Nâng Cao Cơ Hội Hưởng Thụ và Sáng Tạo Giá Trị Văn Hóa Tại Tây Nguyên

Khám phá thực trạng hưởng thụ và sáng tạo giá trị văn hóa tinh thần của các dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên, góp phần bảo tồn di sản văn hóa.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Hòa
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Đề tài: Nâng Cao Cơ Hội Hưởng Thụ và Sáng Tạo Giá Trị Văn Hóa Tại Tây Nguyên
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Văn Hóa Tây Nguyên Cơ Hội và Giá Trị

Vấn đề hưởng thụ văn hóa và sáng tạo giá trị văn hóa trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đây là quá trình củng cố nền tảng tinh thần xã hội, bảo tồn bản sắc và tạo sức đề kháng trước các yếu tố tiêu cực trong hội nhập. Việc xây dựng nền tảng, củng cố truyền thống văn hóa, và xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường tính thống nhất trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Đây là một quá trình lâu dài và cần sự bền bỉ để văn hóa thấm sâu vào đời sống, tạo môi trường văn hóa lành mạnh để phát triển bền vững. Tây Nguyên, với vai trò chiến lược quan trọng về chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh và là vùng văn hóa đặc sắc, đã có nhiều phát triển về kinh tế, xã hội và văn hóa từ khi đổi mới.

1.1. Văn Hóa Tây Nguyên Nguồn lực và tiềm năng phát triển

Tây Nguyên là một vùng đất giàu bản sắc văn hóa với nhiều di sản văn hóa độc đáo. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch văn hóa và các ngành kinh tế sáng tạo. Việc khai thác và phát huy các giá trị văn hóa cần đi đôi với bảo tồn để đảm bảo tính bền vững. Nguồn lực văn hóa Tây Nguyên cần được đầu tư và quản lý hiệu quả để mang lại lợi ích cho cộng đồng.

1.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn văn hóa dân tộc

Cộng đồng đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động văn hóa, giáo dục và truyền dạy. Việc trao quyền cho cộng đồng trong quản lý di sản văn hóa là yếu tố quan trọng để bảo tồn bản sắc văn hóa. Cộng đồng văn hóa Tây Nguyên cần được hỗ trợ để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo.

II. Thách Thức Trong Hưởng Thụ và Sáng Tạo Văn Hóa Phân tích

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Khoảng cách giàu nghèo chưa được rút ngắn, đặc biệt là khoảng cách hưởng thụ các giá trị văn hóa. Đời sống văn hóa ở một số nơi chưa thật sự lành mạnh và chưa đủ sức đề kháng trong quá trình giao lưu và hội nhập; đồng bào các dân tộc thiểu số ít có cơ hội để sáng tạo ra các sản phẩm, giá trị văn hóa mới. Lợi dụng một số hạn chế này, các thế lực thù địch đã lấp vào khoảng trống văn hóa đó những yếu tố văn hóa ngoại lai, không lành mạnh lôi kéo đồng bào xa rời truyền thống văn hóa dân tộc, thậm chí kích động ly khai, gây ra bất ổn chính trị.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa

Nguồn lực đầu tư cho văn hóa còn hạn chế, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các hoạt động văn hóa của người dân. Đầu tư vào văn hóa cần được coi là đầu tư cho phát triển bền vững. Cần có chính sách ưu tiên đầu tư cho các dự án bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa ngoại lai và sự mai một bản sắc

Quá trình hội nhập quốc tế tạo ra nhiều cơ hội giao lưu văn hóa, nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo tồn bản sắc văn hóa. Văn hóa ngoại lai có thể gây ra sự xáo trộn và làm mai một các giá trị văn hóa truyền thống. Cần có các biện pháp để tăng cường sức đề kháng của văn hóa dân tộc trước các yếu tố tiêu cực.

2.3. Nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống còn hạn chế

Ở một số bộ phận dân cư, nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc thờ ơ với việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa cho cộng đồng.

III. Cách Nâng Cao Hưởng Thụ Văn Hóa Tây Nguyên Giải pháp hiệu quả

Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài "Thực trạng hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa tinh thần các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên" để đánh giá thực trạng hưởng thụ và sáng tạo văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên trong thời gian; phân tích những nguyên nhân, những bài học kinh nghiệm đồng thời đề xuất những giải pháp nhằm tạo cơ hội nhiều hơn cho việc hưởng thụ và sáng tạo văn hoá góp phần vào sự nghiệp xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ngày càng lành mạnh đồng thời tạo ra sức mạnh, tinh thần gắn kết cộng đồng để đấu tranh chống lại âm mưu các thế lực thù địch.

3.1. Đa dạng hóa các hình thức truyền dạy văn hóa

Cần đa dạng hóa các hình thức truyền dạy văn hóa, từ truyền dạy trong gia đình, dòng họ đến các hoạt động văn hóa cộng đồng. Ứng dụng công nghệ thông tin vào việc truyền dạy văn hóa để thu hút giới trẻ. Giáo dục văn hóa trong nhà trường cần được chú trọng để thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa dân tộc.

3.2. Phát triển du lịch văn hóa cộng đồng gắn với bảo tồn

Du lịch văn hóa là một kênh quan trọng để quảng bá và phát huy các giá trị văn hóa Tây Nguyên. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa để tạo thu nhập cho người dân và khuyến khích họ tham gia vào việc bảo tồn. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa Tây Nguyên.

IV. Phương Pháp Phát Huy Sáng Tạo Giá Trị Văn Hóa Ứng dụng thực tế

Văn hóa Tây Nguyên từ trước đến nay đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước rất quan tâm. Các công trình nghiên cứu này thường tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau như dân tộc học, văn hóa dân gian, văn hóa học, xã hội học. để tiếp cận chuyên sâu ở một lĩnh vực nhỏ nào đó. Vào tháng 4 năm 1995 tại tỉnh Gia Lai đã diễn ra hội nghị hay hội thảo về “công tác văn hóa thông tin ở cơ sở” trong đó có tập trung đề cập về vấn đề xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tuy nhiên đây là tập hợp những bài viết của nhiều tác giả nên tính hệ thống chưa cao.

4.1. Hỗ trợ nghệ nhân và những người có đóng góp cho văn hóa

Nghệ nhân là những người gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Cần có chính sách hỗ trợ nghệ nhân về vật chất và tinh thần để họ có thể tiếp tục cống hiến cho văn hóa. Tôn vinh những người có đóng góp cho văn hóa Tây Nguyên để khuyến khích sự sáng tạo.

4.2. Khuyến khích sáng tạo văn hóa trên nền tảng truyền thống

Khuyến khích các nghệ sĩ, nhà văn, nhà nghiên cứu sáng tạo ra các tác phẩm mới trên nền tảng văn hóa truyền thống. Tạo điều kiện cho các hoạt động giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trong và ngoài nước. Khuyến khích sáng tạo văn hóa để làm giàu thêm kho tàng văn hóa dân tộc.

V. Chính Sách Phát Triển Văn Hóa Tây Nguyên Đánh giá hiệu quả

Kế thừa những công trình này, tác giả muốn khai thác kỹ hơn về quá trình hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên với mong muốn nhận diện, đánh giá lại quá trình hưởng thụ và sáng tạo văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số, trong đó có phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở kể từ khi có Nghị quyết TW V (khoá VIII) đồng thời đề xuất những giải pháp tiếp tục tạo cơ hội nhiều hơn trong việc hưởng thụ và sáng tạo văn hóa ở Tây Nguyên hiện nay.

5.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo tồn văn hóa

Hệ thống pháp luật về bảo tồn văn hóa cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Xây dựng cơ chế bảo vệ bản quyền văn hóa cho các sản phẩm văn hóa truyền thống. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật về bảo tồn văn hóa.

5.2. Tăng cường quảng bá văn hóa Tây Nguyên ra thế giới

Tăng cường quảng bá văn hóa Tây Nguyên ra thế giới thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch. Sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại để giới thiệu về văn hóa Tây Nguyên. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm văn hóa đặc trưng của Tây Nguyên. Quảng bá văn hóa Tây Nguyên để thu hút du khách và đầu tư.

VI. Tương Lai Hưởng Thụ và Sáng Tạo Văn Hóa Bài học kinh nghiệm

Những kết quả của công trình sẽ là tài liệu thiết thực cho các nhà nghiên cứu văn hóa nói chung và văn hóa Tây Nguyên nói riêng đồng thời là tư liệu bổ ích cho các nhà lãnh đạo, quản lý văn hóa trong quá trình xây dựng, hoạch định và triển khai các chính sách văn hóa vào đời sống các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Ngoài ra, những kết quả từ công trình sẽ là nguồn tài liệu cần thiết trong nghiên cứu, giảng dạy ở các viện nghiên cứu, các trường đại học trong nước và khu vực, đặc biệt là trên địa bàn Tây Nguyên.

6.1. Giao lưu văn hóa và hội nhập quốc tế

Chủ động tham gia vào các hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và giới thiệu văn hóa Việt Nam. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm văn hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Hội nhập văn hóa cần đi đôi với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

6.2. Phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa

Văn hóa và kinh tế có mối quan hệ mật thiết với nhau. Phát triển kinh tế cần đi đôi với bảo tồn văn hóa và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân. Phát triển kinh tế xã hội Tây Nguyên cần khai thác tối đa tiềm năng văn hóa để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ du lịch độc đáo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I HƯỞNG THỤ VÀ SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TINH THẦN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Bản chất của hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa tinh thần 1. Khái niệm văn hóa Văn hóa là lĩnh vực vô cùng rộng lớn và sự thẩm thấu của văn hóa trong đời sống xã hội đã nói đến chức năng, vai trò to lớn của văn hóa trong lịch sử. Năm 1871 định nghĩa đầu tiên của E.

Tylor về văn hóa được xem như là cột mốc đánh dấu sự sinh thành của một ngành học. Cách tiếp cận của Tylor xem văn hóa như là những gì mà con người làm ra với tư cách là một thành viên của xã hội. Sau này các định nghĩa theo thời gian mà trở nên nhiều hơn. Nhiều nhà nghiên cứu đã thống kê hiện nay văn hóa đã có gần 1000 định nghĩa.

Trên Google hiện nay có khoảng 9.000 tài liệu đề cập đến vấn đề này trong đó có gần 500 định nghĩa về văn hóa1. Dù có nhiều quan niệm khác nhau nhưng nhìn chung, khi nói đến văn hóa là nói đến những gì con người làm ra để đáp ứng nhu cầu của con người. Nhà triết học người Pháp T.Chardin xem văn hóa là “tri quyển” để phân biệt với “sinh quyển” là cái tự nhiên. Quan niệm Mác xít xem văn hóa như là “thiên nhiên thứ hai” do con người sáng tạo nên.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thì xem văn hóa là toàn bộ những sáng tạo và phát minh của con người. “Vì lẽ sinh tồn và mục đích của cuộc sống mà loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”2. Ngược về 1 Việt Phương - Một số vấn đề về văn hóa lãnh đạo, văn hóa quản lý ở nước ta hiện nay - T/c thông tin Văn hóa và phát triển, số 12/2007.

2 Hồ Chí Minh toàn tập,Nxb CTQG HN 2000, tập 3 trang 431. 8 lịch sử, quan niệm Phương Đông xem văn hóa như là một quá trình đưa những gì tốt đẹp vào cuộc sống để quản lý và phát triển xã hội. Thuật ngữ “văn trị giáo hóa” có từ rất xa xưa xem văn hóa như là cái không thể thiếu được trong lãnh đạo, quản lý xã hội. Một xã hội được xem là tốt đẹp và muốn dược tốt đẹp thì phải lấy văn hóa làm trọng, lấy văn hóa làm thước đo đồng thời phải đưa cái đẹp, cái đúng, cái tốt vào cuộc sống như một thước đo của xã hội.

Phương Tây xem văn hóa như là sự vun trồng con người. Thuật ngữ culture hàm nghĩa là sự vun trồng, chăm bón, trau dồi. Ban đầu là vun trồng chăm bón cây cối, về sau là vun trồng con người, xây dựng nhân cách con người. Từ đây chúng ta càng thấm thía với câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Vì lợi ích 10 năm thì ta phải trồng cây, vì lợi ích 100 năm thì ta phải trồng người.

Như vậy, trồng người là văn hóa và nhiệm vụ trồng người không phải một sớm một chiều mà phải lâu dài, kiên trì và bền bỉ, không được nôn nóng, vội vàng. Bản chất của văn hóa về cơ bản là như vậy, tuy nhiên trong thực tiễn sinh động, văn hóa phong phú và đa dạng hơn nhiều. Điều đầu tiên mà ai cũng có thể nhìn thấy là không ai sinh ra đã có văn hóa mà luôn có một môi trường văn hóa luôn chờ sẵn. Văn hóa không phải từ trên trời rơi xuống mà là một quá trình.

Quá trình đó bao gồm rất nhiều hoạt động từ sáng tạo, truyền bá, gìn giữ cũng như chia sẻ và chuyển giao các giá trị văn hóa. Tất cả các hoạt động đó nhằm đảm bảo nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa của con người; tất cả vì con người với tư cách là động lực đồng thời cũng là mục tiêu của sự phát triển. Con người - chủ thể sáng tạo ra văn hóa Khi nói về văn hóa, phần lớn các nhà nghiên cứu đều xuất phát từ những hoạt động của con người, một hoạt động có ý thức, được hướng dẫn bởi tư duy. Con người được thừa nhận như một động vật xã hội, động vật bậc cao khi năng lực thể hiện bản chất người bằng những sản phẩm văn hóa.

Chính vì 9 vậy mà khi nghiên cứu văn hóa chúng ta không được tách rời con người, bởi dấu ấn để lại của con người trên hành tinh này chính là văn hóa. Khi nghiên cứu về vấn đề này, mọi người đều thừa nhận rằng dù là văn hóa vật chất hay tinh thần thì những sản phẩm đó không có nguồn gốc từ tự nhiên mà đều là thành quả sáng tạo của con người, với tư cách là chủ thể sáng tạo.A Radughin cho rằng: “Con người tạo ra và sử dụng thế giới các đồ vật và thế giới các ý tưởng xoay quanh con người, và vai trò của con người là vai trò kẻ sáng tạo, còn vị trí của con người trong văn hóa là vị trí trung tâm của việc tạo ra các tác phẩm nghệ thuật, tức là vị trí trung tâm của văn hóa. Con người sáng tạo ra văn hóa, tái tạo và sử dụng văn hóa như phương tiện để tự phát triển. Con người là kiến trúc sư, là nhà xây dựng và người dân của thế giới tự nhiên được gọi là văn hóa thế giới, là “tự nhiên thứ hai”, là nơi trú ẩn “được tạo ra một cách nhân tạo” của nhân loại.

Đó chính là thế giới của các hiện thực, cái thế giới không có trên trái đất trước khi con người ra đời, đó là hiện thực, cái hiện thực xuất hiện, tồn tại và phát triển cùng con người, và sẽ còn tồn tại cho đến khi nhân loại còn tồn tại”1. Con người sáng tạo ra văn hóa như một thiên chức bởi lẽ con người không hài lòng với tự nhiên, thậm chí còn thấy tự nhiên quá chật chội và buồn tẻ. Từ đó con người bước vào hành trình khám phá bản thân mình thông qua quá trình tác động vào tự nhiên. Khái niệm CON NGƯỜI tự bản thân nó đã nói lên tính vật chất và tinh thần của con người với tư cách là một tạo vật đặc biệt của tạo hóa.

Chính vì vậy mà sự hiện hữu của sản phẩm vật chất hay tinh thần cũng là để thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của con người mà thôi. Để thỏa mãn nhu cầu vật chất, con người tạo ra “những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng”, đó là ăn uống, trang phục, nhà cửa, công trình, đường sá; để thỏa mãn nhu cầu tinh thần con người “sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật”, đó là những lý tưởng về thẩm mỹ, đạo đức, chính trị, tôn giáo. Như vậy, về thực chất hoạt động của con người lan rộng ra 1 A.A Radughin 2004, Văn hóa học, những bài giảng, Viện Văn hóa thông tin 10 tất cả các kênh của văn hóa vật chất cũng như tinh thần, thẩm thấu toàn bộ trong đời sống xã hội. Sự sáng tạo của con người không chỉ thể hiện ở việc làm ra các sản phẩm văn hóa cụ thể mà còn biết văn hóa hóa, biểu tượng hóa những gì đã có trong tự nhiên.

Sáng tạo đó thể hiện năng lực bậc cao của con người trong quá trình tìm kiếm và cải biến hiện thực ở chiều cạnh cao hơn, thẩm mỹ hơn. Chúng ta có thể xem vịnh Hạ Long hay Phong Nha - Kẻ Bàng là di sản thiên nhiên vì nó là sản phẩm của tạo hóa nhưng không có thể không thừa nhận những gì con người đã “tô điểm” cho nó, khoác lên nó chiếc áo thẩm mỹ, thậm chí là chiếc áo tín ngưỡng, tôn giáo linh thiêng. Con người đã sáng tạo ra cái đẹp bằng cách như vậy, cho nên con người luôn đứng ở vị trí trung tâm của sự sáng tạo, cho dù ở lĩnh vực nào, nghệ thuật hay đạo đức, khoa học hay tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục tập quán. Con người - sản phẩm của văn hóa Con người là khởi đầu của sự sáng tạo ra văn hóa nhưng suy cho cùng bản chất ấy lại mang tính xã hội và chịu sự chi phối của không gian và thời gian.

Từ khi ra đời với tư cách là “thiên nhiên thứ ai” văn hóa không dừng lại như một sản phẩm thụ động mà ngược lại nó tác động trở lại con người, thậm chí nó còn làm thay đổi “năng lực bản chất người”. Điều này thể hiện vai trò to lớn của văn hóa trong xã hội, trong việc hình thành nhân cách con người. Văn hóa do con người sáng tạo ra trong lịch sử nhưng kỳ diệu và may mắn thay là không ai sinh ra đã có văn hóa mà luôn có một cái văn hóa luôn chờ sẵn. Nền văn hóa đó, không gian văn hóa đó quy định khuôn mẫu ứng xử của con người trong quá trình sống.

Bắt đầu có thể là lời ru đầu đời của mẹ, chuyện cổ tích của bà để rồi sau đó phải “học ăn, học nói, học gói, học mở” thì mới từng bước nên người. Nói chung, để học hỏi những khuôn mẫu ứng xử của một cộng đồng nhất định con người phải hiểu biết những thang bậc giá trị và thực hành theo những hành lang của những giá trị mà một cộng đồng đã tạo nên. 11 Nếu như con người với tư cách là chủ thể sáng tạo ra văn hóa nói đến năng lực sáng tạo thể hiện cá tính cá nhân, thì trong con người với tư cách là sản phẩm của văn hóa lại bộc lộ tính cộng đồng sâu sắc. Con người có thể sáng tạo ra mọi thứ nhưng cái quan trọng là sự lưu giữ của cộng đồng.

Cộng đồng chỉ lưu giữ những gì tốt đẹp, là chân, thiện, mỹ chứ không lưu giữ cái tôi riêng biệt, cái tách rời cộng đồng. Giá trị là thước đo duy nhất để phản ảnh năng lực cá nhân; giá trị cũng là cái duy nhất để cá nhân ràng buộc với cộng đồng. Sự tích hợp của những giá trị do con người sáng tạo ra trong lịch sử cứ thế mà mỗi ngày càng nhiều thêm, trở thành truyền thống, thành các lớp văn hóa và tác động trở lại con người, chi phối nhân cách con người. Sự hình thành nhân cách con người không đơn thuần là sự chuyển giao một cách thụ động những giá trị mà là một quá trình năng động hóa đời sống văn hóa.