phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận, pháp lý quản lý nhà nƣớc về phòng, chống tham nhũng. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về phòng, chống tham nhũng trên địa bàn thành phố Hà Nội. Quan điểm, giải pháp bảo đảm quản lý nhà nƣớc về phòng, chống tham nhũng trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Luan van 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG 1. KHÁI QUÁT VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG 1. Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của tham nhũng 1. Khái niệm tham nhũng Tham nhũng là một hiện tƣợng xã hội phức tạp với nhiều biểu hiện khác nhau.
Các quốc gia ở các trình độ phát triển khác nhau, điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội khác nhau có quan niệm về tham nhũng cũng rất khác nhau. Trong từng quốc gia, ở mỗi giai đoạn phát triển, khái niệm tham nhũng đƣa ra cũng thay đổi tƣơng ứng để chỉ ra những loại hành vi tham nhũng nào là phổ biến. Vì vậy khó có thể có một khái niệm chung nhất về tham nhũng cho mọi quốc gia, mọi chế độ chính trị; tham nhũng cũng không phải là một khái niệm nhất thành bất biến xuyên qua các thời kỳ phát triển đối với từng quốc gia, khu vực. Công ƣớc Liên hợp quốc về chống tham nhũng năm 2003 không đƣa ra khái niệm về tham nhũng mà chỉ khuyến cáo các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam (gia nhập ngày 10/12/2003), cần phải quy định các hành vi sau đây là tội phạm: Hối lộ (trong khu vực công và khu vực tư); tham ô; lợi dụng ảnh hưởng để trục lợi; làm giàu bất hợp pháp; biển thủ trong khu vực tư; tẩy rửa tài sản do phạm tội mà có v.
Theo Từ điển Luật học Việt Nam năm 2006: "Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn hưởng lợi ích vật chất trái pháp luật, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể, cả nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức" Ở Việt Nam, theo Luật PCTN năm 2018 thì "tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ Luan van 11 lợi” [18, Điều 3]. Vụ lợi đƣợc hiểu là: việc người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhằm đạt được lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất không chính đáng” [18, Điều 3]. Đây là một khái niệm tƣơng đối bao quát, đủ để xác định bản chất của hành vi tham nhũng phổ biến trong xã hội Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu trên nhiều góc độ, đã có nhiều quan niệm và cách diễn đạt khác nhau về tham nhũng nhƣng hầu hết các học giả đều có một điểm chung thống nhất đó là: Tham nhũng là hành vi của người (hoặc nhóm người) có quyền lực, đã lợi dụng quyền lực để trục lợi riêng.
Dấu hiệu đặc trưng của tham nhũng Tham nhũng bao gồm đồng thời ba dấu hiệu đặc trƣng sau: Thứ nhất, tham nhũng phải đƣợc thực hiện bởi ngƣời có chức vụ, quyền hạn. Khoản 2, Điều 3 Luật PCTN năm 2018 quy định: Ngƣời có chức vụ, quyền hạn là ngƣời do bổ nhiệm, do bầu cử, do tuyển dụng, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hƣởng lƣơng hoặc không hƣởng lƣơng, đƣợc giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó, bao gồm: a) Cán bộ, công chức, viên chức; b) Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật, công nhân công an trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; c) Ngƣời đại diện phần vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp; d) Ngƣời giữ chức danh, chức vụ quản lý trong doanh nghiệp, tổ chức; đ) Những ngƣời khác đƣợc giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ và có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó. Luan van 12 Chủ thể của hành vi tham nhũng đều là những ngƣời có trình độ, có chức vụ, quyền hạn trong hệ thống công quyền, có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực công tác, có nhiều mối quan hệ xã hội. Chính vì vậy, những ngƣời này phạm tội thì sẽ rất khó để phát hiện và phát hiện đƣợc thì cũng khó để thu thập chứng cứ xử lý triệt để.
Thứ hai, ngƣời có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ đƣợc giao. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn là việc ngƣời có chức vụ, quyền hạn sử dụng vị trí công tác, quan hệ công tác, danh nghĩa cơ quan, tổ chức, đơn vị mình để làm hoặc không làm một việc nào đó thuộc chức năng, nhiệm vụ của mình. Thứ ba, ngƣời thực hiện hành vi tham nhũng phải có mục đích vụ lợi. Hành vi tham nhũng là hành vi cố ý với mục đích vụ lợi.
Vụ lợi đƣợc hiểu là lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinh thần mà ngƣời có chức vụ, quyền hạn đã đạt đƣợc hoặc có thể đạt đƣợc thông qua hành vi tham nhũng. Đây là dấu hiệu bắt buộc phải có để phân biệt hành vi tham nhũng với những hành vi vi phạm pháp luật khác do ngƣời có chức vụ, quyền hạn thực hiện. Nếu thiếu một trong ba dấu hiệu đặc trƣng trên thì không bị coi là hành vi tham nhũng mà bị coi là hành vi vi phạm pháp luật khác. Các hành vi tham nhũng Theo Luật PCTN năm 2018, các hành vi tham nhũng đƣợc phân loại theo khu vực quản lý: (1) khu vực nhà nước do người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nước thực hiện; (2) khu vực ngoài nhà nước do người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nước thực hiện.
Các hành vi cụ thể: Thứ nhất, có 12 hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nƣớc do ngƣời có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nƣớc thực hiện bao gồm: (1) Tham ô tài sản; (2) Nhận hối lộ; (3) Lạm dụng chức vụ, Luan van 13 quyền hạn chiếm đoạt tài sản; (4) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; (5) Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; (6) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hƣởng đối với ngƣời khác để trục lợi; (7) Giả mạo trong công tác vì vụ lợi; (8) Đƣa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phƣơng vì vụ lợi; (9) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản công vì vụ lợi; (10) Nhũng nhiễu vì vụ lợi; (11) Không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; (12) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho ngƣời có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi. Thứ hai, có 03 hành vi tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nƣớc do ngƣời có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài nhà nƣớc thực hiện bao gồm: (1) Tham ô tài sản; (2) Nhận hối lộ; (3) Đƣa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của doanh nghiệp, tổ chức mình vì vụ lợi. Với các hành vi đã nêu trên Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định tội phạm về tham nhũng bao gồm 7 tội danh: (1) Tội tham ô. (2) Tội nhận hối lộ.
(3) Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản. (4) Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. (5) Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ. (6) Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hƣởng đối với ngƣời khác để trục lợi.
(7) Tội giả mạo trong công tác. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của phòng, chống tham nhũng 1. Khái niệm về phòng, chống tham nhũng Luan van 14 PCTN bao gồm hai phạm trù: Phòng tham nhũng và chống tham nhũng. Phòng tham nhũng là việc Đảng đƣa ra chủ trƣơng, đƣờng lối, nghị quyết về phòng tham nhũng, chỉ đạo, lãnh đạo các cơ quan nhà nƣớc và toàn xã hội phòng ngừa hành vi tham nhũng; còn Nhà nƣớc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để phòng ngừa tham nhũng, lãnh đạo các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền, các cán bộ, công chức tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát để phòng ngừa việc tham nhũng; các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội và mọi công dân tiến hành các hoạt động giám sát, phản biện xã hội, tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân tham gia vào việc phòng ngừa tham nhũng với phƣơng châm “phòng là chính”.
Chống tham nhũng là việc Đảng đƣa ra các chủ trƣơng, nghị quyết về chống tham nhũng. Xây dựng hệ thống cơ quan để trực tiếp chống tham nhũng, nhƣ hệ thống cơ quan nội chính, hệ thống cơ quan kiểm tra Đảng từ Trung ƣơng tới địa phƣơng,… để tiến hành các hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với các tổ chức, đảng viên nhằm phát hiện ra các hành vi tham nhũng và kịp thời xử lý. Các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nhƣ Luật PCTN, Bộ luật Hình sự,… để làm căn cứ cho việc chống tham nhũng. Cơ quan Ủy ban kiểm tra (UBKT), thanh tra nhà nƣớc từ Trung ƣơng tới địa phƣơng tiến hành các cuộc kiểm tra, giám sát, thanh tra để phát hiện ra các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, chuyển cơ quan Công an để điều tra.
Các cơ quan tƣ pháp Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án tiến hành điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng để xử lý các hành vi tham nhũng, hay nói cách khác là để chống tham nhũng. Nhƣ vậy, PCTN gồm các hoạt động của hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội và toàn thể nhân dân, dựa vào chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và căn cứ vào pháp luật để phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi tham nhũng, nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nƣớc, các tổ chức và của công dân, Luan van 15 góp phần vào việc giữ ổn định và phát triển của toàn xã hội.