Nghiên cứu về hoạt động giám sát của Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội

Chuyên đề Giám sát của Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội: Nghiên cứu và Phân tích, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong

• Tác giả: Phạm Thu Thủy
• Người hướng dẫn: GS. Trần Ngọc Đường
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Hoạt Động Giám Sát Của Hội Đồng Nhân Dân Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN
• 1.1. Khái niệm, vị trí và vai trò của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
• 1.2.1. Khái niệm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
• 1.2.2. Đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
• 2.2. Kết quả và hạn chế hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Về hoạt động giám sát tại kỳ họp
• 2.2.2. Về hoạt động giám sát giữa hai kỳ họp
• 2.2.3. Hoạt động giám sát chuyên đề
• 2.2.4. Nguyên nhân của những kết quả và hạn chế hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Phương hướng tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
• 3.2. Các giải pháp đảm bảo hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và pháp lý về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân

Hoạt động giám sát của Hội đồng Nhân dân (HĐND) là một trong những chức năng quan trọng nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước tại địa phương. Giám sát không chỉ là việc theo dõi, đánh giá hoạt động của các cơ quan nhà nước mà còn là công cụ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách công. Theo Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, giám sát được định nghĩa là việc theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn của mình. Điều này cho thấy vai trò của HĐND trong việc bảo vệ quyền lợi của nhân dân và đảm bảo các quyết định của chính quyền địa phương được thực hiện đúng đắn và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân

Khái niệm về giám sát của HĐND có thể hiểu là việc theo dõi và đánh giá các hoạt động của chính quyền địa phương nhằm đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả. Đặc điểm nổi bật của hoạt động này là tính quyền lực nhà nước, thể hiện qua việc HĐND có quyền yêu cầu các cơ quan nhà nước báo cáo, chất vấn và đưa ra các kiến nghị. HĐND không chỉ là cơ quan đại diện cho ý chí của nhân dân mà còn là cơ quan thực hiện quyền lực nhà nước tại địa phương, từ đó góp phần vào việc xây dựng và hoàn thiện chính quyền địa phương. Hoạt động giám sát của HĐND còn có tính chất liên tục, không chỉ diễn ra trong các kỳ họp mà còn giữa các kỳ họp thông qua các hoạt động giám sát chuyên đề.

II. Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội

Hoạt động giám sát của Hội đồng Nhân dân TP Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Một trong những vấn đề nổi bật là việc giám sát chưa thực sự đi vào chiều sâu, nhiều cuộc giám sát chỉ dừng lại ở việc nghe báo cáo mà thiếu sự kiểm tra thực tế. Điều này dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các vấn đề tồn tại trong quản lý nhà nước. HĐND cần tăng cường hoạt động giám sát giữa các kỳ họp, đặc biệt là trong các lĩnh vực nhạy cảm như chính sách công, giáo dục, và y tế. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát mà còn tạo sự tin tưởng từ phía nhân dân đối với hoạt động của chính quyền địa phương.

2.1. Kết quả và hạn chế hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội

Kết quả hoạt động giám sát của HĐND TP Hà Nội trong thời gian qua đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như việc lựa chọn đối tượng giám sát chưa phù hợp, hình thức giám sát chủ yếu là nghe báo cáo mà thiếu khảo sát thực tế. Điều này dẫn đến việc một số vấn đề quan trọng chưa được phát hiện và giải quyết kịp thời. HĐND cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát, đảm bảo quyền lợi của nhân dân và thực hiện tốt chức năng kiểm soát quyền lực nhà nước.

III. Phương hướng và giải pháp đảm bảo hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội

Để nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát, HĐND TP Hà Nội cần xác định rõ phương hướng và giải pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cho các đại biểu HĐND về kỹ năng giám sát và quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa HĐND và các cơ quan nhà nước khác trong việc thực hiện giám sát. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát mà còn tạo sự đồng thuận trong việc thực hiện các chính sách công. HĐND cũng cần chú trọng đến việc lắng nghe ý kiến của nhân dân, từ đó có những điều chỉnh kịp thời trong hoạt động giám sát.

3.1. Phương hướng tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội

Phương hướng tăng cường hoạt động giám sát của HĐND TP Hà Nội cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng giám sát, đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch. HĐND cần xây dựng kế hoạch giám sát cụ thể, lựa chọn các vấn đề quan trọng, nhạy cảm để giám sát. Đồng thời, cần tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về hoạt động giám sát để nhân dân hiểu rõ hơn về vai trò của HĐND trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát mà còn tạo sự tin tưởng từ phía nhân dân đối với hoạt động của chính quyền địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố Hà Nội đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát quyền lực nhà nước ở địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế - xã hội. Từ năm 2015, khi Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND được ban hành, hoạt động giám sát của HĐND Hà Nội đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều hạn chế như việc sử dụng nguồn vốn đầu tư dàn trải, tỷ lệ học sinh bỏ học cao, y tế chưa đáp ứng nhu cầu, và các vấn đề an ninh, tội phạm phức tạp. Những tồn tại này xuất phát từ hiệu quả giám sát chưa cao, năng lực đại biểu còn hạn chế, và cơ sở vật chất chưa đầy đủ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của HĐND thành phố Hà Nội từ năm 2015 đến nay, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2015-2019, giai đoạn có nhiều thay đổi về pháp luật và tổ chức chính quyền địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn giúp nâng cao năng lực giám sát của HĐND, góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật và tăng cường quản lý nhà nước tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về quyền lực nhà nước, quản lý công và giám sát hành chính, trong đó:

• Lý thuyết quyền lực nhà nước: Nhấn mạnh vai trò của HĐND như cơ quan quyền lực đại diện cho nhân dân, thực hiện chức năng giám sát nhằm kiểm soát quyền lực hành pháp tại địa phương.
• Lý thuyết quản lý công: Tập trung vào hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, trong đó giám sát là công cụ quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
• Khái niệm giám sát của HĐND: Theo Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, giám sát là việc theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn.

Các khái niệm chính bao gồm: chủ thể giám sát (HĐND, Thường trực HĐND, các Ban, đại biểu), đối tượng giám sát (UBND, TAND, VKSND cùng cấp), hình thức giám sát (giám sát tại kỳ họp, giám sát giữa hai kỳ họp, giám sát chuyên đề), và quy trình giám sát (lập kế hoạch, thực hiện, báo cáo, theo dõi kết quả).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh: Để làm rõ cơ sở lý luận và so sánh thực trạng hoạt động giám sát của HĐND Hà Nội với các địa phương khác.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu về hoạt động giám sát, số lượng đại biểu, các cuộc giám sát chuyên đề, kết quả chất vấn và bỏ phiếu tín nhiệm.
• Phương pháp khảo sát thực tiễn: Thu thập ý kiến từ đại biểu HĐND, cán bộ chuyên trách và các cơ quan liên quan tại Hà Nội.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp các văn bản pháp luật, nghị quyết, báo cáo giám sát và các công trình nghiên cứu trước đó.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ đại biểu HĐND thành phố Hà Nội, các Ban chuyên trách, Thường trực HĐND và các cơ quan chịu sự giám sát trong giai đoạn 2015-2019. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ đối tượng liên quan nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến năm 2019, phù hợp với giai đoạn áp dụng các luật mới về tổ chức chính quyền địa phương và hoạt động giám sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả giám sát tại kỳ họp: HĐND Hà Nội đã tổ chức xem xét báo cáo công tác của Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND theo quy định. Tỷ lệ các báo cáo được thảo luận và ra nghị quyết chiếm khoảng 85%, tuy nhiên chỉ có khoảng 60% các kiến nghị được thực hiện nghiêm túc sau giám sát.

2. Hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn: Hoạt động chất vấn diễn ra tại các kỳ họp với sự tham gia của đại biểu HĐND và người đứng đầu các cơ quan. Tỷ lệ trả lời chất vấn trực tiếp đạt khoảng 75%, nhưng chỉ có khoảng 50% các vấn đề được giải quyết triệt để theo cam kết.

3. Giám sát chuyên đề: Trong giai đoạn nghiên cứu, HĐND Hà Nội đã tổ chức khoảng 10 cuộc giám sát chuyên đề tập trung vào các lĩnh vực kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, và quản lý đầu tư công. Kết quả cho thấy có khoảng 70% các cuộc giám sát chuyên đề phát hiện các tồn tại, hạn chế và kiến nghị xử lý.

4. Bỏ phiếu tín nhiệm: Việc lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do HĐND bầu được thực hiện theo quy định, với tỷ lệ đại biểu tham gia bỏ phiếu đạt trên 90%. Tuy nhiên, tỷ lệ đánh giá tín nhiệm thấp chiếm khoảng 15%, phản ánh một số hạn chế trong năng lực và trách nhiệm của cán bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Thứ nhất, hệ thống pháp luật về giám sát còn chưa hoàn thiện, thiếu quy định cụ thể về thủ tục và chế tài thực hiện. Thứ hai, năng lực đại biểu HĐND chưa đồng đều, nhiều đại biểu thiếu kỹ năng thu thập, phân tích thông tin và chưa chủ động trong hoạt động giám sát. Thứ ba, cơ sở vật chất và kinh phí phục vụ giám sát còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tổ chức các cuộc giám sát chuyên sâu và theo dõi kết quả.

So sánh với các nghiên cứu tại các địa phương khác, Hà Nội có lợi thế về trình độ dân trí và nguồn lực, nhưng cũng gặp thách thức do quy mô và tính phức tạp của đô thị lớn. Việc giám sát chưa thực sự phát huy hết vai trò trong việc phát hiện và xử lý các vấn đề bức xúc của xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư công và quản lý tài chính.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ thực hiện các kiến nghị sau giám sát, biểu đồ so sánh tỷ lệ trả lời chất vấn trực tiếp và tỷ lệ giải quyết vấn đề, cũng như bảng thống kê số lượng và nội dung các cuộc giám sát chuyên đề theo năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về giám sát: Cần bổ sung các quy định chi tiết về thủ tục, trách nhiệm và chế tài trong hoạt động giám sát của HĐND, đặc biệt là quy định về xử lý các hành vi không thực hiện kết luận giám sát. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, HĐND thành phố.

2. Nâng cao năng lực đại biểu HĐND: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng giám sát, phân tích chính sách, kỹ năng thu thập và xử lý thông tin cho đại biểu. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Học viện Hành chính Quốc gia, Văn phòng HĐND thành phố.

3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí: Đảm bảo kinh phí đủ và kịp thời cho các hoạt động giám sát, trang bị công nghệ thông tin hiện đại hỗ trợ thu thập, xử lý dữ liệu và truyền thông kết quả giám sát. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: UBND thành phố, Văn phòng HĐND.

4. Đổi mới phương thức giám sát: Áp dụng các hình thức giám sát đa dạng, tăng cường giám sát thực địa, giám sát qua mạng xã hội và các kênh thông tin đại chúng để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Thường trực HĐND, các Ban chuyên trách.

5. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội trong hoạt động giám sát để phát huy sức mạnh tổng hợp. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: HĐND thành phố, Ủy ban MTTQVN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp: Nâng cao nhận thức và kỹ năng giám sát, từ đó thực hiện tốt chức năng đại diện cho nhân dân và kiểm soát quyền lực nhà nước.

2. Cán bộ, công chức trong các cơ quan nhà nước địa phương: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm trong việc phối hợp với HĐND để thực hiện các kết luận giám sát, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Cung cấp tài liệu tham khảo có hệ thống về hoạt động giám sát của HĐND, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Các tổ chức xã hội và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Tăng cường phối hợp giám sát, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động giám sát của HĐND có vai trò gì trong quản lý nhà nước địa phương?
   Hoạt động giám sát giúp HĐND kiểm soát việc thực thi pháp luật và các nghị quyết, phát hiện sai phạm, từ đó đề xuất biện pháp khắc phục, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.

2. Các hình thức giám sát của HĐND thành phố Hà Nội gồm những gì?
   Bao gồm giám sát tại kỳ họp (xem xét báo cáo, chất vấn, bỏ phiếu tín nhiệm), giám sát giữa hai kỳ họp (giám sát thường xuyên, giám sát chuyên đề), và giám sát qua việc xem xét văn bản quy phạm pháp luật.

3. Nguyên nhân chính khiến hoạt động giám sát của HĐND Hà Nội chưa đạt hiệu quả cao?
   Nguyên nhân gồm hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, năng lực đại biểu hạn chế, cơ sở vật chất và kinh phí chưa đầy đủ, cùng với phương thức giám sát còn mang tính hình thức.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực giám sát của đại biểu HĐND?
   Thông qua đào tạo chuyên sâu về pháp luật, kỹ năng phân tích, thu thập thông tin, đồng thời tăng cường tiếp xúc cử tri và thực tiễn để nâng cao bản lĩnh và trách nhiệm.

5. Kinh phí hoạt động giám sát của HĐND được đảm bảo như thế nào?
   Kinh phí do ngân sách nhà nước bảo đảm nhưng HĐND không tự quyết về kinh phí, do đó cần có sự phối hợp chặt chẽ với UBND và các cơ quan liên quan để đảm bảo nguồn lực phục vụ hoạt động giám sát.

Kết luận

• Hoạt động giám sát của HĐND thành phố Hà Nội có vai trò quan trọng trong kiểm soát quyền lực nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Thực trạng giám sát đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng còn tồn tại hạn chế về hiệu quả, năng lực đại biểu và cơ sở vật chất.
• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát.
• Các bước tiếp theo cần tập trung hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực đại biểu, đầu tư cơ sở vật chất và đổi mới phương thức giám sát.
• Kêu gọi các cơ quan chức năng, đại biểu HĐND và các tổ chức liên quan phối hợp thực hiện các giải pháp để phát huy tối đa vai trò giám sát của HĐND thành phố Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội Chương 3: Phương hướng và giải pháp bảo đảm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội 7 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN 1. Khái niệm, vị trí và vai trò của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân 1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân 1. Khái niệm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân Để nhận thức đúng bản chất, vai trò, nội dung cũng như phương thức động giám sát của HĐND thành phố trước hết cần làm rõ khái niệm giám sát.

Tùy theo phạm vi nghiên cứu khác nhau, khái niệm giám sát có thể hiểu theo các nghĩa như sau: Giám sát của Nghị viện các nước trên thế giới, được quan niệm: là việc theo dõi các hoạt động của hành pháp có hiệu quả, tin cậy, minh bạch và trung thực hay không, để đảm bảo rằng các khoản tiền được Nghị viện phê duyệt sẽ được sử dụng một cách hợp pháp, có hiệu quả và đúng mục đích đã đề ra [33, tr. Trong từ điển ngôn ngữ tiếng Việt, “Giám sát” được hiểu như một động từ chỉ “sự theo dõi, xem xét làm đúng hoặc sai những điều đã qui định” hoặc “theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều qui định không [34]. Theo từ điển Hán - Việt của Đào Duy Anh thì “giám sát là xem xét và đàn hạch” [24]. Theo Điều 2 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015: "Giám sát là việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý".

8 Luan van Dưới góc độ chính trị, pháp lý thì giám sát là việc cơ quan quyền lực nhà nước theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành các quy định của pháp luật trong lĩnh vực được giám sát, từ đó có các biện pháp nhằm đảm bảo cho lĩnh vực được giám sát vận hành thông suốt, hiệu quả và đúng pháp luật. Cùng với kiểm tra, thanh tra, kiểm sát, giám sát là một loại nhiệm vụ trong quá trình thực thi quyền lực chính trị nhằm làm cho các đối tượng (của chủ thể giám sát) thực hiện đúng yêu cầu, mục đích, chức năng, nhiệm vụ đặt ra. Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Giám sát của HĐND thành phố trực thuộc Trung ương là việc xem xét báo cáo công tác của Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND, cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp và các báo cáo khác theo quy định tại Điều 59 của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015; Xem xét việc trả lời chất vấn của những người bị chất vấn quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 5 của Luật này; xem xét quyết định của UBND cùng cấp, nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, nghị quyết của HĐND cùng cấp; giám sát chuyên đề; lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do HĐND bầu. Đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân Một là, giám sát của HĐND mang tính quyền lực Nhà nước Tại Việt Nam, quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân.

Nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước bằng các hình thức dân chủ trực tiếp hoặc dân chủ đại diện. Điều 6 Hiến pháp 2013 đã khẳng định: “Nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, HĐND và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước” [17, Điều 6]. HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, 9 Luan van nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên; HĐND quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND. Vì vậy hoạt động giám sát của HĐND mang tính quyền lực Nhà nước, thể hiện ở các điểm: - HĐND xem xét báo cáo của Thường trực HĐND, UBND, các cơ quan chuyên môn của UBND tại kỳ họp và thảo luận, ra nghị quyết khi xét thấy cần thiết.

- Đại biểu HĐND có quyền chất vấn và có quyền thảo luận về vấn đề chất vấn, kiến nghị HĐND xem xét trách nhiệm của người bị chất vấn. - Đối với văn bản quy phạm pháp luật của UBND cùng cấp và nghị quyết của HĐND cấp dưới trực tiếp, khi phát hiện văn bản đó có dấu hiệu trái Hiến pháp, luật. thì HĐND có quyền xem xét đình chỉ hay bãi bỏ văn bản đó. - Khi thực hiện việc giám sát, trong trường hợp cần thiết, đoàn giám sát yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền áp dụng các biện pháp để chấm dứt hành vi vi phạm, xử lý người vi phạm nhằm khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân bị vi phạm và chịu trách nhiệm trước pháp luật về yêu cầu, kiến nghị qua hoạt động giám sát của mình.

Như vậy, ta có thể thấy rõ tính quyền lực Nhà nước trong hoạt động giám sát của HĐND thành phố trong việc thực thi quyền hạn của mình. Tính quyền lực Nhà nước cũng chính là điểm khác biệt giữa giám sát của HĐND với giám sát của Mặt trận tổ quốc, giám sát của Đảng, giám sát của Thanh tra nhân dân. Giám sát của Đảng là giám sát việc thực hiện Điều lệ Đảng, thực hiện nghị quyết của chi bộ, thực hiện nhiệm vụ do chi bộ phân công và nhiệm vụ tiêu chuẩn đảng viên, ý thức tổ chức kỷ luật, tự phê bình và phê bình đoàn kết thống nhất nội bộ. Hoạt động giám sát của Đảng không mang tính quyền lực Nhà nước như giám sát của HĐND, mà mang tính kỷ 10 Luan van luật nội bộ Đảng, đó là sự lãnh đạo của Đảng trong giám sát nhằm phát hiện, khắc phục những khuyết điểm, thiếu sót trong lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, của cán bộ đảng viên về nhận thức và chấp hành đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và chấp hành Điều lệ Đảng.

Nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm thì chuyển cuộc giám sát sang cuộc kiểm tra của Đảng để xem xét, thi hành kỷ luật đảng đúng thẩm quyền, theo quy định của Điều lệ Đảng. Kỷ luật Đảng không thay thế kỷ luật hành chính và trách nhiệm pháp lý khác mà cấp ủy quản lý đảng viên phải kịp thời chỉ đạo tổ chức Nhà nước, đoàn thể chính trị - xã hội có thẩm quyền trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày công bố quyết định kỷ luật đảng phải xem xét, xử lý kỷ luật về hành chính, đoàn thể theo quy định của cơ quan Nhà nước và điều lệ của đoàn thể. Hoạt động giám sát của Mặt trận tổ quốc: “là giám sát mang tính nhân dân, hỗ trợ cho công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra của Nhà nước, nhằm góp phần xây dựng và bảo vệ Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân” [12]. Về hậu quả pháp lý: Mặt trận Tổ quốc không có quyền xử lý khi phát hiện sai phạm mà chỉ kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Hai là, giám sát của HĐND luôn gắn với một chủ thể nhất định Giám sát luôn luôn gắn với một chủ thể nhất định, tức là phải trả lời câu hỏi ai (người hoặc tổ chức) có quyền thực hiện việc theo dõi, xem xét, đánh giá về một việc đã được thực hiện đúng hoặc sai những điều đã quy định? Giám sát vấn đề gì, và giám sát việc gì? Điều này có ý nghĩa quan trọng ở chỗ nó phân biệt giữa “giám sát” với “kiểm tra”. Vì kiểm tra thì chủ thể hoạt động và đối tượng chịu sự tác động của hoạt động đó có thể đồng nhất với nhau, đó là việc tự kiểm tra lại hoạt động chính mình của chủ thể hoạt động. Giám sát 11 Luan van của HĐND thì khác; chủ thể thực hiện việc theo dõi, giám sát không đồng nhất với đối tượng chịu sự giám sát. Giám sát phải thể hiện được quan hệ giữa chủ thể thực hiện hoạt động giám sát với đối tượng chịu sự giám sát, đó là quan hệ mang tính quyền lực Nhà nước.

Chủ thể có những quyền và nghĩa vụ gì khi thực hiện hoạt động giám sát theo quy định của pháp luật. Giám sát phải thể hiện tính chủ động trong hoạt động có mục đích được xác định trước của chủ thể thực hiện hoạt động giám sát và hoạt động giám sát được thực hiện thường xuyên theo một chương trình kế hoạch nhất định. Ba là, giám sát của HĐND theo một trình tự, thủ tục nhất định là dân chủ, công khai minh bạch và có tính chủ động Điều 59, 60, 61, 63, 64 Luật Giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 đã quy định rõ về trình tự thực hiện các hoạt động giám sát của HĐND. Ví dụ hoạt động giám sát thông qua việc xem xét báo cáo công tác của Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND cùng cấp: Đây là một hình thức giám sát trực tiếp rất quan trọng của HĐND.

HĐND xem xét thảo luận báo cáo công tác của Thường trực HĐND, UBND, TAND và VKSND cùng cấp tại kỳ họp cuối năm. Tại kỳ họp giữa năm, các cơ quan này gửi báo cáo công tác đến các đại biểu HĐND, khi cần thiết HĐND có thể xem xét thảo luận. Việc HĐND xem xét, thảo luận các báo cáo được diễn ra theo một trình tự nhất định: người đứng đầu các cơ quan bị giám sát trình bày báo cáo; Trưởng ban HĐND trình bày báo cáo thẩm tra; HĐND thảo luận; người đứng đầu cơ quan bị giám sát trình bày báo cáo có thể trình bày thêm những vấn đề có liên quan mà HĐND quan tâm; HĐND ra nghị quyết về công tác của cơ quan đã báo cáo khi xét thấy cần thiết.