CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Cán bộ, công chức cấp xã và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã 1. Khái niệm và vai trò của cán bộ, công chức cấp xã 1. Khái niệm cán bộ, công chức cấp xã Theo từ điển Tiếng Việt 1992 của Viện Khoa học xã hội Việt Nam thì cán bộ có nghĩa là:(1)” Người làm công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan Nhà nước”; (2) “ Người làm công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong một tổ chức, phân biệt với người thường không có chức vụ” Theo điểm 3 điều 4 của Luật cán bộ, công chức năm 2008: "Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Bí thư, phó bí thư đảng uỷ, người đứng đầu tổ chức chính trị-xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Uỷ ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [34 ] Từ quy định trên có thể hiểu cán bộ và công chức cấp xã là: + Công dân Việt Nam + Được bầu cử hoặc tuyển dụng vào các vị trí công tác ở xã + Trong biên chế, hưởng lương từ ngân sách Nhà nước Từ khái niệm được quy định trong Luật cán bộ, công chức năm 2008 có thể phân biệt sự khác nhau giữa cán bộ và công chức cấp xã như sau: + Cán bộ do bầu cử theo nhiệm kỳ, có thể nhiệm kỳ này đang là cán bộ 17 nhưng nhiệm kỳ sau thì không là cán bộ khi nhân dân không bầu.
Công chức do tuyển dụng qua xét tuyển hoặc thi tuyển. + Cán bộ giữ vị trí cấp trưởng, phó hoặc thường trực của cơ quan Đảng, chính quyền, trưởng các đoàn thể chính trị-xã hội cấp xã; còn công chức là những người làm chuyên môn, nghiệp vụ thuộc uỷ ban nhân dân xã. Ở cấp xã có cán bộ chuyên trách, cán bộ không chuyên trách và công chức chuyên môn. Cán bộ chuyên trách là những người được bầu cử giữ các chức vụ chủ chốt của cấp uỷ Đảng, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, những người đứng đầu Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội cấp xã.
Cán bộ không chuyên trách là những người được Uỷ ban nhân dân xã tuyển chọn, điều động và bố trí đảm nhiệm một số công việc theo yêu cầu của địa phương và hướng dân của Uỷ ban nhân dân Tỉnh, như: cán bộ phụ trách truyền thanh, dân số, văn thư, khuyến nông…và những người được bầu giữ chức vụ chủ chốt trong một số tổ chức xã hội như: Chủ tịch Hội người cao tuổi, Hội chữ thập đỏ…. Công chức cấp xã là những người được tuyển dụng qua thi tuyển, xét tuyển để đảm nhiệm các chức danh chuyên môn theo quy định của Chính phủ. Theo quyết định số 04/2004/QĐ-BNV ngày 16/01/2004 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ quy định công chức cấp xã gồm có 7 chức danh sau: "Trưởng Công an xã; Xã đội trưởng; Tài chính-kế toán; Địa chính-nông nghiệp xây dựng và môi trường; Tư pháp-hộ tịch; Văn hoá-xã hội; Văn phòng thống kê". Vai trò của cán bộ, công chức, cấp xã Khi đề cập đến vai trò của cán bộ nói chung Mác, Ăngghen, Lênnin đều đánh giá rất cao.
Có đường lối đúng đắn nhưng thiếu đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực thì cách mạng cũng khó thành công. Cán bộ có vai trò quyết định thắng lợi của cách mạng. Trong tác phẩm “ Những nhiệm vụ bức 18 thiết của phong trào chúng ta”, khi nói về vai trò của người lãnh đạo phong trào cách mạng, Lênin viết: “Trong lịch sử, chưa hề có một giai cấp nào giành được quyền thống trị, nếu nó không đào tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh đạo chính trị, những đại biểu tiên phong có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào”[25]. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “ Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” và “ công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”.[28] Vì vậy theo Người, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng.
Ở cấp xã cán bộ là “cầu nối” giữa Đảng và Nhà nước với nhân dân. Điều đó được thể hiện như sau: - Cán bộ, công chức cấp xã là những người trực tiếp đưa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến với nhân dân và các tổ chức kinh tế, xã hội; đồng thời là người trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách tại từng địa bàn xã. - Thông qua hoạt động thực tiễn của mình ở cơ sở góp phần tham gia vào quá trình hoạch định các chủ trương, chính sách, các thể chế và cơ chế và cơ chế quản lý của địa phương, đất nước. - Là những người có khả năng đưa ra phương án tối ưu nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội tại mỗi địa phương.
- Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là những người đại diện cho Nhà nước, thực thi công vụ tại địa phương; là nhân tố góp phần đảm bảo sự thành công của quá trình hội nhập với khu vực và thế giới. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã 1. Khái niệm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức Theo Từ điển Tiếng Việt (2011) của Trung tâm Từ điển học Nhà xuất bản Đà Nẵng, Đào tạo là: “Làm cho trở thành người có năng lực, có khả năng làm việc theo tiêu chuẩn nhất định”[36]. 19 Theo Nghị định số 18/2010 NĐ-CP của Thủ tướng Chính Phủ ngày 05 tháng 3 năm 2010 về đào tạo, bồi dưỡng công chức thì khái niệm đào tạo được quy định như sau: "Đào tạo là quá trình truyền thụ, tiếp nhận có hệ thống những tri thức, kỹ năng theo quy định của từng cấp học, bậc học”[42].
Từ các khái niệm trên có thể hiểu : Đào tạo cán bộ, công chức cấp xã là quá trình truyền thụ và tiếp nhận tri thức có tính hệ thống, đòi hỏi một quá trình lâu dài cho đối tượng là cán bộ, công chức cấp xã để họ có năng lực và khả năng làm việc. Theo Từ điển Tiếng Việt 2011 của Trung tâm Từ điển học Nhà xuất bản Đà Nẵng, Bồi dưỡng là: “ Làm cho tăng thêm năng lực, phẩm chất ”[36]. Theo Nghị định số 18/2010 NĐ-CP của Thủ tướng Chính Phủ ngày 05 tháng 3 năm 2010 về đào tạo, bồi dưỡng công chức thì bồi dưỡng được quy định: “Là hoạt động trang bị, cập nhật, nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc"[42] Như vậy bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã là hoạt động trang bị kiến thức, cập nhật, nâng cao kỹ năng làm việc cho cán bộ, công chức cấp xã. Bồi dưỡng chỉ thực hiện trong thời gian ngắn, mang tính chất cập nhật các nội dung mới và có tính chất trang bị kỹ năng làm việc cho cán bộ, công chức cấp xã.
Đòi hỏi khách quan của công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã. Việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã là một yêu cầu, đòi hỏi khách quan của sự phát triển, xuất phát từ những lý do chủ yếu sau đây: Xuất phát từ yêu cầu nguồn nhân lực đủ tầm thực hiện nhiệm vụ chính trị : 20 Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI xác định mục tiêu tổng quát của chiến lược 2011-2020: “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại; chính trị-xã hội ổn định, dân chủ, kỷ cương, đồng thuận; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt; độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững; vị thế của Việt Nam tiếp tục trên trường quốc tế được nâng lên; tạo tiền đề vững chắc để phát triển cao hơn trong giai đoạn sau.” [21, tr 31] Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã phải luôn bám sát nhiệm vụ chính trị cơ bản nêu trên. Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại đất nước, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã phải tìm ra biện pháp để thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội, đồng thời họ cũng là người tổ chức, quản lý. Để các mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phương trở thành hiện thực, yêu cầu phải có đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có đủ bản lĩnh, phẩm chất và năng lực, nắm bắt và dự báo được những yêu cầu của thời kỳ mới.
Mặt khác, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã phải có khả năng cụ thể hoá và tổ chức thực hiện những kế hoạch của Huyện trên các lĩnh vực nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân. Xuất phát từ vị trí và thực trạng của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Về vị trí: Cán bộ, công chức cấp xã là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân: Cán bộ, công chức cấp xã trực tiếp đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống, đồng thời là cấp chịu trách nhiệm thực hiện và kiểm tra việc thực hiện. Chủ trương, chính sách có được thực thi hay không và mức độ thực thi như thế nào phụ thuộc vào đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.
Một chủ trương đúng nhưng khi xuống cấp xã, cán bộ hiểu không đúng dẫn đến toàn thể nhân dân thực hiện sai. Như vậy giá trị của một chủ trương không còn. Cán bộ, công chức cấp xã là người trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống nên họ đánh giá được mức độ phù hợp của chủ trương, chính 21 sách đó đối với cơ sở như thế nào. Cán bộ, công chức cấp xã trực tiếp tiếp nhận phản ánh hiệu quả của chủ trương chính sách từ nhân dân và có trách nhiệm phản ánh trung thực lên các cấp có thẩm quyền.
Cán bộ, công chức cấp xã có một vị trí đặc biệt quan trọng, vì thế cần phải nâng cao trình độ, năng lực muốn vậy phải thông qua đào tạo, bồi dưỡng. Về thực trạng: Trong những năm gần đây Huyện chủ trương chuẩn hoá trình độ chuyên môn và lý luận chính trị cho cán bộ cấp xã bằng nhiều hình thức đào tạo: tập trung, tại chức vì vậy nhìn chung trình độ của độ ngũ cán bộ, công chức cấp xã ngày càng được nâng lên.