PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do xây dựng đề án Mạng lƣới y tế nƣớc ta gồm 03 tuyến là tuyến trung ƣơng, tuyến tỉnh và tuyến y tế cơ sở. Trong đó tuyến tế cơ sở bao gồm y tế cấp huyện và y tế cấp xã. Y tế cấp xã cụ thể là TYT cấp xã luôn giữ vai trò, vị trí là tuyến y tế trực tiếp, gần dân nhất, là nền tảng, là xƣơng sống trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân.
Song thực tế cho thấy nguồn nhân lực tập trung vào tuyến y tế này còn nhiều hạn chế, nhất là đối với nhân lực tại các TYT xã. Đánh giá đƣợc thực trạng trên, Chiến lƣợc quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Chính phủ đã khẳng định mục tiêu “Phát triển nguồn nhân lực y tế cả về số lƣợng, chất lƣợng và cơ cấu, đặc biệt nhân lực cho y tế cơ sở” [7], hƣớng đến thực hiện định hƣớng “Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực y tế cơ sở với số lƣợng, cơ cấu phù hợp, đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ, có chính sách tiền lƣơng, phụ cấp, chế độ đãi ngộ tƣơng xứng… Quan tâm đào tạo, bồi dƣỡng cho đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế cơ sở… Có chính sách đột phá để thu hút nhân lực có trình độ chuyên môn giỏi làm việc, gắn bó lâu dài tại y tế cơ sở…” [1] của Ban Bí thƣ tại Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 25 tháng 10 năm 2023 về tiếp tục củng cố, hoàn thiện, nâng cao chất lƣợng hoạt động của y tế cơ sở trong tình hình mới. TYT cấp xã là đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc TTYT cấp huyện, đƣợc xem là lá chắn đầu tiên, “ngƣời gác cổng” trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân. Nhân lực y tế làm việc tại TYT là viên chức.
Chất lƣợng viên chức TYT là yếu tố then chốt trong việc đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của TYT. Vì thế nâng cao chất lƣợng viên chức tại TYT nói riêng và toàn ngành y tế nói chung là nhiệm vụ cấp thiết của ngành y tế. 2 Bình Chánh là một trong năm huyện ngoại thành của TP.HCM, có tổng diện tích tự nhiên là 25.255,29 hecta, dân số tính đến tháng 01 năm 2024 là 804. Huyện Bình Chánh có tốc độ gia tăng dân số nhanh do nhập cƣ, tốc độ đô thị hóa nhanh nên các thiết chế xã hội đáp ứng cho nhu cầu đời sống của ngƣời dân còn nhiều hạn chế, trong có các vấn đề về y tế.
Là địa phƣơng có tình hình dịch bệnh phức tạp, nhất là trong giai đoạn dịch bệnh COVID-19, các TYT đã phát huy rõ nét vai trò chăm sóc sức khỏe nhân dân từ ban đầu, thực hiện khá tốt công tác y tế dự phòng từ cơ sở. Song từ đó đã phát hiện những hạn chế lớn của hệ thống y tế xã, nhất là vấn đề về nhân lực. Hiện nay trên địa bàn huyện có 16 TYT xã, thị trấn với 123 viên chức phục vụ cho 804.476 ngƣời dân. Có thể thấy đội ngũ viên chức y tế trên xét về số lƣợng là rất hạn chế so với dân số.
Đồng thời, trình độ năng lực của một bộ phận viên chức còn tồn tại một số hạn chế nhất định về kỹ năng nghề nghiệp; tính linh hoạt, chuyên nghiệp chƣa cao, không đáp ứng yêu cầu phục vụ ngƣời dân trong tình hình mới. Điều này đặt ra yêu cầu chính quyền địa phƣơng cần tập trung xây dựng đƣợc một đội ngũ viên chức TYT không những đủ về số lƣợng và còn phải không ngừng nâng cao chất lƣợng. Xuất phát từ thực tế trên, tác giả lựa chọn đề tài “Nâng cao chất lƣợng viên chức tại TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2024 – 2030” để nghiên cứu làm đề án tốt nghiệp cao học chuyên ngành quản lý công của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu Vấn đề về quản lý viên chức, nâng cao chất lƣợng viên chức nói chung và viên chức y tế nói riêng giai đoạn hiện nay là nội dung đƣợc rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, thực hiện, hƣớng đến đề ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng chăm sóc sức khỏe nhân dân, phục vụ nhân dân theo hƣớng chuyên nghiệp, hiệu quả.
Thực tế đã có nhiều công trình nghiên 3 cứu của nhiều tác giả đƣợc công bố liên quan đến vấn đề này dƣới các góc độ khác nhau nhƣ sau: Các công trình nghiên cứu về quản lý viên chức: - Trần Anh Tuấn với bài viết “Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập” đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nƣớc (2010), tác giả đã phân tích tính chất, đặc điểm hoạt động nghề nghiệp của viên chức, từ đó đề ra yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý đội ngũ viên chức hiện nay và phƣơng hƣớng đổi mới cơ chế quản lý viên chức phù hợp nhằm phục vụ ngƣời dân và cộng đồng ngày một tốt hơn. - Trần Huyền Li với bài viết “Xây dựng đội ngũ viên chức đáp ứng khung năng lực cho vị trí việc làm của đơn vị sự nghiệp công lập” đăng trên Tạp chí Quản lý nhà nƣớc (2022), tác giả tập trung làm rõ những yêu cầu và giải pháp nâng cao năng lực hoàn thiện đội ngũ viên chức trong đơn vị nghiệp công lập hiện nay. Các công trình nghiên cứu về quản lý viên chức ngành y tế: tác giả Lâm Đình Tuấn Hải với bài viết “Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực y tế dự phòng” đăng trên Tạp chí Quản lý nhà nƣớc (2020), tác giả đã đƣa ra những mặt hạn chế và nguyên nhân dẫn đến hạn chế của nguồn nhân lực y tế dự phòng hiện nay, từ đó đề ra các giải pháp nâng cao năng lực của đội ngũ này mà then chốt là công tác đào tạo, bồi dƣỡng. Tình hình trên cho thấy, các công trình khoa học, đề tài nghiên cứu đã góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý, nâng cao chất lƣợng viên chức nói chung và viên chức ngành y tế nói riêng.
Tuy nhiên đến nay chƣa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp về vấn đề “Nâng cao chất lƣợng viên chức tại TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2024 – 2030”. Vì vậy, việc 4 chọn nghiên cứu đề tài này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc đối với viên chức ngành y tế tại cơ sở. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề án - Đối tƣợng nghiên cứu của đề án là: Chất lƣợng viên chức làm việc tại các TYT xã, thị trấn. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: các TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, TP.
+ Về thời gian: đánh giá thực trạng từ năm 2019 đến năm 2023; đề xuất phƣơng án đến năm 2030. Mục tiêu và nhiệm vụ đề án - Mục tiêu của đề án: Đề ra giải pháp, lộ trình, tổ chức thực hiện giải pháp nâng cao chất lƣợng viên chức tại các TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh. - Nhiệm vụ của đề án bao gồm: + Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lƣợng viên chức tại TYT cấp xã. + Phân tích thực trạng viên chức tại các TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, TP.
HCM, chỉ ra ƣu điểm, hạn chế và phân tích nguyên nhân hạn chế. + Đề xuất giải pháp, xác định các nguồn lực và lộ trình thực hiện nhằm nâng cao chất lƣợng viên chức tại các TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, TP. Phƣơng pháp nghiên cứu Phƣơng pháp nghiên cứu: kết hợp nhiều phƣơng pháp, chủ yếu sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: thu thập, nghiên cứu, tổng hợp và phân loại các thông tin đƣợc thu thập từ sách báo, báo cáo khoa học, báo cáo 5 hoạt động, tổng kết thực tiễn và các tài liệu khoa học có liên quan đến viên chức TYT trên địa bàn huyện Bình Chánh. Hiệu quả và lợi ích của đề án ứng dụng trong thực tiễn - Hiệu quả ứng dụng của đề án: đề án đề xuất các giải pháp đáp ứng tính khả thi và hợp pháp khi ứng dụng trên thực tiễn.
Các kết quả nghiên cứu của đề án khi đƣợc ứng dụng sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng viên chức tại các TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, TP. - Lợi ích trong thực tế của đề án: nếu nhận đƣợc sự đồng thuận từ chính quyền địa phƣơng trong thực hiện các giải pháp nâng cao chất lƣợng viên chức tại các TYT mà đề án đã đề xuất, sẽ góp phần nâng cao chất lƣợng viên chức TYT, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý, chăm sóc sức khỏe cho ngƣời dân ngay từ bƣớc đầu tại các TYT xã, thị trấn trên địa bàn huyện Bình Chánh, TP. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG VIÊN CHỨC TẠI TRẠM Y TẾ CẤP XÃ 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Khái niệm viên chức Viên chức là khái niệm đƣợc sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới dùng để chỉ những ngƣời làm việc trong khu vực công. Tuy nhiên, tùy theo đặc thù của mỗi quốc gia mà viên chức đƣợc hiểu theo các nội hàm khác nhau. Ở Việt Nam, khái niệm viên chức đã sớm xuất hiện và ngày càng đƣợc hoàn thiện. Hiến pháp năm 1992 đã xuất hiện thuật ngữ viên chức (Điều 8), tuy nhiên tại thời điểm này, “cán bộ, công chức, viên chức” chƣa có sự phân biệt rõ ràng, là từ cụm từ chỉ chung nhân lực làm việc trong khu vực nhà nƣớc.
Các văn sau đó nhƣ Pháp lệnh Cán bộ, công chức ngày 26 tháng 02 năm 1998 và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Cán bộ, công chức ngày 29 tháng 4 năm 2003 cũng chƣa có một khái niệm cụ thể để chỉ “viên chức”.