CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÔNG TY BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1. Tổng quan về bảo hiểm phi nhân thọ 1. Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ 1. Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ Mặc dù ra đời từ khá sớm, tuy nhiên đến này vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về bảo hiểm nói chung và bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng.
Các nhà nghiên cứu đưa ra các khái niệm bảo hiểm khác nhau tùy vào góc độ nghiên cứu khác nhau. Nguyễn Văn Định (2012) tổng kết một số khái niệm phổ biến về bảo hiểm như sau: Dưới góc độ tài chính bảo hiểm được định nghĩa là “Bảo hiểm là một hoạt động dịch vụ tài chính nhằm phân phối lại những chi phí mất mát không mong đợi”. Dưới góc độ pháp lý giáo sư Hemard đưa ra khái niệm: “Bảo hiểm là một nghiệp vụ, qua đó một bên là người được bảo hiểm chấp nhận trả một khoản tiền cho chính mình hoặc cho bên thứ ba khác để trong trường hợp rủi ro xảy ra sẽ nhận được một khoản tiền bồi thường từ bên khác là người bảo hiểm, người chịu trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro, đền bù thiệt hại theo quy luật thống kê”. Dưới góc độ kinh doanh bảo hiểm, các công ty, tập đoàn bảo hiểm thương mại trên thế giới đưa ra khái niệm: “Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ chế này một người, hay một doanh nghiệp hay một tổ chức chuyển nhượng rủi ro cho các công ty bảo hiểm, công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm”.
Mặc dù có sự khác biệt trong các khái niệm về bảo hiểm, nhưng nhìn chung các khái niệm đều mô tả được tính chất san sẻ rủi ro của bảo hiểm, chuyển giao rủi ro thông qua cơ chế phí bảo hiểm. Bởi vậy có thể hiểu: “Bảo hiểm là một dịch vụ tài chính, thông qua đó một cá nhân hay tổ chức có quyền được hưởng bồi thường hoặc được chi trả tiền bảo hiểm nếu rủi ro hay sự kiện bảo hiểm xảy ra nhờ vào khoản đóng phí bảo hiểm cho mình hay cho người thứ ba khác thông qua hợp đồng bảo hiểm. Khoản tiền bồi thường này do một tổ chức (thường là công ty bảo hiểm) đảm nhận, tổ chức này có trách nhiệm trước rủi ro hay sự kiện bảo hiểm và bù trừ chúng theo quy luật thống kê”. Dịch vụ bảo hiểm có hai loại là bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ.
Trong đó, bảo hiểm phi nhân thọ là loại bảo hiểm đảm bảo cho các rủi ro khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra liên quan đến tổn thất về vật chất và tai nạn con người, trách nhiệm của người tham gia bảo hiểm và độc lập với tuổi thọ con người. Đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ Bảo hiểm phi nhân thọ có những đặc điểm chung của bảo hiểm, gồm: Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm vô hình. Đây cũng chính là đặc điểm chung của sản phẩm các ngành dịch vụ. Thực chất đó là một cam kết bằng văn bản pháp lý của doanh nghiệp bảo hiểm với khách hàng về sự bảo đảm cho khách hàng về mặt vật chất, tài chính trong trường hợp xảy ra rủi ro được quy định trong hợp đồng bảo hiểm với điều kiện là người bảo hiểm được thu trước một khoản tiền nhất định gọi là phí bảo hiểm.
Một doanh nghiệp bảo hiểm uy tín chắc chắn sẽ là sự lựa chọn hàng đầu của người tham gia bảo hiểm. Uy tín đó được thể hiện qua: danh tiếng và kinh nghiệm hoạt động của doanh nghiệp, tình hình tài chính lành mạnh, chiến lược đầu tư vốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 hợp lý, nghiệp vụ vững chắc, chất lượng phục vụ cao… Người mua bảo hiểm tin tưởng vào doanh nghiệp có khả năng và luôn sẵn sàng thực hiện đầy đủ các cam kết trong hợp đồng. Vì thế, uy tín của doanh nghiệp bảo hiểm vô cùng quan trọng để quyết định ý tưởng lựa chọn của khách hàng. Bảo hiểm có chu trình sản xuất ngược.
Xét về mặt kỹ thuật kinh doanh thì doanh nghiệp bảo hiểm cũng khác với các doanh nghiệp thông thường khác. Các doanh nghiệp thông thường đều hạch toán giá thành sản phẩm dựa theo các khoản chi phí thực tế, giá cả được quyết định sau khi đã biết được chi phí sản xuất ra hàng hóa đó. Đối với doanh nghiệp bảo hiểm, mỗi hợp đồng bảo hiểm có thể được coi như một món hàng. Phí bảo hiểm của nghiệp vụ bảo hiểm có thể ví như giá cả của nghiệp vụ bảo hiểm và việc tính giá cả này phát sinh trước khi có giá thành.
Điều đó nghĩa là doanh nghiệp bảo hiểm sẽ phải dự báo trước giá cả này trên cơ sở vận dụng quy luật số đông và dựa vào thống kê rủi ro, những số liệu tổn thất đã xảy ra trong quá khứ, kinh nghiệm về những tổn thất xảy ra trước đây. Tỷ lệ tổn thất trước đây chắc chắn sẽ có sự sai lệch nhất định so với tỷ lệ tổn thất thực tế sẽ xảy ra sau này, thậm chí có khi mức độ sai lệch rất lớn. Vì vậy, chỉ có thể xác định được khoản thu nhập của doanh nghiệp bảo hiểm nhưng lại có rất nhiều khả năng không xác định được trách nhiệm bồi thường sẽ xảy ra sau này vì sự thay đổi về các yếu tố rủi ro. Tâm lý người mua không muốn tiêu dùng dịch vụ.
Người mua bảo hiểm không mong muốn có sự cố rủi ro xảy ra để được nhận quyền bảo hiểm mặc dù rằng quyền lợi đó có thể nhiều hơn so với số phí phải đóng. Đặc điểm này có ảnh hưởng trực tiếp đến khâu khai thác, cụ thể là trong khi giao dịch, chào bán dịch vụ, cán bộ bảo hiểm sẽ phải chú ý, quan tâm đến tâm lý, sở thích của khách hàng để thuyết phục khách hàng khi họ nói không quan tâm đến rủi ro và không mong muốn rủi ro xảy ra với họ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Kinh doanh bảo hiểm phải tuân thủ một số vấn đề thuộc nguyên tắc như: nguyên tắc sàng lọc, nguyên tắc dàn trải, nguyên tắc phân chia phân tán rủi ro, đặc biệt là phải vận dụng quy luật số lớn. Đặc điểm cơ bản của việc vận dụng quy luật số lớn được thể hiện ở chỗ: trong hoạt động nghiệp vụ của mình, doanh nghiệp bảo hiểm phải thu hút được một lượng đủ lớn khách hàng, ký kết được một lượng đủ lớn hợp đồng bảo hiểm thì mới đảm bảo hoạt động kinh doanh, số lượng sản phẩm bán được càng nhiều thì doanh nghiệp càng có thể nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Điều này xuất phát từ bản chất hoạt động bảo hiểm là biện pháp chia nhỏ tổn thất của một hay một số ít người có khả năng cùng gặp một loại rủi ro đưa vào một quỹ chung bằng tiền được lập bởi sự đóng góp của những người cũng có khả năng gặp tổn thất đó thông qua hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm. Bằng cách chia nhỏ tổn thất như vậy, hậu quả lẽ ra rất nặng nề, nghiêm trọng với một hoặc một số người sẽ trở thành không đáng kể, có thể chấp nhận được đối với cả cộng đồng người tham gia bảo hiểm. Ngoài các đặc điểm cơ bản của hoạt động bảo hiểm như đã nêu trên, bảo hiểm phi nhân thọ còn có những đặc trưng là: - Hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ là một hợp đồng có thời hạn bảo hiểm thường là một năm hoặc ngắn hơn; - Hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ chỉ bồi thường và chi tiền bảo hiểm khi có rủi ro được bảo hiểm xảy ra; - Phí bảo hiểm phi nhân thọ được tính cho thời hạn bảo hiểm thông thường là từng năm bảo hiểm hoặc từng chuyến. Phí bảo hiểm phi nhân thọ không cố định và phụ thuộc vào mức độ rủi ro hay phạm vi bảo hiểm; - Trừ các nghiệp vụ bảo hiểm con người phi nhân thọ, còn các nghiệp vụ khác như bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự giữa người bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thứ ba có liên quan tới rủi ro bảo hiểm đều có mối quan hệ về quyền lợi và trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ - Góp phần bảo vệ tài sản, ổn định cuộc sống con người Rủi ro đã gây ra những hậu quả rất lớn làm thiệt hại tài sản, tính mạng và sức khỏe con người. Dịch vụ bảo hiểm đã đáp ứng nhu cầu bảo vệ về mặt vật chất, tài chính trước rủi ro, giúp cho các tổ chức bảo toàn được vốn, tài sản, không bị phá sản, cá nhân và gia đình ổn định trước cuộc sống, không bị rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính và tinh thần. - Thúc đẩy hoạt động tiết kiệm, tập trung vốn Sự tồn tại của thị trường bảo hiểm với nhiều loại hình bảo hiểm đã giúp cho nhiều tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nhanh chóng phục hồi, khắc phục hậu quả sau rủi ro, đã tạo ra những suy nghĩ cần tham gia bảo hiểm.
Mỗi năm trích một khoản tiền nhỏ để đóng bảo hiểm vẫn hơn rất nhiều lần việc tự phòng ngừa rủi ro khi không may rủi ro xảy ra phải mất đi số tiền rất lớn để phục hồi, thay thế tài sản hoặc cá nhân, gia đình phải bỏ ra khoản tiền lớn để khắc phục hậu quả rủi ro trong lúc mức thu nhập chỉ có hạn. Việc tiết kiệm của những người tham gia bảo hiểm có liên quan chặt chẽ đến việc tập trung vốn của các công ty bảo hiểm. Bằng việc đa dạng hóa các loại hình bảo hiểm, đáp ứng mọi nhu cầu bảo hiểm của nhiều khách hàng, nhiều đối tượng đã giúp cho các công ty bảo hiểm có một khoản phí tập trung rất lớn mà nếu không có dịch vụ bảo hiểm thì khó có thể tập trung được. - Góp phần đảm bảo an toàn, hạn chế tai nạn tổn thất Hoạt động bảo hiểm là hoạt động kinh doanh thương mại đòi hỏi người bảo hiểm phải tính toán đến hiệu quả.
Muốn có hiệu quả đòi hỏi phải nghiên cứu kỹ rủi ro, thống kê tai nạn, tổn thất, xác định nguyên nhân tổn thất, giải quyết bồi thường. Người bảo hiểm đã chú ý đến việc tăng cường áp dụng các biện pháp phòng ngừa tổn thất, hạn chế tai nạn.