiện các chức năng của kinh doanh ngoại hối
• 2.5.2. Căn cứ vào các thực hiện các mục tiêu định luợng
• 2.6. Những mặt hạn chế và rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 2.6.1. Hạn chế trong kinh doanh ngoại hối tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 2.6.2. Rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA CHI NHÁNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN HÀ THÀNH
• 3.1. Định hướng hoạt động của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 3.1.1. Định hướng hoạt động chung
• 3.1.2. Định hướng hội nhập kinh tế quốc tế của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 3.2. Định hướng hoạt động kinh doanh của Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 3.3. Dự báo các yếu tố tác động đến hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 3.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Hà Thành
• 3.4.1. Giải pháp nghiên cứu, phân tích, dự báo thị trường ngoại hối
• 3.4.2. Nâng tỷ trọng nguồn lực sử dụng trong kinh doanh ngoại hối
• 3.4.3. Đa dạng hoá các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối
• 3.4.4. Đa dạng hoá nguồn vốn huy động ngoại hối
• 3.4.5. Đa dạng hoá hoạt động tín dụng, đầu tư
• 3.4.6. Đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực
• 3.4.7. Thiết lập hệ thống kiểm soát rủi ro
• 3.4.8. Hiện đại hoá công nghệ ngân hàng
• 3.4.9. Mở rộng các nghiệp vụ có liên quan đến kinh doanh ngoại hối
• 3.5. Một số kiến nghị, đề xuất
• 3.5.1. Đối với Chính phủ và các Bộ, Ngành liên quan
• 3.5.2. Đối với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan chiến lược nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, việc nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành không chỉ là mục tiêu gia tăng lợi nhuận mà còn là một yêu cầu cấp thiết để khẳng định vị thế cạnh tranh. Hoạt động kinh doanh ngoại hối là một nghiệp vụ truyền thống, đóng vai trò then chốt trong việc đa dạng hóa nguồn thu và cung cấp các giải pháp tài chính toàn diện cho khách hàng. Hiệu quả của hoạt động này được đo lường thông qua các chỉ số định lượng như doanh thu từ hoạt động dịch vụ, tỷ suất lợi nhuận, và các chỉ số định tính như mức độ hài lòng của khách hàng và khả năng quản trị rủi ro. Việc xây dựng một chiến lược bài bản, tập trung vào việc tối ưu hóa kinh doanh ngoại hối và phát triển các sản phẩm dịch vụ hiện đại, là nền tảng để BIDV chi nhánh Hà Thành tận dụng cơ hội từ thị trường ngoại hối Việt Nam và vượt qua các thách thức. Chiến lược này cần bao quát từ việc đa dạng hóa sản phẩm, ứng dụng công nghệ, cho đến việc phát triển nguồn nhân lực và thiết lập một hệ thống quản lý rủi ro chặt chẽ. Mục tiêu cuối cùng là biến kinh doanh ngoại hối thành một động lực tăng trưởng bền vững, đóng góp đáng kể vào kết quả kinh doanh chung của chi nhánh.

1.1. Khái niệm và vai trò của kinh doanh ngoại hối hiện đại

Kinh doanh ngoại hối trong ngân hàng thương mại hiện đại không chỉ dừng lại ở việc mua bán ngoại tệ giao ngay. Nó đã phát triển thành một hệ sinh thái dịch vụ phức tạp, bao gồm tư vấn tỷ giá, cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá, và hỗ trợ thanh toán quốc tế L/C. Vai trò của hoạt động này ngày càng trở nên quan trọng, giúp ngân hàng gia tăng doanh thu từ hoạt động dịch vụ, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng truyền thống. Đối với nền kinh tế, nó là kênh chu chuyển vốn hiệu quả, hỗ trợ các khách hàng doanh nghiệp XNK và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Như luận văn của Bùi Trung Dũng (2011) đã chỉ ra, hoạt động kinh doanh ngoại hối góp phần hoàn thiện các chính sách tỷ giá ngân hàng và ổn định đồng nội tệ.

1.2. Mục tiêu chiến lược của BIDV Hà Thành trong mảng ngoại hối

Mục tiêu chiến lược của BIDV chi nhánh Hà Thành là trở thành đơn vị tư vấn và cung cấp giải pháp kinh doanh ngoại tệ hàng đầu cho các doanh nghiệp trên địa bàn. Điều này đòi hỏi chi nhánh không chỉ là một điểm giao dịch mà còn là một đối tác tin cậy, giúp khách hàng quản lý rủi ro tỷ giá một cách hiệu quả. Các mục tiêu cụ thể bao gồm: tăng trưởng doanh số giao dịch ngoại tệ, đặc biệt là các giao dịch phái sinh; mở rộng tệp khách hàng, tập trung vào nhóm khách hàng doanh nghiệp XNK và các công ty có vốn FDI; và nâng cao tỷ trọng thu nhập từ phí dịch vụ ngoại hối trong tổng thu nhập của chi nhánh. Việc đạt được các mục tiêu này sẽ giúp chi nhánh củng cố vị thế và tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

II. Thách thức trong kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành

Hoạt động kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành phải đối mặt với nhiều thách thức từ cả yếu tố bên ngoài và nội tại. Về mặt khách quan, thị trường ngoại hối Việt Nam ngày càng cạnh tranh gay gắt với sự tham gia của các ngân hàng nước ngoài có tiềm lực tài chính và công nghệ vượt trội. Sự biến động khó lường của tỷ giá hối đoái BIDV và các chính sách quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước cũng tạo ra áp lực lớn. Về mặt chủ quan, theo phân tích trong tài liệu gốc, hoạt động kinh doanh ngoại hối tại chi nhánh vẫn còn những hạn chế nhất định. Đóng góp vào kết quả chung chưa tương xứng với tiềm năng, danh mục sản phẩm chưa thực sự đa dạng, và hệ thống quản lý rủi ro tỷ giá cần được hoàn thiện hơn. Cụ thể, rủi ro hoạt động bắt nguồn từ kỹ năng tác nghiệp và hệ thống công nghệ chưa theo kịp yêu cầu là một trong những vấn đề cần được ưu tiên giải quyết. Việc nhận diện rõ ràng những thách thức này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng các giải pháp kinh doanh ngoại tệ phù hợp và hiệu quả.

2.1. Phân tích các nhân tố tác động từ môi trường bên ngoài

Môi trường bên ngoài mang đến nhiều biến số phức tạp. Thứ nhất, sự cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại cổ phần và ngân hàng nước ngoài ngày càng quyết liệt, không chỉ về tỷ giá hối đoái mà còn về chất lượng dịch vụ ngoại hối BIDV. Thứ hai, các chính sách tỷ giá ngân hàng và quy định pháp lý thay đổi liên tục đòi hỏi sự thích ứng nhanh chóng. Thứ ba, các yếu tố vĩ mô như lạm phát, lãi suất và tình hình kinh tế toàn cầu ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu mua bán ngoại tệ doanh nghiệp và các hoạt động tài trợ thương mại. Những yếu tố này tạo ra một môi trường kinh doanh đầy rủi ro nhưng cũng mở ra cơ hội cho những đơn vị có khả năng phân tích và dự báo thị trường tốt.

2.2. Hạn chế nội tại và rủi ro trong hoạt động kinh doanh

Luận văn của Bùi Trung Dũng (2011) đã chỉ ra một số hạn chế nội tại của chi nhánh. Mặc dù có lợi thế về huy động vốn, hoạt động tín dụng và dịch vụ ngoại hối chưa có sự tăng trưởng tương xứng. Một trong những rủi ro chính là rủi ro hoạt động, xuất phát từ việc "trình độ, kỹ năng tác nghiệp và xử lý rủi ro của hệ thống và đội ngũ nhân lực... còn nhiều yếu kém". Bên cạnh đó, việc phụ thuộc vào một số sản phẩm truyền thống và chưa khai thác hết tiềm năng từ các sản phẩm phái sinh tỷ giá hay hợp đồng hoán đổi (swap) cũng là một điểm yếu. Việc thiếu một hệ thống quản trị rủi ro toàn diện và hiện đại làm tăng nguy cơ thua lỗ khi thị trường biến động mạnh.

III. Phương pháp đa dạng hóa dịch vụ ngoại hối tại BIDV Hà Thành

Để nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối, việc đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ là giải pháp mang tính đột phá. Thay vì chỉ tập trung vào các giao dịch giao ngay, BIDV chi nhánh Hà Thành cần phát triển mạnh mẽ một danh mục sản phẩm toàn diện, đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng. Trọng tâm là xây dựng các gói giải pháp kinh doanh ngoại tệ được "may đo" riêng cho từng phân khúc, đặc biệt là khách hàng doanh nghiệp XNK. Các giải pháp này không chỉ bao gồm việc cung cấp tỷ giá cạnh tranh mà còn tích hợp các dịch vụ giá trị gia tăng như tư vấn tỷ giá, tài trợ thương mại, và các nghiệp vụ thanh toán quốc tế L/C. Việc phát triển và quảng bá các sản phẩm phái sinh tỷ giá như hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ và hợp đồng hoán đổi (swap) sẽ giúp khách hàng chủ động phòng ngừa rủi ro, đồng thời tạo ra nguồn thu phí ổn định cho ngân hàng. Sự đa dạng hóa này giúp ngân hàng thoát khỏi sự phụ thuộc vào chênh lệch tỷ giá mua-bán và xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược lâu dài với khách hàng.

3.1. Phát triển các sản phẩm phái sinh và công cụ phòng ngừa rủi ro

Các sản phẩm phái sinh tỷ giá là công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá hữu hiệu nhất cho doanh nghiệp. Chi nhánh cần đẩy mạnh việc giới thiệu các sản phẩm như hợp đồng kỳ hạn (forward), hợp đồng hoán đổi (swap), và hợp đồng quyền chọn (option). Việc cung cấp các hợp đồng này không chỉ giúp doanh nghiệp cố định tỷ giá cho các khoản thanh toán trong tương lai, giảm thiểu bất ổn, mà còn là một nguồn thu phí dịch vụ quan trọng. Đội ngũ nhân viên cần được đào tạo chuyên sâu để có thể tư vấn tỷ giá và cấu trúc các giải pháp phòng ngừa rủi ro phù hợp với dòng tiền và đặc thù kinh doanh của từng doanh nghiệp.

3.2. Tối ưu hóa dịch vụ thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại

Hoạt động thanh toán quốc tế L/C và tài trợ thương mại có mối liên hệ mật thiết với kinh doanh ngoại hối. BIDV chi nhánh Hà Thành cần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý giao dịch chuyển tiền quốc tế và phát hành L/C. Cung cấp các gói tài trợ thương mại linh hoạt, từ tài trợ xuất khẩu trước và sau khi giao hàng đến bao thanh toán xuất khẩu, sẽ giúp thu hút và giữ chân nhóm khách hàng doanh nghiệp XNK. Việc kết hợp các ưu đãi về tỷ giá khi khách hàng sử dụng trọn gói dịch vụ sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội, thúc đẩy doanh thu từ hoạt động dịch vụ và gia tăng lòng trung thành của khách hàng.

IV. Bí quyết quản lý rủi ro và hiện đại hóa công nghệ ngoại hối

Quản lý rủi ro và hiện đại hóa công nghệ là hai trụ cột song hành để tối ưu hóa kinh doanh ngoại hối. Một hệ thống quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả không chỉ giúp ngân hàng tránh được các khoản lỗ tiềm tàng mà còn tạo dựng niềm tin nơi khách hàng. Điều này bao gồm việc thiết lập các hạn mức trạng thái ngoại hối rõ ràng, sử dụng các mô hình đo lường rủi ro tiên tiến như VaR (Value at Risk), và xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ. Song song đó, việc đầu tư vào công nghệ là yếu tố sống còn. Nền tảng giao dịch trực tuyến hiện đại cho phép khách hàng thực hiện mua bán ngoại tệ doanh nghiệp một cách nhanh chóng, an toàn và minh bạch. Tự động hóa quy trình giúp giảm thiểu sai sót tác nghiệp, tăng tốc độ xử lý và giải phóng nguồn nhân lực để tập trung vào các hoạt động tư vấn chuyên sâu, từ đó trực tiếp nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành.

4.1. Xây dựng hệ thống kiểm soát và quản trị rủi ro chặt chẽ

Để quản trị rủi ro hiệu quả, chi nhánh cần thiết lập một hệ thống kiểm soát đa tầng. Tầng thứ nhất là các hạn mức giao dịch và trạng thái ngoại tệ được cập nhật hàng ngày cho từng giao dịch viên và toàn chi nhánh. Tầng thứ hai là việc áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá không chỉ cho khách hàng mà còn cho chính trạng thái của ngân hàng. Theo luận văn (2011), "tính toán và quản lý giá trị chịu rủi ro ngoại hối là công cụ cần thiết và hữu hiệu để quản lý rủi ro". Tầng thứ ba là công tác kiểm toán nội bộ và báo cáo định kỳ để đảm bảo tuân thủ và phát hiện sớm các nguy cơ, từ đó đưa ra các biện pháp xử lý kịp thời.

4.2. Ứng dụng công nghệ số vào giao dịch và tư vấn khách hàng

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu. BIDV chi nhánh Hà Thành cần tận dụng tối đa nền tảng ngân hàng số như BIDV iBank để cung cấp trải nghiệm giao dịch liền mạch cho doanh nghiệp. Các tính năng như đặt lệnh giao dịch online, cập nhật tỷ giá hối đoái BIDV theo thời gian thực, và truy vấn lịch sử giao dịch sẽ giúp tăng tính minh bạch và tiện lợi. Ngoài ra, có thể phát triển các công cụ phân tích, dự báo thị trường và gửi các bản tin tư vấn tỷ giá tự động đến khách hàng. Công nghệ không chỉ giúp tối ưu hóa vận hành mà còn là công cụ đắc lực để nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra giá trị khác biệt.

V. Hướng đi tương lai Nâng cao hiệu quả kinh doanh bền vững

Để đảm bảo sự phát triển bền vững cho hoạt động kinh doanh ngoại hối tại BIDV Hà Thành, các giải pháp cần được triển khai một cách đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn. Yếu tố con người là cốt lõi, do đó, việc đào tạo và phát triển một đội ngũ chuyên gia am hiểu thị trường và tinh thông nghiệp vụ là ưu tiên hàng đầu. Một đội ngũ mạnh sẽ có khả năng tư vấn tỷ giá chính xác, thiết kế các giải pháp kinh doanh ngoại tệ phức tạp và xây dựng quan hệ bền chặt với khách hàng. Bên cạnh đó, việc liên tục nghiên cứu thị trường để nắm bắt xu hướng, xác định các phân khúc khách hàng tiềm năng như doanh nghiệp liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), vàปรับ chính sách tỷ giá ngân hàng một cách linh hoạt sẽ giúp chi nhánh luôn đi trước một bước. Tương lai của kinh doanh ngoại hối không nằm ở các giao dịch riêng lẻ, mà nằm ở khả năng cung cấp một giải pháp tài chính tổng thể, nơi ngân hàng đóng vai trò là một đối tác chiến lược không thể thiếu của doanh nghiệp.

5.1. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên trách

Con người là yếu tố quyết định thành công. Luận văn (2011) nhấn mạnh kinh doanh ngoại hối đòi hỏi "một đội ngũ nhân lực không chỉ tinh thông về mặt nghiệp vụ mà còn phải am hiểu và nhanh nhạy đối với những diễn biến của thị trường". Do đó, chi nhánh cần xây dựng các chương trình đào tạo định kỳ, cập nhật kiến thức về thị trường ngoại hối Việt Nam và quốc tế, các sản phẩm phái sinh tỷ giá mới, và kỹ năng quản lý rủi ro tỷ giá. Chính sách đãi ngộ hấp dẫn để thu hút và giữ chân nhân tài cũng là một yếu tố quan trọng để xây dựng một đội ngũ chuyên gia vững mạnh.

5.2. Mở rộng quan hệ khách hàng và chiến lược marketing hiệu quả

Chiến lược marketing cần được xây dựng bài bản để quảng bá dịch vụ ngoại hối BIDV. Cần tổ chức các hội thảo chuyên đề cho khách hàng doanh nghiệp XNK về các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Xây dựng các gói sản phẩm ưu đãi dành riêng cho các doanh nghiệp FDI hoặc các doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường chăm sóc khách hàng hiện hữu, thường xuyên thu thập phản hồi để cải tiến sản phẩm và dịch vụ. Việc xây dựng thương hiệu BIDV chi nhánh Hà Thành như một trung tâm tư vấn ngoại hối chuyên nghiệp và uy tín sẽ là chìa khóa để thu hút khách hàng mới và phát triển bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGOẠI HỐI VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH NGOẠI HỐI 1.1 Thị trường ngoại hối 1.1 Khái niệm ngoại hối và thị trường ngoại hối Ngoại hối là khái niệm được dùng để chỉ các phương tiện tiền tệ được sử dụng trong thanh toán quốc tế. Ngoại hối đối với một quốc gia bao gồm ngoại tệ, các giấy tờ có gia ghi bằng ngoại tệ, vàng tiêu chuẩn quốc tế, đồng tiền quốc ia do người không cư trú nắm giữ. Thị trường ngoại hối là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán các đồng tiền khác nhau và mua bán vàng tiêu chuẩn quốc tế hoặc hiểu theo nghĩa hẹp là thị trường mua bán ngoại tệ. Thương mại và đầu tư toàn cầu ngày càng phát triển thì nhu cầu chuyển đổi, mua bán tiền tệ của các quốc gia khác nhau để thanh toán các hợp đồng ngoại ngày càng cao.

Lịch sử phát triển của thị trường ngoại hối đã hình thành hai hệ thống chủ yếu được tổ chức khác nhau là hệ thống Anh - Mỹ và hệ thống các nước Châu Âu. Theo hệ thống Anh - Mỹ, thị trường ngoại hối có tính chất biểu tượng, chỉ giao dịch ngoại hối thường xuyên giữa các ngân hàng và các nhà môi giới qua các phương tiện thông tin hiện đại. Còn theo hệ thống của các nước Châu Âu lục địa, thị trường ngoại hối có địa điểm nhất định, hàng ngày những người mua bán ngoại hối có thể giao dịch và ký kết hợp đồng tại địa điểm xác định nhưng chủ yếu qua điện thoại, telex, fax và hệ thống Reuters.2 Đặc điểm của thị trường ngoại hối Thị trường ngoại hối là thị trường hàng hóa đặc biệt khác so với thị trường hàng hóa đặc biệt khác: - Là thị trường vô hình vì các giao dịch mua bán diễn ra trên phạm vi toàn cầu, được thực hiện bằng hệ thống thông tin toàn cầu như điện thoại, telex, mạng vi tính. - Đây là thị trường toàn cầu, diễn ra 24/24 trừ những ngày nghỉ do sự chênh lệch về múi giờ của các quốc gia trên thế giới và các ngày nghỉ lễ cuả các quốc gia - Trung tâm của thị trường ngoại hối là Thị trường liên ngân hàng (InterBank) với các thành viên là các ngân hàng thương mại (NHTM), các nhà môi giới ngoại hối và các Ngân hàng trung ương.

Doanh số giao dịch trên InterBank chiếm tới 85% tổng giao dịch toàn thị trường. - Đồng tiền được sử dụng nhiều nhất trong giao dịch là USD, chiếm tới 41,5% trong tổng số các đồng tiền tham gia. - Đây là thị trường nhạy cảm với các sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội, tâm lý.đặc biệt là các chính sách tiền tệ của các nước phát triển như Mỹ, Anh, Liên minh Châu Âu. Những thị trường ngoại hối có hoạt động mua bán nhộn nhịp và có doanh số giao dịch cao nhất là London, NewYork, Tokyo, Singapore, Frankfurt.

Hàng hóa được giao dịch trên Thị trường ngoại hối khác nhau giữa các quốc gia theo quy định của từng nước. Theo Pháp lệnh số 28/2005/PL- UBTVQH11 ngày 13/12/2005 của ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thì hàng hóa của thị trường ngoại hối bao gồm: - Ngoại tệ (Foreign currency): Đồng tiền của quốc gia khác hoặc đồng tiền chung châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực. Ngoại tệ bao gồm: ngoại tệ tiền mặt, ngoại tệ tín dụng. - Phương tiện thanh toán ghi bằng ngoại tệ gồm séc (cheque), thẻ thanh toán (credit/debit card), hối phiếu (bill of exchange), thư chuyển tiền (mail transfer), điện chuyển tiền (Telegraphic transfer), thư tín dụng ngân hàng (bank letter of credit).

Các phương tiện thanh toán này phát triển dựa trên sự phát triển của tín dụng ngân hàng và tín dụng thương mại. - Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ gồm cổ phiếu (stock), trái phiếu Chính phủ (government bond), trái phiếu công ty (corporatet bond), kỳ phiếu (promissory note) và các loại giấy tờ có giá khác; - Vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; - Đồng tiền của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng trong thanh toán quốc tế. Ngoài ra, còn có các đồng tiền chung như Quyền rút vốn đặc biệt SDR (Special Drawing Right) của Quỹ tiền tệ quốc tế IMF. Trên thị trường ngoại hối, giá cả hay tỷ giá hối đoái hay tỷ giá là giá trị của ngoại hối biểu hiện qua quan hệ cung cầu trên thị trường, với đối tượng mua bán là các loại tiền tệ.

Do đặc điểm khác biệt này với các loại thị trường khác nên giá cả nó cũng khác về tên gọi và các nhân tố ảnh hưởng. Nếu đối tượng mua bán là ngoại tệ thì giá cả của nó thể hiện qua tỷ giá hối đoái, nếu đối tượng mua bán là vàng tiêu chuẩn quốc tế hoặc quyền rút vốn đặc biệt thì giá cả của nó được thể hiện thông qua lãi suất. Các nhân tố ảnh hưởng đến giá cả trên thị trường ngoại hối ngoài những nhân tố chung như quan hệ cung cầu, lạm phát, giá trị đối nội, đối ngoại của tiền tệ, tình trạng độc quyền mua bán hàng hóa, tâm lý thị trường, chính sách kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, thị trường ngoại hối còn có những nhân tố ảnh hưởng khác, tỷ giá hối đoái còn chịu ảnh hưởng từ sự chênh lệch lãi suất giữa các quốc gia.

Dưới góc độ của các ngân hàng thương mại (NHTM), giá cả trên thị trường ngoại hối được chú ý, quan tâm nhiều nhất là tỷ giá hối đoái, giá vàng tiêu chuẩn quốc tế và lãi suất, đây là những yếu tố ảnh huởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh ngoại hối. Tỷ giá hối đoái là quan hệ so sánh giữa giá trị đồng tiền này với giá trị đồng tiền khác hay giá cả của một đơn vị tiền tệ thể hiện bằng một số đơn vị tiền tệ khác, còn lãi suất là tỷ lệ lợi tức tín dụng trên tổng số tiền vay trong một thời gian nhất định. Thông thuờng ngân hàng yết tỷ giá, lãi suất và giá vàng tiêu chuẩn theo hai chiều, đó là tỷ giá mua vào và tỷ giá bán ra, lãi suất huy động và lãi suất cho vay, giá vàng mua vào và giá vàng bán giá. Ví dụ: một NHTM niêm yết tỷ giá của đồng USD nhu sau VND/USD = 19840/19850 đuợc hiểu là ngân hàng sẵn sàng mua 1USD với giá 19.840VND, đuợc gọi là tỷ giá mua vào (Bid Rate) và sẵn sàng bán lại 1USD với giá 19.850VND, đuợc gọi là tỷ giá bán ra (Ask Rate).

Cách niêm yêt này thể hiện rằng đồng USD đứng vai trò là đồng tiền yết giá, còn VND đứng vai trò là đồng tiền định giá.3 Chức năng, vai trò của thị trường ngoại hối Thị truờng ngoại hối là một bộ phận của thị truờng tiền tệ với các chức năng cơ bản đuợc hình thành từ chức năng của NHTM đó là cung cấp dịch vụ cho khách hàng thực hiện các giao dịch thương mại, đầu tư quốc tế. Trên thị truờng ngoại hối, NHTM vừa đóng vai trò là thành viên tham gia giao dịch mua bán chính trên thị truờng vì lợi ích kinh doanh tiền tệ của chính mình vừa đóng vai trò là nhà cung cấp dịch vụ tới khách hàng. Với chức năng cơ bản của thị truờng ngoại hối là giúp chuyển đổi đồng tiền của quốc gia này sang đồng tiền của quốc gia khác trong các giao dịch kinh tế giữa các quốc gia. Ngoài ra thị truờng ngoại hối còn một số chức năng khác nhu: - Giúp luân chuyển các khoản đầu tu, tín dụng quốc tế, các giao dịch tài chính quốc tế khác cũng nhu các giao luu giữa các quốc gia - Thông qua hoạt động của thị trường ngoại hối mà sức mua đối ngoại của tiền tệ được xác định một cách khác quan theo quy luật cung cầu của thị trường.

- Thị trường ngoại hối là nơi kinh doanh và cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng các hợp đồng như kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn và tương lai. - Thị trường ngoại hối là nơi để Ngân hàng Trung ương tiến hành can thiệp để tỷ giá biến động theo chiều hướng có lợi cho nền kinh tế.4 Tổ chức và thành viên tham gia thị trường Kể từ thập niên 70, sau khi thệ thống tiền tệ Breetton Woods bị sụp đổ và xu thế tự do hóa thương mại, đầu tư toàn cầu diễn ra mạnh mẽ về chiều rộng và chiều sâu, thị trường ngoại hối đã có sự thay đổi và chuyển mình mạnh cả về quy mô và cơ cấu hoạt động. Tổ chức thị trường ngoại hối theo không gian Thị trường ngoại hối bao gồm các thành phần sau: Nước thứ nhất Nước thứ 2 Nước thứ n Biểu đồ 1.1: Tổ chức Thị trường ngoại hối theo không gian - Nhóm khách hàng mua bán lẻ (Retail Client hay Bank Customers) bao gồm các công ty nội địa, các công ty đa quốc gia, những nhà đầu tu quốc tế và những ai có nhu cầu mua bán ngoại hối nhằm phục vụ cho mục đích hoạt động của chính mình không vì mục tiêu kinh doanh ngoại hối thu lợi nhuận. Thông thuờng các khách hàng này giao dịch thông qua các NHTM làm trung gian.

- Nhóm Ngân hàng thương mại (NHTM) (Commercial Bank) thực hiện giao dịch ngoại hối trên thị truờng vì hai mục đích chính. Một là với vai trò là trung gian cho khách hàng của chính họ (nhóm khách hàng mua bán lẻ), NHTM chỉ là một nguời mua bán hộ và thu một khoản phí giao dịch mà không phải chịu bất kỳ một rủi ro hối đoái và những hoạt động mua bán hộ này không làm thay đổi bảng cân đối của ngân hàng. Hai là NHTM thực hiện trực tiếp các giao dịch nhằm mục đích kinh doanh thu lợi nhuận dựa vào sự chênh lệch giá hoặc nhằm cân bằng trạng thái ngoại hối để phòng ngừa rủi ro hối đoái. Hoạt động kinh doanh này tạo ra trạng thái ngoại hối, dẫn đến khả năng xảy ra rủi ro tỷ giá và làm thay đổi bảng cân đối nội bảng theo từng loại tiền tệ.

- Nhóm Ngân hàng Trung ương (Central Banks) tham gia thị truờng với hai mục đích. Một là, phục vụ khách hàng của mình là các tổ chức quốc tế thông qua việc thu gom ngoại tệ và thực hiện các nghiệp vụ ngoại hối khác (nhu truy đòi hối phiếu nuớc ngoài, thu tín dụng, séc nuớc ngoài, mua bán vàng tiêu chuẩn quốc tế).