đặt vấn đề nâng cao chất lƣợng nhân lực trong quá trình quản lý nhân lực. Nhìn chung, xét một cách tổng thể đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến đề tài dƣới những góc độ tiếp cận khác nhau. Các bài viết trên đã đƣa những số liệu, nhận định, đóng góp nhất định trong vấn đề phát triển, đào tạo, nâng cao nguồn nhân lực tại nƣớc ta. Tuy nhiên, chƣa có công trình nào trùng tên với đề tài nghiên cứu dƣới góc độ Quản lý kinh tế.
Cơ sở lý luận về nâng cao chất lƣợng nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm nhân lực, chất lượng nhân lực và nâng cao chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm nhân lực Nhân lực chính là một yếu tố đầu vào quyết định, không thể thiếu đƣợc của bất kỳ một doanh nghiệp, tổ chức nào nếu thiếu yếu tố đầu vào này thì sẽ không tồn tại tổ chức hay doanh nghiệp. Nói đến nhân lực là nói đến con ngƣời, đã có nhiều quan điểm nói tới nhân lực, một khái niệm phản ánh chung nhất: Nhân lực là toàn bộ khả năng thể lực và trí lực của con ngƣời tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể chất và tinh thần đƣợc huy động vào quá trình lao động.
Con ngƣời với tƣ cách là yếu tố cấu thành lực lƣợng sản xuất giữ vị trí hàng đầu, là nguồn lực cơ bản và nguồn lực vô tận của sự phát triển không thể chỉ đƣợc xem xét đơn thuần ở góc độ số lƣợng hay chất lƣợng mà là sự tổng hợp của cả số lƣợng và chất lƣợng cùng với những tiềm năng, sức mạnh trong cải tạo tự nhiên, xã hội. Thực tế đã chứng minh, nhân lực là yếu tố trung tâm 6 trong mọi yếu tố khác của sản xuất. Khi không có nhân lực, mọi yếu tố khác sẽ không đƣợc vận hành, sử dụng vào sản xuất. Nhân lực là nhân tố hàng đầu quyết định đến sự thành bại của mỗi doanh nghiệp, tổ chức vì vậy việc tiến hành quản lý nhân lực nhƣ một yếu tố chi phí đầu vào quan trọng trong mỗi doanh nghiệp.
Do đó, nhà quản lý cần phải quan tâm, bồi dƣỡng nhân lực của mình để đảm bảo nhân lực đủ mạnh cả về chất và lƣợng, đảm bảo cho sự phát triển của doanh nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập nền kinh tế thế giới, nƣớc ta có cơ hội phát triển nhanh chóng về mọi lĩnh vực nền kinh tế, sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nƣớc, các hoạt động sản xuất kinh doanh ở các doanh nghiệp cũng ngày càng mở rộng vì vậy sự cạnh tranh để tồn tại giữa các doanh nghiệp cũng trở nên gay gắt hơn cho nên các sản phẩm hàng hóa tiêu dùng đòi hỏi chất lƣợng cũng phải tốt, mà giá cả vẫn phải hợp lý, có sức cạnh tranh với hàng ngoại nhập, đồng thời mẫu mã phải đẹp và thay đổi kịp thời với nhu cầu của khách hàng, bắt kịp xu thế hiện tại,…Phải đáp ứng đầy đủ các nhu cầu trên thì các doanh nghiệp mới có thể phát triển đƣợc và có đƣợc vị trí nhất định trên thị trƣờng. Để làm đƣợc điều này, chính doanh nghiệp, tổ chức phải có một đội ngũ công nhân lành nghề, đủ trình độ để nắm bắt nhanh chóng, kịp thời những công nghệ tiên tiến, hiện đại để áp dụng vào quá trình sản xuất của doanh nghiệp nhằm tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm. Doanh nghiệp có đội ngũ cán bộ giỏi, ổn định cũng sẽ giảm thiểu những chi phí phát sinh không đáng có trong sản xuất (số sản phẩm hỏng sẽ giảm, máy móc ít gặp sự cố hơn, giảm chi phí cho việc thuê mƣớn thợ sửa chữa…).
Ngay cả khi các quá trình sản xuất của doanh nghiệp đƣợc trang bị bằng phần lớn dây chuyền sản xuất tự động thì doanh nghiệp đó vẫn cần những lao động giỏi để vận hành hệ thống dây chuyền đó. Chính vì vậy nhân lực trong doanh nghiệp 7 là một yếu tố đầu vào quan trọng nhất, có lợi thế cạnh tranh nhất, trực tiếp tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp và đóng góp một phần cho xã hội, đất nƣớc.Mác cho rằng, sức lao động hay năng lực lao động tồn tại trong thân thể con ngƣời, tức là thân thể ngƣời sống. Mỗi khi con ngƣời sản xuất ra giá trị sử dụng nào đó thì phải vận dụng tổng hòa thể lực và trí lực. Nhân lực đƣợc cấu thành trên hai mặt: số lƣợng và chất lƣợng.
Về số lƣợng nhân lực thì bao gồm tổng thể những ngƣời trong độ tuổi lao động và thời gian làm việc có thể huy động của họ. Về chất lƣợng nhân lực, thể hiện ở giới tính, sức khỏe, trình độ, chuyên môn, ý thức, tác phong, thái độ làm việc của ngƣời lao động. Việc nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật cho nhân lực phải không ngừng “phát triển toàn diện về mặt chính trị, tƣ tƣởng, đạo đức, thể chất, năng lực, sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội”. Nhƣ vậy, Nhân lực là khái niệm tổng hợp bao gồm các yếu tố số lƣợng, chất lƣợng và cơ cấu phát triển ngƣời lao động nói chung cả ở hiện tại cũng nhƣ trong tƣơng lai tiềm năng của mỗi doanh nghiệp, tổ chức.
Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa nội dung các quan niệm trên đây, tác giả luận văn cho rằng: Nhân lực là tổng thể những yếu tố tạo thành năng lực của mỗi con người, bao gồm thể lực, trí lực và tư duy hành động của con người. Khái niệm chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp Theo Đỗ Văn Phức (2011, trang 18-19), “Chất lƣợng nhân lực của doanh nghiệp là mức độ đáp ứng nhu cầu nhân lực về mặt toàn bộ, về mặt đồng bộ (cơ cấu) các loại; là nhân tố quyết định chủ yếu chất lƣợng, chi phí, thời hạn của các đầu vào khác; chất lƣợng nhân lực của doanh nghiệp còn quyết định chất lƣợng, chi phí, thời hạn của các sản phẩm trung gian, sản phẩm bộ phận và sản phẩm đầu ra của doanh nghiệp”. 8 Theo giáo trình “Nguồn nhân lực” (2011, Đại học Lao động Xã hội, trang 19), “Chất lƣợng nguồn nhân lực là khái niệm tổng hợp về những ngƣời thuộc nguồn nhân lực đƣợc thể hiện ở các mặt sau đây: sức khỏe của ngƣời lao động, trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn kĩ thuật, năng lực thực tế về tri thức, kĩ năng nghề nghiệp, tính năng động xã hội (gồm khả năng sáng tạo, sự linh hoạt, nhanh nhẹn trong công việc,…), phẩm chất đạo đức, tác phong, thái độ đối với công việc, môi trƣờng làm việc, hiệu quả hoạt động lao động của nguồn nhân lực và thu nhập mức sống và mức độ thỏa mãn nhu cầu cá nhân (gồm nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần của ngƣời lao động”. Mặt khác, theo Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2009): “Chất lƣợng nhân lực có thể hiểu là trạng thái nhất định của nhân lực thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành bên trong của nhân lực”.
Tóm lại, chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp là tổng thể những yếu tố tạo thành năng lực của mỗi con người, bao gồm thể lực, trí lực và tâm lực của con người trong doanh nghiệp. Ba yếu tố này có quan hệ mật thiết với nhau, ảnh hƣởng lẫn nhau đồng thời thúc đẩy nhau cùng phát triển. Chất lƣợng nhân lực là một trong những yếu tố để đánh giá nhân lực, nó là toàn bộ những phẩm chất đạo đức, thể chất, thẩm mỹ và năng lực của con ngƣời; và cũng là trạng thái nhất định của nhân lực, chính là tố chất, bản chất bên trong của nhân lực, nó luôn vận động và phản ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội, cũng nhƣ mức sống của ngƣời dân. Khái niệm nâng cao chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp Nâng cao chất lƣợng nhân lực trong doanh nghiệp đƣợc hiểu chính là sự gia tăng sức mạnh, phẩm chất đạo đức và kỹ năng hoạt động sáng tạo của năng lực thể chất và năng lực tinh thần của lực lƣợng lao động thông qua các chính sách phát triển nhân lực giúp con ngƣời có những phẩm chất, năng lực 9 tốt hơn, trình độ cao hơn để có thể hoàn thành tốt mục tiêu của doanh nghiệp, tổ chức và của chính bản thân, đồng thời thúc đẩy phát triển nền kinh tế - xã hội của quốc gia.
Cũng có thể hiểu chất lƣợng nhân lực chính là quá trình tạo lập và sử dụng năng lực toàn diện con ngƣời vì sự tiến bộ kinh tế - xã hội. Do đó, chất lƣợng nhân lực chính là động lực trực tiếp cho sự phát triển kinh tế - xã hội, thông qua đây có thể thấy rõ đƣợc tốc độ phát triển của mỗi quốc gia, chất lƣợng sống của dân cƣ hay mức độ văn minh của một xã hội Đối với cá nhân ngƣời lao động: Nâng cao chất lƣợng nhân lực nó không những làm tăng giá trị con ngƣời, mà nó còn làm tăng cả giá trị vật chất và tinh thần, cả trí tuệ lẫn tâm hồn cũng nhƣ kĩ năng nghề nghiệp, làm cho con ngƣời trở thành ngƣời lao động có kinh nghiệm hơn, năng lực và phẩm chất mới cao hơn, đáp ứng yêu cầu hội nhập của xã hội. Còn đối với tổ chức, doanh nghiệp, việc nâng cao chất lƣợng nhân lực lại bao gồm các hoạt động nhằm thay chất lƣợng nhân lực, làm cho nó tốt hơn, hoàn thiện hơn tình trạng hiện có. Đó là các hoạt động để sự tăng cƣờng sức mạnh, kĩ năng hoạt động sáng tạo của năng lực thể chất, năng lực tinh thần của lực lƣợng lao động lên trình độ nhất định.
Từ đó, lực lƣợng lao động có thể hoàn thành đƣợc nhiệm vụ đặt ra trong những giai đoạn tăng trƣởng phát triển tiếp theo của tổ chức, doanh nghiệp. Nhƣ vậy có thể hiểu: Nâng cao chất lượng nhân lực trong doanh nghiệp là quá trình gia tăng cả về thể lực, trí lực và tâm lực của nhân lực trong doanh nghiệp. Vấn đề nâng cao chất lƣợng nhân lực hiện nay là hoạt động cần thiết đối với mỗi tổ chức, doanh nghiệp.