Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC TRONG NƯỚC 1. Các công trình nghiên cứu về xây dựng tổ chức đảng Luận án tiến sĩ Lịch sử, “Năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng nông thôn vùng cao phía Bắc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” của tác giả Nguyễn Đức Ái [1]. Luận án góp phần hệ thống hóa các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về vị trí và vai trò của TCCSĐ; những nội dung cơ bản của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; đặc điểm, vai trò của các TCCSĐ nông thôn vùng cao phía Bắc thuộc 3 tỉnh Cao Bằng, Sơn La và Lai Châu.
Đồng thời, luận án chỉ ra các giải pháp tương đối toàn diện và có tính khả thi nhằm nâng cao khả năng lãnh đạo, sức chiến TCCSĐ nông thôn vùng cao phía Bắc trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Đề tài khoa học cấp Bộ “Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đảng viên” của tác giả Nguyễn Ngọc Thịnh [147]. Đề tài luận giải những nội dung về mặt lý luận của TCCSĐ và đảng viên như khái niệm TCCSĐ, đảng viên; chức năng, nhiệm vụ, vị trí và vai trò. Trên cơ sở nghiên cứu thực tế, nhóm tác giả đề tài đã nêu những ưu điểm, hạn chế liên quan đến TCCSĐ, đảng viên, nguyên nhân của thực trạng, trong đó chủ yếu là do nhận thức về năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ và chất lượng đội ngũ đảng viên chưa cao.
Đề tài nêu ra những giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo của TCCSĐ và chất lượng đội ngũ đảng viên. Những nội dung trên có giá trị tham khảo cho nghiên cứu sinh trong việc đề ra những giải pháp nâng cao chất lượng các đảng bộ xã. Đề tài khoa học cấp Bộ “Năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng cấp xã ở các tỉnh miền núi Tây Bắc nước ta - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Việt Phương [139]. Đề tài khẳng định TCCSĐ ở cơ sở có vị trí, vai trò và tầm quan trọng trong việc lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở địa phương, nhất là đối với các tỉnh miền núi ở nước ta.
Trên cơ sở Luận văn thạc sĩ xây dựng 8 đánh giá thực trạng ưu điểm, hạn chế về năng lực lãnh đạo của TCCSĐ ở cấp xã, đề tài đã nêu ra những giải pháp tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc. Công trình “Xây dựng Đảng Cộng sản Việt nam trong sạch, vững mạnh trong tình hình mới, thực tiễn và bài học kinh nghiệm” của Hội đồng lý luận Trung ương [96]. Bài viết nêu lên bốn nhóm giải pháp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, trong đó có nhóm giải pháp về công tác giáo dục chính trị, tư tưởng. Cốt lõi của nhóm giải pháp này là tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh nhằm nâng cao khả năng nhận thức, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức của cán bộ, đảng viên; đấu tranh làm thất bại âm mưu và hoạt động “diễn biến hòa bình” của thế lực thù địch, phòng chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Đảng.
Giữ gìn đoàn kết, thống nhất trong Đảng, tạo sự đồng thuận trong xã hội. Cuốn sách “Nâng cao chất lượng đảng bộ xã trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn” của tác giả Dương Trung Ý [178]. Nội dung cuốn sách đã khẳng định CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là nhiệm vụ hết sức quan trọng góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, đóng góp vào thành công chung của đường lối CNH, HĐH đất nước. Tác giả khẳng định, đảng bộ xã có vai trò rất quan trọng trong hệ thống tổ chức của Đảng, cấp xã là nơi trực tiếp thực hiện và vận dụng đúng đắn mọi chủ trương của Đảng vào thực tiễn cuộc sống.
Tác giả đã làm rõ vị trí, vai trò của xã và đảng bộ xã; chất lượng đảng bộ xã - Quan niệm và tiêu chí đánh giá; thực trạng, nguyên nhân và kinh nghiệm; tác giả đề ra phương hướng và những giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng các đảng bộ xã. Công trình “Tình hình mới và những vấn đề đang đặt ra trong công tác xây dựng Đảng ở Việt Nam - Phương hướng và giải pháp” của tác giả Tạ Ngọc Tấn. Tác giả nhấn mạnh để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, đáp ứng yêu cầu của tình hình, thì cần phải “nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng, lý luận., tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức, nâng cao hơn nữa tính chiến đấu, tính thuyết phục, hiệu quả của công tác tư tưởng; tuyên truyền, học tập Luận văn thạc sĩ xây dựng 9 chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước” [96, tr. Cuốn sách “Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên” của tác giả Võ Văn Đức, Đinh Ngọc Giang [83].
Nội dung cuốn sách khẳng định: Một là, cơ sở lý luận và thực tiễn về nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Hai là, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các TCCSĐ, chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực trạng, kinh nghiệm (qua khảo sát tại các tỉnh Bắc Giang, Cao Bằng, Hà Giang, Hòa Bình, Lạng Sơn). Ba là, cuốn sách đưa ra giải pháp nâng cao hơn nữa năng lực lãnh đạo của TCCSĐ, chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới. Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng Luận án tiến sĩ Lịch sử, “Chất lượng công tác tư tưởng của tổ chức cơ sở đảng (cấp xã) vùng đồng bào dân tộc ít người ở các tỉnh Bắc Trung Bộ giai đoạn hiện nay” của tác giả Cao Văn Định [78].
Tác giả nêu lên các quan niệm về CTTT, chất lượng CTTT của TCCSĐ (cấp xã). Tác giả đã phân tích, làm rõ được thực trạng CTTT của các TCCSĐ cấp xã từ năm 1986 đến nay, những vấn đề đặt ra và đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng CTTT của TCCSĐ cấp xã vùng đồng bào dân tộc ít người ở các tỉnh Bắc Trung Bộ. Cuốn sách “Đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng” của tác giả Hà Ngọc Hợi [97]. Cuốn sách đã khẳng định được thực trạng CTTT của Đảng, trên cơ sở đó tác giả làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra yêu cầu phải đổi mới CTTT.
Cuốn sách đã đưa ra những tiêu chí để đánh giá chất lượng, hiệu quả, giải pháp nâng cao chất lượng CTTT, nhất là nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, cổ động để tuyên truyền và vận động các tầng lớp nhân dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị đề ra. Bài viết “Kết hợp hai chiều trong công tác tư tưởng ở cơ sở” của tác giả Nguyễn Khắc Bộ [53] đã khẳng định hai vế “Dân biết” và “Đảng biết” không thể tách rời nhau, bởi mọi chủ trương, đường lối của Đảng cũng như chính sách, pháp luật của Nhà nước cần được tuyên truyền tới cơ sở để mọi người dân được biết, được thảo luận dân chủ để đi tới thống nhất, thì khi thực hiện mới thành công… Để Luận văn thạc sĩ xây dựng 10 làm tốt phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” thì CTTT phải có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nhất là cấp uỷ, tổ chức bộ máy tiến hành CTTT, của mọi cán bộ, đảng viên. Đề tài khoa học cấp Bộ, “Nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng của cấp ủy xã miền núi phía Bắc hiện nay” của tác giả Triệu Quang Tiến [151]. Đề tài nêu ra những yếu tố tác động đến CTTT ở nông thôn miền núi phía Bắc; Vai trò, nhiệm vụ CTTT của Đảng và nhiệm vụ CTTT của các cấp ủy xã miền núi phía Bắc.
Tác giả khẳng định được những nội dung chủ yếu, phương hướng và những giải pháp nâng cao hiệu quả CTTT cấp ủy xã miền núi phía Bắc. Đề tài khoa học cấp Bộ, “Tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh và một số suy nghĩ về công tác tuyên truyền hiện nay” của tác giả Lương Khắc Hiếu [87]. Đề tài làm rõ được tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyên truyền, công tác tuyên truyền (chủ thể, đối tượng, nội dung, cách thức tuyên truyền); tác giả làm rõ phong cách sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Dựa trên tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh, tác giả đề xuất giải pháp đổi mới công tác tuyên truyền theo hướng cụ thể, thiết thực.
Đề tài khoa học cấp Bộ, “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác tư tưởng trong thời kỳ mới” của tác giả Nguyễn Danh Tiên [149]. Tác giả đã luận giải được quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về CTTT trong tình hình mới, những vấn đề đặt ra với CTTT trong thời kỳ mới. Tác giả đã làm rõ thực trạng quá trình Đảng chỉ đạo CTTT; một số thành tựu, hạn chế, bài học kinh nghiệm. Chương 3: Phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp nâng cao sự lãnh đạo của Đảng đối với CTTT trong tình hình hiện nay.
Công trình “Nguyên lý công tác tư tưởng - tập I và tập II” của tác giả Lương Khắc Hiếu [88]. Cuốn sách đã làm rõ những vấn đề quan trọng của CTTT như chủ thể, đối tượng, nội dung, mục đích, chức năng, nhiệm vụ và vai trò của CTTT trong đời sống xã hội. Tác giả đưa ra những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả của CTTT: Trước hết cần tạo điều kiện môi trường thuận lợi về chính trị tư tưởng, kinh tế, văn hoá, xã hội. Hai là, chú trọng đến đối tượng, nội dung, mục đích, phương thức tiến hành CTTT cho phù hợp.
Luận văn thạc sĩ xây dựng 11 Đề tài khoa học cấp cơ sở, “Xử lý tình huống trong công tác tư tưởng, dân vận của Đảng” của tác giả Đỗ Ngọc Ninh [134].