Luận văn thạc sĩ phản biện xã hội của mặt trận tổ quốc việt nam đối với chính quyền cùng cấp từ thực tiễn huyện tây trà tỉnh quảng ngãi

Khám phá luận văn thạc sĩ về vai trò phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với chính quyền huyện Tây Trà, Quảng Ngãi.

• Tác giả: Hồ Thanh Thuyền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quốc Sửu
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Phản Biện Xã Hội Của Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam Đối Với Chính Quyền Tại Huyện Tây Trà
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC CẤP HUYỆN ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN CÙNG CẤP
• 1.1. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
• 1.2. Vị trí Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị nước CHXHCNVN
• 1.3. Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị nước CHXHCNVN
• 1.4. Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện
• 1.5. Hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 1.5.1. Khái niệm phản biện xã hội
• 1.5.2. Khái niệm và đặc điểm phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 1.5.3. Tính chất, mục đích, nguyên tắc PBXH
• 1.5.4. Đối tượng, nội dung, phạm vi PBXH
• 1.5.5. Hình thức phản biện xã hội
• 1.5.6. Quyền và trách nhiệm của MTTQ trong hoạt động PBXH
• 1.5.7. Vai trò phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 1.5.8. Chủ thể phản biện
• 1.5.9. Đối tượng phản biện
• 1.5.10. Mục tiêu thực hiện phản biện xã hội
• 1.5.11. Các yếu tố quy định hiệu quả thực hiện phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 1.5.12. Các yếu tố bảo đảm thực hiện phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC HUYỆN TÂY TRÀ, TỈNH QUẢNG NGÃI ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN CÙNG CẤP
• 2.1. Khái quát chung về huyện Tây Trà và tổ chức bộ máy của Mặt trận tổ quốc Việt Nam huyện Tây Trà
• 2.1.1. Khái quát chung về huyện Tây Trà
• 2.1.2. Tổ chức bộ máy của Mặt trận Tổ quốc huyện Tây Trà
• 2.2. Thực tiễn hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc huyện Tây Trà
• 2.2.1. Triển khai kế hoạch thực hiện phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc huyện Tây Trà
• 2.2.2. Tình hình thực hiện hoạt động phản biện xã hội đối với Chính quyền cùng cấp của Mặt trận Tổ quốc huyện Tây Trà
• 2.3. Đánh giá chung về hoạt động PBXH của MTTQ huyện Tây Trà đối với chính quyền cùng cấp thời gian qua và những vấn đề đặt ra đối với PBXH của MTTQ
• 2.3.1. Những thành tựu và nguyên nhân
• 2.3.2. Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MTTQ ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN CÙNG CẤP TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TÂY TRÀ, TỈNH QUẢNG NGÃI
• 3.1. Quan điểm tăng cường PBXH của MTTQ đối với chính quyền cùng cấp từ thực tiễn huyện Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi
• 3.2. Bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng trong hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 3.3. Nâng cao tính độc lập trong hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
• 3.4. Giải pháp tăng cường phản biện xã hội của MTTQ đối với chính quyền cùng cấp từ thực tiễn huyện Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi
• 3.4.1. Giải pháp chung
• 3.4.2. Giải pháp riêng đối với huyện Tây Trà
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và pháp lý về phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc cấp huyện đối với chính quyền cùng cấp

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) giữ vai trò quan trọng trong hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Phản biện xã hội là một trong những chức năng chính của MTTQ, nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân và giám sát hoạt động của chính quyền địa phương. Theo Luật MTTQ Việt Nam năm 2015, MTTQ có trách nhiệm thực hiện giám sát và phản biện xã hội, góp phần vào việc xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh. MTTQ cấp huyện, như huyện Tây Trà, có nhiệm vụ cụ thể trong việc thực hiện các hoạt động này, từ việc tuyên truyền chính sách đến việc tổ chức các cuộc đối thoại xã hội. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân mà còn tạo ra một môi trường dân chủ, nơi mà tiếng nói của người dân được lắng nghe và tôn trọng.

1.1. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị

MTTQ Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, có vai trò quan trọng trong việc tập hợp và phát huy sức mạnh của các tầng lớp nhân dân. MTTQ không chỉ là cầu nối giữa chính quyền và người dân mà còn là nơi thể hiện quyền lợi và nguyện vọng của nhân dân. Trong bối cảnh hiện nay, việc thực hiện phản biện xã hội của MTTQ càng trở nên cần thiết, nhằm đảm bảo rằng các chính sách và quyết định của chính quyền phù hợp với lợi ích của cộng đồng. MTTQ cần phải nâng cao năng lực và hiệu quả trong hoạt động giám sát và phản biện, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

II. Thực trạng hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc huyện Tây Trà

Hoạt động phản biện xã hội của MTTQ huyện Tây Trà đã có những bước tiến đáng kể trong thời gian qua. MTTQ đã triển khai nhiều kế hoạch nhằm thực hiện giám sát và phản biện đối với chính quyền cùng cấp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các hoạt động này. Nhận thức của một số cán bộ MTTQ và người dân về vai trò của MTTQ trong phản biện chính sách còn hạn chế. Một số hoạt động phản biện vẫn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào chiều sâu. Sự phối hợp giữa MTTQ và các tổ chức thành viên khác cũng chưa thật sự chặt chẽ, dẫn đến hiệu quả hoạt động chưa cao.

2.1. Đánh giá chung về hoạt động phản biện xã hội

Hoạt động phản biện xã hội của MTTQ huyện Tây Trà đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng quản lý nhà nước. Tuy nhiên, những hạn chế trong nhận thức và phương thức hoạt động cần được khắc phục. Việc đối thoại xã hội giữa MTTQ và chính quyền cần được tăng cường, nhằm tạo ra một môi trường làm việc cởi mở và minh bạch hơn. MTTQ cần phải chủ động hơn trong việc tổ chức các cuộc họp, hội thảo để lắng nghe ý kiến của người dân, từ đó có những phản biện chính xác và kịp thời đối với các chính sách của chính quyền.

III. Giải pháp nhằm tăng cường phản biện xã hội của MTTQ đối với chính quyền cùng cấp

Để nâng cao hiệu quả hoạt động phản biện xã hội, MTTQ huyện Tây Trà cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ MTTQ về kỹ năng giám sát và phản biện. Thứ hai, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội khác trong việc thực hiện phản biện chính sách. Cuối cùng, việc phát huy vai trò của người dân trong các hoạt động phản biện cũng cần được chú trọng, nhằm đảm bảo rằng tiếng nói của người dân được lắng nghe và tôn trọng.

3.1. Đề xuất giải pháp cụ thể

Một trong những giải pháp quan trọng là tổ chức các buổi đối thoại xã hội thường xuyên giữa MTTQ và chính quyền, nhằm tạo điều kiện cho người dân bày tỏ ý kiến và nguyện vọng của mình. Bên cạnh đó, MTTQ cần xây dựng các kênh thông tin hiệu quả để người dân có thể dễ dàng tiếp cận và tham gia vào các hoạt động phản biện. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân mà còn tạo ra một môi trường dân chủ, nơi mà mọi ý kiến đều được tôn trọng và xem xét.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới và phát triển đất nước, hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường sự đồng thuận xã hội. Tại huyện Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi, từ năm 2015 đến nay, MTTQ huyện đã tích cực thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội đối với chính quyền cùng cấp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng - an ninh địa phương. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn còn nhiều hạn chế như nhận thức của cán bộ và nhân dân về phản biện xã hội chưa đầy đủ, phương thức thực hiện còn mang tính hình thức, sự phối hợp giữa MTTQ và chính quyền chưa chặt chẽ, cũng như công tác đào tạo và đãi ngộ cán bộ mặt trận còn bất cập.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về phản biện xã hội của MTTQ cấp huyện, khảo sát thực trạng hoạt động phản biện xã hội tại huyện Tây Trà, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả chức năng phản biện xã hội của MTTQ đối với chính quyền cùng cấp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động phản biện xã hội của MTTQ huyện Tây Trà trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay, gắn liền với nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ huyện và Hội đồng nhân dân huyện khóa mới 2016-2021.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố vai trò của MTTQ trong hệ thống chính trị, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao dân trí và thực hiện dân chủ ở cơ sở. Qua đó, tạo điều kiện để nhân dân tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và giám sát chính quyền, góp phần phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tăng cường đồng thuận xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và kiểm soát quyền lực, đồng thời vận dụng các quan điểm của Đảng và Nhà nước về vai trò của MTTQ trong hệ thống chính trị Việt Nam. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về phản biện xã hội: Phản biện xã hội được hiểu là hoạt động nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến và kiến nghị của xã hội đối với các chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước nhằm phát huy dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội và bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhân dân. Phản biện xã hội có tính xã hội, tính lập luận khoa học và tính xây dựng, đồng thời là một hình thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.

2. Lý thuyết về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: MTTQ là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị - xã hội và các cá nhân tiêu biểu, đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. MTTQ thực hiện chức năng tập hợp, vận động, giám sát và phản biện xã hội, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: phản biện xã hội, giám sát xã hội, vai trò và chức năng của MTTQ cấp huyện, đồng thuận xã hội, và cơ chế phối hợp giữa MTTQ với chính quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội như:

• Phân tích, tổng hợp, so sánh: Để hệ thống hóa cơ sở lý luận, pháp lý và so sánh thực trạng hoạt động phản biện xã hội tại huyện Tây Trà với các địa phương khác.
• Phương pháp thống kê và xử lý thông tin: Thu thập và phân tích số liệu về hoạt động phản biện xã hội của MTTQ huyện Tây Trà từ năm 2015 đến nay, bao gồm số lượng cuộc phản biện, nội dung phản biện, mức độ tiếp thu và phản hồi của chính quyền.
• Phương pháp khảo sát thực tiễn: Thu thập ý kiến từ cán bộ MTTQ, đại diện chính quyền và người dân địa phương nhằm đánh giá hiệu quả và những hạn chế trong hoạt động phản biện xã hội.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tổng hợp các văn bản pháp luật, nghị quyết, quyết định của Đảng và Nhà nước liên quan đến chức năng phản biện xã hội của MTTQ.

Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 150 cán bộ MTTQ và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội, cùng 200 người dân tại các xã thuộc huyện Tây Trà. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2017 đến tháng 12/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả hoạt động phản biện xã hội còn hạn chế: Từ năm 2015 đến nay, MTTQ huyện Tây Trà đã tổ chức khoảng 25 cuộc phản biện xã hội đối với các dự thảo chính sách và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, chỉ khoảng 60% số kiến nghị phản biện được chính quyền tiếp thu và giải trình đầy đủ, còn lại phần lớn phản biện mang tính hình thức hoặc chưa được xử lý kịp thời.

2. Nhận thức của cán bộ và nhân dân về phản biện xã hội chưa đồng đều: Khoảng 40% cán bộ MTTQ và 55% người dân được khảo sát cho biết chưa hiểu rõ về quyền và trách nhiệm trong hoạt động phản biện xã hội, dẫn đến sự tham gia còn hạn chế và chưa phát huy hết vai trò của MTTQ.

3. Sự phối hợp giữa MTTQ và chính quyền chưa chặt chẽ: Chỉ có khoảng 65% các cuộc phản biện được phối hợp tổ chức với sự tham gia đầy đủ của các cơ quan chức năng, còn lại thường diễn ra riêng lẻ, thiếu sự đồng bộ và thống nhất trong xử lý kiến nghị.

4. Công tác đào tạo và đãi ngộ cán bộ mặt trận còn nhiều bất cập: Hơn 50% cán bộ MTTQ cấp xã phản ánh thiếu các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phản biện xã hội và chưa được hưởng chế độ đãi ngộ tương xứng, ảnh hưởng đến động lực và chất lượng hoạt động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò phản biện xã hội của MTTQ trong một bộ phận cán bộ và nhân dân, cũng như cơ chế phối hợp giữa MTTQ và chính quyền còn thiếu chặt chẽ. So sánh với một số địa phương khác, nơi có hệ thống tổ chức MTTQ vững mạnh và cơ chế phối hợp hiệu quả, tỷ lệ tiếp thu kiến nghị phản biện đạt trên 80%, cho thấy huyện Tây Trà còn nhiều dư địa để cải thiện.

Việc thiếu các chương trình đào tạo bài bản và chế độ đãi ngộ chưa hợp lý làm giảm chất lượng đội ngũ cán bộ mặt trận, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động phản biện xã hội. Ngoài ra, sự thiếu minh bạch và quy trình tiếp nhận, xử lý phản biện chưa rõ ràng cũng làm giảm niềm tin của nhân dân vào hoạt động này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ tiếp thu kiến nghị phản biện theo từng năm, bảng tổng hợp mức độ hiểu biết về phản biện xã hội của cán bộ và nhân dân, cũng như sơ đồ mô tả quy trình phối hợp giữa MTTQ và chính quyền trong hoạt động phản biện xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về phản biện xã hội: Triển khai các chương trình đào tạo, tập huấn cho cán bộ MTTQ và tổ chức các buổi truyền thông, hội thảo cho nhân dân nhằm nâng cao hiểu biết và khuyến khích sự tham gia tích cực vào hoạt động phản biện xã hội. Thời gian thực hiện trong vòng 12 tháng, do Ban Thường trực MTTQ huyện chủ trì phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội.

2. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa MTTQ và chính quyền: Thiết lập quy trình tiếp nhận, xử lý và phản hồi kiến nghị phản biện rõ ràng, minh bạch, có thời hạn cụ thể cho từng bước thực hiện. Đề xuất ban hành quy chế phối hợp phản biện xã hội cấp huyện trong 6 tháng tới, do UBND huyện và MTTQ huyện phối hợp thực hiện.

3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ mặt trận: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phản biện xã hội, kỹ năng giao tiếp và vận động nhân dân; đồng thời cải thiện chế độ đãi ngộ, tạo động lực cho cán bộ mặt trận tại cơ sở. Kế hoạch đào tạo và cải thiện chế độ được triển khai trong 18 tháng, do Ban Tổ chức Huyện ủy và MTTQ huyện phối hợp thực hiện.

4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động phản biện xã hội: Xây dựng hệ thống tiếp nhận ý kiến phản biện trực tuyến, tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân và các tổ chức tham gia phản biện mọi lúc, mọi nơi. Dự kiến triển khai trong 24 tháng, do Phòng Văn hóa - Thông tin huyện phối hợp với MTTQ huyện thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ Mặt trận Tổ quốc các cấp: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng và phương pháp tổ chức hoạt động phản biện xã hội hiệu quả, từ đó phát huy vai trò đại diện và bảo vệ quyền lợi nhân dân.

2. Lãnh đạo và cán bộ chính quyền địa phương: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm phối hợp với MTTQ trong việc tiếp nhận và xử lý các kiến nghị phản biện, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường sự đồng thuận xã hội.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính: Tài liệu tham khảo quý giá về cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn hoạt động phản biện xã hội của MTTQ, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và học tập.

4. Các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư: Nắm bắt được quyền và trách nhiệm tham gia phản biện xã hội, từ đó tích cực đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật phù hợp với lợi ích chung của cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phản biện xã hội là gì và có vai trò như thế nào?
   Phản biện xã hội là hoạt động nhận xét, đánh giá và kiến nghị của xã hội đối với các chủ trương, chính sách của Nhà nước nhằm phát huy dân chủ và bảo vệ lợi ích nhân dân. Vai trò của nó là giúp nâng cao chất lượng chính sách, tăng cường đồng thuận xã hội và giám sát quyền lực nhà nước.

2. Ai là chủ thể thực hiện phản biện xã hội trong hệ thống chính trị Việt Nam?
   Chủ thể chính là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các cá nhân tiêu biểu trong xã hội, đại diện cho quyền lợi của nhân dân.

3. Phân biệt phản biện xã hội và giám sát xã hội như thế nào?
   Phản biện xã hội tập trung vào việc nhận xét, đánh giá và đề xuất hoàn thiện các chủ trương, chính sách trước khi ban hành hoặc trong quá trình thực thi. Giám sát xã hội là hoạt động theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các chính sách, pháp luật và xử lý các vi phạm.

4. Những khó khăn chính trong hoạt động phản biện xã hội tại huyện Tây Trà là gì?
   Bao gồm nhận thức hạn chế của cán bộ và nhân dân, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa MTTQ và chính quyền, công tác đào tạo và đãi ngộ cán bộ mặt trận chưa đầy đủ, cùng với quy trình tiếp nhận và xử lý phản biện chưa minh bạch.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động phản biện xã hội của MTTQ?
   Cần tăng cường tuyên truyền, đào tạo cán bộ, hoàn thiện cơ chế phối hợp, minh bạch quy trình xử lý phản biện, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin để mở rộng kênh tiếp nhận ý kiến phản biện từ nhân dân.

Kết luận

• Phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam huyện Tây Trà là hoạt động thiết yếu góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy dân chủ ở cơ sở.
• Thực trạng hoạt động phản biện xã hội còn nhiều hạn chế do nhận thức, cơ chế phối hợp và nguồn lực cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu.
• Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, hoàn thiện cơ chế phối hợp, đào tạo cán bộ và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động phản biện xã hội.
• Việc thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội sẽ góp phần củng cố vai trò của MTTQ trong hệ thống chính trị, tăng cường đồng thuận xã hội và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng phản biện xã hội.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao vai trò phản biện xã hội của MTTQ tại địa phương, góp phần xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh và phát triển bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC CẤP HUYỆN ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN CÙNG CẤP 1. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 1. Vị trí Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị nước CHXHCNVN Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo. Trải qua các thời kỳ cách mạng với những hình thức tên gọi khác nhau, Mặt trận không ngừng lớn mạnh và đóng góp to lớn vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc và cùng với Đảng, Nhà nƣớc hợp thành những trụ cột cơ bản trong hệ thống chính trị nƣớc ta.

Các văn bản Pháp luật nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khẳng định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam “là một bộ phận của hệ thống chính trị của nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”. Đó là sự xác định địa vị pháp lý và chính trị của Mặt trận với tƣ cách là một thành tố cấu thành thể chế chính trị của nƣớc ta. Cƣơng lĩnh xây dựng đất nƣớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã khẳng định: “Đảng tôn trọng tính tự chủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực, sáng tạo và chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp của Mặt trận và các đoàn thể. Đảng, Nhà nước có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân hoạt động có hiệu quả, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội”.

Trong các văn kiện quan trọng của Đảng ngày càng tiếp tục khẳng địh vị trí quan trọng của Mặt trận trong hệ thống chính trị. Cụ thể nhƣ Chỉ thị 17 ngày 18/4/1983 của Ban Bí thƣ (khóa V); Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII; Đại hội lần thứ X. Luật MTTQ Việt Nam 2015 quy định: “Kế thừa vai trò lịch sử của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Luan van 10 Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị- xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài" [8, tr. Ngày nay, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài… Tất cả các vai trò xã hội đó của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chỉ có thể thực hiện khi mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện đại diện cho lợi ích các tầng lớp nhân dân.

Hiến pháp nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 cũng đã hiến định: “MTTQ Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền Nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cƣờng đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nƣớc, hoạt động đối ngoại Nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị nước CHXHCNVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc tham gia xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nƣớc đã đƣợc Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã ghi: “Phát huy vai trò và tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội”. Phản biện xã hội là sự thể hiện của sự tham gia của ngƣời dân vào quản lý đất nƣớc nhƣ Điều 28 của Hiến pháp 2013 quy định "1. Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước; 2.

Nhà nước Luan van 11 tạo điều kiện để công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân. Điều 28 của Hiến pháp đã đƣợc thể hiện về việc lấy ý kiến của dân trong nhiều luật nhƣ Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật, Luật Ngân sách, Luật Đất đai, Luật Đầu tƣ công, v. Đặc biệt, Luật Đất đai 2013 có Điều 199 quy định về quyền tham gia giám sát trực tiếp của dân đối với quản lý và sử dụng đất. Tất cả những luật có quy định về việc lấy ý kiến của dân hay quyền giám sát trực tiếp của dân đều chƣa có quy định về phƣơng thức tham gia của ngƣời dân.

Để ngƣời dân tham gia ý kiến phản biện, góp ý hay ý kiến giám sát, cần có quy định ai chịu trách nhiệm tiếp nhận ý kiến của dân và chuyển ý kiến tới nơi có trách nhiệm giải trình. Quy trình này cần đƣợc quy định cụ thể, mỗi bƣớc đƣợc quy định số ngày cho phép. Khi pháp luật đã giao cụ thể cho tổ chức chịu trách nhiệm là Mặt trận Tổ quốc với vai trò là tổ chức đại diện cho dân. Lúc đó, Mặt trận Tổ quốc phải tổ chức mạng lƣới để thu nhận ý kiến của dân và chuyển tới cơ quan nhà nƣớc có trách nhiệm giải trình.

Tƣơng tự nhƣ ngƣời dân, các tổ chức xã hội cũng có quyền tham gia nhƣ của từng ngƣời dân, nhƣng cũng vẫn chƣa đủ điều kiện để triển khai trên thực tế. Tất nhiên, một số tổ chức ngoài nhà nƣớc ở cấp Trung ƣơng nhƣ Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Phòng Thƣơng mại và công nghiệp Việt Nam, v. vẫn có thể gửi ý kiến tham gia trực tiếp cho các cơ quan nhà nƣớc đang triển khai công việc cần giám sát. Để thực hiện chức năng của mình, các tổ chức phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau trong những khoảng thời gian nhất định.

Hiện nay, do chƣa có văn bản pháp luật nào quy định rõ chức năng của Mặt trận nên có những cách hiểu, cách giải thích khác nhau. Có ý kiến cho rằng, chức năng của Mặt trận đƣợc quy định tại Điều 3 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luan van 12 số:75/2015/QH13 Quốc hội khóa 13, kỳ họp lần thứ 06 thông qua ngày 09/6/2015 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2016. Ý kiến khác cho rằng, chức năng của Mặt trận là phối hợp và thống nhất hành động giữa các tổ chức thanh viên. Nghiên cứu về lịch sử hình thành và lý do tồn tại của Mặt trận, với cách hiểu khái niện chức năng nhƣ trên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có những chức năng sau: - Đại diện cho lợi ích của nhân dân, bảo vệ quyền hợp pháp, chính đáng của các thành viên.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng nhƣ các tổ chức đoàn thể nhân dân, trƣớc hết là tổ chức của nhân dân nên có chức năng đại diện, bảo vệ lợi ích chính đáng và hợp pháp của nhân dân trƣớc các cơ quan quyền lực của Đảng và Nhà nƣớc. Đây là lý do tồn tại và là chức chủ yếu của bất cứ tổ chức chính trị - xã hội nào. - Tập hợp, xây dựng và củng cố khối đoàn kết toàn dân tộc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. Đại đoàn kết toàn dân tộc là một trong những nội dung chủ đạo của tƣ tƣởng của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và đã đƣợc Đảng ta khẳng định trong đƣờng lối cách mạng.

Đại đoàn kết dân tộc trên nên tảng liên minh giai đoạn cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dƣới sự lãnh đạo của Đảng là đƣờng lối chiến lƣợc cách mạng Việt Nam, là nguồn gốc sức mạnh động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi bền vững của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Xây dựng và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Mặt trận tập hợp, xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết trên cơ sở vì lời ích chung của dân tộc và bằng cách vận động, thuyết phục, hiệp thƣơng dân chủ - thống nhất hành động. Bởi vậy tổ chức và hoạt Luan van 13 động của Mặt trận Tổ quốc là sự thống nhất từ đa dạng, không có sự đa dạng thì không có mặt trận tổ quốc nhƣng không có sự tƣơng đồng và thống nhất về lợi ích chung của Mặt trận Tổ quốc thì cũng không thành Mặt trận.

- Tuyên truyền, thuyết phục, vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đây thực chất là chức năng dân vận của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (đây cũng là chức năng chung của các tổ chức quần chúng); tuyên truyền, thuyết phục, tổ chức vận động nhân dân thực hiện, đƣờng lối chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc thông qua các tổ chức thành viên và các cuộc vận động, các phong trào cách mạng mang tính toàn dân. Đây cũng là một trong những yếu tố quy định vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở của chính quyền nhân dân. - Tham gia xây dựng Đảng, xây dựng và củng cố chính quyền của nhân dân Tham gia xây dựng Đảng, xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân là trách nhiệm của mọi thành viên của hệ thống chính trị và xã hội. Thực hiện chức năng này không chỉ đảm bảo góp phần làm cho Đảng và Nhà nƣớc mạnh hơn.

Bởi vì Đảng là thành viên và cũng là hạt nhân lãnh đạo Mặt trận, còn Nhà nƣớc là thiết chế đảm bảo các điều kiện cho hoạt động của mọi thành viên của hệ thống chính trị. - Giám sát và phản biện xã hội Quyền giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã đƣợc khẳng định trong điều 9 Hiến pháp năm 2011 (sửa đổi và bổ sung năm 2013); Mặt trận “giám sát hoạt động của cơ quan nhà nƣớc, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chức nhà nƣớc”.