Tăng cường dịch vụ ngân hàng trên nền tảng công nghệ 4.0

Tài liệu nghiên cứu Tăng cường các dịch vụ trên nền tảng 4 0 tại ngân hàng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Hải
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Trần Trung Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng
• Đề tài: Tăng cường các dịch vụ dựa trên nền tảng 4.0 tại Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát chung về CMCN 4.0 trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.2. Lịch sử phát triển của CMCN 4
• 1.3. Khái niệm về CMCN 4.0 trong ngành tài chính ngân hàng
• 1.4. Tác động của CMCN 4.0 đến hoạt động ngành ngân hàng. Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc CMCN 4.0 trong ngành TCNH
• 1.5. Một số ứng dụng CMCN 4.0 trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.5.1. Trí tuệ nhân tạo (AI) và robot tự động
• 1.5.2. Điện toán đám mây
• 1.5.3. Công nghệ blockchain
• 1.5.4. Internet kết nối vạn vật (IoT)
• 1.5.5. Dữ liệu lớn Big data
• 1.6. Ứng dụng CMCN 4.0 tại các ngân hàng trên thế giới và Việt Nam
• 1.7. Cơ hội và khó khăn thách thức đối với các ngân hàng Việt Nam khi triển khai ứng dụng CMCN 4.0
• 1.7.1. Cơ hội cho các ngân hàng khi triển khai ứng dụng CMCN 4.0
• 1.7.2. Khó khăn thách thức đối với các ngân hàng khi triển khai
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN TRIỂN KHAI DỊCH VỤ TRÊN NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ 4.0 TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)
• 2.2. Thực tiễn triển khai ứng dụng công nghệ 4.0 trong dịch vụ tại ngân hàng Vietcombank
• 2.2.1. Chuyển đổi ngân hàng lõi (core banking) và triển khai các hệ thống quản trị
• 2.2.2. Mô hình không gian giao dịch số Digital Lab
• 2.2.3. Dịch vụ ngân hàng số Digital banking
• 2.2.4. Hệ thống quản lý dòng tiền cho khách hàng tổ chức (Payment cash management) – VCB Cashup và các dịch vụ thanh toán
• 2.2.5. Dịch vụ tự động nộp thuế xuất nhập khẩu
• 2.2.6. Dịch vụ kết nối Host to host (H2H)
• 2.2.7. Dịch vụ tài khoản ảo
• 2.2.8. Dịch vụ TTQT và TTTM trên nền tảng Blockchain
• 2.2.8.1. Tổng quan hoạt động TTTM và TTQT tại Vietcombank
• 2.2.8.2. Sản phẩm thư tín dụng truyền thống
• 2.2.8.3. Ứng dụng phát hành thư tín dụng trên nền tảng Blockchain tại Vietcombank
• 2.2.9. Đánh giá thực trạng triển khai CMCN 4.0 tại ngân hàng Vietcombank
• 2.2.10. Những thành quả đạt được sau khi triển khai CMCN 4.0
• 2.2.11. Những thuận lợi khi triển khai ứng dụng dịch vụ tại Vietcombank
• 2.2.12. Những thách thức và khó khăn khi triển khai
• 2.2.13. Những hạn chế còn tồn tại trong quá trình triển khai CMCN 4.0 tại ngân hàng Vietcombank
• 3. CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ĐỐI VỚI VIỆC TRIỂN KHAI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 TẠI NGÂN HÀNG VIETCOMBANK
• 3.1. Xu hướng phát triển ngân hàng trong thời gian tới
• 3.1.1. Xu hướng trên thế giới
• 3.1.2. Xu hướng tại Việt Nam
• 3.1.3. Giải pháp đối với triển khai CMCN 4.0
• 3.2. Nhóm giải pháp chung
• 3.2.1. Giải pháp về quy định, chính sách và hành lang pháp lý
• 3.2.2. Giải pháp đối với Cơ sở hạ tầng và an ninh mạng
• 3.2.3. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.2.4. Nhóm giải pháp riêng đối với Vietcombank
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao dịch vụ ngân hàng với công nghệ 4

Cách mạng công nghệ 4.0 đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong ngành ngân hàng. Các ngân hàng đang áp dụng công nghệ mới để nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quy trình hoạt động. Việc tích hợp công nghệ 4.0 không chỉ giúp ngân hàng tăng cường hiệu quả mà còn tạo ra những sản phẩm dịch vụ thông minh, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

1.1. Công nghệ 4.0 trong ngân hàng Khái niệm và ứng dụng

Công nghệ 4.0 trong ngân hàng bao gồm các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, blockchain và dữ liệu lớn. Những công nghệ này giúp ngân hàng cải thiện quy trình giao dịch, tăng cường an ninh mạng và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng công nghệ 4.0 trong ngân hàng

Việc áp dụng công nghệ 4.0 mang lại nhiều lợi ích cho ngân hàng như giảm thiểu chi phí, tăng cường hiệu quả hoạt động và cải thiện sự hài lòng của khách hàng. Các ngân hàng có thể cung cấp dịch vụ nhanh chóng và chính xác hơn.

II. Thách thức trong việc nâng cao dịch vụ ngân hàng với công nghệ 4

Mặc dù công nghệ 4.0 mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho các ngân hàng. Các vấn đề về an ninh mạng, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng và sự cạnh tranh từ các công ty fintech là những thách thức lớn mà ngân hàng phải đối mặt.

2.1. An ninh mạng trong ngân hàng Thách thức và giải pháp

An ninh mạng là một trong những thách thức lớn nhất khi áp dụng công nghệ 4.0. Các ngân hàng cần đầu tư vào hệ thống bảo mật và đào tạo nhân viên để đảm bảo an toàn thông tin cho khách hàng.

2.2. Sự cạnh tranh từ các công ty fintech

Các công ty fintech đang ngày càng trở thành đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ của ngân hàng truyền thống. Ngân hàng cần đổi mới và cải tiến dịch vụ để giữ chân khách hàng và không bị tụt lại phía sau.

III. Phương pháp nâng cao dịch vụ ngân hàng với công nghệ 4

Để nâng cao dịch vụ ngân hàng, các ngân hàng cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc đầu tư vào công nghệ mới, cải tiến quy trình làm việc và đào tạo nhân viên là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đầu tư vào công nghệ mới Xu hướng và lợi ích

Đầu tư vào công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và blockchain giúp ngân hàng cải thiện quy trình giao dịch và tăng cường an ninh. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả mà còn tạo ra sự khác biệt trong dịch vụ.

3.2. Đào tạo nhân viên Yếu tố quyết định thành công

Đào tạo nhân viên về công nghệ mới và kỹ năng phục vụ khách hàng là rất quan trọng. Nhân viên được trang bị kiến thức sẽ giúp ngân hàng cung cấp dịch vụ tốt hơn và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của công nghệ 4

Nhiều ngân hàng đã áp dụng thành công công nghệ 4.0 vào hoạt động của mình. Các dịch vụ ngân hàng thông minh, tự động hóa quy trình và phân tích dữ liệu lớn đã giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

4.1. Dịch vụ ngân hàng số Xu hướng và triển vọng

Dịch vụ ngân hàng số đang trở thành xu hướng chủ đạo. Khách hàng có thể thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi thông qua ứng dụng di động, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

4.2. Phân tích dữ liệu lớn trong ngân hàng Lợi ích và ứng dụng

Phân tích dữ liệu lớn giúp ngân hàng hiểu rõ hơn về nhu cầu và hành vi của khách hàng. Từ đó, ngân hàng có thể đưa ra các sản phẩm dịch vụ phù hợp và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng.

V. Kết luận Tương lai của dịch vụ ngân hàng với công nghệ 4

Tương lai của dịch vụ ngân hàng sẽ ngày càng gắn liền với công nghệ 4.0. Các ngân hàng cần chủ động đổi mới và áp dụng công nghệ để không chỉ tồn tại mà còn phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

5.1. Xu hướng phát triển ngân hàng trong tương lai

Ngân hàng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng số hóa, với sự gia tăng của các dịch vụ ngân hàng thông minh và tự động hóa. Điều này sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho cả ngân hàng và khách hàng.

5.2. Tầm quan trọng của việc đổi mới trong ngành ngân hàng

Đổi mới là yếu tố sống còn trong ngành ngân hàng. Các ngân hàng cần không ngừng cải tiến dịch vụ và áp dụng công nghệ mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang tái định hình toàn diện hệ thống tài chính toàn cầu thông qua các trụ cột công nghệ số, điện toán đám mây và chuỗi khối. Tại Việt Nam, theo thống kê từ thị trường thanh toán năm 2021, tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đã chạm mốc 70%, trong đó phương thức chuyển khoản trực tuyến chiếm 36.5% và thanh toán qua ví điện tử đạt khoảng 15%. Quy mô giao dịch qua các kênh ngân hàng di động toàn ngành đã vượt ngưỡng 10 triệu tỷ đồng mỗi năm, phản ánh sự chuyển biến căn bản trong hành vi tiêu dùng tài chính của xã hội.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ yêu cầu cấp thiết phải hiện đại hóa hoạt động kinh doanh và quản trị nội bộ tại các ngân hàng thương mại quốc doanh. Sự gia nhập mạnh mẽ của 23 tổ chức trung gian thanh toán phi ngân hàng được cấp phép cùng áp lực cạnh tranh kỹ thuật số từ các định chế tài chính quốc tế buộc các ngân hàng nội địa phải nâng cao chất lượng dịch vụ công nghệ cao. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là đánh giá thực trạng ứng dụng các thành tựu CMCN 4.0 tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), phân tích các điểm nghẽn kỹ thuật và quy trình, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp gia tăng hiệu quả cung ứng dịch vụ số.

Phạm vi nghiên cứu được xác định theo chiều sâu thời gian từ năm 2017 đến năm 2022, bao quát toàn bộ hoạt động cung cấp dịch vụ khách hàng trên hệ thống mạng lưới gồm 121 chi nhánh và hơn 600 phòng giao dịch trên 63 tỉnh thành của Vietcombank. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc củng cố các chỉ số tài chính chủ chốt của ngân hàng, giúp duy trì tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA ở mức 1.6%, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE đạt 21% và giữ vững quy mô vốn hóa thị trường ở mức 16.7 tỷ USD vào cuối năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng mô hình tiến hóa ngân hàng qua bốn thế hệ và lý thuyết chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính. Lý thuyết tiến hóa phân loại các thời kỳ hoạt động ngân hàng từ mô hình truyền thống phụ thuộc chi nhánh vật lý (Ngân hàng 1.0), giai đoạn cơ giới hóa dịch vụ thông qua hệ thống máy ATM và đầu đọc thẻ từ thập niên 1980 đến 2007 (Ngân hàng 2.0), giai đoạn số hóa di động với sự bùng nổ của internet banking từ 2007 đến 2015 (Ngân hàng 3.0), tiến đến mô hình Ngân hàng 4.0 với đặc trưng kết nối mở, tự động hóa thông minh và xử lý thời gian thực.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp mô hình ba giai đoạn số hóa ngân hàng của Carmen Cuesta và các cộng sự (2015), bao gồm: giai đoạn đổi mới phát triển danh mục sản phẩm dịch vụ số; giai đoạn hiện đại hóa cơ sở hạ tầng kỹ thuật tương thích; và giai đoạn tái định hình cấu trúc quản trị rủi ro và điều hành tổ chức.

Khung lý thuyết cũng làm rõ các khái niệm công nghệ cốt lõi cấu thành hệ thống dịch vụ 4.0:

• Trí tuệ nhân tạo (AI) và Tự động hóa quy trình bằng Robot (RPA): Mô phỏng tư duy con người và tự động hóa các thao tác nghiệp vụ lặp lại nhằm giảm thiểu rủi ro tác nghiệp.
• Điện toán đám mây (Cloud Computing): Nền tảng chia sẻ tài nguyên tính toán giúp tối ưu hóa chi phí hạ tầng máy chủ và xử lý dữ liệu tập trung.
• Công nghệ chuỗi khối (Blockchain): Cấu trúc dữ liệu phân tán bảo mật cao, minh bạch hóa luồng giao dịch thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại.
• Nhận dạng ký tự quang học thông minh (OCR): Công cụ trích xuất, số hóa văn bản giấy tự động phục vụ công tác đối soát và kiểm soát tuân thủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm hệ thống dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã được kiểm toán của Vietcombank trong giai đoạn 2017-2021, cùng hệ thống văn bản chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước và chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiếp cận CMCN 4.0.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu định đoạn điển hình, khảo sát toàn bộ cơ sở dữ liệu vận hành từ hơn 300 sáng kiến khoa học chuyển đổi số của ngân hàng, dữ liệu hành vi từ 6.6 triệu khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử (E-banking) và danh mục khách hàng doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên toàn bộ 121 chi nhánh trực thuộc.

Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu: Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả nhằm lượng hóa chính xác sự tăng trưởng về số lượng giao dịch, doanh thu và chi phí vận hành; đồng thời sử dụng phương pháp phân tích so sánh đối chiếu giữa các sản phẩm truyền thống và sản phẩm số hóa mới (tiêu biểu như quy trình xử lý thư tín dụng chứng từ L/C qua Blockchain so với hệ thống điện SWIFT truyền thống). Việc kết hợp này giúp đánh giá khách quan tính tương thích của công nghệ mới với hạ tầng vận hành nội tại và năng lực phục vụ đối tác quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực chứng cho thấy Vietcombank đã đạt được những bước chuyển biến mang tính bước ngoặt trong chiến lược công nghệ giai đoạn 2017-2021:

Thứ nhất, việc hoàn tất chuyển đổi và đưa vào vận hành hệ thống Ngân hàng lõi (Core Banking) mới trong năm 2020 sau hơn 20 năm sử dụng nền tảng cũ từ năm 1998. Hệ thống mới này giải quyết triệt để tình trạng phân mảnh dữ liệu giữa các phòng ban, mở rộng tham số kỹ thuật để tích hợp mượt mà các ứng dụng bên thứ ba và xử lý hàng triệu lệnh giao dịch đồng thời với độ trễ gần như bằng không.

Thứ hai, sự bứt phá mạnh mẽ của hệ sinh thái ngân hàng số bán lẻ. Dịch vụ VCB Digibank ra mắt tháng 7/2020 đã hợp nhất các kênh giao dịch trực tuyến, nâng tổng số người dùng E-banking lên 6.6 triệu khách hàng và phát hành lũy kế 14.1 triệu thẻ các loại. Tỷ lệ xử lý giao dịch qua ngân hàng số chiếm tỷ trọng vượt trội so với các quầy giao dịch truyền thống, đóng góp vào tỷ lệ thanh toán qua tài khoản chuyển khoản đạt 36.5% trong tổng cơ cấu thanh toán của khách hàng.

Thứ ba, sự đột phá trong ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) vào nghiệp vụ tài trợ thương mại. Kể từ tháng 12/2020, Vietcombank đã thử nghiệm và triển khai thành công quy trình mở và xuất trình chứng từ thư tín dụng (L/C) nội địa và quốc tế trên nền tảng Blockchain. Cải tiến này giúp loại bỏ hoàn toàn việc luân chuyển chứng từ giấy phức tạp, rút ngắn thời gian xử lý giao dịch từ 3-5 ngày làm việc xuống chỉ còn vài phút, đồng thời ngăn chặn tuyệt đối tình trạng làm giả hồ sơ thương mại.

Thứ tư, bước đầu thử nghiệm mô hình không gian giao dịch số Digital Lab từ năm 2016 tại các đô thị lớn. Mô hình cho phép khách hàng tự trải nghiệm đăng ký dịch vụ thông qua định danh điện tử eKYC và chữ ký điện tử, đặt nền móng vững chắc cho mục tiêu xây dựng ngân hàng ảo trong tương lai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những kết quả tích cực trên bắt nguồn từ định hướng chiến lược nhất quán của Ban Lãnh đạo Vietcombank, thể hiện qua việc triển khai hơn 300 sáng kiến số hóa tập trung vào bốn trụ cột: số hóa, công nghệ, dữ liệu và chuyển đổi quy trình. Tiềm lực tài chính hùng mạnh với tổng tài sản đạt 1.637 nghìn tỷ đồng cùng sự hỗ trợ chuyên môn từ cổ đông chiến lược Mizuho Bank (nắm giữ 15% vốn) đã tạo bệ phóng vững chắc cho các dự án công nghệ quy mô lớn.

Khi thảo luận kết quả, sự dịch chuyển mô hình vận hành có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cơ cấu kênh giao dịch giai đoạn 2017-2021. Dữ liệu thể hiện sự sụt giảm rõ rệt của tỷ trọng giao dịch tiền mặt tại quầy (giảm xuống dưới mức 30%) và sự gia tăng tương ứng theo đường dốc đứng của các giao dịch qua thiết bị di động. Đồng thời, bảng phân tích ma trận so sánh giữa L/C truyền thống và L/C Blockchain cho thấy hiệu năng xử lý tăng gấp nhiều lần, loại bỏ chi phí chuyển phát tài liệu và giảm thiểu rủi ro bất đồng bộ chứng từ.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những rào cản đáng kể: Hệ thống văn bản pháp luật hiện hành chưa đồng bộ về giá trị pháp lý của hợp đồng điện tử và chữ ký số; hạ tầng kỹ thuật đối mặt với nguy cơ tấn công an ninh mạng ngày càng tinh vi; cùng áp lực cạnh tranh trực tiếp từ các định chế Fintech sở hữu 23 ví điện tử trung gian có tính linh hoạt cao trên thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả của cuộc CMCN 4.0 và duy trì vị thế dẫn đầu ngành ngân hàng, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và tiêu chuẩn vận hành số. Kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan hữu quan đẩy nhanh việc ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) cho các sản phẩm Fintech mới, đồng thời chuẩn hóa quy định về định danh khách hàng điện tử (eKYC) và công nhận toàn diện chữ ký số trong các giao dịch tín dụng phức tạp trước năm 2025.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng bảo mật an ninh mạng đa tầng. Ban Công nghệ thông tin Vietcombank cần ưu tiên triển khai trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC) hoạt động 24/7, tích hợp các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện và ngăn chặn tự động các luồng dữ liệu độc hại. Target metric đặt ra là đảm bảo tỷ lệ sẵn sàng của hệ thống đạt mức tối thiểu 99.99%, giảm thiểu thời gian gián đoạn dịch vụ xuống dưới 5 phút mỗi năm trong giai đoạn 2022-2026.

Thứ ba, mở rộng không gian giao dịch số và tự động hóa quy trình nghiệp vụ. Khối Vận hành và Khối Khách hàng cần phối hợp nhân rộng mô hình Digital Lab ra toàn bộ các chi nhánh trọng điểm tại các khu công nghiệp và đô thị lớn; đồng thời ứng dụng công nghệ RPA và OCR để tự động hóa 85-90% các quy trình xử lý hồ sơ tín dụng, nộp thuế xuất nhập khẩu tự động và thu hộ dịch vụ công.

Thứ tư, tái đào tạo và phát triển nguồn nhân lực công nghệ tài chính. Ban Nhân sự cần xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về phân tích dữ liệu lớn và an toàn thông tin cho hơn 21.000 cán bộ nhân viên hiện hữu, hướng tới mục tiêu 100% cán bộ nghiệp vụ làm chủ các công cụ quản trị kỹ thuật số vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các phát hiện thực chứng trong luận văn đem lại giá trị tham khảo thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Ban Lãnh đạo và chuyên viên quản trị chiến lược tại các ngân hàng thương mại: Luận văn cung cấp case study thực tế về lộ trình thay thế hệ thống Core Banking và phương pháp quản trị rủi ro khi tích hợp hệ thống thanh toán Payment Hub quy mô lớn.

Thứ hai, Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Thông tin và Truyền thông): Nghiên cứu cung cấp các luận cứ thực tiễn từ hoạt động kinh doanh để phục vụ công tác xây dựng chính sách quản lý giao dịch số và quy định kiểm soát phòng chống rửa tiền trong môi trường ngân hàng mở.

Thứ ba, Các doanh nghiệp công nghệ tài chính (Fintech) và trung gian thanh toán: Tài liệu là cẩm nang phân tích các điểm nghẽn kết nối máy chủ Host-to-Host (H2H) và tài khoản ảo (Virtual Account), hỗ trợ quá trình thiết kế giải pháp thanh toán tích hợp với hệ thống ngân hàng.

Thứ tư, Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Công trình đóng vai trò là tài liệu học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa hệ thống lý thuyết ngân hàng hiện đại và số liệu phân tích tài chính chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Việc thay thế hệ thống Core Banking năm 2020 mang lại lợi ích gì cho Vietcombank? Hệ thống Core Banking mới giúp Vietcombank tập trung hóa toàn bộ dữ liệu của 6.6 triệu khách hàng, bãi bỏ việc định danh tài khoản theo chi nhánh, nâng cao khả năng mở rộng tham số dịch vụ và cho phép xử lý luồng giao dịch khổng lồ 24/7 với độ bảo mật tuyệt đối.

Công nghệ Blockchain được ứng dụng như thế nào trong nghiệp vụ tài trợ thương mại? Vietcombank sử dụng mạng lưới Blockchain để số hóa toàn bộ vòng đời của thư tín dụng (L/C). Mọi dữ liệu phát hành, thông báo và xuất trình chứng từ đều được mã hóa bất biến, giúp các bên tham gia giám sát tức thời và rút ngắn thời gian xử lý từ nhiều ngày xuống chỉ còn vài phút.

Mô hình Digital Lab khác biệt như thế nào so với phòng giao dịch truyền thống? Digital Lab là không gian giao dịch số không tiếp xúc, nơi khách hàng tự thao tác mở tài khoản, gửi tiết kiệm hoặc cấp đổi thẻ qua màn hình cảm ứng tương tác có tích hợp công nghệ eKYC và chữ ký điện tử mà không cần sự can thiệp của giao dịch viên.

Tỷ lệ thanh toán không tiền mặt tại Việt Nam biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu? Dưới tác động của làn sóng 4.0 và ảnh hưởng từ dịch bệnh, tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã tăng vọt lên mức 70% vào năm 2021, trong đó phương thức chuyển khoản số chiếm 36.5% và ví điện tử chiếm 15% tổng lượng giao dịch.

Thách thức lớn nhất đối với các ngân hàng thương mại khi chuyển đổi số là gì? Thách thức then chốt nằm ở sự thiếu hụt hành lang pháp lý đồng bộ về hợp đồng điện tử, áp lực đầu tư chi phí hạ tầng bảo mật an ninh mạng nhằm đối phó với tội phạm công nghệ và bài toán chuyển dịch cơ cấu nguồn nhân lực thích ứng với môi trường số.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về CMCN 4.0 trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng và làm rõ sự dịch chuyển từ mô hình Ngân hàng 1.0 đến Ngân hàng 4.0.
• Nghiên cứu phản ánh thực tiễn chuyển đổi số thành công tại Vietcombank thông qua các dự án trụ cột như Core Banking mới, ngân hàng số VCB Digibank, Digital Lab và thanh toán L/C qua Blockchain.
• Hiệu quả ứng dụng công nghệ đã góp phần trực tiếp vào kết quả kinh doanh vượt bậc của ngân hàng với tổng tài sản đạt 1.637 nghìn tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt 27.389 tỷ đồng và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp 0.63% trong năm 2021.
• Đề xuất hệ thống bốn nhóm giải pháp khả thi bao gồm hoàn thiện cơ chế Sandbox, nâng cấp an ninh mạng SOC 24/7, tự động hóa quy trình bằng RPA và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho giai đoạn 2022-2026.
• Đóng góp luận cứ thực tiễn quan trọng hỗ trợ Vietcombank hiện thực hóa mục tiêu chiến lược giai đoạn 2020-2025: vươn lên trở thành ngân hàng đứng đầu về chuyển đổi số tại Việt Nam và lọt Top 50 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á trước năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1. Khái quát chung về CMCN 4.0 trong lĩnh vực ngân hàng 1. Lịch sử phát triển của CMCN 4.0 Trong lịch sử, Chúng ta bước qua 3 cuộc CMCN và đang ở cuộc cách mạng thứ 4. Trải rộng từ thế kỷ 18-19, cuộc CMCN đầu tiên với sự ra đời của động cơ hơi nước, sản xuất dựa trên phân công lao động.

Tiếp đó là cuộc CMCN thứ 2 (1870- 1914) với phát minh và ứng dụng của điện năng vào hoạt động sản xuất, sản phẩm được tạo ra nhiều hơn. Rồi CNTT, internet và robot tự động ra đời, giúp hoạt động sản xuất được tự động hóa, đó chính là cuộc CMCN lần 3 vào năm 1969. Hiện tại, thế giới đang tiến đến cuộc cách mạng mới với sự kết nối thông minh và số hóa- cách mạng công nghiệp 4. Nếu như CMCN 3.0 chủ yếu tập trung phát triển về sản xuất tự động hoá, công nghệ và kỹ thuật số, thì cuộc CMCN 4.0 lại tập trung vào kết nối thông minh xóa bỏ đi ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học.

Những cuộc CMCN trong lịch sử document19 of 100 tai lieu, luan van20 of 100 10 Nguồn: Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam.0 xoay quanh kết nối gồm 11 trụ cột chính đó là Internet kết nối vạn vật, Robot thông minh, Phương tiện tự hành, In 3D, Điện toán đám mây, Internet di động, Năng lượng tái tạo, Gene thế hệ mới, Vật liệu tiên tiến và tự động hóa. Tuy nhiên có thể gộp lại thành 3 trụ cột chính là công nghệ vật lý, công nghệ sinh học và công nghệ số. Trong đó công nghệ số là trụ cột cốt lõi nhất của CMCN 4.0 trong ngành TCNH, trụ cột này chủ yếu đề cập đến việc kết nối trực tuyến, không giới hạn, không danh giới, phá vỡ danh giới khoảng cách, thời gian, và đề cao việc chuyển đổi hình ảnh và dữ liệu ảo thành thực tế thông qua ứng dụng CNTT, internet vạn vật, di động, trí thông minh nhân tạo, điện toán đám mây ….0 đã và đang ảnh hưởng lớn đến cuộc sống hàng ngày của con người về mọi mặt, từ ăn uống, mua sắm, từ làm việc đến giải trí, v. Nó đang thay đổi phong cách sống và hành vi sống của con người, thậm chí cả suy nghĩ và tư duy.0 đã mang lại tác động mang tính cách mạng đối với các hệ thống sản xuất và dịch vụ, cũng như chuỗi cung ứng.

Trong môi trường của nền công nghiệp 4.0, các nhà máy thông minh, sản phẩm thông minh được tạo ra đáp ứng những yêu cầu khắt khe nhất của khách hàng. Doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh được số hóa, sinh lợi và bền vững. Các hệ thống và dịch vụ sản xuất có khả năng theo thời gian thực, có thể tương tác, theo mô-đun, phi tập trung, ảo hóa và định hướng dịch vụ. Chuỗi cung ứng có thể nhìn thấy, kết nối và tích hợp đầy đủ…đó là những động lực thôi thúc các quốc gia, doanh nghiệp trong quá trình triển khai công nghệ và số hóa.

Trong hai năm vừa qua, dưới sự ảnh hưởng mạnh mẽ của dịch bệnh Covid 19 trên toàn cầu, càng đẩy nhanh và thôi thúc các doanh nghiệp trong các ngành như tài chính, dịch vụ, tiêu dùng, giáo dục, y tế… mau chóng tiến hành chuyển đổi công nghệ số và thực tế cho thây công cuộc chuyển đổi số trong nền kinh tế của các quốc gia trong đó có Việt Nam đã được triển khai sớm hơn thực tế kế hoạch từ 2-3 năm, để đảm bảo quá trình hoạt động sản xuất, tiêu thụ và đặc biệt hơn không ảnh hưởng đến nhu cầu mua sắm, sử dụng của người tiêu dùng, giúp các đơn vị này phần nào khắc phục và vượt qua được khó khăn trong thời gian dịch bệnh. document20 of 100 tai lieu, luan van21 of 100 11 1. Khái niệm về CMCN 4.0 trong ngành tài chính ngân hàng Cách mạng công nghiệp 4.0 trong lĩnh vực tài chính ngân hàng là việc ứng dụng các trụ cột trong cuộc CMCN 4.0 như internet vạn vật kết nối (Iot), Trí tuệ nhân tạo AI, điện toán đám mây, blockchain…vào hoạt động kinh doanh và hoạt động quản trị của ngân hàng nhằm đem lại sự hiệu quả cho ngân hàng và người sử dụng. Cụ thể: Ứng dụng CMCN 4.0 trong ngân hàng là việc (1) đưa công nghệ mới, hiện đại, sáng tạo, hợp xu thế vào nghiệp vụ trước đây của ngân hàng, từ đó làm phong phú sản phẩm ngân hàng, đem lại sự tiện ích cho người sử dụng và/hoặc (2) triển khai công nghệ số vào hoạt động quản trị, các quy trình nội bộ nhằm tối ưu hiệu quả quản trị, tối giản chi phí, hạn chế rủi ro cho HĐKD của ngân hàng nhằn đạt đến mục tiêu hóa lợi nhuận.

Mặc dù CMCN 4.0 mới chỉ được nhắc đến và triển khai rầm rộ gần đây, tuy nhiên, CMCN 4.0 là thừa kế trên nền tảng của CMCN 3.0 và như vậy bản chất CMCN đã xuất hiện rất sớm trong TCNH với tiền thân là ứng dụng CNTT và internet, các ứng dụng đơn giản như thẻ rút tiền, máy rút tiền ATM, Pos quẹt thẻ, SMS banking, ngân hàng điện tử i@banking, hệ thống chuyển tiền quốc tế swift…. Hiện nay, CMCN 4.0 hướng đến tầm cao hơn đó là ngân hàng số, ngân hàng ảo – ngân hàng không có địa điểm vật lý (Virutal Bank), ngân hàng mở, ví điện tử, thương mại điện tử, tiền kỹ thuật số, sàn giao dịch kỹ thuật số. Ngân hàng Ngân hàng Ngân hàng Ngân hàng (1.0) là ngân hàng truyền thống vốn có với sự có mặt của các chi nhánh vật lý, mọi giao dịch đều phải thực hiện hoàn toàn tại ngân hàng; Ngân hàng (2.0) đã bắt đầu xuất hiện của công nghệ, internet đã dần đẩy một document21 of 100 tai lieu, luan van22 of 100 12 số dịch vụ các ngân hàng ra khỏi chi nhánh vật lý với sự ra đời của đầu đọc thẻ và máy ATM, giai đoạn này kéo dài từ những năm 1980 và đến 2007; Ngân hàng 3.0 Thời kỳ tiếp theo từ những năm 2007 đến trước 2015 với sự ứng dụng của internet, ngân hàng di động, và hầu hết các dịch vụ của ngân hàng đều có thể thực hiện “di động” Các dịch vụ này có thể được cung cấp trên nền tảng điện thoại thông minh hoặc thậm chí là đầu đọc thẻ di động.0 là một sự thay đổi và cách biệt hoàn toàn, với sự bùng nổ internet, trí thông minh nhân tạo sẽ đưa đến hệ thống ngân hàng kỹ thuật số, sẽ tăng tốc độ xử lý và tăng hiệu quả trong giao dịch của khách hàng. Tác động của CMCN 4.0 đến hoạt động ngành ngân hàng Cuộc CMCN 4.0 đã tác động đến mọi mặt, mọi ngành nghề trong nền kinh tế gồm cả TCNH.

TCNH là lĩnh vực đi đầu đã vận dụng sức mạnh của nền tảng cách mạng 4.0 một cách sâu rộng để truyển đổi nội tại ngân hàng. Không chỉ ngân hàng, mà các công ty trong ngành như bảo hiểm, chứng khoán, tài chính tiêu dùng ở khắp nơi trên thế giới đều đang chịu ảnh hưởng từ cuộc CMCN 4. Cụ thể: Với ngân hàng, Cuộc CMCN 4.0 đã tác động rõ nét đến HĐKD, ra đời những mô hình kinh doanh mới như ngân hàng ảo (virtual bank), ngân hàng mở (open bank).0 còn tác động trực tiếp đến việc phát triển sản phẩm và dịch vụ đặc thù của ngân hàng mà trước đây chưa có, như dịch vụ kết nối máy chủ Host to Host, tài khoản ảo (Virtual Account), thanh toán trên nền tảng công nghệ chuỗi khối (blockchain)….Nó còn tác động đến nội tại ngân hàng như phương thức và hệ thống quản trị, quy trình nội bộ, nguồn nhân lực. Với sự ra đời của mô hình kinh doanh mới, sản phẩm mới, ngân hàng buộc phải thay đổi lại quy trình, định hình lại mô hình quản trị (gồm quản trị rủi ro, quản trị hệ thống…) và nguồn lực phù hợp với thực tế.

Với người sử dụng: Nhờ sự tiến bộ về mặt công nghệ, người dùng sẽ được trải nghiệm những dịch vụ ưu việt với chi phí rẻ hơn, thời gian giao dịch nhanh hơn. Một số ảnh hưởng của CMCN 4.0 tới ngành TCNH như sau: Đầu tiên, CMCN 4.0 làm phong phú, đa dạng hóa sản phẩm và nghiệp vụ ngân hàng, phong phú kênh giao dịch, giảm tỷ lệ giao dịch tại quầy, nâng cao tỷ lệ giao document22 of 100 tai lieu, luan van23 of 100 13 dịch trên ngân hàng số, chuyển dần giao dịch của khách hàng từ vật lý sang internet, giúp khối lượng giao dịch được thực hiện nhiều hơn, liên tục hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn. Các ngân hàng sẽ tích cực đầu tư công nghệ để cạnh tranh, để giảm chi phí…. Việc thay đổi này mang hướng tích cực cho cả hai bên, trong đó khách hàng nhận được sự trải nghiệm mới với nhiều tiện ích tích hợp và quan trọng hơn cả là chi phí thấp.

Theo số liệu của công ty Sapo thống kê trong năm 2021 cho thấy, dịch bệnh covid 19 thay đổi thói quen giao dịch của đại bộ phận nhân dân, trong đó giao dịch không tiền mặt chiếm tới 70%, chủ yếu thực hiện qua việc thanh toán chuyển khoản 36.5%, ví điện tử khoảng 15%, thanh toán qua quét mã QR khoảng 9.6% và thẻ ngân hàng khoảng 8.5%, trong khi lượng giao dịch tiền mặt chỉ còn khoảng 30%, chủ yếu do giãn cách xã hội và việc thanh toán điện tử vô cùng tiện lợi. Thứ hai, việc chuyển đổi sang nền tảng số sẽ tối giản được các chi phí phát sinh về ngân hàng vật lý như chi phí cơ sở hạ tầng, chi phí vận hành, chi phí hoạt động từ các phòng giao dịch….Ngân hàng sẽ tinh giản được nguồn nhân lực dư thừa và tập trung vào nhân lực vừa có chuyên môn vừa hiểu công nghệ, sẽ cải thiện chất lượng dịch vụ. mang lại hiệu quả tổng thể và giá trị gia tăng cho ngân hàng. Thứ ba, ứng dụng cấu phần (1) AI và robot tự động của cách mạng 4.0 sẽ giúp cho việc tương tác và hỗ trợ khách hàng trong giao dịch hiệu quả hơn và chi phí thấp hơn.

Ngoài ra, ngân hàng ứng dụng AI và robot tự động vào việc vận hành hệ thống, chuẩn hóa các quy trình, sẽ hạn chế rủi ro thông qua việc đánh giá tự động, có hệ thống, minh bạch giảm được các rủi ro tác nghiệp. (2) Big data đây là nguồn tài sản lớn có giá trị, là nguồn tài nguyên quan trọng của ngân hàng.