Giải pháp nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank chi nhánh tỉnh Bắc Ninh.

• Tác giả: Nguyễn Thọ Bình
• Người hướng dẫn: Ts. Đào Minh Phúc
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam - Chi Nhánh Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2. CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm chất lượng quản trị rủi ro tín dụng
• 1.2.2. Chỉ tiêu phản ánh chất lượng quản trị rủi ro tín dụng
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.3. KINH NGHIỆM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 1.3.1. Kinh nghiệm nâng cao chất lượng rủi ro tín dụng ở một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Kết quả một số hoạt động kinh doanh chính
• 2.2. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 2.2.1. Thực trạng rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh tỉnh Bắc Ninh
• 2.2.2. Thực trạng chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh tỉnh Bắc Ninh
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 2.3.1. Những mặt được
• 2.3.2. Những hạn chế
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỤC TIÊU VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 3.2. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẮC NINH
• 3.2.1. Hoàn thiện Tổ chức bộ máy cấp tín dụng và Quy trình tín dụng
• 3.2.2. Xây dựng chính sách tín dụng hiệu quả
• 3.2.3. Các giải pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng của chi nhánh
• 3.2.4. Các giải pháp xử lý rủi ro tín dụng
• 3.2.5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.6. Đối với Chính phủ
• 3.2.7. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.2.8. Đối với Agribank
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hiểu đúng về Quản trị Rủi ro Tín dụng tại Agribank

Hoạt động tín dụng là xương sống, mang lại nguồn thu nhập chính cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, và Agribank cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro, trong đó rủi ro tín dụng Agribank là một trong những thách thức lớn nhất, có khả năng gây ra tổn thất nghiêm trọng. Quản trị rủi ro tín dụng không phải là loại bỏ hoàn toàn rủi ro, mà là một quá trình khoa học, có hệ thống nhằm nhận diện, đo lường, kiểm soát và giảm thiểu tổn thất ở mức chấp nhận được. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo an toàn vốn, tối đa hóa lợi nhuận và duy trì sự phát triển bền vững cho ngân hàng. Chất lượng của công tác này phản ánh trực tiếp sức khỏe tài chính và uy tín của Agribank trên thị trường. Một hệ thống quản trị hiệu quả giúp ngân hàng sàng lọc được khách hàng tốt, đưa ra các quyết định cho vay chính xác, và có phương án xử lý kịp thời khi vấn đề phát sinh. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và các quy định ngày càng chặt chẽ từ Ngân hàng Nhà nước, việc nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank không chỉ là một yêu cầu nội tại mà còn là một yếu tố bắt buộc để cạnh tranh và phát triển. Việc này đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách, quy trình, công nghệ và con người, từ đó xây dựng một nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động tín dụng tại Agribank.

1.1. Định nghĩa rủi ro tín dụng và vai trò trong hoạt động ngân hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng khách hàng không thực hiện hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ (cả gốc và lãi) đúng hạn như đã cam kết trong hợp đồng tín dụng, gây ra tổn thất tài chính cho ngân hàng. Theo Ủy ban Basel, đây là rủi ro phát sinh tổn thất kinh tế do đối tác không hoàn thành nghĩa vụ. Đối với Agribank, một ngân hàng có vai trò trọng yếu trong cho vay nông nghiệp nông thôn, rủi ro này càng trở nên phức tạp do đặc thù của ngành. Vai trò của việc quản trị rủi ro này là cực kỳ quan trọng, giúp bảo vệ nguồn vốn, ổn định lợi nhuận và duy trì thanh khoản. Một chất lượng tín dụng tốt là nền tảng cho sự tin cậy của khách hàng và các nhà đầu tư.

1.2. Sự cấp thiết của việc nâng cao chất lượng tín dụng tại Agribank

Nền kinh tế luôn biến động, cùng với đó là sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong ngành ngân hàng và các quy định chặt chẽ hơn như an toàn vốn Basel II. Những yếu tố này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng tín dụng tại Agribank. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thọ Bình (2015), mặc dù tỷ lệ nợ xấu có thể nằm trong giới hạn an toàn, nhưng các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro vẫn còn cao. Việc nâng cao chất lượng quản trị không chỉ giúp giảm thiểu nợ xấu tại Agribank mà còn tăng cường năng lực cạnh tranh, cải thiện hiệu quả hoạt động và khẳng định vị thế của ngân hàng trong hệ thống tài chính quốc gia. Đây là nhiệm vụ chiến lược, quyết định sự thành công lâu dài của ngân hàng.

II. Phân tích thực trạng và thách thức rủi ro tín dụng Agribank

Để đề ra giải pháp hiệu quả, việc phân tích sâu sắc thực trạng và nhận diện các thách thức trong công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank là bước đi tiên quyết. Giai đoạn 2011-2013 tại chi nhánh Bắc Ninh cho thấy, dù có những kết quả tích cực, công tác quản trị vẫn còn nhiều hạn chế. Một trong những vấn đề nổi cộm là tỷ lệ nợ xấu, dù được kiểm soát, nhưng cơ cấu nợ tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt trong lĩnh vực cho vay nông nghiệp nông thôn. Các nguyên nhân gây ra rủi ro có thể được phân thành hai nhóm chính: chủ quan và khách quan. Về mặt chủ quan, những yếu kém trong quy trình thẩm định tín dụng, năng lực hạn chế của một bộ phận cán bộ, và sự lỏng lẻo trong khâu giám sát khoản vay sau giải ngân là những rào cản lớn. Về mặt khách quan, sự biến động của kinh tế vĩ mô, môi trường pháp lý chưa hoàn thiện và đôi khi là sự thiếu thiện chí từ phía khách hàng đã tạo ra áp lực không nhỏ lên hoạt động tín dụng tại Agribank. Việc không nhận diện và xử lý kịp thời các khoản vay có vấn đề có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, làm suy giảm lợi nhuận và ảnh hưởng đến an toàn của toàn hệ thống.

2.1. Thực trạng nợ xấu và các nguyên nhân chính tại Agribank

Nợ xấu (NPL) là một chỉ báo quan trọng về sức khỏe tín dụng. Thực trạng nợ xấu tại Agribank cho thấy sự tồn tại của các khoản nợ từ nhóm 3 đến nhóm 5, phản ánh khả năng mất vốn của ngân hàng. Nguyên nhân có thể đến từ việc khách hàng kinh doanh thua lỗ, sử dụng vốn sai mục đích, hoặc cố tình chây ì. Bên cạnh đó, các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh ảnh hưởng đến lĩnh vực nông nghiệp cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Việc xử lý nợ xấu đòi hỏi một quy trình quyết liệt và các công cụ pháp lý đủ mạnh, đây vẫn là một thách thức lớn đối với ngân hàng.

2.2. Những hạn chế trong hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ

Một hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ hiệu quả là công cụ cốt lõi để phòng ngừa rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, trên thực tế, hệ thống này tại một số chi nhánh vẫn còn hạn chế. Dữ liệu đầu vào chưa đầy đủ và thiếu cập nhật, các tiêu chí đánh giá đôi khi còn mang tính định tính và phụ thuộc vào kinh nghiệm của cán bộ tín dụng. Điều này dẫn đến kết quả xếp hạng chưa phản ánh chính xác mức độ rủi ro của khách hàng, ảnh hưởng đến quyết định cấp tín dụng và chính sách lãi suất. Việc hoàn thiện hệ thống này là yêu cầu cấp bách.

2.3. Thách thức từ môi trường kinh tế và khung pháp lý

Hoạt động của Agribank chịu tác động mạnh mẽ từ môi trường kinh tế vĩ mô và khung pháp lý. Sự bất ổn của thị trường, lạm phát, hay thay đổi lãi suất đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ của khách hàng. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật liên quan đến xử lý tài sản đảm bảo, thủ tục phá sản doanh nghiệp còn phức tạp và kéo dài, gây khó khăn cho công tác thu hồi nợ. Những thách thức này đòi hỏi ngân hàng phải có chiến lược dự phòng linh hoạt và sự am hiểu sâu sắc về môi trường kinh doanh để giảm thiểu tổn thất.

III. Phương pháp hoàn thiện chính sách quy trình tín dụng Agribank

Để nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank, việc cải tiến và hoàn thiện các chính sách và quy trình là giải pháp nền tảng. Một chính sách tín dụng Agribank hiệu quả phải cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và kiểm soát rủi ro. Chính sách này cần xác định rõ khẩu vị rủi ro, thị trường mục tiêu, và các tiêu chuẩn cho vay cụ thể cho từng ngành nghề, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp. Quy trình tín dụng, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định tín dụng, phê duyệt, giải ngân cho đến giám sát khoản vay, cần được chuẩn hóa và áp dụng một cách nghiêm ngặt. Việc tách biệt rõ ràng giữa bộ phận kinh doanh (tìm kiếm khách hàng) và bộ phận thẩm định, quản lý rủi ro (đánh giá rủi ro) là rất quan trọng để đảm bảo tính khách quan. Đồng thời, việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như an toàn vốn Basel II sẽ giúp ngân hàng có một khung quản trị rủi ro toàn diện, từ đó nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc kinh tế và củng cố niềm tin của thị trường.

3.1. Xây dựng chính sách tín dụng linh hoạt và phù hợp thực tiễn

Một chính sách tín dụng Agribank hiệu quả cần được xây dựng dựa trên sự phân tích sâu sắc về thị trường và phân khúc khách hàng. Chính sách này phải quy định rõ ràng về giới hạn tín dụng cho từng ngành, từng loại khách hàng, và các yêu cầu về tài sản đảm bảo. Đặc biệt, đối với cho vay nông nghiệp nông thôn, chính sách cần linh hoạt, tính đến yếu tố mùa vụ và các rủi ro đặc thù của ngành để có biện pháp hỗ trợ phù hợp. Việc thường xuyên rà soát và cập nhật chính sách sẽ giúp ngân hàng thích ứng kịp thời với những thay đổi của môi trường kinh doanh.

3.2. Tối ưu hóa quy trình thẩm định và phê duyệt khoản vay

Quy trình thẩm định tín dụng là "cửa ải" đầu tiên để phòng ngừa rủi ro tín dụng. Quy trình này cần được tối ưu hóa bằng cách áp dụng các công cụ phân tích định lượng bên cạnh đánh giá định tính. Cán bộ tín dụng phải thu thập thông tin đa chiều, xác minh tính xác thực của hồ sơ, và phân tích kỹ lưỡng phương án kinh doanh cũng như năng lực tài chính của khách hàng. Việc phân cấp phê duyệt rõ ràng, dựa trên số tiền vay và mức độ rủi ro, sẽ đảm bảo các quyết định được đưa ra một cách cẩn trọng và có trách nhiệm.

3.3. Tăng cường công tác giám sát sau cho vay và thu hồi nợ

Rủi ro không chỉ dừng lại ở khâu phê duyệt. Công tác giám sát khoản vay sau khi giải ngân đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Cần thiết lập một lịch trình kiểm tra định kỳ việc sử dụng vốn vay và tình hình hoạt động của khách hàng. Khi phát hiện khoản vay có vấn đề, quy trình thu hồi nợ phải được kích hoạt nhanh chóng, bắt đầu bằng các biện pháp mềm dẻo như cơ cấu lại nợ và tiến tới các biện pháp pháp lý mạnh mẽ hơn nếu cần thiết. Một quy trình giám sát và thu hồi nợ chủ động sẽ giúp giảm thiểu tổn thất hiệu quả.

IV. Cách nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro qua công nghệ và con người

Bên cạnh chính sách và quy trình, hai yếu tố con người và công nghệ đóng vai trò quyết định đến thành công của việc nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng tại Agribank. Trong kỷ nguyên số, chuyển đổi số trong quản trị rủi ro không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tự động hóa nhiều khâu trong quy trình, từ đó tăng tốc độ, độ chính xác và giảm thiểu sai sót do con người. Xây dựng và hoàn thiện một mô hình chấm điểm tín dụng tự động, dựa trên dữ liệu lịch sử và các thuật toán tiên tiến, là một ví dụ điển hình. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ. Yếu tố con người vẫn là trung tâm. Chất lượng nguồn nhân lực, từ cán bộ tín dụng đến cấp quản lý trong ủy ban rủi ro, cần được nâng cao không ngừng thông qua đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ, kỹ năng phân tích và đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp. Một đội ngũ am hiểu, chuyên nghiệp và liêm chính là bức tường thành vững chắc nhất để phòng ngừa rủi ro tín dụng.

4.1. Ứng dụng chuyển đổi số trong nhận diện và đo lường rủi ro

Chuyển đổi số trong quản trị rủi ro cho phép Agribank thu thập và xử lý một lượng lớn dữ liệu về khách hàng từ nhiều nguồn khác nhau. Dựa trên phân tích dữ liệu, ngân hàng có thể xây dựng các mô hình cảnh báo sớm, giúp nhận diện các khoản vay có nguy cơ trở thành nợ xấu ngay từ giai đoạn đầu. Việc số hóa hồ sơ và quy trình cũng giúp việc truy xuất thông tin, báo cáo và giám sát trở nên minh bạch và hiệu quả hơn, hỗ trợ đắc lực cho ủy ban rủi ro trong việc ra quyết định.

4.2. Hoàn thiện mô hình chấm điểm và hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ

Một mô hình chấm điểm tín dụng khoa học và một hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ đáng tin cậy là nền tảng cho mọi quyết định tín dụng. Agribank cần đầu tư vào việc xây dựng các mô hình này dựa trên dữ liệu thực tế của ngân hàng, phân theo từng phân khúc khách hàng (cá nhân, doanh nghiệp, hộ sản xuất). Hệ thống này cần được kiểm định và hiệu chỉnh định kỳ để đảm bảo tính chính xác và phù hợp với sự thay đổi của thị trường. Kết quả xếp hạng sẽ là cơ sở để quyết định hạn mức, lãi suất và các điều kiện tín dụng khác.

4.3. Nâng cao năng lực và đạo đức của đội ngũ cán bộ tín dụng

Cán bộ tín dụng (CBTD) là người trực tiếp tiếp xúc và thẩm định khách hàng, do đó chất lượng của đội ngũ này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tín dụng. Agribank cần có chương trình đào tạo thường xuyên, cập nhật kiến thức về phân tích tài chính, nhận diện rủi ro, và các quy định pháp luật mới. Quan trọng hơn cả là xây dựng một văn hóa làm việc liêm chính, đề cao đạo đức nghề nghiệp và có cơ chế khen thưởng, kỷ luật rõ ràng để ngăn chặn các hành vi tiêu cực, thông đồng với khách hàng gây tổn thất cho ngân hàng.

V. Kinh nghiệm xử lý nợ xấu phòng ngừa rủi ro tín dụng hiệu quả

Thực tiễn hoạt động ngân hàng cho thấy, dù công tác phòng ngừa có tốt đến đâu, việc phát sinh các khoản vay có vấn đề là khó tránh khỏi. Do đó, việc sở hữu một quy trình xử lý nợ xấu chuyên nghiệp và các biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng chủ động là yếu tố sống còn. Quá trình xử lý nợ không chỉ đơn thuần là thu hồi nợ, mà còn bao gồm các biện pháp linh hoạt như cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi suất cho các khách hàng có thiện chí nhưng gặp khó khăn tạm thời. Đối với các khoản nợ không có khả năng thu hồi, ngân hàng cần quyết liệt áp dụng các biện pháp như phát mại tài sản đảm bảo hoặc khởi kiện ra tòa. Đồng thời, việc trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước là bắt buộc để bù đắp các tổn thất có thể xảy ra, đảm bảo an toàn tài chính. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc đa dạng hóa danh mục cho vay cũng là một cách hiệu quả để phân tán rủi ro, tránh tập trung quá nhiều vốn vào một ngành hoặc một nhóm khách hàng. Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu tác động tiêu cực khi một lĩnh vực cụ thể gặp khó khăn.

5.1. Xây dựng quy trình xử lý các khoản vay có vấn đề

Khi một khoản vay được xác định là có vấn đề, một quy trình xử lý chuẩn cần được kích hoạt. Quy trình này bao gồm các bước: đánh giá lại tình hình khách hàng, xác định nguyên nhân, và lựa chọn giải pháp phù hợp. Các giải pháp có thể là hỗ trợ (cơ cấu lại nợ), đàm phán thu hồi hoặc áp dụng các biện pháp pháp lý. Việc thành lập một bộ phận chuyên trách về xử lý nợ xấu và thu hồi nợ sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính chuyên nghiệp trong công tác này. Mục tiêu là thu hồi tối đa giá trị khoản vay trong thời gian ngắn nhất.

5.2. Các biện pháp trích lập và sử dụng quỹ dự phòng rủi ro

Quỹ dự phòng rủi ro là "tấm đệm" tài chính giúp ngân hàng hấp thụ các tổn thất từ hoạt động tín dụng. Việc trích lập dự phòng (cả dự phòng chung và dự phòng cụ thể) phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, dựa trên kết quả phân loại nợ. Sử dụng quỹ dự phòng để xử lý các khoản nợ xấu tại Agribank giúp làm sạch bảng cân đối kế toán và phản ánh trung thực hơn tình hình tài chính. Tuy nhiên, đây là giải pháp cuối cùng sau khi đã áp dụng mọi biện pháp thu hồi nợ khác.