Chương I: Một số vấn đề chung về thi hành án dân sự và hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự Chương II: Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự Chương III: Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Khái quát về thi hành án dân sự 1.1 Khái niệm thi hành án dân sự: Quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau. Việc giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án tuy rất quan trọng nhưng thực ra mới chỉ là giai đoạn đầu của quá trình bảo về quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Trong giai đoạn này Tòa án mới chỉ làm rõ các tình tiết của vụ việc dân sự và áp dụng các quy phạm pháp luật quyết định quyền và nghĩa vụ của các đương sự. Quyền và nghĩa vụ của các đương sự trong vụ việc dân sự đã được Tòa án quyết định muốn trở thành hiện thực thì phải thông qua việc thi hành án.
Trong đó, người có quyền thi hành án yêu cầu người có nghĩa vụ thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ thi hành án của họ đối với mịnh và người có nghĩa vụ thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ của mình vì lợi ích của người có quyền thi hành án. Do vậy, theo nghĩa chung thì THADS là thực hiện bản án, quyết định dân sự của Tòa án. THADS xuất phát và gắn liền với hoạt động xét xử của Tòa án. Tuy nhiên, theo nghĩa một thuật ngữ pháp lý thì còn có nhiều ý kiến khác nhau về thi hành án dân sư.
Ý kiến thứ nhất cho rằng THADS là một dạng của hoạt động hành chính, vì THADS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành mà điều hành và chấp hành là đặc trưng của hoạt động hành chính. Đồng thời, THADS ở nước ta lại không do Tòa án – cơ quan tư pháp tổ chức. Ý kiến thứ hai cho rằng THADS là một dạng của hoạt động hành chính – tư pháp vì THADS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành quyết định của Tòa án – cơ quan tư pháp. Hơn nữa, trong quá trình THADS còn phải tiến hành các hoạt động mang tính chất hành chính như chứng thực bản sao giấy tờ, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc ủy quyền THADS,… Ý kiến thứ ba lại cho rằng THADS là một dạng của hoạt động tư pháp vì thi hành án gắn liền với hoạt động xét xử, mang tính tài sản, độc lập và do cơ quan tư pháp có thẩm quyền tổ chức thực hiện [5, tr.
Theo quan điểm cá nhân thì ý kiến thứ ba là có cơ sở khoa học hơn cả. THADS gắn liền với hoạt động xét xử vì xét xử và THADS là quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Xét xử là tiền đề của THADS, không có xét xử thì không có THADS. Ngược lại, THADS tiếp nối với xét xử làm cho bản án, quyết định có hiệu lực trên thực tế nên có tác dụng củng cố kết quả xét xử.
THADS do cơ quan THADS - cơ quan tư pháp tổ chức thực hiện. Việc thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước do nhiều cơ quan tư pháp thực hiện và Tòa án chỉ là một trong các cơ quan đó. Cơ quan THADS có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước nên cơ quan THADS là một trong các cơ quan tư pháp. Như vậy, có thể khẳng định: THADS là hoạt động đưa bản án, quyết định về dân sự của Tòa án nhân dân ra thi hành.
Hoạt động này là giai đoạn kết thúc của tố tụng dân sự, đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của tổ chức, cá nhân và pháp chế xã hội chủ nghỉa, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức cá nhân và Nhà nước, góp phần giữ vững và ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước.2 Đặc điểm của thi hành án dân sự THADS mang tính tài sản – đặc trưng của quan hệ dân sự. Trên thực tế, phần lớn các bản án, quyết định dân sự được đưa ra thi hành đều quyết định các vấn đề về tài sản như chia thừa kế, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, chia tài sản chung sau ly hôn,… Thông qua THADS, người phải thi hành án phải thực hiện các nghĩa vụ về tài sản của họ và người được thi hành án sẽ nhận được các quyền, lợi ích về tài sản [5, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com THADS mang tính độc lập – đặc trưng của hoạt động tư pháp. Thi hành án là quá trình diễn ra phức tạp, trong đó cơ quan THADS thường phải chịu áp lực, tác động từ nhiều phía.
Để đảm bảo hiệu quả của THADS thì cơ quan THADS và Chấp hành viên phải được độc lập và không cá nhân, cơ quan, tổ chức nào được can thiệp trái pháp luật vào quá trình THADS [5, tr. Hoạt động THADS của cơ quan THADS được thực hiện dưới sự giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc; đồng thời hoạt động dưới sự kiểm sát của VKSND các cấp, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, VKS kiểm sát việc tuân theo pháp luật về thi hành án của cơ quan THADS, Chấp hành viên, cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án nhằm bảo đảm việc thi hành án kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật.3 Ý nghĩa của thi hành án dân sự - THADS góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương an toàn xã hội, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Hoạt động thi hành án nói chung, THADS nói riêng có một ý nghĩa, vai trò quan trọng trong hoạt động Nhà nước. Thông qua hoạt động thi hành án, những phán quyết của Tòa án nhân danh Nhà nước, thể hiện ý chí của Nhà nước được trở thành hiện thực, công lý xã hội được thực hiện. Quá trình giải quyết một vụ án chỉ kết thúc khi bản án quyết định của Tòa án được thi hành kịp thời và đầy đủ.
Nếu hoạt động THADS không được quan tâm và không có hiệu quả thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực, tác động đến toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực nhà nước bị xem thường, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại. THADS đạt hiệu quả sẽ mang lại niềm tin cho nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần lập lại kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Ngược lại, một bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà không được thi hành trên thực tế cho thấy sự thiếu nghiêm minh của pháp 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luật, dễ gây ra sự mất đoàn kết, xung đột kéo dài trong nhân dân, tạo kẽ hở để các phần tử phản động lợi dụng tuyên truyền lôi kéo nói xấu chế độ, kích động thù hận, gây chia rẽ trong nội bộ nhân dân. - Thi hành án là thước đo hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án và hoạt động tư pháp khác Hoạt động điều tra, truy tố và xét xử diễn ra rất phức tạp và tốn kém, song những hoạt động đó có thể chỉ là con số không nếu như bản án, quyết định của Tòa án không được đưa ra thi hành trên thực tế.
Với ý nghĩa đó, THADS là một hoạt động không thể thiếu được trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Thông qua thi hành án, kết quả của công tác xét xử được củng cố, hiệu lực các bản án, quyết định của Tòa án được đảm bảo. Mặt khác, THADS còn là giai đoạn kiểm nghiệm qua thực tiễn những phán quyết của Tòa án, phản ánh, trung thực chất lượng và hiệu quả của hoạt động xét xử. Vì nếu như bản án tuyên đúng với bản chất, hiện thực khách quan, có lý, có tình thì trong quá trình thi hành án sẽ thuận lợi hơn những trường hợp bản án, quyết định của Tòa án không đúng sự thật, không phù hợp với thực tế khách quan.
Thực tế cho thấy có nhiều vụ việc đương sự không tự nguyện thi hành hoặc gửi đơn khiếu nại, tố cáo đi nhiều nơi không phải vì cơ quan thi hành án làm sai mà vì không đồng tình với quyết định của Tòa án nên cố tình trì hoãn việc thi hành án. - THADS góp phần nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân Đặc thù của THADS là sự kết hợp chặt chẽ giữa vai trò chủ động, phát huy trách nhiệm của Chấp hành viên, cơ quan thi hành án và sự chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự phối hợp các cơ quan tổ chức có liên quan và sự đồng tình của quần chúng, tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng. Trong hoạt động THADS, thi hành án không chỉ là hoạt động nghiệp vụ riêng của cơ quan thi hành án, Chấp hành viên mà còn là 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đoàn thể xã hội và mọi thành viên trong cộng đồng. Thông qua công tác thi hành án, ý thức pháp luật của nhân dân, vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức được nâng lên.2 Khái quát chung về hoạt động kiểm sát thi hành án dân sự Trong tố tụng dân sự, nếu như vị trí, vai trò của Tòa án và các bên đương sự được xác định rõ ràng và hiển nhiên thì vị trí, vai trò của VKS không phải lúc nào cũng rõ ràng và hiển nhiên như vậy.
Sở dĩ có tình trạng này là do quan niệm về quyền lực nhà nước, nguyên tắc tổ chức và thực hiện quyền lực ở mỗi quốc gia khác nhau, từ đó có những quy định khác nhau về mô hình tổ chức, vị trí, vai trò của VKS, đặc biệt trong lĩnh vực dân sự. Ở Việt Nam, là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, VKS có vị trí và vai trò tương đối đặc biệt trong tố tụng dân sự. Theo đó, VKS là cơ quan tiến hành tố tụng, có chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong lĩnh vực tố tụng dân sự.