CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản 1.1 Nhân lực Nói đến nhân lực là nói đến con người, nói đến một thực thể sinh vật người mà trong đó có sự thống nhất của cái sinh vật và cái xã hội. + Theo đại từ điển kinh tế thị trường thì : “Nhìn từ góc độ kinh tế chính trị chủ yếu nhân lực là chỉ lực lượng và năng lực những người làm lao động sản xuất (bao gồm cả lao động thể lực và lao động trí tuệ) cũng tức là sức lao động” [1].Mác đã từng chỉ ra: sức lao động hay năng lực lao động tồn tại trong thân thể con người, tức là thân thể người sống. Mỗi khi con người sản xuất ra giá trị sử dụng nào đó thì phải vận dụng tổng hòa thể lực và trí lực.
Sức lao động là tổng hòa toàn bộ thể lực, trí lực tồn tại trong cơ thể sống của con người do con người chi phối. Sức lao động chỉ là khả năng lao động, còn lao động là sự tiêu dùng sức lao động trong hiện thực. + Theo TS Đỗ Minh Cương và PGS.TS Nguyễn Thị Doan: “Nhân lực là những cá nhân có nhân cách, có khả năng lao động sản xuất” [2]. Từ sự phân tích trên đây có thể đưa ra khái niệm: Nhân lực là cá nhân những con người cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể chất được huy động vào quá trình lao động.Chất lượng nhân lực Chất lượng nhân lực: “Là phẩm chất thân thể, văn hóa, đạo đức tư tưởng và sự thống nhất với kỹ năng lao động, chức nghiệp của người có năng lực lao động.
Nhân tố ảnh hưởng đến tài nguyên nhân lực: Thể chất và di truyền, trí tuệ, tình hình phát triển giáo dục đào tạo; mức sống và tình trạng dinh dưỡng, hoàn cảnh kinh tế xã hội” [1]. Vì vậy, khi xem xét đánh giá, phân tích về nhân lực không chỉ quan tâm đơn thuần đến số lượng, mà quan trọng hơn là các yếu tố về thể lực; trí tuệ; kỹ năng làm việc; thái độ đạo đức và phong cách làm việc.của đội ngũ lao động như thế nào? Tốt hay xấu, cao hay thấp.cơ cấu đào tạo và cơ cấu ngành, nghề hợp lý đảm bảo 11 tính hiệu quả trong sử dụng hay không ? Tất cả những yếu tố đó đều thuộc về chất lượng nhân lực. Chất lượng nhân lực không những là chỉ tiêu phản ánh trình độ phát triển kinh tế, mà còn là chỉ tiêu phản ánh trình độ về mặt đời sống xã hội, bởi lẽ chất lượng nhân lực cao sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ hơn với tư cách không chỉ là chất lương nhân lực của sự phát triển, mà còn thể hiện mức độ văn minh của một xã hội nhất định. Chất lượng đó bị chi phối bởi nhiều yếu tố như bản chất của xã hội, thể chế chính trị, phong tục tập quán, đặc trưng dân tộc… Như vậy, chất lượng nhân lực chủ yếu thể hiện ở ba yếu tố: Trí lực, thể lực và phẩm chất đạo đức.
Trí lực của người lao động là một yếu tố quan trọng nhất được thể hiện thông qua một loạt các tiêu thức phản ánh các mặt nhận thức của con người như trình độ văn hóa, trình độ (CMKT) chuyên môn kỹ thuật. + Trình độ văn hóa là khả năng về tri thức và kỹ năng có thể tiếp thu những kiến thức cơ bản về CMKT, nâng cao phẩm chất đạo đức….Vì vậy, đây là tiêu thức quan trọng để đánh giá chất lượng nhân lực. Về thực chất, trình độ văn hóa đạt được thông qua nhiều hình thức như học tập tại trường lớp, tự học, thông qua thực tế…. nhưng phần lớn tiếp thu qua trường, lớp.
Vì vậy, đánh giá trình độ văn hóa thông qua bằng cấp của người lao động đạt được ở các trường phổ thông, cao đẳng, đại học. Song trong thực tế có một số người có đủ năng lực nhưng không có điều kiện học tập qua các trường lớp để thi cử lấy bằng, cũng có một số người tuy đã có bằng cấp nhưng trên thực tế khả năng rất hạn chế. + Trình độ CMKT là những kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo cần thiết để đảm đương các chức vụ trong quản lý, kinh doanh và các hoạt động nghề nghiệp. Đánh giá trình độ CMKT cũng thông qua bằng cấp chuyên môn của người lao động đã đạt được thông qua học tập và thi cử như công nhân kỹ thuật, sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sỹ, tiến sỹ….Trình độ CMKT thể hiện khả năng ứng dụng lý thuyết với thực hành để tạo ra sản phẩm, dịch vụ cho doanh nghiệp, cho xã hội, ngoài ra còn thể hiện tay nghề của người lao động.
12 - Thể lực của người lao động thể hiện qua trình độ sức khỏe, cơ cấu độ tuổi. Đây chỉ là chỉ tiêu rất quan trọng, phản ánh chất lượng nhân lực về mặt chất của thể lực của người lao động. - Phẩm chất đạo đức của người lao động thể hiện qua các hoạt động như chấp hành ý thức tổ chức kỷ luật, kỹ thuật lao động, đạo đức nghề nghiệp, mối quan hệ trong công việc…. Đây là tiêu thức không thể thiếu trong lĩnh vực và cuộc sống ngày nay và nó gắn liền với truyền thống văn hóa dân tộc.
Cho đến nay, vẫn chưa có một chỉ tiêu tổng hợp chung có thể đánh giá toàn diện chất lượng nhân lực, thông thường phải đánh giá bằng hệ thống các chỉ tiêu phản ánh từng khía cạnh đặc trưng của chất lượng nhân lực. Chất lượng nhân lực là khái niệm có tính không gian và thời gian, tức là những tiêu chí để làm căn cứ đánh giá chất lượng nhân lực ở mức độ cao hay thấp, đáp ứng nhu cầu phát triển ít hay nhiều đều phải căn cứ vào trình độ phát triển kinh tế, xã hội và nhận thức con người, căn cứ vào những mục tiêu cần đạt được và mức độ đáp ứng nhu cầu trong từng trường hợp và bối cảnh cụ thể. Nội dung nâng cao chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp 1.Nâng cao thể lực Nói đến thể lực là nói đến trạng thái sức khoẻ của người lao động. Sức khoẻ là một trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần chứ không chỉ không có bệnh tật hay thương tật.
Là tổng hoà nhiều yếu tố tạo nên giữa bên trong và bên ngoài cơ thể, giữa thể chất và tinh thần con người. Thể lực tốt thể hiện ở sự nhanh nhẹn, tháo vát, bền bỉ, dẻo dai của sức mạnh cơ bắp trong công việc. Thể lực còn là điều kiện quan trọng để phát triển trí lực. Trình độ kinh tế - xã hội càng phát triển, càng đòi hỏi cao ở thể lực, bởi nếu không có thể lực và tinh thần tốt sẽ khó có thể chịu được sức ép căng thẳng của công việc, của nhịp độ cuộc sống trong thế giới hiện đại, cũng không thể tìm tòi, sáng tạo ra những tri thức mới và vật hoá được các tri thức đó thành sản phẩm có ích.
Yếu tố thể lực của nhân lực được hình thành và phát triển bằng con đường di truyền (nòi giống), nuôi dưỡng và luyện tập, rèn luyện thân thể (thể dục, thể thao và các hoạt động lao động sản xuất). Đối với yếu tố này, để xác định đánh giá chất 13 lượng, thường phải bằng con đường khảo nghiệm thực tế như cân đo, thực hiện các kiểm tra về sức khỏe… và đánh giá theo những tiêu chuẩn nhất định về trạng thái sức khỏe. Sức khỏe là trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội không phải đơn thuần là không có bệnh tật. Sức khỏe là tổng hòa nhiều yếu tố tạo nên giữa bên trong và bên ngoài, giữa thể chất và tinh thần.
Có nhiều chỉ tiêu biểu hiện trạng thái về sức khỏe. Bộ Y tế nước ta quy định có 3 loại: A: Thể lực tốt, loại không có bệnh tật gì. C: Yếu, không có khả năng lao động. Sức khỏe là yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng công việc và cuộc sống của nhân lực.
Lao động là hoạt động của con người tác động trực tiếp hay gián tiếp vào đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm để phục vụ cho nhu cầu của cuộc sống. Lúc đầu, lao động vốn là hoạt động giản đơn với công cụ thô sơ, dần dần cùng với sự phát triển của con người thì kỹ năng lao động và các kiến thức về khoa học kỹ thuật trở thành vốn tri thức quý giá. Ngày nay, nhờ tiến bộ của khoa học kỹ thuật nên lao động của con người cũng như sức khỏe của họ vẫn luôn giữ vai trò quyết định trong cuộc sống cũng như trong lao động. Sức khỏe của con người phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: sự phát triển của nền kinh tế, giống nòi của dân tộc, sự phát triển của cơ sở vật chất… Đặc biệt là cơ sở vật chất của ngành y tế có đáp ứng được yêu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng, kiến thức của người dân về vấn đề sinh sản… trong những năm qua, Nhà nước đã đầu tư cho y tế nhất là các chương trình y tế quốc gia nhằm từng bước nâng cao sức khỏe của toàn dân và phòng chống các dịch bệnh.
Các tiêu chí như cân nặng, chiều cao trung bình, tuổi thọ bình quân… đã từng bước nâng cao nhưng vóc dáng của người Việt Nam so với các nước Châu Âu, Châu Mỹ vẫn còn chênh lệch khá lớn. Chương trình nâng cao sức khỏe, tầm vóc của người Việt nói chung và lực lượng lao động nói riêng đã trở thành chiến lược phát triển con người của Đảng và 14 Nhà nước nhằm từng bước nâng cao thể lực phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động trong nước và quốc tế. Sức khỏe con người là vấn đề quan tâm hàng đầu của mọi quốc gia trên thế giới, đù đó là nước phát triển hay là nước kém phát triển. “Có sức khỏe là có tất cả” tức muốn nói sức khỏe là cái gốc của phát triển, vì vậy phải biết quan tâm, chăm sóc sức khỏe con người.
Ngoài những vấn đề trên, nâng cao thể lực cho người lao động cần tập trung vào các biên pháp nâng cao thể lực trực tiếp, đó là tăng cường về đời sống vật chất cho người lao động như tăng thu nhập tiền lương, tiền thưởng, tăng phúc lợi xã hội, nghỉ ngơi, dưỡng sức, du lịch, tham quan nghỉ mát, bồi dưỡng tại chỗ, tổ chức cho người lao động bữa cơm văn phòng, tổ chức khám chữa bệnh định kỳ.