CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG GIAO DỊCH KÝ QUỸ CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Hoạt động giao dịch ký quỹ của công ty chứng khoán 1. Khái quát về công ty chứng khoán 1. Khái niệm, đặc điểm của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán.
Ở việt nam, theo quyết định 04/1998/QĐ-UBCKNN ngày 13 tháng 10 năm 1998 của UBCKNN, Công ty chứng khoán là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn thành lập hợp pháp tại việt nam, được uỷ ban chứng khoán Nhà nước cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán. Do đặc điểm một công ty chứng khoán có thể kinh doanh trên một lĩnh vực, loại hình kinh doanh chứng khoán nhất định do đó hiện nay, có quan điểm phân chia công ty chứng khoán thành các loại sau: - Công ty môi giới chứng khoán: là công ty chứng khoán chỉ thực hiện việc trung gian, mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. - Công ty bảo lãnh phát hành chứng khoán là công ty chứng khoán có lĩnh vực hoạt động chủ yếu là thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh để hưởng phí hoặc chênh lệch giá. - Công ty kinh doanh chứng khoán là công ty chứng khoán chủ yếu thực hiện nghiệp vụ tự doanh, có nghĩa là tự bỏ vốn và tự chịu trách nhiệm về hậu quả kinh doanh.
- Công ty trái phiếu là công ty chứng khoán chuyên mua bán các loại trái phiếu. - Công ty chứng khoán không tập trung là các công ty chứng khoán hoạt động chủ yếu trên thị trường OTC và họ đóng vai trò là các nhà tạo thị trường. 5 Các công ty chứng khoán được tổ chức dưới nhiều mô hình khác nhau, bao gồm mô hình CTCK đa năng toàn phần, mô hình CTCK đa năng một phần và mô hình CTCK chuyên doanh. Việc phân định các mô hình trên dựa vào mối quan hệ giữa CTCK với ngân hàng hỗ trợ.
CTCK cũng được tổ chức dưới nhiều loại hình doanh nghiệp, chủ yếu là dưới dạng công ty cổ phần, công ty TNHH hoặc công ty hợp danh. Dù được tổ chức dưới dạng mô hình nào thì CTCK cũng được sinh ra để thực hiện các nghiệp vụ chứng khoán nhằm thực hiện các chức năng sau: - Thực hiện chức năng dẫn vốn từ nơi thừa tới nơi thiếu vốn thông qua cơ chế phát hành, tư vấn tài chính và bảo lãnh phát hành chứng khoán; - Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch chứng khoán thông qua hệ thống giao dịch khớp lệnh; - Tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán; - Bằng nghiệp vụ tự doanh và tạo lập thị trường, CTCK góp phần điều tiết giá cả và bình ổn TTCK; Với vị trí là một định chế tài chính trung gian quan trọng của TTCK, Công ty Chứng khoán đóng một vai trò quan trọng trong việc tồn tại và phát triển của TTCK, thể hiện ở các mặt sau: - Đối với các doanh nghiệp, tổ chức phát hành: CTCK giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn và hoạch định chính sách tài chính tối ưu bằng nghiệp vụ tư vấn tài chính doanh nghiệp, bảo lãnh phát hành, tư vấn định giá, niêm yết, giao dịch, công bố thông tin và quản lý sổ cổ đông - Đối với các nhà đầu tư: Thông qua các nghiệp vụ môi giới, tư vấn đầu tư, quản lý danh mục đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm các chi phí và thời gian giao dịch, nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư. CTCK bằng nghiệp vụ của mình giúp cho các nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận với các thông tin của doanh nghiệp, để từ đó tăng cường hiểu biết về doanh nghiệp và đưa ra các quyết định đầu tư đúng đắn, giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình giao dịch. - Đối với Thị trường Chứng khoán: công ty chứng khoán góp phần tạo lập cơ chế giá cả cho thị trường, tăng tính thanh khoản của các loại chứng khoán và các tài 6 sản tài chính khác.
CTCK còn có vai trò cung cấp thông tin về thị trường để các cơ quan thực hiện các mục tiêu quản lý. Các hoạt động chính của công ty chứng khoán bao gồm: Môi giới chứng khoán Đây chính là nghiệp vụ thực hiện chức năng trung gian của TTCK. Với nghiệp vụ này, CTCK đại diện cho các nhà đầu tư của mình thực hiện mua bán chứng khoán theo các cơ chế giao dịch của các Sở giao dịch chứng khoán hoặc TTCK phi tập trung (OTC) và thu phí hoa hồng. CTCK sẽ cung cấp các dịch vụ liên quan đến hoạt động giao dịch khác, các hoạt động tư vấn giao dịch nhằm tránh rủi ro và tăng lợi nhuận cho khách hàng, nhưng chính khách hàng phải tự chịu trách nhiệm với các hoạt động giao dịch của mình.
Tự doanh chứng khoán Tự doanh là việc CTCK tự tiến hành các giao dịch mua, bán chứng khoán cho chính công ty nhằm thu lợi nhuận từ cổ tức hoặc hưởng chênh lệch giá. CTCK hoạt động bằng chính nguồn vốn của công ty hoặc có thể là từ nguồn vay dài hạn của các tổ chức tín dụng. Để thành công ở nghiệp vụ này, CTCK cần phải có nguồn vốn lớn và đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích và đưa ra các quyết định đầu tư hợp lý. Bảo lãnh phát hành chứng khoán Bảo lãnh phát hành là việc tổ chức bảo lãnh giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại, hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa được phân phối hết.
Để thực hiện thành công các đợt chào bán chứng khoán ra công chúng, tổ chức phát hành phải cần đến các CTCK tư vấn cho đợt phát hành và thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, tổ chức việc phân phối chứng khoán ra công chúng. Các hình thức bảo lãnh bao gồm: bảo lãnh với cam kết chắc chắn, bảo lãnh toàn bộ hoặc không, bảo lãnh cam kết tối đa, bảo lãnh theo phương thức tối thiểu - tối đa. Mỗi hình thức bảo lãnh khác nhau ở cam kết vể nghĩa vụ của các CTCK và từ đó quy định mức phí bảo lãnh cũng như mức độ thành công của đợt phát hành. 7 Tư vấn đầu tư chứng khoán Cũng như các loại hình tư vấn khác, tư vấn đầu tư chứng khoán là việc CTCK thông qua hoạt động phân tích nhằm mục đích đánh giá xu hướng thị trường, giá trị của chứng khoán, chiến lược đầu tư, danh mục đầu tư và đưa ra khuyến nghị liên quan đến chứng khoán, hoặc công bố và phát hành các báo cáo phân tích có liên quan đến chứng khoán, giúp khách hàng có thêm thông tin để ra quyết định đầu tư chứng khoán, gia tăng cơ hội kiếm lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro đầu tư cho khách hàng.
Hoạt động tư vấn đầu tư có thể có thu phí hoặc miễn phí tùy thuộc vào chiến lược của mỗi công ty. Lưu ký chứng khoán Lưu ký là việc gửi chứng khoán bao gồm cổ phiếu, trái phiếu hoặc các loại giấy tờ hợp pháp chứng minh quyền sở hữu chứng khoán vào hệ thống lưu ký chứng khoán. Lưu ký chứng khoán là bắt buộc trước khi muốn chứng khoán được giao dịch qua sàn giao dịch của Trung tâm giao dịch chứng khoán. Việc lưu ký chứng khoán chỉ được thực hiện tại các thành viên lưu ký của Trung tâm lưu ký và thanh toán bù trừ, đó là các công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại có giấy phép lưu ký chứng khoán.
Khi thực hiện dịch vụ lưu ký chứng khoán cho khách hàng, công ty chứng khoán sẽ nhận được các khoản thu phí lưu ký chứng khoán, phí gửi, phí rút và phí chuyển nhượng chứng khoán. Tư vấn tài chính doanh nghiệp Tư vấn TCDN là nghiệp vụ mà các CTCK dành riêng cho đối tượng là các doanh nghiệp. Trong mảng tư vấn về tài chính doanh nghiệp các công ty chứng khoán thực hiện các hoạt động: Tư vấn cổ phần hoá, tư vấn niêm yết, tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp, chuyển đổi hình thức sở hữu, tư vấn xác định giá trị doanh nghiệp, chia tách, sát nhập…Những mảng hoạt động này đòi hỏi đội ngũ nhân viên tư vấn của công ty chứng khoán cần phải nghiên cứu tìm hiểu các vấn đề tài chính doanh nghiệp một cách chuyên sâu, giúp các doanh nghiệp xây dựng được trạng thái tài chính tối ưu, phù hợp với quy mô và mục tiêu phát triển. Hoạt động giao dịch ký quỹ của công ty chứng khoán 1.
Khái niệm hoạt động mua ký quỹ Giao dịch mua ký quỹ (Margin Trading) là việc nhà đầu tư mua cổ phiếu có sử dụng hạn mức tín dụng do CTCK cho phép theo các điều khoản đã ký trong hợp đồng giao dịch ký quỹ đã ký trước đó với CTCK. Nó được đảm bảo bằng khoản ứng trước bằng tiền hoặc thế chấp bằng chính cổ phiếu được mua. Vì vậy, thông thường những nhà đầu tư nào dự đoán giá tăng sẽ thực hiện giao dịch ký quỹ. Ở các TTCK phát triển, thủ tục để thực hiện giao dịch ký quỹ như trên thông thường như sau: - Nhà đầu tư cần mở một tài khoản ký quỹ riêng.
- Ký hợp đồng mở tài khoản ký quỹ. - Nhà đầu tư phải nộp vào tài khoản số tiền đặt cọc ban đầu, gọi là số dư ký quỹ tối thiểu (minimum margin). - Mỗi lần giao dịch ký quỹ, nhà đầu tư có thể vay từ 50-70% giá trị mua cổ phiếu. Số tiền 30-50% giá trị còn lại mà nhà đầu tư phải nộp vào tài khoản được gọi là ký quỹ ban đầu (initial margin).
- Chứng khoán mua bằng tài khoản ký quỹ được gọi là chứng khoán thế chấp. Xét về tổng thể, giao dịch ký quỹ có một số lợi ích nổi bật như: - Đối với nhà đầu tư: Có cơ hội để tăng lợi nhuận. - Đối với CTCK: Tăng khối lượng giao dịch, tăng hoa hồng. - Đối với TTCK: Tăng tính thanh khoản, khuyến khích thêm nhiều nhà đầu tư và doanh nghiệp tham gia thị trường, tiến gần hơn tới TTCK thế giới.
Giao dịch ký quỹ có 2 loại đó là Mua ký quỹ (Margin Trading) và bán ký quỹ (short – Sale). Ở Việt Nam hiện nay pháp luật chỉ cho phép các công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ mua ký quỹ từ năm 2011. Chính vì vậy chúng ta chỉ nghiên cứu và bàn về hoạt động mua ký quỹ. Giao dịch mua ký quỹ có những ảnh hưởng tốt nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với nhà đầu tư và làm tổn hại tới hoạt động của TTCK.