Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh Từ trước tới nay các nhà kinh tế đã đưa ra nhiều khái niệm kinh tế khác nhau về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nordhaus (1991): “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hóa mà không cắt giảm một loạt sản lượng hàng hóa khác.
Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”. Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao. Có thể nói, mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, là lý tưởng và không thể có mức hiệu quả nào cao hơn nữa. Hai tác giả Wohe và Doring lại đưa ra khái niệm về hiệu quả kinh tế.
Đó là, hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật và hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị. Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau: “Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg,.) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ lao động, đơn vị thiết bị, nguyên vật liệu,.) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện vật”, “Mối quan hệ tỷ lệ giữa chi phí kinh doanh phải chi ra trong điều kiện thuận lợi nhất và chi phí kinh doanh thực tế phải chi ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị” và để xác định tính hiệu quả về mặt giá trị người ta còn hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tố đầu vào tính bằng tiền. Một số quan điểm lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Điển hình cho quan điểm này là tác giả Manfred Kuhn, theo ông: “Tính hiệu quả được xác 5 định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”.
Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vào việc tính hiệu quả kinh tế của các quá trình kinh tế. Từ các quan điểm trên ta có thể đưa ra khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp như sau: “Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, tiền vốn và các yếu tố khác) nhằm đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra”. Theo nhà kinh tế học người Anh Adam Smith: “Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa”. Ở đây hiệu quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả họat động sản xuất kinh doanh.
Hiệu quả là lợi ích tối đa thu được trên lợi ích tối thiểu (Ngô Đình Giao, 1997). H = K/C Trong đó: H là hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh K là kết quả đạt được C là chi phí bỏ ra Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là chỉ tiêu tổng hợp đánh giá sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh sự khai thác các nguồn lực một cách tốt nhất phục vụ cho các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp và mục tiêu xã hội của doanh nghiệp đối với Nhà nước. Bản chất và ý nghĩa hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh 1. Bản chất của hoạt động sản xuất kinh doanh Khái niệm về hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh đã cho ta thấy bản chất của hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp.
Ý nghĩa của hoạt động sản xuất kinh doanh - Đối với toàn bộ nền kinh tế xã hội 6 Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh càng được nâng cao thì quan hệ sản xuất càng được củng cố, lực lượng sản xuất phát triển góp phần thúc đẩy nền kinh tế xã hội phát triển. - Đối với doanh nghiệp Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh không những là thước đo giá trị chất lượng, phản ánh trình độ tổ chức và quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mà còn là cơ sở để duy trì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Ngoài ra, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh còn là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tự hoàn thiện bản thân của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường hiện nay, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh để đảm bảo cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển lâu dài. Như vậy, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh đã trở thành điều kiện tồn tại và phát triển của không chỉ bản thân doanh nghiệp mà còn là của toàn xã hội.
Do vậy, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với doanh nghiệp và cả nền kinh tế. Vai trò của hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh - Đối với doanh nghiệp Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh: Khi tiến hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào thì các doanh nghiệp đều phải huy động và sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có khả năng có thể tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu mà doanh nghiệp đề ra. Ở mỗi giai đoạn phát triển của doanh nghiệp thì doanh nghiệp đều có nhiều mục tiêu khác nhau, nhưng mục tiêu cuối cùng bao trùm toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở sử dụng tối ưu các nguồn lực của doanh nghiệp. Để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cũng như các mục tiêu khác, các nhà doanh nghiệp phải sử dụng nhiều phương pháp, nhiều công cụ khác nhau.
7 Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là một trong các công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng quản trị của mình. Thông qua việc tính toán hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh không những cho phép các nhà quản trị kiểm tra đánh giá tính hiệu quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (các hoạt động có hiệu quả hay không và hiệu quả đạt ở mức độ nào), mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, để từ đó đưa ra được các biện pháp điều chỉnh thích hợp trên cả hai phương diện giảm chi phí, tăng kết quả nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Với tư cách là một công cụ quản trị kinh doanh, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh không chỉ được sử dụng để kiểm tra, đánh giá và phân tích trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp mà còn được sử dụng để kiểm tra đánh giá trình độ sử dụng từng yếu tố đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận cấu thành của doanh nghiệp. Do vậy xét trên phương diện lý luận và thực tiễn thì phạm trù hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng và không thể thiếu được trong việc kiểm tra đánh giá và phân tích nhằm đưa ra các giải pháp tối ưu nhất, lựa chọn được các phương pháp hợp lý nhất để thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp đã đề ra.
- Đối với người lao động Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cao sẽ góp phần mang lại cho nguời lao động công việc và thu nhập ổn định, đời sống vật chất và tinh thần, điều kiện và môi trường làm việc của người lao động ngày càng được cải thiện, nâng cao. Mặt khác khi người lao động yên tâm, gắn bó với doanh nghiệp thì họ sẽ toàn tâm toàn ý với công việc, khi đó năng suất lao động sẽ tăng lên góp phần vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. 8 - Đối với kinh tế quốc dân Hiệu quả của nền kinh tế quốc dân phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh cá biệt của các doanh nghiệp. Bởi vì, mỗi doanh nghiệp là một cá thể, nhiều cá thể vững mạnh và phát triển cộng lại sẽ tạo ra nền kinh tế xã hội phát triển bền vững.
Nếu hiệu quả kinh doanh của từng doanh nghiệp được nâng cao sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của nền kinh tế quốc dân, góp phần tạo sự tăng truởng kinh tế, nâng cao mức sống xã hội, giữ vững trật tự an ninh xã hội. Khi doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả, lợi nhuận cao thì phần thuế đóng vào ngân sách Nhà nước tăng, giúp Nhà nước xây dựng thêm cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân tài, mở rộng quan hệ quốc tế. Điều này không những tốt đối với doanh nghiệp mà mà còn tốt cho sự phát triển kinh tế toàn xã hội. Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh 1.
Nhóm nhân tố khách quan (bên ngoài) Các nhân tố khách quan là các yếu tố mà doanh nghiệp không thể kiểm soát được. Môi trường bên ngoài doanh nghiệp tác động liên tục tới hoạt động doanh nghiệp theo những xu hướng khác nhau, vừa tạo cơ hội, vừa hạn chế khả năng thực hiện mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp. - Nhân tố đối thủ canh tranh Mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành với nhau ảnh hưởng trực tiếp tới lượng cung cầu sản phẩm của mỗi doanh nghiệp, ảnh hưởng tới giá bán, tốc độ tiêu thụ sản phẩm, … do vậy ảnh hưởng tới hiệu quả của mỗi doanh nghiệp. Trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay trong hầu hết các lĩnh vực, các ngành nghề sản xuất kinh doanh có mức doanh lợi cao thì đều bị rất nhiều các doanh nghiệp khác nhìn ngó và sẵn sàng đầu tư vào lĩnh vực đó nếu như không có sự cản trở từ phía chính phủ.