Tổng quan nghiên cứu

Sự nghiệp thể dục thể thao tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2016-2019 đã ghi nhận nhiều bước chuyển biến tích cực với gần 200 cán bộ, huấn luyện viên tham gia đào tạo tại 23 bộ môn chuyên sâu. Tuy nhiên, hiệu quả công tác đào tạo vận động viên trẻ vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của một địa phương có truyền thống thể thao hàng đầu khu vực Bắc Trung Bộ. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt về số lượng và tính thiếu đồng bộ về chất lượng chuyên môn trong đội ngũ huấn luyện viên trực tiếp tuyển chọn, rèn luyện năng khiếu.

Nghiên cứu được triển khai nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý kinh tế về phát triển nhân lực thể thao, đồng thời đánh giá thực trạng năng lực chuyên môn, kỹ năng, phẩm chất của đội ngũ huấn luyện viên tại 3 cơ sở đào tạo trọng điểm: Trung tâm Đào tạo - Huấn luyện Thể dục Thể thao tỉnh Nghệ An, Trường Phổ thông Năng khiếu Thể dục Thể thao Nghệ An và Câu lạc bộ Bóng đá Sông Lam Nghệ An. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp kéo dài từ năm 2017 đến năm 2019, quá trình thực địa khảo sát thực hiện từ tháng 9/2019 đến tháng 10/2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc xác lập hệ thống giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực huấn luyện, hướng tới mục tiêu đưa thể thao Nghệ An giữ vững vị trí trong tốp 15 tỉnh, thành, ngành dẫn đầu toàn quốc tại các kỳ Đại hội Thể thao toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị nguồn nhân lực của Đỗ Hoàng Toàn và lý thuyết phát triển nhân lực thể thao của Bùi Văn Danh. Trọng tâm của khung lý thuyết xác định chất lượng nguồn nhân lực thể thao cấu thành từ 3 trụ cột cơ bản: thể lực, trí lực và tinh thần. Bốn khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm: nguồn nhân lực thể thao, huấn luyện viên thể thao năng khiếu, đào tạo năng khiếu thể dục thể thao và năng khiếu thể chất. Huấn luyện viên được định vị là nhân vật trung tâm mang tính chuyên nghiệp hóa, đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa tiềm năng bẩm sinh của vận động viên thành thành tích đỉnh cao thông qua phương pháp sư phạm thể thao chuẩn mực.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo giai đoạn 2016-2019 của Sở Văn hóa và Thể thao Nghệ An và 3 đơn vị trực thuộc. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát mẫu gồm 150 chuyên gia, nhà quản lý và huấn luyện viên công tác tại 23 bộ môn thuộc 3 đơn vị nghiên cứu, đạt tỷ lệ bao phủ hơn 75% tổng lực lượng toàn tỉnh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho từng nhóm môn thể thao tập thể và đối kháng cá nhân. Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và phương pháp chuyên gia là nhằm đối chiếu khách quan giữa tiêu chuẩn nghề nghiệp thực tế với năng lực thực thi công vụ. Toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu và đánh giá thực nghiệm được thực hiện nghiêm ngặt từ tháng 9/2019 đến tháng 10/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trình độ chuyên môn của đội ngũ huấn luyện viên cơ bản đáp ứng tiêu chuẩn bằng cấp đại học và cao đẳng thể dục thể thao, tuy nhiên năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và ngoại ngữ chỉ đạt dưới 35% mức độ thành thạo.

Thứ hai, công tác quy hoạch phát triển nhân lực giai đoạn 2017-2019 còn thiếu tính kế thừa, tỷ lệ huấn luyện viên là người dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 5%, chưa đạt chỉ tiêu 10% đến 15% theo định hướng tại Quyết định 402 của Thủ tướng Chính phủ.

Thứ ba, cơ cấu đãi ngộ tài chính chưa tạo được đòn bẩy kinh tế mạnh mẽ khi mức thưởng cho huấn luyện viên cơ sở đào tạo năng khiếu ban đầu chỉ hưởng tỷ lệ 40% so với 60% của huấn luyện viên trực tiếp tại đội tuyển.

Thứ tư, điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị tập luyện phục vụ 23 bộ môn mới đáp ứng khoảng 55% nhu cầu thực tế theo tiêu chuẩn thi đấu quốc gia, dẫn đến hiện tượng khó giữ chân huấn luyện viên tài năng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ nguồn kinh phí đầu tư công cho thể thao Nghệ An giai đoạn 2016-2019 còn dàn trải, công tác xã hội hóa chỉ mới thu hút nguồn lực tại môn bóng đá nam thuộc Câu lạc bộ Sông Lam Nghệ An mà chưa mở rộng sang 22 bộ môn khác. Khi so sánh với các trung tâm thể thao lớn như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, Nghệ An có lợi thế lớn về nguồn gen vận động viên nhưng lại thiếu hụt các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về y sinh học và tâm lý thể thao cho huấn luyện viên.

Dữ liệu khảo sát thực tế có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột thể hiện cơ cấu trình độ chuyên môn của đội ngũ huấn luyện viên theo 3 nhóm đơn vị và bảng ma trận đánh giá tương quan giữa mức độ đãi ngộ tài chính với tỷ lệ đoạt huy chương quốc gia. Sự chênh lệch này khẳng định tầm quan trọng của việc hoàn thiện thể chế quản lý lao động thể thao đặc thù.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện công tác quy hoạch và tuyển dụng đội ngũ huấn luyện viên do Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Nghệ An chủ trì, đặt mục tiêu đến năm 2025 nâng tỷ lệ huấn luyện viên có trình độ sau đại học lên 15% và đảm bảo tỷ lệ 10% biên chế là người dân tộc thiểu số tại chỗ.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ, giao Trung tâm Đào tạo - Huấn luyện Thể dục Thể thao tỉnh phối hợp với các trường đại học chuyên ngành tổ chức ít nhất 2 khóa tập huấn mỗi năm về y sinh học, dinh dưỡng và chuyển đổi số trong huấn luyện từ giai đoạn 2021-2023.

Thứ ba, cải cách chính sách tiền lương, tiền thưởng và chế độ dinh dưỡng theo tinh thần Nghị định 36 năm 2019 của Chính phủ, đề xuất Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An phê duyệt mức phụ cấp đặc thù tăng từ 50% đến 100% cho huấn luyện viên có công đào tạo vận động viên đạt huy chương vàng quốc gia trong giai đoạn 2021-2024.

Thứ tư, tăng cường huy động vốn đầu tư cơ sở vật chất và hiện đại hóa trang thiết bị tập luyện, mục tiêu nâng mức đáp ứng thiết bị cho 23 bộ môn lên trên 85% trước năm 2025 thông qua việc kết hợp 70% ngân sách địa phương và 30% nguồn vốn xã hội hóa từ các doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý tại Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Nghệ An có thể sử dụng khung quy trình 5 bước xây dựng kế hoạch nhân lực để hoạch định chính sách phát triển thể thao địa phương.

Ban giám hiệu Trường Phổ thông Năng khiếu Thể dục Thể thao Nghệ An và Ban điều hành Câu lạc bộ Bóng đá Sông Lam Nghệ An có thể áp dụng các tiêu chí sát hạch, đánh giá năng lực huấn luyện viên vào công tác tuyển dụng và phân bổ tiền thưởng 60/40.

Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế có thể khai thác bộ dữ liệu khảo sát 150 mẫu cùng khung phân tích 3 chiều thể lực, trí lực, tâm lực làm tài liệu tham khảo học thuật.

Huấn luyện viên tại 23 bộ môn thể thao thành tích cao có thể đối chiếu 7 tiêu chuẩn năng lực chuyên môn để xây dựng lộ trình tự đào tạo, nâng cao kỹ năng sư phạm và tư duy chiến thuật.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào đóng vai trò cốt lõi nhất cấu thành chất lượng đội ngũ huấn luyện viên thể thao năng khiếu?

Trí lực và kiến thức chuyên môn sâu là yếu tố mang tính quyết định hàng đầu. Huấn luyện viên không chỉ thị phạm động tác chuẩn xác cho vận động viên mà còn phải nắm vững 3 khối kiến thức bổ trợ gồm y sinh học thể thao, tâm lý học lứa tuổi và phương pháp xây dựng giáo án huấn luyện khoa học.

Tại sao công tác phát triển đội ngũ huấn luyện viên thể thao tại Nghệ An cần chú trọng đến người dân tộc thiểu số?

Theo tinh thần Quyết định 402 của Thủ tướng Chính phủ, việc bố trí 10% đến 15% biên chế cho huấn luyện viên người dân tộc thiểu số giúp khai thác tối đa nguồn gen thể lực đặc thù tại các huyện miền núi Nghệ An, đồng thời thuận lợi trong công tác tuyển chọn và huấn luyện 5 bộ môn thế mạnh như võ thuật, điền kinh và cử tạ.

Quy định hiện hành phân chia tiền thưởng thành tích giữa các tuyến huấn luyện viên như thế nào?

Cơ chế phân bổ hiện nay quy định huấn luyện viên trực tiếp dẫn dắt đội tuyển thi đấu lập thành tích được hưởng 60% tổng mức thưởng, trong khi huấn luyện viên cơ sở phát hiện và đào tạo ban đầu được hưởng 40%. Cơ chế này nhằm gắn kết trách nhiệm và quyền lợi giữa 2 tuyến đào tạo nòng cốt.

Rào cản lớn nhất trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác huấn luyện tại Nghệ An giai đoạn 2017-2019 là gì?

Rào cản lớn nhất là nguồn kinh phí đầu tư thiết bị phân tích chỉ số vận động hiện đại còn hạn chế, kết hợp với thực tế hơn 65% huấn luyện viên chưa được đào tạo bài bản về tin học chuyên ngành thể thao. Điều này khiến việc đánh giá khối lượng vận động tại 23 bộ môn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cảm tính.

Làm thế nào để hạn chế tình trạng chảy máu tài năng huấn luyện viên thể thao chất lượng cao tại địa phương?

Địa phương cần thực hiện đồng bộ 2 nhóm giải pháp: ban hành quy chế đãi ngộ tiền lương vượt bậc theo thành tích huy chương và đầu tư nâng cấp môi trường tập luyện đạt chuẩn quốc gia. Việc đảm bảo chế độ bảo hiểm, y tế hồi phục chức năng là yếu tố then chốt để giữ chân nhân tài lâu dài.

Kết luận

Luận văn đã đạt được những đóng góp nổi bật sau:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực huấn luyện viên thể thao năng khiếu trên 3 phương diện thể lực, trí lực và tinh thần.
  • Đánh giá thực chứng chính xác thực trạng công tác quản lý tại 3 cơ sở đào tạo nòng cốt với quy mô 23 bộ môn và gần 200 cán bộ, huấn luyện viên tỉnh Nghệ An giai đoạn 2017-2019.
  • Chỉ rõ các nút thắt then chốt về công tác quy hoạch, chế độ đãi ngộ tiền thưởng 60/40 và mức độ ứng dụng công nghệ thông tin dưới 35%.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản trị kinh tế có tính khả thi cao gắn với các mốc thời gian từ 2021 đến 2025.
  • Đóng góp luận cứ khoa học giúp tỉnh Nghệ An hiện thực hóa mục tiêu duy trì vị thế vững chắc trong tốp 15 đơn vị thể thao mạnh nhất toàn quốc.

Các nhà quản lý thể thao và bạn đọc quan tâm có thể ứng dụng ngay các khung đánh giá và khuyến nghị từ công trình này để tối ưu hóa hiệu quả quản trị nhân lực thể thao tại cơ quan, đơn vị mình.