CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TIẾT KIỆM 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm NHTM, CTCP 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại Theo Điều 20, Luật các tổ chức tín dụng của Việt Nam có đưa ra khái niệm: NHTM là một định chế tài chính mà hoạt động thường xuyên và chủ yếu là nhận tiền gửi rồi sử dụng số tiền đó để cho vay, cung cấp dịch vụ thanh toán và một số dịch vụ khác.2 Khái niệm công ty cổ phần Theo Điều 77 Luật Doanh ngiệp năm 2005: 1. Công ty cổ phần là doanh nghiệp, trong đó: a) Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần; b) Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa; c) Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp; d) Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phiếu của mình cho người khác, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 81 và khoản 5 Điều 84 của Luật này. Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Công ty cổ phần có quyền phát hành chứng khoán các loại để huy động vốn.2 Khái niệm vốn tiền gửi, vốn tiền gửi tiết kiệm Do huy động TGTK là một trong những nghiệp vụ của ngân hàng, Tổng Công ty Vàng Agribank Việt Nam chi nhánh Hà Đông được phép thực hiện hoạt động huy động TGTK, do vậy những khái niệm, lý thuyết dưới đây dùng cho ngân hàng thì cũng đúng khi dùng cho hoạt động huy động vốn TGTK tại Tổng Công ty Vàng Agribank Việt Nam chi nhánh Hà Đông.
Nguyễn Thị Thơ – Lớp: K45H6 Khóa luận tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 5 Khoa Tài chính – Ngân hàng 1.1 Khái niệm vốn tiền gửi Trong hoạt động của ngân hàng thì vốn tự có chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ. Trên thực tế thì số tiền mà ngân hàng sử dụng để thực hiện kinh doanh có nguồn gốc từ tiền gửi của khách hàng. Theo khoản 9, Điều 20, Luật các tổ chức tín dụng 2010 đã đưa ra định nghĩa về tiền gửi như sau: “Tiền gửi là số tiền của tổ chức, cá nhân gửi tại tổ chức tín dụng hoặc các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác. Tiền gửi được hưởng lãi hoặc không được hưởng lãi và phải được hoàn trả cho người gửi tiền ”.2 Khái niệm vốn tiền gửi tiết kiệm.
Trong công tác huy động vốn của NHTM thì huy động vốn bằng TGTK ngày càng chiếm một vị trí quan trọng. Nguồn vốn từ huy động TGTK là mối quan tâm hàng đầu của tất cả các ngân hàng trong hoạt động kinh doanh của mình. Như vậy vốn tiền gửi tiết kiệm có thể được hiểu như sau: “TGTK là khoản tiền được gửi vào tài khoản TGTK, được xác nhận trên thẻ tiết kiệm, được hưởng lãi theo quy định của tổ chức nhận TGTK và được bảo hiểm theo quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi ”. Nhìn chung, TGTK chỉ dành cho cá nhân, nhằm mục đích cất giữ hộ hoặc hưởng lãi theo định kỳ.
Ngoài ra, trong thời gian gửi tiền, người gửi có thể dùng sổ tiết kiệm của mình làm vật cầm cố hoặc được chiết khấu để vay vốn ngân hàng. Lãi suất áp dụng đối với loại tiền này cao hơn nhiều so với lãi suất tiền gửi giao dịch. Trong khi chi phí trả lãi cao hơn nhưng chi phí duy trì và quản lý đối với tài khoản tiế kiệm nói chung thấp.3 Khái niệm hiệu quả huy động vốn bằng tiền gửi tiết kiệm Hiệu quả huy động vốn nói chung hay hiệu quả huy động vốn bằng TGTK nói riêng phản ánh khả năng thích nghi và phát triển của ngân hàng trong môi trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay. Hiệu quả huy động vốn được đánh giá thông qua việc so sánh kết quả đạt được với chi phí bỏ ra trong công tác huy động vốn.
Qua đó có thể thấy hoạt động huy động vốn được coi là hiệu quả khi mà kết quả của nó đạt được là cao nhất dựa trên cơ sở chi phí thấp nhất. Nguyễn Thị Thơ – Lớp: K45H6 Khóa luận tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 6 Khoa Tài chính – Ngân hàng Tóm lại hiệu quả huy động vốn bằng TGTK được hiểu là khả năng đáp ứng cao nhất nhu cầu về vốn câng huy động của ngân hàng (ở đây là vốn huy động bằng TGTK). Đó là sự đáp ứng một cách kịp thời, đầy đủ, với chi phí hợp lý.2 Một số lý thuyết về hiệu quả huy động vốn bằng tiền gửi tiết kiệm ( TGTK ) 1.1 Vai trò của huy động vốn bằng tiền gửi tiết kiệm Ngân hàng là tổ chức kinh doanh tiền tệ, vì thế vốn không chỉ là phương tiện mà còn là đối tượng kinh doanh chủ yếu. Trong cơ cấu vốn tiền gửi của ngân hàng thì vốn tiền gửi tiết kiệm là nguồn vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất, vì thế có thể nói quy mô vốn tiền gửi tiết kiệm sẽ quyết định đến các khoản tín dụng, đầu tư, tới quy mô và các hoạt động khác của ngân hàng.
Việc huy động vốn TGTK có vai trò vô cùng quan trọng, cụ thể như sau: a) Đối với ngân hàng thương mại Đối với NHTM, tiền gửi tiết kiệm là nền tảng của sự thịnh vượng và phát triển của ngân hàng, là khoản mục trên Bảng cân đối kế toán giúp phân biệt ngân hàng với các loại hình doanh nghiệp khác. Tiền gửi tiết kiệm là cơ sở chính của các khoản cho vay của ngân hàng, là nguồn gốc sâu xa của lợi nhuận và sự phát triển của ngân hàng. Khả năng huy động vốn tiền gửi với mức lãi suất hợp lý là chỉ số quan trọng đánh giá tính hiệu quả trong quản lý của ngân hàng. Ngoài ra ngân hàng còn thu được một khoản lệ phí nhất định.
b) Đối với khách hàng. Các khách hàng là doanh nghiệp thông qua viêc mở tài khoản tiền gửi tiết kiệm để được hưởng các dịch vụ về ngân quỹ, thanh toán…phục vụ tốt cho hoạt động kinh doanh. Vì những hoạt động này nếu khách hàng tự đứng ra đảm trách sẽ tốn nhiều công sức và thời gian. Đối với khách hàng là dân cư, việc mở tài khoản tại ngân hàng giúp khách hàng đảm bảo được sự an toàn cũng như đảm bảo tính sinh lời của tài sản.
Khi gửi tiền vào tài khoản TGTK của ngân hàng, khách hàng sẽ được cấp một sổ tiết kiệm Nguyễn Thị Thơ – Lớp: K45H6 Khóa luận tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 7 Khoa Tài chính – Ngân hàng để thuận tiện cho nhu cầu của cá nhân, đồng thời khách hàng được ngân hàng cung cấp một loạt các dịch vụ đa dạng về tài chính có sinh lời. c) Đối với nền kinh tế xã hội Đối với nền kinh tế xã hội, vai trò của huy động vốn TGTK được xem xét trên góc độ lượng vốn này được sử dụng để bổ sung lượng vốn cho nền kinh tế. Chức năng huy động vốn TGTK của ngân hàng có vi trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì nó đáp ứng nhu cầu vốn để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất được thực hiện liên tục và mở rộng quy mô sản xuất. Nhờ đó, ngân hàng đã biến nguồn vốn nhàn rỗi thành vốn hoạt động, kích thích quá trình luân chuyển vốn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân.2 Phân loại TGTK Các hình thức nhận TGTK của các NHTM tùy thuộc vào các tiêu thức, mục đích cụ thể khác nhau khi phân loại: 1.1 Căn cứ theo kỳ hạn của TGTK Ngày nay, người ta thường phân chia các khoản TGTK theo tiêu thức này để có thể quản lý tốt lượng tiền gửi, tiền lãi và là cơ sở để ngân hàng xây dựng chiến lược dự trữ phù hợp.
TGTK ngắn hạn: Đây là sản phẩm tiết kiệm có kỳ hạn mà khách hàng gửi tiền với thời hạn dưới 1 năm. TGTK trung hạn: Là sản phẩm tiền gửi có kỳ hạn từ 1 -5 năm TGTK dài hạn: là sản phẩm tiền gửi có kỳ hạn tren 5 năm TGTK không kỳ hạn: Đây là sản phẩm tiết kiệm mà khách hàng không đăng ký kỳ hạn gửi ban đầu được hưởng lãi suất không kỳ hạn 1.2 Căn cứ theo loại tiền mang gửi tiết kiệm Ở Việt Nam còn có cách phân loại căn cứ vào loại tiền mang gửi tiết kiệm TGTK bằng VND: là loại TGTK mà số dư tiền gửi ghi bằng Việt Nam Đồng TGTK bằng ngoại tệ: là loại TGTK mà số dư tiền gửi ghi bằng đồng ngoại tệ, và chủ yếu là đồng USD Nguyễn Thị Thơ – Lớp: K45H6 Khóa luận tốt nghiệp Luan van Trường Đại học Thương Mại 8 Khoa Tài chính – Ngân hàng Trong hai loại TGTK trên thì lãi suất huy động của VND bao giờ cũng cao hơn lãi suất huy động bằng USD. Hiện nay thì NHNN áp dụng mức trần lãi suất huy động của các ngân hàng đối với tiền VND cho kỳ hạn từ 1 tháng đến 12 tháng là 7,5%/năm, với USD là 2%/năm.3 Căn cứ theo chủ thể gửi tiết kiệm TGTK của cá nhân: Đây là hình thức huy động vốn truyền thống của ngân hàng, thường là TGTK có kỳ hạn. Với loại TGTK này, người gửi được ngân hàng giao cho một sổ tiết kiệm rồi đến hạn đi nhận lãi.
TGTK của các tổ chức: Là loại TGTK mà các tổ chức kinh tế,các đoàn thể hay các hợp tác xã khi có nguồn tiền nhàn rỗi mang tới gửi tại các NHTM để lấy lãi. Loại TGTK của các tổ chức có thể là gửi không kỳ hạn hoặc có kỳ hạn nhất định. Ngoài các cách phân loại trên, thì hiện nay các ngân hàng còn đưa ra nhiều hình thức TGTK khác rất đa dạng và phong phú. Ví dụ như các loại TGTK sau: TGTK trả lãi trước toàn bộ: Đây là sản phẩm tiết kiệm mà khách hàng gửi theo những kỳ hạn định trước, lãi được trả một lần ngay khi khách hàng gửi tiền.
TGTK trả lãi trước định kỳ: Đây là sản phẩm tiền gửi mà khách hàng gửi theo những kỳ hạn định trước, lãi được trả nhiều lần trước mỗi định kỳ. TGTK hưởng lãi bậc thang theo lũy tiến của số dư tiền gửi: Đây là sản phẩm tiết kiệm có kỳ hạn mà lãi suất khách hàng được hưởng được xác định tương ứng với số dư thực gửi.