Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Góc Để Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Địa Lí Lớp 11

Phương pháp dạy học theo góc là một phương pháp sư phạm hiện đại, được áp dụng rộng rãi trên thế giới. 68 trang · Trường Đại Học Đà Nẵng · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thái
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Phong
• Trường học: Trường Đại Học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Phương Pháp Dạy Học Địa Lý
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Địa Lí Lớp 11 Qua Phương Pháp Dạy Học Theo Góc
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hội An

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO GÓC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ
• 1.1. Chủ trƣơng đổi mới phƣơng pháp dạy học trong giáo dục ở Việt Nam
• 1.2. Khái quát chung về phƣơng pháp dạy học theo góc
• 1.3. Đặc điểm của dạy học theo góc
• 1.4. Các góc học tập trong dạy học theo góc
• 1.5. Vai trò của phƣơng pháp dạy học theo góc
• 1.6. Ưu nhƣợc điểm của phƣơng pháp dạy học theo góc
• 1.7. Phƣơng hƣớng chung thiết kế và tổ chức dạy học theo góc
• 1.7.1. Khái niệm thiết kế và tổ chức
• 1.7.2. Khái niệm thiết kế và tổ chức góc học tập
• 1.7.3. Vai trò của việc thiết kế và tổ chức góc học tập
• 1.8. Mục tiêu, đặc điểm nội dung, cấu trúc và phân phối chƣơng trình Địa lí 11 Trung học phổ thông
• 1.8.1. Mục tiêu của chƣơng trình Địa lí 11
• 1.8.2. Đặc điểm nội dung chƣơng trình Địa lí 11
• 1.8.3. Cấu trúc nội dung chƣơng trình Địa lí 11 Trung học phổ thông
• 1.8.4. Phân phối chƣơng trình Địa lí 11
• 1.9. Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh lớp 11
• 1.9.1. Đặc điểm về tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 11
• 1.9.2. Đặc điểm thể chất, trí tuệ
• 1.9.3. Đặc điểm nhân cách
• 1.9.4. Yêu cầu cơ sở vật chất phục vụ dạy học theo góc
• 1.10. Thực trạng dạy học theo góc môn Địa lí 11 ở trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
• 1.10.1. Nhận thức của giáo viên
• 1.10.2. Thực trạng sử dung phƣơng pháp dạy học theo góc
• 1.10.3. Cơ sở vật chất, trang thiết bị nhà trƣờng phục vụ cho dạy học theo góc
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO GÓC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Khả năng sử dụng phƣơng pháp dạy học theo góc trong chƣơng trình và Sách Giáo Khoa Địa lí 11
• 2.2. Thiết kế dạy học theo góc môn Địa lí 11 THPT
• 2.2.1. Nguyên tắc thiết kế
• 2.2.1.1. Đảm bảo phù hợp với nhu cầu của học sinh và do chính học sinh thực hiện
• 2.2.1.2. Đảm bảo nội dung chƣơng trình sách giáo khoa Địa lí 11 và mối quan hệ liên môn
• 2.2.1.3. Đảm bảo có sự hỗ trợ của các phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại trong quá trình dạy học
• 2.2.2. Phƣơng pháp thiết kế
• 2.2.3. Các góc trong dạy học
• 2.3. Tổ chức dạy học theo góc trong môn Địa lí lớp 11 THPT
• 2.3.1. Yêu cầu tổ chức dạy học theo góc
• 2.3.2. Quy trình tổ chức dạy học theo góc
• 2.3.3. Các lưu ý khi tổ chức dạy học theo góc
• 2.4. Vận dụng phƣơng pháp dạy học theo góc để thiết kế bài dạy môn Địa lí lớp 11 THPT
• 2.5. Mẫu giáo án số 3
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm
• 3.4. Phƣơng pháp thực nghiệm
• 3.5. Quy trình thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.7. Kết quả điều tra khảo sát
• 3.8. Kết quả kiểm tra đánh giá
• 3.9. Kết luận chung thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU KHẢO SÁT Ý KIẾN GIÁO VIÊN ĐỊA LÍ
• PHIẾU KHẢO SÁT Ý KIẾN HỌC SINH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Theo Góc Địa Lí 11

Phương pháp dạy học theo góc là một phương pháp sư phạm hiện đại, được áp dụng rộng rãi trên thế giới. Phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh chủ động lựa chọn cách tiếp cận kiến thức phù hợp với phong cách học tập cá nhân. Dự án Việt – Bỉ đã đưa phương pháp này vào Việt Nam, mở ra hướng đi mới trong việc nâng cao chất lượng dạy học địa lí 11. Phương pháp này nhấn mạnh vai trò trung tâm của người học, khuyến khích sự tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình tiếp thu kiến thức. Áp dụng lý thuyết phong cách học tập vào dạy học là hướng đi thiết thực mang lại nhiều lợi ích cho người học. Bởi nó đáp ứng nguyên tắc dạy học cơ bản là phải phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của người học.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của dạy học theo góc

Dạy học theo góc là phương pháp tổ chức hoạt động học tập, trong đó học sinh được luân phiên hoạt động tại các góc khác nhau trong lớp. Mỗi góc tập trung vào một khía cạnh cụ thể của bài học, hoặc một loại hình hoạt động khác nhau (ví dụ: góc nghe, góc nhìn, góc vận động, góc tương tác). Phương pháp này tạo cơ hội cho học sinh tự lựa chọn góc học tập phù hợp với sở thích và năng lực cá nhân, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học địa lí 11.

1.2. Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp dạy học theo góc

Ưu điểm của phương pháp này là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo môi trường học tập đa dạng, phong phú, đáp ứng nhu cầu học tập khác nhau của học sinh. Nhược điểm là đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tốn nhiều thời gian và công sức để thiết kế các hoạt động ở mỗi góc, đồng thời cần có cơ sở vật chất phù hợp. Giáo viên cần nắm bắt được điều đó, để biết cách vận dụng các PPDH thích hợp.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Dạy Địa Lí 11 Hiện Nay

Chương trình Địa lí 11 THPT hiện nay trang bị cho HS những kiến thức bên ngoài đất nước còn lạ lẫm đối với các em HS, điều này kích thích được sự tò mò, thích thú khi tìm hiểu nó. Tuy nhiên, việc truyền đạt kiến thức một cách khô khan, thiếu tính thực tiễn có thể gây nhàm chán cho học sinh. Đổi mới phương pháp dạy học địa lí 11 là yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng dạy học địa lí 11, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động và hiệu quả hơn. Ở độ tuổi 17, 18 các em đủ kiến thức và kỹ năng căn bản để tìm hiểu, học hỏi theo cách của riêng mình. Vì trình độ nhận thức, năng lực học tập sở thích của mỗi HS mỗi khác.

2.1. Thực trạng dạy và học Địa lí 11 tại các trường THPT

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, ít chú trọng đến việc phát huy tính tích cực của học sinh. Học sinh thụ động tiếp thu kiến thức, ít có cơ hội thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tế. Điều này dẫn đến tình trạng học sinh chán học, kết quả học tập không cao. Giáo viên (GV) cần nắm bắt được điều đó, để biết cách vận dụng các PPDH thích hợp.

2.2. Hạn chế về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

Nhiều trường học còn thiếu cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học hiện đại, ảnh hưởng đến việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Việc thiếu bản đồ, tranh ảnh, video clip, phần mềm mô phỏng... khiến cho việc dạy và học Địa lí trở nên khô khan, thiếu trực quan. Vì vậy, việc nghiên cứu về lý thuyết cũng như thực tiễn của phương pháp mang tính cấp thiết không chỉ đối với chương trình Địa lí THPT nói chung và Địa lý lớp 11 nói riêng.

III. Hướng Dẫn Thiết Kế Bài Dạy Địa Lí 11 Theo Góc Hiệu Quả

Để ứng dụng phương pháp dạy học theo góc trong địa lí 11 hiệu quả, giáo viên cần nắm vững các nguyên tắc thiết kế bài dạy. Cần xác định rõ mục tiêu bài học, lựa chọn nội dung phù hợp với phương pháp dạy học theo góc, thiết kế các hoạt động ở mỗi góc sao cho đa dạng, phong phú và hấp dẫn. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh tự lựa chọn góc học tập phù hợp với sở thích và năng lực cá nhân.

3.1. Nguyên tắc thiết kế các góc học tập trong môn Địa lí 11

Các góc học tập cần được thiết kế sao cho đảm bảo tính đa dạng, phong phú, hấp dẫn và phù hợp với mục tiêu bài học. Mỗi góc nên tập trung vào một khía cạnh cụ thể của bài học, hoặc một loại hình hoạt động khác nhau. Cần đảm bảo tính thẩm mỹ, an toàn và dễ sử dụng của các góc học tập.

3.2. Các bước thiết kế bài dạy Địa lí 11 theo phương pháp dạy học theo góc

Bước 1: Xác định mục tiêu bài học. Bước 2: Lựa chọn nội dung phù hợp. Bước 3: Thiết kế các góc học tập. Bước 4: Chuẩn bị tài liệu và phương tiện dạy học. Bước 5: Tổ chức hoạt động học tập. Bước 6: Đánh giá kết quả học tập. Xuất phát từ những thực tiễn trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Sử dụng phương pháp dạy học theo góc nhằm nâng cao chất lượng dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông”.

3.3. Ví dụ minh họa về thiết kế một bài dạy Địa lí 11 theo góc

Ví dụ: Bài “Kinh tế Nhật Bản”. Góc 1: Tìm hiểu về ngành công nghiệp Nhật Bản (sử dụng bản đồ, tranh ảnh). Góc 2: Nghiên cứu về ngành nông nghiệp Nhật Bản (sử dụng số liệu thống kê, biểu đồ). Góc 3: Thảo luận về vai trò của Nhật Bản trong nền kinh tế thế giới (sử dụng tài liệu tham khảo, internet).

IV. Tổ Chức Hoạt Động Dạy Học Địa Lí 11 Theo Góc Thực Tế

Việc tổ chức hoạt động dạy học theo góc đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng sư phạm tốt, khả năng quản lý lớp học hiệu quả. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách hoạt động ở mỗi góc, khuyến khích học sinh hợp tác, chia sẻ kiến thức. Cần tạo không khí học tập thoải mái, thân thiện, giúp học sinh tự tin thể hiện bản thân. Đề tài tập trung vào việc sử dụng phƣơng pháp dạy học theo góc để thiết lập tiến trình dạy học trong dạy học Địa lí lớp 11 THPT, theo hƣớng phát huy hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ và sáng tạo của HS trong học tập nhằm đạt đƣợc kết quả cao cho học sinh

4.1. Quy trình tổ chức hoạt động dạy học theo góc

Bước 1: Giới thiệu bài học và mục tiêu. Bước 2: Chia lớp thành các nhóm. Bước 3: Hướng dẫn học sinh hoạt động ở mỗi góc. Bước 4: Học sinh luân phiên hoạt động ở các góc. Bước 5: Báo cáo kết quả và thảo luận. Bước 6: Tổng kết bài học.

4.2. Các lưu ý khi tổ chức hoạt động dạy học theo góc

Cần đảm bảo thời gian hoạt động ở mỗi góc phù hợp. Khuyến khích học sinh hợp tác, chia sẻ kiến thức. Tạo không khí học tập thoải mái, thân thiện. Đánh giá kết quả học tập một cách khách quan, công bằng. Để thực hiện mục tiêu trên đề tài cần tập trung giải quyết một số nhiệm vụ nhƣ sau: - Tổng hợp cơ sở lí luận và thực tiễn về PPDH theo góc.

4.3. Vai trò của giáo viên trong tổ chức dạy học theo góc

Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập. Giáo viên cần quan sát, theo dõi hoạt động của học sinh ở mỗi góc, kịp thời giải đáp thắc mắc, giúp đỡ học sinh gặp khó khăn. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh phát huy tối đa khả năng của mình.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Dạy Học Theo Góc Địa Lí 11

Việc đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học theo góc cần dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm: mức độ tham gia của học sinh, kết quả học tập, sự hứng thú của học sinh đối với môn học. Cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau, như: quan sát, vấn đáp, kiểm tra viết, bài tập thực hành. - Lựa chọn cách vận dụng PPDH theo góc trong dạy học Địa lí lớp 11 Trung học phổ thông. - Thiết kế một số bài giảng trong chƣơng trình địa lí lớp 11 vận dụng PPDH theo góc. - Tiến hành tổ chức thực nghiệm sƣ phạm ở trƣờng phổ thông để kiểm tra, đánh giá và kiểm chứng tính thực thi của đề tài.

5.1. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học theo góc

Mức độ tham gia của học sinh. Kết quả học tập. Sự hứng thú của học sinh đối với môn học. Khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Khả năng hợp tác, làm việc nhóm.

5.2. Các hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh

Quan sát hoạt động của học sinh ở mỗi góc. Vấn đáp, phỏng vấn học sinh. Kiểm tra viết (trắc nghiệm, tự luận). Bài tập thực hành. Báo cáo kết quả làm việc nhóm.

VI. Kết Luận Triển Vọng Của Dạy Học Theo Góc Địa Lí 11

Phương pháp dạy học theo góc là một phương pháp sư phạm tiềm năng, có thể góp phần nâng cao chất lượng dạy học địa lí 11. Tuy nhiên, để áp dụng phương pháp này thành công, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ phía giáo viên, sự hỗ trợ từ phía nhà trường và sự hợp tác từ phía học sinh. Cần tiếp tục nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện phương pháp này để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Về thời gian: Đề tài thực hiện từ tháng 09/2017 đến tháng 05/2018 - Về nội dung: Đề tài nghiên cứu về các nội dung sau: + Khái niệm của phƣơng pháp ạy học theo góc + Đặc điểm của dạy học theo góc + Vai trò của dạy học theo góc + Ƣu nhƣợc điểm của dạy học theo góc

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và những đóng góp của đề tài

Đề tài đã tổng hợp cơ sở lý luận và thực tiễn về phương pháp dạy học theo góc, đề xuất quy trình thiết kế và tổ chức bài dạy Địa lí 11 theo góc, đánh giá hiệu quả của phương pháp này thông qua thực nghiệm sư phạm.

6.2. Hướng phát triển và ứng dụng của phương pháp dạy học theo góc

Tiếp tục nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện phương pháp dạy học theo góc. Ứng dụng phương pháp này vào các môn học khác. Tổ chức các khóa tập huấn, bồi dưỡng cho giáo viên về phương pháp dạy học theo góc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển của khoa học kỹ thuật và yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng "lấy người học làm trung tâm", việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Lý thuyết phong cách học tập chỉ ra rằng mỗi học sinh có xu hướng tiếp nhận tri thức qua các kênh giác quan và phương thức tư duy khác nhau. Việc vận dụng các phương pháp dạy học phù hợp với phong cách học tập ưu thế giúp học sinh tiếp thu kiến thức nhanh hơn, nâng cao kết quả học tập và tạo dựng hứng thú đối với môn học.

Chương trình Địa lí lớp 11 cấp Trung học phổ thông (THPT) tập trung trang bị hệ thống kiến thức về kinh tế - xã hội thế giới, các khu vực và quốc gia tiêu biểu. Đối với học sinh lứa tuổi 16–17, đây là những nội dung mang tính mới mẻ, kích thích tư duy khám phá nhưng cũng đòi hỏi tính khái quát và kỹ năng xử lý thông tin phức tạp. Nhằm đáp ứng sự phân hóa về trình độ nhận thức và phong cách học tập của học sinh lớp 11, đề tài "Sử dụng phương pháp dạy học theo góc nhằm nâng cao chất lượng dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là thiết lập tiến trình dạy học Địa lí lớp 11 THPT bằng phương pháp dạy học theo góc, hướng đến việc phát huy hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ và sáng tạo của học sinh nhằm nâng cao chất lượng học tập bộ môn.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, đề tài xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng hợp cơ sở lí luận và thực tiễn về phương pháp dạy học theo góc.
2. Lựa chọn cách vận dụng phương pháp dạy học theo góc trong dạy học Địa lí lớp 11 THPT.
3. Thiết kế một số bài giảng trong chương trình Địa lí lớp 11 vận dụng phương pháp dạy học theo góc.
4. Tiến hành tổ chức thực nghiệm sư phạm ở trường phổ thông để kiểm tra, đánh giá và kiểm chứng tính khả thi của đề tài.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu:

• Thời gian thực hiện: Từ tháng 09/2017 đến tháng 05/2018.
• Nội dung nghiên cứu: Cơ sở lý luận (khái niệm, đặc điểm, vai trò, ưu nhược điểm), nguyên tắc, quy trình thiết kế và tiến trình tổ chức dạy học theo góc đối với chương trình Địa lí 11.
• Không gian nghiên cứu và thực nghiệm: Khảo sát thực trạng tại 3 trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Nam (THPT Nguyễn Trãi - Hội An, THPT Sào Nam, THPT Nguyễn Văn Cừ); tổ chức thực nghiệm sư phạm tại các lớp 11C1, 11C3, 11C5, 11C7 thuộc trường THPT Nguyễn Trãi (thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Khóa luận xây dựng dựa trên định hướng đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo (theo dự thảo Đề án phát triển chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015) và lý luận dạy học tích cực.

• Khái niệm dạy học theo góc: Bắt nguồn từ các quốc gia như Anh, Vương quốc Bỉ, Singapore và được chuyển giao vào Việt Nam thông qua Dự án Việt – Bỉ ("Nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tiểu học, THCS các tỉnh miền núi phía bắc Việt Nam"). Dạy học theo góc (còn gọi là trạm học tập hay trung tâm học tập) là phương pháp dạy học mà ở đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập theo các phong cách học khác nhau.
• Bản chất tâm lý học: Khai thác tối đa chức năng của bán cầu não trái và bán cầu não phải, tạo điều kiện cho học sinh học sâu và học thoải mái thông qua hoạt động thực hành, trải nghiệm.
• Hệ thống các góc học tập cơ bản: Gồm 4 góc chính:
  1. Góc phân tích: Học sinh xử lý tài liệu, văn bản, thông tin định lượng để trả lời các câu hỏi phát hiện.
  2. Góc quan sát: Học sinh khai thác thông tin từ tranh ảnh, bản đồ, video hoặc lược đồ.
  3. Góc trải nghiệm: Học sinh thực hành thao tác, tính toán số liệu hoặc tiến hành làm thí nghiệm.
  4. Góc thực hành (hoặc áp dụng): Học sinh vẽ biểu đồ, hoàn thiện bảng biểu hoặc viết báo cáo ngắn.
• Bộ câu hỏi định hướng (CHĐH): Công cụ dẫn dắt học sinh khám phá tri thức, gồm 3 cấp độ liên kết chặt chẽ: Câu hỏi khái quát (CHKQ), Câu hỏi bài học (CHBH) và Câu hỏi nội dung (CHND).
• Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh lớp 11: Độ tuổi 16–17 có khả năng tri giác có mục đích, tư duy trừu tượng phát triển, xuất hiện tính hoài nghi khoa học, nhu cầu khẳng định cái tôi và khả năng hợp tác nhóm cao.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp đồng bộ 5 phương pháp nghiên cứu sư phạm:

1. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu: Phân tích tài liệu Dự án Việt – Bỉ, sách giáo khoa, sách giáo viên Địa lí 11, giáo trình Lí luận dạy học Địa lí và tài liệu chuẩn kiến thức kỹ năng.
2. Phương pháp phân tích số liệu thống kê: Sử dụng các công cụ toán thống kê để phân tích, xử lý định lượng dữ liệu điều tra thực trạng và kết quả kiểm tra sau thực nghiệm sư phạm.
3. Phương pháp điều tra thực tiễn: Phát phiếu hỏi đối với 12 giáo viên Địa lí tại 3 trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, kết hợp dự giờ và trao đổi chuyên môn trực tiếp.
4. Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến giảng viên chuyên ngành phương pháp dạy học Địa lí tại Trường Đại học Tây Bắc và Đại học Đà Nẵng.
5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức giảng dạy trực tiếp các giáo án thiết kế theo góc tại các lớp thực nghiệm và đối chứng để kiểm chứng tính hiệu quả.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp dạy học theo góc trong dạy học Địa lí

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học theo góc, phân tích đặc điểm cấu trúc chương trình Địa lí 11 và công bố số liệu khảo sát thực trạng giảng dạy tại tỉnh Quảng Nam.

Chương trình Địa lí 11 có thời lượng 52 tiết/năm học (Học kì I: 18 tiết; Học kì II: 34 tiết), gồm 2 phần chính:

• Phần A: Khái quát nền kinh tế - xã hội thế giới (xu hướng toàn cầu hóa, các vấn đề toàn cầu, vấn đề khu vực châu Phi, Mĩ La tinh, Tây Nam Á và Trung Á).
• Phần B: Địa lí khu vực và quốc gia (Hoa Kì, Bra-xin, Liên minh Châu Âu EU, Liên bang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ, Đông Nam Á, Ô-xtrây-li-a, Ai Cập). Chương trình có 8/35 tiết dành cho bài thực hành (chiếm 23%), hệ thống kênh hình phong phú (bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu), tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các trạm học tập phân hóa.

Khảo sát 12 giáo viên Địa lí tại THPT Nguyễn Trãi, THPT Sào Nam và THPT Nguyễn Văn Cừ cho thấy thực trạng tiếp cận và triển khai phương pháp như sau:

Tiêu chí khảo sát	Phân loại kết quả	Số lượng (GV)	Tỷ lệ (%)
Hình thức tiếp cận	Học tại trường Đại học	12	100%
	Tập huấn chuyên môn	10	83,3%
	Tự học	6	50,0%
	Khác	2	16,6%
Nhận thức về mức độ cần thiết	Rất cần thiết	2	16,7%
	Cần thiết	6	50,0%
	Bình thường	4	33,3%
	Không cần thiết	0	0,0%
Tần suất sử dụng thực tế	Thường xuyên	0	0,0%
	Thỉnh thoảng	2	16,7%
	Hiếm khi	4	33,3%
	Không bao giờ	6	50,0%
Nội dung phù hợp nhất	Phần B (Địa lí khu vực và quốc gia)	8	66,7%
	Phần A (Khái quát KT-XH thế giới)	2	16,7%
	Các bài học cụ thể khác	2	16,7%
Hình thức bài học phù hợp	Tiết bài thực hành	8	66,7%
	Tiết lí thuyết	4	33,3%
	Tiết ôn tập	0	0,0%

Thực trạng phản ánh sự chênh lệch lớn: 66,7% giáo viên nhận định phương pháp là cần thiết hoặc rất cần thiết, 100% đã tiếp cận qua đào tạo đại học, song có tới 50% giáo viên chưa bao giờ áp dụng trong thực tế dạy học do trở ngại về thời gian chuẩn bị và không gian lớp học.

Chương 2: Thiết kế và tổ chức dạy học theo góc trong dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông

Chương 2 trình bày khung nguyên tắc, quy trình kỹ thuật 7 bước thiết kế, quy trình 5 bước tổ chức và hệ thống 3 mẫu giáo án thực hành minh họa.

Hệ thống nguyên tắc thiết kế:

1. Đảm bảo phù hợp với nhu cầu của học sinh và do chính học sinh thực hiện.
2. Đảm bảo đúng nội dung chương trình sách giáo khoa Địa lí 11 và thể hiện mối quan hệ liên môn.
3. Đảm bảo có sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật hiện đại.

Quy trình thiết kế bài học theo góc (7 bước):

• Bước 1: Lựa chọn và xác định nội dung trọng tâm bài học.
• Bước 2: Xác định các góc có trong bài học.
• Bước 3: Xác định nội dung cụ thể cho từng góc dựa trên tài liệu thu thập.
• Bước 4: Tóm tắt bài dạy và xác định định hướng năng lực.
• Bước 5: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng (CHĐH).
• Bước 6: Xây dựng kế hoạch và công cụ đánh giá (kết hợp giáo viên đánh giá và học sinh tự đánh giá/đánh giá đồng đẳng).
• Bước 7: Lập phương án chia nhóm và sơ đồ luân chuyển góc.

Quy trình tổ chức dạy học trên lớp (5 bước):

• Bước 1 (Sắp xếp): Bố trí không gian phòng học, phân chia khu vực góc và chuẩn bị trang thiết bị, phiếu giao việc trước giờ học.
• Bước 2 (Giới thiệu): Giới thiệu mục tiêu, nhiệm vụ từng góc, thời gian tối đa và sơ đồ luân chuyển góc; học sinh chọn góc xuất phát (5 phút).
• Bước 3 (Hoạt động): Học sinh làm việc độc lập hoặc phối hợp nhóm tại các góc (thời gian tối đa khoảng 6 phút/góc, tổng thời gian hoạt động tại góc khoảng 25 phút); giáo viên hỗ trợ các nhóm gặp khó khăn.
• Bước 4 (Luân chuyển): Giáo viên hướng dẫn các nhóm luân chuyển góc theo chiều quy định để hoàn thành toàn bộ nội dung.
• Bước 5 (Tổng kết - Đánh giá): Đại diện học sinh báo cáo kết quả tại góc cuối cùng, các nhóm nhận xét, giáo viên chuẩn hóa kiến thức (12 phút).

Hệ thống giáo án mẫu chi tiết:

• Mẫu 1: Bài 8 - Liên bang Nga (Tiết 3: Thực hành - Tìm hiểu về thay đổi GDP và phân bố nông nghiệp của Liên bang Nga): Thiết kế 3 góc:
  • Góc quan sát: Khai thác hình 8.10 và video để xác định vùng phân bố lúa mì (Đồng bằng Đông Âu, Đồng bằng Tây Xibia), củ cải đường (Tây Nam Đồng bằng Đông Âu), rừng, chăn nuôi bò, lợn, cừu, thú lông quý.
  • Góc trải nghiệm: Vẽ biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng GDP của Liên bang Nga qua các năm (giai đoạn sau năm 2000 tăng nhanh, từ 1999 đến 2006 tăng hơn 7 lần).
  • Góc phân tích: Giải thích nguyên nhân phân bố nông nghiệp và sự tăng trưởng GDP dựa trên điều kiện đất đen, đất pôtzon và khí hậu.
• Mẫu 2: Bài 12 - Ô-xtrây-li-a (Tiết 3: Thực hành - Tìm hiểu về dân cư Ô-xtrây-li-a): Thiết kế 4 góc:
  • Góc quan sát: Khai thác hình 12.6 nhận xét mật độ dân cư thưa thớt (2,4 người/km²), 90% dân cư tập trung ở dải ven biển phía Đông, Đông Nam và Tây Nam (chỉ chiếm 3% diện tích).
  • Góc trải nghiệm: Tính toán tốc độ tăng dân số, tỷ lệ tăng tự nhiên (1,3% giai đoạn 1975–2000), cơ cấu nhập cư (95% gốc Âu, 4% gốc Á, 1% thổ dân).
  • Góc phân tích: Phân tích chất lượng dân cư (trình độ học vấn cao, chỉ số HDI cao, lực lượng khoa học kỹ thuật hàng đầu).
  • Góc áp dụng: Viết bài báo cáo ngắn tổng hợp đặc điểm dân cư Ô-xtrây-li-a theo dàn ý cấu trúc.
• Mẫu 3: Bài 10 - Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Tiết 3: Thực hành - Tìm hiểu sự thay đổi của nền kinh tế Trung Quốc): Thiết kế 3 góc:
  • Góc quan sát: Xem tư liệu, video về tình hình phát triển kinh tế Trung Quốc.
  • Góc trải nghiệm: Vẽ biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu xuất nhập khẩu các năm 1985, 1995, 2004; phân tích cán cân từ nhập siêu năm 1985 sang xuất siêu năm 1995 và 2004.
  • Góc phân tích: Tính toán tỷ trọng GDP Trung Quốc so với thế giới (tăng từ 1,93% năm 1985 lên 2,38% năm 1995 và 4,03% năm 2004, tăng gần 7 lần sau 19 năm); phân tích mức tăng trưởng sản lượng nông sản (lương thực, bông, lạc, mía, thịt lợn, thịt bò, thịt cừu).

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các tiến trình dạy học đã thiết kế tại trường THPT Nguyễn Trãi (Hội An, Quảng Nam). Quá trình thực nghiệm được triển khai đồng thời trên các lớp thực nghiệm (sử dụng phương pháp dạy học theo góc) và các lớp đối chứng (sử dụng phương pháp dạy học truyền thống) thuộc khối 11 (lớp 11C1, 11C3, 11C5, 11C7). Kết quả được tác giả thu thập thông qua phiếu đánh giá thái độ, mức độ hứng thú học tập và bài kiểm tra đánh giá kiến thức - kỹ năng sau bài học.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Khảo sát thực trạng: Đề tài cung cấp bộ dữ liệu thực chứng về nhận thức và thực tế triển khai phương pháp dạy học theo góc của giáo viên Địa lí THPT tại Quảng Nam (với 100% giáo viên biết đến phương pháp nhưng 50% chưa từng áp dụng và 33,3% hiếm khi sử dụng).
• Hệ thống hóa tài liệu chuyên môn: Xác định bài thực hành thuộc Phần B (Địa lí khu vực và quốc gia) là nội dung có độ tương thích cao nhất với phương pháp theo góc (được 66,7% giáo viên đồng thuận).
• Sản phẩm sư phạm cụ thể: Hoàn thiện bộ công cụ dạy học gồm 3 giáo án thực hành chuẩn hóa, hệ thống phiếu giao việc (Phiếu học tập từ số 1 đến số 4 cho từng bài) và hướng dẫn kỹ thuật luân chuyển góc trong khung thời lượng 45 phút của một tiết học phổ thông.

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

Khóa luận đưa ra các nhóm kiến nghị nhằm tạo điều kiện nhân rộng phương pháp:

1. Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo: Tăng cường tổ chức các chuyên đề tập huấn chuyên sâu, hội thi giáo viên dạy giỏi có ứng dụng dạy học theo góc; đầu tư bổ sung trang thiết bị công nghệ thông tin và đồ dùng trực quan cho các trường THPT.
2. Đối với cán bộ quản lý nhà trường: Linh hoạt sắp xếp thời khóa biểu, hỗ trợ kinh phí vật tư thực hành, bố trí phòng học bộ môn có không gian bàn ghế dễ di chuyển.
3. Đối với giáo viên Địa lí: Nâng cao tinh thần tự học, chủ động ứng dụng công nghệ thông tin, phân loại phong cách học tập của học sinh ngay từ đầu năm học để thiết kế phiếu học tập phù hợp.
4. Đối với học sinh: Tích cực rèn luyện kỹ năng tự học, năng lực hợp tác nhóm, nâng cao tính tự giác và ý thức kỷ luật trong quá trình luân chuyển trạm học tập.

Đóng góp mới của đề tài

Tác giả chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu trước đó: Phương pháp dạy học theo góc tại Việt Nam chủ yếu mới được áp dụng trong môn Âm nhạc (tại Đại học An Giang), môn Hóa học, môn Vật lí lớp 10 (tại Đại học Tây Bắc), hoặc phân môn Địa lí tiểu học lớp 4 (bài Thành phố Đà Lạt). Đề tài là công trình sư phạm đầu tiên nghiên cứu có hệ thống việc thiết kế và tổ chức dạy học theo góc chuyên biệt cho chương trình môn Địa lí lớp 11 cấp THPT.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khảo sát thực trạng giáo viên có quy mô mẫu còn hẹp (12 giáo viên tại 3 trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Nam). Phạm vi thiết kế bài giảng mới tập trung vào thể loại bài thực hành thuộc Phần B (Địa lí khu vực và quốc gia), chưa mở rộng sang các dạng bài lý thuyết và các chủ đề toàn cầu hóa thuộc Phần A.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng thiết kế bài dạy theo góc cho các bài lý thuyết Địa lí 11; xây dựng quy trình kết hợp dạy học theo góc với các kỹ thuật dạy học tích cực khác (như kỹ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy); triển khai thực nghiệm trên diện rộng tại nhiều địa bàn trường học có điều kiện cơ sở vật chất khác nhau.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tư liệu thực hành hữu ích đối với:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Sư phạm Địa lí: Tham khảo cấu trúc một khóa luận tốt nghiệp phương pháp dạy học hoàn chỉnh, phương pháp xử lý số liệu điều tra thực trạng và quy trình thực nghiệm sư phạm.
• Giáo viên Địa lí THPT: Trực tiếp sử dụng 3 mẫu giáo án thực hành (Liên bang Nga, Ô-xtrây-li-a, Trung Quốc) kèm hệ thống phiếu học tập số 1, 2, 3, 4 để triển khai đổi mới phương pháp dạy học trên lớp.
• Cán bộ quản lý chuyên môn bộ môn Địa lí: Tham khảo khung tiêu chí đánh giá giờ dạy học theo góc và kế hoạch bố trí không gian học tập tại trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học theo góc được du nhập vào Việt Nam thông qua chương trình, dự án nào?
Phương pháp dạy học theo góc được chuyển giao vào Việt Nam thông qua Dự án Việt – Bỉ mang tên "Nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tiểu học, THCS các tỉnh miền núi phía bắc Việt Nam".

2. Bốn góc học tập cơ bản được tác giả thiết lập trong quy trình dạy học Địa lí 11 gồm những góc nào?
Bốn góc cơ bản gồm: Góc phân tích (xử lý tài liệu, thông tin lý thuyết), Góc quan sát (khai thác bản đồ, tranh ảnh, video), Góc trải nghiệm (thao tác tính toán, thí nghiệm) và Góc thực hành/áp dụng (vẽ biểu đồ, viết báo cáo).

3. Khảo sát thực tế tại Quảng Nam cho thấy tỷ lệ giáo viên chưa từng sử dụng phương pháp dạy học theo góc là bao nhiêu?
Trong số 12 giáo viên được khảo sát tại 3 trường THPT (Nguyễn Trãi, Sào Nam, Nguyễn Văn Cừ), có 50% giáo viên (6 người) trả lời "Không bao giờ" sử dụng và 33,3% (4 người) trả lời "Hiếm khi" sử dụng phương pháp này.

4. Ba bài học thực hành cụ thể nào trong chương trình Địa lí 11 được tác giả xây dựng giáo án mẫu?
Tác giả đã thiết kế 3 giáo án thực hành hoàn chỉnh:

• Bài 8 (Tiết 3): Tìm hiểu về thay đổi GDP và phân bố nông nghiệp của Liên bang Nga.
• Bài 12 (Tiết 3): Tìm hiểu về dân cư Ô-xtrây-li-a.
• Bài 10 (Tiết 3): Tìm hiểu sự thay đổi của nền kinh tế Trung Quốc.

5. Hệ thống Bộ câu hỏi định hướng (CHĐH) trong tổ chức góc học tập gồm những cấp độ câu hỏi nào?
Bộ câu hỏi định hướng gồm 3 cấp độ: Câu hỏi khái quát (CHKQ - câu hỏi mở rộng bao hàm nhiều bài học), Câu hỏi bài học (CHBH - câu hỏi mở gắn trực tiếp với chủ đề của góc) và Câu hỏi nội dung (CHND - câu hỏi cụ thể dựa trên sự kiện, khái niệm thực tế).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Thái đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá khách quan thực trạng áp dụng phương pháp dạy học theo góc trong môn Địa lí 11 tại các trường THPT tỉnh Quảng Nam. Công trình đã xây dựng thành công quy trình thiết kế 7 bước, quy trình tổ chức 5 bước và 3 giáo án thực hành chuẩn hóa kèm phiếu học tập chi tiết. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính khả thi của phương pháp dạy học theo góc trong việc nâng cao tính chủ động, phân hóa phong cách học tập và cải thiện chất lượng tiếp thu kiến thức Địa lí của học sinh lớp 11.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Thiết kế và tổ chức theo góc trong dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. SVTT: Nguyễn Văn Thái 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong B.

NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO GÓC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 1. Chủ trƣơng đổi mới phƣơng pháp dạy học trong giáo dục ở Việt Nam Dựa vào dự thảo Đề án phát triển chương trình GD phổ thông Việt Nam sau năm 2015, bƣớc đầu có thể nêu lên một số định hƣớng nhƣ sau: Thứ nhất, chƣơng trình, SGK phải tạo điều kiện cho HS đƣợc phát triển cả thể chất và tinh thần, đƣợc phát triển toàn diện các mặt giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và lao động, hƣớng nghiệp. Từ đó dần hoàn thiện nhân cách con ngƣời Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Vì vậy cần thực hiện cân đối dạy chữ, dạy ngƣời và định hƣớng nghề nghiệp để “nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.

Thứ hai, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ các phƣơng pháp giáo dục phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS nhƣ giải quyết vấn đề, dạy học kiến tạo, dạy học khám phá, dạy học theo dự án, dạy học theo góc…; chú trọng bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, chiến lƣợc học tập, khả năng hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,… nhằm hình thành và phát triển các năng lực chung, năng lực chuyên biệt cho HS. Đa dạng hóa các hình thức tổ chức giáo dục trong và ngoài lớp học, trong và ngoài nhà trƣờng; cân đối giữa dạy học và hoạt động giáo dục, giữa hoạt động tập thể, nhóm nhỏ và cá nhân, giữa dạy học bắt buộc và dạy học tự chọn,… để đảm bảo vừa phát triển các năng lực cá nhân, vừa nâng cao chất lƣợng giáo dục cho mọi HS. Chú trọng các hình thức tổ chức giáo dục nhƣ tập dƣợt nghiên cứu khoa học, giao lƣu và trao đổi học thuật, sinh hoạt câu lạc bộ “thắp sáng tài năng”,… cho đối tƣợng HS năng khiếu để phát triển những năng khiếu đặc biệt đó và góp phần phát hiện, bồi dƣỡng tài năng tƣơng lai. Tăng cƣờng, nâng cao hiệu quả của các phƣơng tiện dạy học, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông để hỗ trợ đổi mới PPDH.

Tạo điều kiện cho HS tiếp cận các nguồn tài liệu mở, khai thác thông tin trong môi trƣờng công nghệ thông tin và truyền thông phong phú, đa dạng để xây dựng các chủ đề học tập theo sở thích, phát triển năng lực tự học theo tốc độ, cách học cá nhân. Thứ ba, đổi mới đánh giá kết quả giáo dục theo hƣớng đánh giá năng lực. Đánh giá kết quả giáo dục nhằm: cung cấp thông tin chính xác, khách quan để điều chỉnh hoạt SVTT: Nguyễn Văn Thái 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong động dạy và học nâng cao dần năng lực cho HS; xác định năng lực của HS dựa theo chuẩn cấp học, chuẩn môn học thống nhất trên toàn quốc. Để đánh giá đúng năng lực HS ở mỗi lớp học và sau cấp học cần phải: - Thực hiện đa dạng các phƣơng pháp nhƣ quan sát, vấn đáp, kiểm tra trên giấy, trình diễn, dự án học tập, hồ sơ HS,…; Phối hợp chặt chẽ nhiều hình thức nhƣ đánh giá chẩn đoán, quá trình và tổng kết, đánh giá của GV và tự đánh giá của HS, đánh giá của nhà trƣờng, gia đình, cộng đồng và xã hội.

- Sử dụng đa dạng công cụ đánh giá nhƣ câu hỏi phát vấn, đề kiểm tra, bài luận, bài tập lớn, báo cáo thực hành, dự án học tập, mẫu biểu quan sát, tự đánh giá,… đảm bảo đo lƣờng phổ năng lực từ thấp đến cao trong tình huống thực tiễn. Chú trọng phát triển các kỹ thuật đánh giá nhƣ thiết kế đề kiểm tra theo chuẩn năng lực, nhận xét định tính, xử lý định lƣợng, phản hồi điểm mạnh, điểm yếu,… - Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp cấp THPT theo hƣớng kết hợp cả kết quả đánh giá môn học với kết quả thi, kết quả đánh giá quá trình với đánh giá tổng kết. Thực hiện định kỳ đánh giá quốc gia để đánh giá chất lƣợng giáo dục mỗi cơ sở giáo dục, từng địa phƣơng và cả nƣớc. Tham gia một số đánh giá quốc tế nhằm xác định mặt bằng chất lƣợng giáo dục quốc gia so với khu vực và trên thế giới, làm căn cứ đề xuất chính sách nâng cao chất lƣợng giáo dục quốc gia.

Đảm bảo kết quả đánh giá ở nhà trƣờng phổ thông toàn diện, tin cậy nhằm tạo cơ sở đổi mới kỳ thi tuyển sinh cao đẳng, đại học. Thứ tƣ, xây dựng một chƣơng trình, biên soạn một số bộ SGK và các tài liệu hỗ trợ dạy học. Bộ GD&ĐT tổ chức xây dựng, thẩm định và ban hành một chƣơng trình quốc gia đƣợc sử dụng thống nhất trong giảng dạy, học tập ở các cơ sở giáo dục phổ thông. Các tổ chức, cá nhân có thể tổ chức biên soạn nhiều bộ SGK hoặc một số quyển SGK theo chƣơng trình quốc gia.

Phát triển nhiều loại tài liệu hƣớng dẫn thực hiện chƣơng trình, hỗ trợ dạy và học để đáp ứng sự đa dạng vùng miền, nhu cầu các đối tƣợng HS. Đặc biệt chú trọng các tài liệu hỗ trợ HS dân tộc thiểu số, HS sống ở các vùng khó khăn. Địa phƣơng đƣợc quyền xây dựng các tài liệu hỗ trợ dạy và học phù hợp với đặc điểm ngƣời học và đặc thù riêng địa phƣơng. Các tài liệu này cần đƣợc thẩm định bởi Hội đồng thẩm định cấp địa phƣơng và đƣợc Bộ GD&ĐT phê duyệt.

Khái quát chung về phƣơng pháp dạy học theo góc 1. Khái niệm Học “theo góc” là phƣơng pháp học tập hiện đang đƣợc áp dụng tại nhiều nƣớc trên thế giới và các nƣớc trong khu vực nhƣ: Anh, Vƣơng quốc Bỉ, Singapore,…và SVTT: Nguyễn Văn Thái 12 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong đƣợc đƣa vào Việt Nam qua dự án Việt – Bỉ “Nâng cao chất lƣợng đào tạo và bồi dƣỡng giáo viên tiểu học, THCS các tỉnh miền núi phía bắc Việt Nam”. Học “theo góc” còn đƣợc gọi là “trạm học tập” hay “trung tâm học tập”. Học theo góc là phương pháp dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập theo các phong cách học khác nhau.

Khi thực hiện nhiệm vụ tại các góc, HS sẽ bị cuốn hút vào việc học tập tích cực, không chỉ với việc thực hành các nội dung học tập mà còn khám phá các cơ hội học tập mới mẻ. Việc trải nghiệm và khám phá trong học tập sẽ có nhiều cơ hội đƣợc phát huy hơn. HS sẽ có cảm giác gần gũi hơn với tƣ liệu học tập. Mỗi HS đều có cơ hội để phát triển năng lực cá nhân theo những cách khác nhau.

HS đƣợc thực hành, khám phá tại các góc khác nhau với cùng một nội dung học tập giúp học sâu học thoải mái. Đặc điểm của dạy học theo góc Mục tiêu của dạy học theo góc là khai thác, sử dụng và phát huy các chức năng của bán cầu não trái và bán cầu não phải. Do đó, dạy học theo góc phải thiết lập đƣợc các nhiệm vụ đáp ứng các phong cách học khác nhau của HS, đảm bảo học sâu, học thoải mái. Từ đó chúng ta thấy dạy học theo góc có các đặc điểm sau: + Khi tổ chức dạy học theo góc, chúng ta đã tạo ra một môi trƣờng học tập với cấu trúc đƣợc xác định cụ thể.

Chia lớp thành các góc (khu vực) bằng cách phân chia nhiệm vụ và tƣ liệu học tập, HS có thể độc lập lựa chọn cách thức học tập riêng trong nhiệm vụ chung. HS biết góc nào đang sẵn sàng và cần làm gì khi hoàn thành nhiệm vụ. Tất cả đều đƣợc tổ chức để tạo ra một bầu không khí nhẹ nhàng và không ồn ào. Việc phân chia nhiệm vụ theo góc đƣợc cụ thể hóa và thực hiện thống nhất giữa GV và HS trong mỗi giờ học.

Do đó, để tổ chức tốt học theo góc cần có không gian lớp học đảm bảo. + Học theo góc kích thích HS tích cực hoạt động và thông qua hoạt động mà học tập. Các tƣ liệu và nhiệm vụ học tập cần tạo ra đƣợc những thử thách và các tƣ liệu cần đƣợc GV lựa chọn và thẩm định một cách nghiêm túc. Mục đích là để HS tích cực khám phá các giới hạn của kiến thức đã có trong việc giải quyết các nhiệm vụ đặt ra.

Thông qua việc nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, thu thập các dữ liệu, ngƣời học sẽ tiến bộ thông qua các hoạt động. + Học theo góc phải thể hiện đƣợc sự đa dạng, đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau. Các hoạt động của HS trong học theo góc phải có tính đa dạng cao về nội dung và hình thức. Trong mỗi góc đều có các hoạt động khác nhau, từ dễ đến khó, do đó HS có sở thích và năng lực khác nhau, nhịp độ học tập và phong cách học khác nhau đều SVTT: Nguyễn Văn Thái 13 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong có thể tự tìm cách để thích ứng và thể hiện năng lực của mình.

Điều này cho phép GV giải quyết vấn đề đa dạng trong nhóm, đáp ứng đƣợc hứng thú của HS, HS có cơ hội thể hiện năng lực của bản thân. + Dạy học theo góc phải hƣớng tới việc HS đƣợc thực hành, khám phá và trải nghiệm qua mỗi hoạt động. Khi thực hiện nhiệm vụ tại các góc, HS sẽ cuốn hút vào việc học tập tích cực, không chỉ với việc thực hành các nội dung học tập mà còn khám phá các cơ hội học tập mới mẻ: Cơ hội “khám phá”, “thực hành”; cơ hội mở rộng, phát triển, sáng tạo (thí nghiệm mới, bài viết mới,…); cơ hội đọc hiểu các nhiệm vụ và các bảng hƣớng dẫn của GV; cơ hội cho mỗi cá nhân tự áp dụng, tự khẳng định, tự phát triển năng lực của mình cũng nhƣ năng lực hợp tác học tập với nhau,… Trong đó, việc trải nghiệm và khám phá có nhiều cơ hội đƣợc phát huy hơn, HS sẽ có cảm giác gần gũi hơn với tƣ liệu học tập.