lời mở đầu, kết luận, danh mục viết tắt, danh mục bảng biểu sơ đồ, luận văn đƣợc kết cầu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về hiệu quả của hoạt động cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng hiệu quả cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt nam - chi nhánh Hà Tây Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam chi nhánh Hà Tây 4 Chƣơng 1 TỒNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Để đi sâu nghiên cứu đề tài ”Nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam chi nhánh Hà Tây”, trƣớc tiên cần tìm hiểu về tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 1 của luận văn sẽ trình bày một cách khái quát về những nội dung này. Tổng quan tình hình nghiên cứu Phân tích về cho vay tiêu dùng, từ đó đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Có thể kể đến một vài tác phẩm tiêu biểu sau: Tô Khánh Toàn (2014), Phát triển dịch vụ Ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam, Luận án tiến sỹ kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ hơn cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ Ngân hàng bán lẻ, phân tích rõ những đặc điểm của việc phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ, chỉ rõ những tác động tích cực, tiêu cực và cơ hội cho sự phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam. Lê Thị Kim Huệ (2013), “Phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Việt Nam hiện nay”, Kinh tế và dự báo, 21 (11/2013), Tr. Bài nghiên cứu của tác giả đã đƣa ra cái nhìn tổng quan về thị trƣờng cho vay tiêu dùng Việt Nam trong thời gian qua. Trong đó, chỉ ra những sai lầm, hạn chế mà các ngân hàng, tổ chức tài chính mắc phải khiến cho hoạt động này chƣa phát triển mạnh mẽ, và đề xuất các giải pháp khắc phục.
Tọa đàm khoa học “Cho vay tiêu dùng – Kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị chính sách cho Việt Nam”. Học viện Ngân hàng phối hợp với Viện chiến lƣợc 5 Ngân hàng Nhà nƣớc tổ chức tại Học viện Ngân hàng – Phân viện Phú Yên, ngày 25/09/2013. Tại buổi tọa đàm các nhà khoa học và lãnh đạo Ngân hàng đã tập trung thảo luận, làm rõ một số nội dung bao gồm: những thuận lợi và khó khăn của thực trạng cho vay tiêu dùng tại Việt Nam trong thời gian qua, cơ cấu sản phẩm, cơ cấu nhà cung cấp, cơ cấu khách hàng, thời hạn cho vay, lãi suất cho vay, tỷ lệ nợ xấu, triển vọng phát triển của hoạt động cho vay tiêu dùng và những khó khăn về hành lang pháp lý, các khuyến nghị đối Chính phủ, cơ quan quản lý nhằm thúc đẩy sự phát triển lành mạnh thị trƣờng tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam. Tại Hội thảo “Tài chính tiêu dùng - Cơ hội và thách thức tại thị trƣờng Việt Nam” do Home Credit tổ chức tại Phú Quốc, ngày 29/06/2013, các chuyên gia tài chính-kinh tế tập trung thảo luận các cơ hội, tiền năng, phát triển thị trƣờng cho vay tiêu dùng Việt Nam, cũng nhƣ những thách thức mà các công ty tài chính, ngân hàng gặp phải.
Các chuyên gia khẳng định vai trò quan trọng của sản phẩm này là tín dụng kích thích tiêu dùng, hoạt động cho vay tiêu dùng đang trở nên rất phổ biến trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng. Ngành hàng mạnh nhất trong lĩnh vực này hiện nay là cho vay tại điểm bán. Đó là, giải pháp ƣu việt giúp ngân hàng mở rộng hoạt động cho vay tiêu dùng. Lê Minh Sơn (2009), Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh.
Bài viết đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại trong nền kinh tế thị trƣờng. Tập hợp một số bài học kinh nghiệm của các ngân hàng nƣớc ngoài thành công trong lĩnh vực bán lẻ từ đó rút ra bài học kinh nghiệm phát triển cho vay bán lẻ cho các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Mô tả, phân tích khá đầy đủ và khách quan thực trạng hoạt động cho vay tiêu dùng của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank), từ đó chỉ ra những điểm tồn tại hạn chế trong hoạt động cho vay tiêu dùng của Vietcombank. Trên cơ sở phân tích đánh giá những ƣu nhƣợc điểm của Vietcombank, tác giả đề xuất một số giải pháp để phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Vietcombank.
6 Các công trình nghiên cứu trên đã tập trung nghiên cứu những yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động cho vay tiêu dùng trong phạm vi một chi nhánh hoặc ngân hàng. Tuy nhiên, các tài liệu trên mới chủ yếu phân tích các yếu môi trƣờng bên trong ngân hàng mà vẫn chƣa đi sâu về các yếu tố môi trƣờng bên ngoài ảnh hƣởng đến hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng. Bởi vậy, bên cạnh việc kế thừa những thành tựu từ các công trình đi trƣớc, luận văn của tác giả tập trung đi sâu nghiên cứu những yếu tố tác động từ bên ngoài dƣới góc nhìn của một chuyên gia và tìm hiểu nhu cầu, thị hiếu của ngƣời tiêu dùng về hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng để từ đó đƣa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay tiêu dùng. Đây là điểm mới của luận văn.
Cơ sở lý luận về hiệu quả của hoạt động cho vay tiêu dùng 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là một hoạt động tất yếu hình thành do yêu cầu của nền kinh tế nhằm giải quyết các vấn đề về việc ngƣời tiêu dùng có nhu cầu mua sắm vƣợt quá khả năng thanh toán hiện tại và ngƣời bán hàng luôn mong muốn tiêu thụ đƣợc hàng hóa. Chỉ có các tổ chức trung gian tài chính, đặc biệt là các NHTM, mới có đầy đủ khả năng trở thành cầu nối giải quyết vấn đề này. Đây chính là tiền đề để hoạt động cho vay tiêu dùng hình thành và ngày càng phát triển.
Về khái niệm cho vay tiêu dùng: Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của ngƣời tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Các khoản cho vay tiêu dùng là nguồn tài chính quan trọng giúp ngƣời tiêu dùng có thể trang trải các nhu cầu trong cuộc sống nhƣ: nhà ở, phƣơng tiện đi lại, tiện nghi sinh hoạt, học tập, du lịch, y tế.trƣớc khi họ có đủ khả năng tài chính để hƣởng thụ (Lê Văn Tƣ, 2005). Đặc điểm của cho vay tiêu dùng - Tiền lãi tính theo lãi gộp hay lãi giảm dần. - Thời hạn cho vay tƣơng đối dài.
- Phục vụ cho nhu cầu đời sống – nhu cầu phát sinh hàng ngày của đại đa số dân chúng. 7 - Cho vay tiêu dùng thƣờng có tài sản đảm bảo. - Các khoản cho vay tiêu dùng luôn đƣợc đánh giá là đem lại nhiều lợi nhuận cho ngân hàng do lãi suất cho vay thƣờng cao hơn so với lãi suất ngân hàng phải huy động từ các nguồn khác nhau để thực hiện cho vay. Do cho vay tiêu dùng có độ rủi ro cao bởi nguồn trả nợ của ngƣời vay có thể biến động lớn, nó phụ thuộc vào quá trình làm việc, kinh nghiệm, tài năng và sức khỏe của ngƣời vay… Nếu ngƣời vay bị chết, ốm hoặc mất việc làm ngân hàng sẽ rất khó thu lại đƣợc nợ.
- Lãi suất cho vay tiêu dùng thƣờng không thay đổi dƣới những tác động của những điều kiện từ môi trƣờng bên ngoài trong suốt thời hạn vay nhƣ trong trƣờng hợp cho vay đối với các doanh nghiệp. Điều này cũng có những bất lợi nếu nhƣ lãi suất huy động tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, các ngân hàng thƣờng định giá các khoản vay tiêu dùng ở một mức cao để có thể phòng tránh rủi ro này. - Các khoản cho vay tiêu dùng có xu hƣớng nhạy cảm trƣớc các tác động của chu kì kinh tế.
Trong giai đoạn tăng trƣởng kinh tế ngƣời tiêu dùng thƣờng có cái nhìn lạc quan về tƣơng lai vì vậy họ thƣờng chi tiêu nhiều. Trong giai đoạn kinh tế suy thoái thì các cá nhân và hộ gia đình thƣờng có cái nhìn bi quan về tƣơng lai đặc biệt là khi họ cảm thấy nạn thất nghiệp gia tăng và ngay lập tức cắt giảm nhu cầu vay ngân hàng. - Chủ yếu là cho vay trả góp vốn và lãi hàng tháng. Lãi suất cho vay tiêu dùng thƣờng ít co giãn so với nhu cầu vay.
Ngƣời đi vay tiêu dùng chỉ quan tâm tới khoản thanh toán hàng tháng họ phải trả ngân hàng. - Quy mô các khoản vay nhỏ nhƣng số lƣợng các khoản vay lớn. Các nhân tố trình độ học vấn và mức thu nhập đều có ảnh hƣởng rõ rệt đến hạn mức vay. Những ngƣời có mức thu nhập cao hơn mức bình quân thƣờng có xu hƣớng vay mức cao hơn tổng thu nhập hằng năm của họ.
Những ngƣời có trình độ học vấn cao (thông thƣờng là những ngƣời có nhiều năm đào tạo ở bậc trên phổ thông đồng thời là trụ cột gia đình) thƣờng quyết định vay tiền trên cơ sở cân nhắc kĩ lƣỡng thu nhập của mình. Đối với trƣờng hợp này, món vay đƣợc coi nhƣ phƣơng tiện để đạt đƣợc mức sống nhƣ mong muốn hơn là một cơ sở an toàn trong những trƣờng hợp khẩn cấp. 8 - Bản chất của cho vay tiêu dùng là ứng trƣớc, trả dần, là động lực để ngƣời vay kiếm thêm thu nhập và tiết kiệm, đảm bảo nghĩa vụ nợ, họ lo dành dụm cho những mục tiêu lớn, không chi tiêu vô ích. Khác với cho vay kinh doanh, chuyên viên tín dụng thiên về giám sát mục đích sử dụng món vay và kiểm soát thu nhập của ngƣời vay hơn.
Vai trò của cho vay tiêu dùng 1.