phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Thiết kế và tổ chức theo góc trong dạy học Địa lí 11 Trung học phổ thông. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. SVTT: Nguyễn Văn Thái 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong B.
NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO GÓC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 1. Chủ trƣơng đổi mới phƣơng pháp dạy học trong giáo dục ở Việt Nam Dựa vào dự thảo Đề án phát triển chương trình GD phổ thông Việt Nam sau năm 2015, bƣớc đầu có thể nêu lên một số định hƣớng nhƣ sau: Thứ nhất, chƣơng trình, SGK phải tạo điều kiện cho HS đƣợc phát triển cả thể chất và tinh thần, đƣợc phát triển toàn diện các mặt giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và lao động, hƣớng nghiệp. Từ đó dần hoàn thiện nhân cách con ngƣời Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Vì vậy cần thực hiện cân đối dạy chữ, dạy ngƣời và định hƣớng nghề nghiệp để “nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.
Thứ hai, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ các phƣơng pháp giáo dục phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS nhƣ giải quyết vấn đề, dạy học kiến tạo, dạy học khám phá, dạy học theo dự án, dạy học theo góc…; chú trọng bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, chiến lƣợc học tập, khả năng hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,… nhằm hình thành và phát triển các năng lực chung, năng lực chuyên biệt cho HS. Đa dạng hóa các hình thức tổ chức giáo dục trong và ngoài lớp học, trong và ngoài nhà trƣờng; cân đối giữa dạy học và hoạt động giáo dục, giữa hoạt động tập thể, nhóm nhỏ và cá nhân, giữa dạy học bắt buộc và dạy học tự chọn,… để đảm bảo vừa phát triển các năng lực cá nhân, vừa nâng cao chất lƣợng giáo dục cho mọi HS. Chú trọng các hình thức tổ chức giáo dục nhƣ tập dƣợt nghiên cứu khoa học, giao lƣu và trao đổi học thuật, sinh hoạt câu lạc bộ “thắp sáng tài năng”,… cho đối tƣợng HS năng khiếu để phát triển những năng khiếu đặc biệt đó và góp phần phát hiện, bồi dƣỡng tài năng tƣơng lai. Tăng cƣờng, nâng cao hiệu quả của các phƣơng tiện dạy học, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông để hỗ trợ đổi mới PPDH.
Tạo điều kiện cho HS tiếp cận các nguồn tài liệu mở, khai thác thông tin trong môi trƣờng công nghệ thông tin và truyền thông phong phú, đa dạng để xây dựng các chủ đề học tập theo sở thích, phát triển năng lực tự học theo tốc độ, cách học cá nhân. Thứ ba, đổi mới đánh giá kết quả giáo dục theo hƣớng đánh giá năng lực. Đánh giá kết quả giáo dục nhằm: cung cấp thông tin chính xác, khách quan để điều chỉnh hoạt SVTT: Nguyễn Văn Thái 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong động dạy và học nâng cao dần năng lực cho HS; xác định năng lực của HS dựa theo chuẩn cấp học, chuẩn môn học thống nhất trên toàn quốc. Để đánh giá đúng năng lực HS ở mỗi lớp học và sau cấp học cần phải: - Thực hiện đa dạng các phƣơng pháp nhƣ quan sát, vấn đáp, kiểm tra trên giấy, trình diễn, dự án học tập, hồ sơ HS,…; Phối hợp chặt chẽ nhiều hình thức nhƣ đánh giá chẩn đoán, quá trình và tổng kết, đánh giá của GV và tự đánh giá của HS, đánh giá của nhà trƣờng, gia đình, cộng đồng và xã hội.
- Sử dụng đa dạng công cụ đánh giá nhƣ câu hỏi phát vấn, đề kiểm tra, bài luận, bài tập lớn, báo cáo thực hành, dự án học tập, mẫu biểu quan sát, tự đánh giá,… đảm bảo đo lƣờng phổ năng lực từ thấp đến cao trong tình huống thực tiễn. Chú trọng phát triển các kỹ thuật đánh giá nhƣ thiết kế đề kiểm tra theo chuẩn năng lực, nhận xét định tính, xử lý định lƣợng, phản hồi điểm mạnh, điểm yếu,… - Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp cấp THPT theo hƣớng kết hợp cả kết quả đánh giá môn học với kết quả thi, kết quả đánh giá quá trình với đánh giá tổng kết. Thực hiện định kỳ đánh giá quốc gia để đánh giá chất lƣợng giáo dục mỗi cơ sở giáo dục, từng địa phƣơng và cả nƣớc. Tham gia một số đánh giá quốc tế nhằm xác định mặt bằng chất lƣợng giáo dục quốc gia so với khu vực và trên thế giới, làm căn cứ đề xuất chính sách nâng cao chất lƣợng giáo dục quốc gia.
Đảm bảo kết quả đánh giá ở nhà trƣờng phổ thông toàn diện, tin cậy nhằm tạo cơ sở đổi mới kỳ thi tuyển sinh cao đẳng, đại học. Thứ tƣ, xây dựng một chƣơng trình, biên soạn một số bộ SGK và các tài liệu hỗ trợ dạy học. Bộ GD&ĐT tổ chức xây dựng, thẩm định và ban hành một chƣơng trình quốc gia đƣợc sử dụng thống nhất trong giảng dạy, học tập ở các cơ sở giáo dục phổ thông. Các tổ chức, cá nhân có thể tổ chức biên soạn nhiều bộ SGK hoặc một số quyển SGK theo chƣơng trình quốc gia.
Phát triển nhiều loại tài liệu hƣớng dẫn thực hiện chƣơng trình, hỗ trợ dạy và học để đáp ứng sự đa dạng vùng miền, nhu cầu các đối tƣợng HS. Đặc biệt chú trọng các tài liệu hỗ trợ HS dân tộc thiểu số, HS sống ở các vùng khó khăn. Địa phƣơng đƣợc quyền xây dựng các tài liệu hỗ trợ dạy và học phù hợp với đặc điểm ngƣời học và đặc thù riêng địa phƣơng. Các tài liệu này cần đƣợc thẩm định bởi Hội đồng thẩm định cấp địa phƣơng và đƣợc Bộ GD&ĐT phê duyệt.
Khái quát chung về phƣơng pháp dạy học theo góc 1. Khái niệm Học “theo góc” là phƣơng pháp học tập hiện đang đƣợc áp dụng tại nhiều nƣớc trên thế giới và các nƣớc trong khu vực nhƣ: Anh, Vƣơng quốc Bỉ, Singapore,…và SVTT: Nguyễn Văn Thái 12 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong đƣợc đƣa vào Việt Nam qua dự án Việt – Bỉ “Nâng cao chất lƣợng đào tạo và bồi dƣỡng giáo viên tiểu học, THCS các tỉnh miền núi phía bắc Việt Nam”. Học “theo góc” còn đƣợc gọi là “trạm học tập” hay “trung tâm học tập”. Học theo góc là phương pháp dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập theo các phong cách học khác nhau.
Khi thực hiện nhiệm vụ tại các góc, HS sẽ bị cuốn hút vào việc học tập tích cực, không chỉ với việc thực hành các nội dung học tập mà còn khám phá các cơ hội học tập mới mẻ. Việc trải nghiệm và khám phá trong học tập sẽ có nhiều cơ hội đƣợc phát huy hơn. HS sẽ có cảm giác gần gũi hơn với tƣ liệu học tập. Mỗi HS đều có cơ hội để phát triển năng lực cá nhân theo những cách khác nhau.
HS đƣợc thực hành, khám phá tại các góc khác nhau với cùng một nội dung học tập giúp học sâu học thoải mái. Đặc điểm của dạy học theo góc Mục tiêu của dạy học theo góc là khai thác, sử dụng và phát huy các chức năng của bán cầu não trái và bán cầu não phải. Do đó, dạy học theo góc phải thiết lập đƣợc các nhiệm vụ đáp ứng các phong cách học khác nhau của HS, đảm bảo học sâu, học thoải mái. Từ đó chúng ta thấy dạy học theo góc có các đặc điểm sau: + Khi tổ chức dạy học theo góc, chúng ta đã tạo ra một môi trƣờng học tập với cấu trúc đƣợc xác định cụ thể.
Chia lớp thành các góc (khu vực) bằng cách phân chia nhiệm vụ và tƣ liệu học tập, HS có thể độc lập lựa chọn cách thức học tập riêng trong nhiệm vụ chung. HS biết góc nào đang sẵn sàng và cần làm gì khi hoàn thành nhiệm vụ. Tất cả đều đƣợc tổ chức để tạo ra một bầu không khí nhẹ nhàng và không ồn ào. Việc phân chia nhiệm vụ theo góc đƣợc cụ thể hóa và thực hiện thống nhất giữa GV và HS trong mỗi giờ học.
Do đó, để tổ chức tốt học theo góc cần có không gian lớp học đảm bảo. + Học theo góc kích thích HS tích cực hoạt động và thông qua hoạt động mà học tập. Các tƣ liệu và nhiệm vụ học tập cần tạo ra đƣợc những thử thách và các tƣ liệu cần đƣợc GV lựa chọn và thẩm định một cách nghiêm túc. Mục đích là để HS tích cực khám phá các giới hạn của kiến thức đã có trong việc giải quyết các nhiệm vụ đặt ra.
Thông qua việc nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, thu thập các dữ liệu, ngƣời học sẽ tiến bộ thông qua các hoạt động. + Học theo góc phải thể hiện đƣợc sự đa dạng, đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau. Các hoạt động của HS trong học theo góc phải có tính đa dạng cao về nội dung và hình thức. Trong mỗi góc đều có các hoạt động khác nhau, từ dễ đến khó, do đó HS có sở thích và năng lực khác nhau, nhịp độ học tập và phong cách học khác nhau đều SVTT: Nguyễn Văn Thái 13 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Hồ Phong có thể tự tìm cách để thích ứng và thể hiện năng lực của mình.
Điều này cho phép GV giải quyết vấn đề đa dạng trong nhóm, đáp ứng đƣợc hứng thú của HS, HS có cơ hội thể hiện năng lực của bản thân. + Dạy học theo góc phải hƣớng tới việc HS đƣợc thực hành, khám phá và trải nghiệm qua mỗi hoạt động. Khi thực hiện nhiệm vụ tại các góc, HS sẽ cuốn hút vào việc học tập tích cực, không chỉ với việc thực hành các nội dung học tập mà còn khám phá các cơ hội học tập mới mẻ: Cơ hội “khám phá”, “thực hành”; cơ hội mở rộng, phát triển, sáng tạo (thí nghiệm mới, bài viết mới,…); cơ hội đọc hiểu các nhiệm vụ và các bảng hƣớng dẫn của GV; cơ hội cho mỗi cá nhân tự áp dụng, tự khẳng định, tự phát triển năng lực của mình cũng nhƣ năng lực hợp tác học tập với nhau,… Trong đó, việc trải nghiệm và khám phá có nhiều cơ hội đƣợc phát huy hơn, HS sẽ có cảm giác gần gũi hơn với tƣ liệu học tập.