CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN VÀ MỞ RỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về ngân hàng thương mại Nền kinh tế càng phát triển thì ngân hàng đóng vai trò quan trọng là một trung gian tài chính có chức năng dẫn vốn từ nơi có khả năng cung ứng vốn đến những nơi có nhu cầu về vốn nhằm tạo điều kiện cho đầu tư phát triển kinh tế. Khái niệm về ngân hàng thương mại sử dụng trong bài khóa luận là: - Ở Việt Nam, theo điều 20 luật Các tổ Chức Tín dụng: “Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan.
Mà Luật này quy định tổ chức tín dụng là loại doanh nghiệp được thành lập theo quy định của Luật này và các quy định của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi để cung cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại - Luật Ngân hàng Nhà Nước có đưa ra định nghĩa: “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền đó để cấp tín dụng, cung cấp các dịch vụ thanh toán”. Hoạt động chủ yếu là nhận tiền gửi, cho vay, hoạt động đầu tư và hoạt động khác. - Nhận tiền gửi là hoạt động huy động vốn của ngân hàng từ những nguồn chưa được sử dụng trong nền kinh tế với cam kết hoàn trả và trả lãi đúng hạn.
Tiền gửi tồn tại ở các dạng: tiền gửi thanh toán, tiền gửi tiết kiệm của dân cư, tiền gửi có kì hạn của doanh nghiệp. Đây chính là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của NHTM, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của ngân hàng. - Cho vay là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng vay với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Hoạt động này thường chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các NHTM, phản ánh hoạt động đặc trưng của ngân hàng.
Cho vay bao gồm: cho vay thương mại, cho vay tiêu dùng và tài trợ cho dự án… Luan van 6 - Hoạt động đầu tư được thể hiện thông qua việc ngân hàng nắm giữ các chứng khoán vì mục tiêu thanh khoản và đa dạng hoá tài sản. Ngân hàng giữ nhiều loại chứng khoán, có thể xếp loại theo nhiều tiêu thức, ví dụ như theo tính thanh khoản, theo chủ thể phát hành, theo mục tiêu nắm giữ… Theo chủ thể phát hành có thể chia thành: chứng khoán của Chính phủ Trung ương hoặc địa phương. Ngân hàng giữ chứng khoán vì chúng mang lại thu nhập cho ngân hàng và có thể bán đi để gia tăng ngân quỹ khi cần thiết. - Các hoạt động khác bao gồm một số hoạt động như: mua bán ngoại tệ, bảo quản vật có giá, cung cấp các tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán, quản lý ngân quỹ, tài trợ các hoạt động của Chính phủ, bảo lãnh, cho thuê thiết bị trung và dài hạn, cung cấp các dịch vụ uỷ thác và tư vấn, cung cấp các dịch vụ bảo hiểm, cung cấp các dịch vụ đại lý.
Vai trò của hoạt động cho vay cơ bản của ngân hàng thương mại 1. Đối với ngân hàng thương mại Đối với hầu hết các ngân hàng, cho vay rất quan trọng với ngân hàng vì phần lớn tổng tài sản có có của ngân hàng là 60% - 75% khoản cho vay của khách. Bên cạnh khoản vay khách hàng lớn thì cũng tiềm ẩn rủi ro trong hoạt động ngân hàng tập trung vào các khoản cho vay. Tình trạng khó khăn của ngân hàng thường phát sinh từ các khoản cho vay khó đòi, bắt nguồn từ một số nguyên nhân sau: quản lý yếu kém, cho vay không tuân thủ nguyên tắc tín dụng, chính sách cho vay không hợp lý và tình trạng suy thoái ngoài dự kiến của nền kinh tế.
Chính vì thế mà thanh tra ngân hàng thường xuyên kiểm tra các danh mục cho vay của các ngân hàng. Đối với khách hàng và đối với nền kinh tế Ngân hàng luôn hỗ trợ cho sự phát triển của cộng đồng địa phương thông qua việc cung cấp các khoản vay, đáp ứng nhu cầu tài chính của doanh nghiệp và người tiêu dùng với một mức lãi suất hợp lý. Cho vay của ngân hàng là chức năng hàng đầu của các NHTM để tài trợ cho chi tiêu của doanh nghiệp, cá nhân và các cơ quan chính phủ. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại đã giúp cho quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp được liên tục và ổn định, góp phần vào sự ổn định Luan van 7 của nền kinh tế.
Không chỉ có thế hoạt động cho vay còn nâng cao mức sống các tầng lớp dân cư và cả cộng đồng. Chính vì thế mà hoạt động cho vay của ngân hàng có mối quan hệ mật thiết với tình hình phát triển kinh tế tại khu vực ngân hàng phục vụ. Hoạt động cho vay của ngân hàng thúc đẩy sự tăng trưởng của doanh nghiệp, tạo ra sức sống cho nền kinh tế. Hơn nữa thông qua các khoản vay của ngân hàng, thị trường sẽ có thêm thông tin về chất lượng tín dụng của từng khách hàng và nhờ đó họ giúp cho họ có khả năng nhận thêm các khoản tín dụng mới từ các nguồn khác với chi phí thấp hơn.
Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân 1. Khái niệm hoạt động cho vay khách hàng cá nhân Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN và quyết định 127/2005-NHNN về quy chế cho vay tổ chức tín dụng với khách hàng có định nghĩa: “Cho vay khách hàng cá nhân là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao cho đối tượng khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi”. Đặc trưng của hoạt động cho vay khách hàng cá nhân - Đặc trưng về khoản vay Các khoản cho vay đối với khách hàng cá nhân thường là các khoản có giá trị nhỏ, nhưng số lượng các khoản vay là rất lớn. - Đặc trưng về chất lượng khoản vay Chất lượng của các khoản vay thường là khá tốt.
Tuy nhiên các khoản cho vay đối với khách hàng cá nhân chỉ có chất lượng tốt khi không có những biến cố từ phía khách hàng. Bên cạnh đó các khoản vay thường có tính rủi ro cao nên nó được các ngân hàng cho vay áp dụng mức lãi suất cao nhất trong bảng lãi suất cho vay áp dụng đối với các khoản vay trong các NHTM. - Đặc trưng về thời hạn khoản vay Thời hạn của các khoản vay chủ yếu là ngắn hạn, một phần là trung hạn và một phần rất nhỏ là dài hạn. Điều đó có thể giải thích được phần nào là do đây là hình thức cho vay với mức lãi suất cao nhất trong các NHTM.
Phân loại cho vay khách hàng cá nhân 1. Phân loại theo thời hạn khoản vay Căn cứ theo thời hạn khoản vay, các hình thức cho vay ở NHTM gồm: - Cho vay ngắn hạn là các khoản cho vay có thời hạn từ 12 tháng trở xuống. Mục đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản ngắn hạn hoặc đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. - Cho vay trung hạn là các khoản cho vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm.
Mục đích của loại cho vay này nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản cố định. - Cho vay dài hạn là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm, nhằm mục đích tài trợ vào những dự án dài hạn. Phân loại theo mục đích sử dụng tiền vay Căn cứ theo mục đích sử dụng tiền vay, các hình thức cho vay ở NHTM gồm: - Cho vay tiêu dùng là các khoản vay đáp ứng nhu cầu chi tiêu của các cá nhân, hộ gia đình như: xây dựng sửa chữa nhà, mua sắm vật dụng gia đình, mua xe cơ giới, du học, chữa bệnh, cưới hỏi… - Cho vay sản xuất kinh doanh là các khoản vay phục vụ mục đích bổ sung vốn sản xuất kinh doanh, đầu tư của cá nhân, hộ gia đinh gồm bổ sung vốn lưu động, mua sắm máy móc thiết bị, đầu tư cơ sở vật chất cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư kinh doanh chứng khoán, vàng. Phân loại theo cho vay theo tài sản đảm bảo Căn cứ theo tài sản đảm bảo, các hình thức cho vay ở NHTM gồm: - Cho vay có tài sản đảm bảo là những khoản cho vay ngân hàng nắm giữ tài sản của người vay với mục đích xử lý tài sản đó để thu hồi vốn vay khi người đi vay vi phạm hợp đồng tín dụng.
Khi thực hiện việc cho vay Ngân hàng không trực tiếp quản lý nguồn vốn của mình vì thế có rất nhiều rủi ro xảy ra, nguy cơ không thu hồi đủ vốn vay là rất cao vì thế các Ngân hàng khi cho vay thường yêu cầu người vay phải có tài sản bảo đảm cho khoản vay. - Cho vay không có tài sản đảm bảo là khoản cho vay mà Ngân hàng không nắm giữ tài sản của người đi vay để xử lý nhằm thu hồi nợ mà thay vào đó là điều Luan van 9 kiện ràng buộc khác khi ký hợp đồng tín dụng. Những điều kiện này có thể là: người đi vay không được giao dịch với Ngân hàng nào khác, hoạt động kinh doanh của người đi vay phải được Ngân hàng quản lý. Có như vậy Ngân hàng mới quản lý được tình hình tài chính của người đi vay.
Thông thường chỉ có những khách hàng có quan hệ lâu năm với Ngân hàng hoặc những khách hàng có uy tín, hay những khách hàng mà Ngân hàng có tham gia góp vốn vào thì mới được cho vay không có đảm bảo. Phân loại cho vay theo đối tượng khách hàng Căn cứ theo đối tượng khách hàng, các hình thức cho vay ở NHTM gồm: Cho vay khách hàng là các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế là loại hình cho vay của các NHTM mà các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế là đối tượng được phục vụ. Do đặc thù riêng có của đối tượng này mà các NHTM phải tổ chức các phòng tín dụng chuyên trách phục vụ. Nhóm khách hàng này thường có nhu cầu vốn với số lượng lớn, và có thể là rất lớn.