phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 7 tiết. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của áp dụng pháp luật về hoạt động kiểm sát trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự của viện kiểm sát nhân dân 1.1 Khái niệm áp dụng pháp luật và đặc điểm của áp dụng pháp luật - Khái niệm áp dụng pháp luật: Áp dụng pháp luật là một trong những hình thức quan trọng của việc thực hiện pháp luật. Đó chính là hoạt động của các cơ quan nhà nước, nhân viên nhà nước có thẩm quyền tổ chức thực hiện PL, tạo điều kiện thuận lợi để các chủ thể quan hệ PL thực hiện được quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình theo quy định của pháp luật.
Thông qua hoạt động áp dụng pháp luật bảo đảm cho pháp luật được tôn trọng, thi hành nghiêm chỉnh và thống nhất; các quyền của chủ thể được thực hiện và được bảo vệ trên thực tế; các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm được xử lý nghiêm minh, kịp thời để bảo vệ các quan hệ XH được PL bảo vệ trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống XH. Có thể nói, áp dụng pháp luật là hoạt động diễn ra hàng ngày trong các cơ quan nhà nước và chỉ do nhân viên nhà nước, cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện. Tính chất tổ chức thực hiện quyền lực của Nhà nước của áp dụng pháp luật thể hiện ở chỗ hoạt động này chỉ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhân viên nhà nước có thẩm quyền tiến hành, không theo ý chí của các chủ thể mà là theo quy định của pháp luật. Quyết định áp dụng quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý thi hành và được Nhà nước bảo đảm thi hành.
Chính vì vậy, áp dụng pháp luật còn là một hình thức thực hiện quyền lực nhà nước trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. * Áp dụng pháp luật được thực hiện trong các trường hợp sau: Thứ nhất: Trong trường hợp cần sử dụng các biện pháp cưỡng chế nhà nước, hoặc áp dụng chế tài xử lý đối với chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đây là trường hợp áp dụng pháp luật được áp dụng phổ biến đôí với các tội phạm hình sự, các vi phạm hành chính. Thứ hai: Khi quan hệ pháp luật với những quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý cụ thể không mặc nhiên phát sinh nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nước.
Chẳng hạn, Hiến pháp và Bộ luật lao động có ghi: "lao động là quyền và nghĩa vụ của công dân", nhưng nếu không có sự hoạt động ra quyết định tuyển dụng lao động của các cơ quan, đơn vị sử dụng lao động thì quan hệ lao động cũng không mặc nhiên phát sinh. Thứ ba: Khi xảy ra tranh chấp về quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật mà các bên đó không tự giải quyết được. Đây là trường hợp quan hệ phát luật đã phát sinh, nhưng quyền nghĩa vụ của các bên không được thực hiện và có tranh chấp, ví dụ như: tranh chấp về hợp đồng thương mại, lao động, thừa kế. Thứ tư: Trong một số quan hệ pháp luật mà Nhà nước thấy cần thiết phải tham gia để kiểm tra, giám sát hoạt động của các bên tham gia vào quan hệ đó; hoặc Nhà nước xác nhận sự tồn tại của một số vụ việc, sự kiện thực tế.
Chẳng hạn như việc Ủy ban nhân dân cấp xã đăng ký kết hôn, xác nhận di chúc, chứng thực thế chấp cho công dân theo qui định. Từ những vấn đề phân tích trên, chúng ta có thể nhận thấy: “Áp dụng PL là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể PL thực hiện những qui định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các qui định của pháp luật ra các quyết định áp dụng trong những trường hợp cụ thể của đời sống xã hội” [11, tr. * Đặc điểm của áp dụng pháp luật Thứ nhất: ADPL là hoạt động mang tính tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước. Hoạt động ADPL chỉ do những cơ quan nhà nước hay nhà chức trách có thẩm quyền tiến hành.
Pháp luật qui định mỗi cơ quan nhà nước hay nhà chức trách khác nhau có thẩm quyền ADPL khác nhau, như Thẩm phán có quyền xét xử ra bản án, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kiểm sát viên có quyền thực hành quyền công tố, đề ra yêu cầu điều tra hoặc tự mình tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp…Trong trường hợp đặc biệt một số tổ chức xã hội được nhà nước uỷ quyền cũng được ADPL. Như vậy pháp luật là cơ sở xuất phát điểm để các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ADPL thực hiện chức năng của mình. Việc ADPL được xem là sự tiếp tục thực hiện ý chí của nhà nước được thể hiện trong pháp luật. Thứ hai: Hoạt động áp dụng pháp luật phải được tiến hành theo các thủ tục pháp lý chặt chẽ.
Do tầm quan trọng và tính chất phức tạp của ADPL, chủ thể bị áp dụng pháp luật có thể được hưởng những lợi ích rất lớn hoặc chịu những hậu quả bất lợi nghiêm trọng, nên pháp luật luôn xác định rõ ràng cơ sở, điều kiện, trình tự, thủ tục, quyền và nghĩa vụ của chủ thể trong quá trình ADPL. Bởi vậy mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các bên có liên quan trong quá trình ADPL phải tuân thủ nghiêm chỉnh các qui định có tính thủ tục đó. Thứ ba: Áp dụng PL là hoạt động điều chỉnh cá biệt, cụ thể đối với những quan hệ XH nhất định. Đối tượng của hoạt động ADPL là những quan hệ XH cần đến sự điều chỉnh cá biệt trên cơ sở những mệnh lệnh chung trong qui phạm PL.
Bằng hoạt động ADPL những qui phạm PL nhất định được cá biệt hóa vào trong những trường hợp cụ thể của đời sống. Thứ tư: Áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính sáng tạo. Bởi lẽ những tình huống dự liệu qui định trong các qui phạm pháp luật chỉ là những dấu hiệu chung nhất, có tính khái quát cao, trong khi đó những tình huống, sự kiện pháp lý diễn ra trong thực tế lại hết sức phong phú, đa dạng nên hoạt động ADPL có tính thực tiễn cao và đòi hỏi tính sáng tạo. Các trường hợp pháp luật chưa qui định hoặc qui định chưa rõ thì có thể vận dụng sáng tạo bằng cách ADPL tương tự để giải quyết, việc vận dụng phải phù hợp với qui định chung của pháp luật.
Để làm được điều đó người ADPL không thể máy móc, rập khuôn mà đòi hỏi phải có ý thức pháp luật cao, có kiến thức tổng hợp, có kinh nghiệm cuộc sống phong phú. Như vậy: “ADPL là hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực nhà nước, được thực hiện thông qua những cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc các tổ chức XH khi được nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hóa những qui phạm PL vào các trường hợp cụ thể đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể” [11, tr. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Hình thức thể hiện của ADPL: Hình thức thể hiện chính thức và chủ yếu của hoạt động ADPL là văn bản ADPL. Văn bản ADPL được thể hiện trong những hình thức xác định như: Bản án, quyết định, lệnh.
Căn cứ vào nội dung nhiệm vụ của văn bản ADPL, có thể chia thành hai loại: Văn bản xác định quyền, nghĩa vụ và văn bản bảo vệ PL chứa đựng những biện pháp trừng phạt, cưỡng chế nhà nước đối với cá nhân, tổ chức vi phạm PL. Với tính cách là một mắt xích của cơ chế điều chỉnh PL, văn bản ADPL là văn bản pháp lý cá biệt mang tính quyền lực do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc các tổ chức XH được nhà nước trao quyền ban hành trên cơ sở những qui phạm PL, nhằm xác định các quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể của cá nhân, tổ chức hoặc xác định các biện pháp trách nhiệm pháp lý đối với chủ thể vi phạm PL [11, tr. Áp dụng pháp luật về hoạt động kiểm sát trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân và các đặc điểm của nó 1.Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự Kiểm sát việc tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác tội phạm Một trong những nguồn thông tin về tội phạm đó là các tố giác, tin báo của các tổ chức xã hội, các cơ quan nhà nước và mọi công dân. Thông tin về tội phạm là một dự kiện không thể thiếu được cho việc phát hiện, khám phá tội phạm, do đó nguồn tố giác và tin báo về tội phạm đóng góp một phần rất quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm của Nhà nước.
Cho dù cơ quan bảo vệ pháp luật có lực lượng mạnh và có các phương tiện kỹ thuật hiện đại đến đâu đi chăng nữa mà thiếu sự phối hợp cung cấp thông tin về tội phạm của các tổ chức xã hội, các cơ quan nhà nước và của quần chúng nhân dân thì việc phát hiện và xử lý tội phạm khó đạt được kết quả cao. BLTTHS năm 2003 quy định khá cụ thể và chặt chẽ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan nhà nước với các cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, bởi vì thông qua hoạt động kiểm tra, thanh tra của các cơ quan quản lý Nhà nước có thể phát hiện hành vi phạm tội như tham ô, đưa và nhận hối lộ hoặc vi phạm nghiêm trọng công tác quản lý Nhà nước về kinh tế v. Những hành vi phạm tội đó cần phải được phát hiện và xử lý kịp thời, nhằm chấn chỉnh công tác quản lý Nhà nước về kinh tế, bảo đảm sự ổn định của xã hội, nên 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BLTTHS năm 2003 đã quy định: "Trong phạm vi trách nhiệm của mình, các cơ quan nhà nước phải áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm, phối hợp với CQĐT, VKS và Tòa án trong việc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.