Chương 1 CÔNG CHỨC XÃ VÀ CHẤT LƯỢNG CÔNG CHỨC XÃ 1. Cấp xã và công chức cấp xã 1. Khái niệm, vị trí, vai trò, đặc điểm cấp xã 1. Khái niệm cấp xã “Cấp xã” hiện nay là tên gọi chung của các đơn vị hành chính địa phương trong hệ thống các đơn vị hành chính ở Việt Nam.
Thuật ngữ đơn vị hành chính cấp xã được dùng để chỉ toàn bộ các đơn vị hành chính cấp cơ sở bao gồm xã, phường, thị trấn. Ở nước ta, xã là đơn vị hành chính địa phương ở nông thôn, dưới cấp huyện và cấp tỉnh. Chính quyền xã bao gồm HĐND và UBND, hoạt động theo quy định của pháp luật, Luật tổ chức CQĐP 201. HĐND xã được cử tri trong xã bầu ra năm một lần theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, dân chủ, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Bộ máy tổ chức chính quyền xã gồm Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND, các Phó Chủ tịch UBND và các chức danh công chức gồm: Trưởng Công an, Tư pháp - Hộ tịch, Tài chính - Kế toán, Văn hoá - Xã hội, Địa chính - Nông nghiệp - Xây dựng và môi trường, Chỉ huy trưởng Quân sự, Văn phòng - Thống kê. Cán bộ, công chức xã hưởng lương theo thang bảng lương hành chính do Chính phủ quy định. Tính đến ngày 11 tháng năm 201 , Việt Nam có 11.164 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 1. 81 phường, 590 thị trấn và 9.
Dưới xã có các cộng đồng dân cư tự quản là các thôn, làng, ấp, bản, buôn; dưới phường, thị trấn có tổ dân phố; ở một số thành phố, thị xã giữa phường và tổ dân phố có cụm dân cư. Số lượng xã, phường, thị trấn trong những năm qua không ổn định. Cùng với quá trình chia tách các tỉnh, huyện, việc thành lập mới các xã, phường, thị trấn diễn ra ở hầu hết các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. 9 CQĐP cấp xã là nơi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ về quản lý hành chính nhà nước trên tất cả các lĩnh vực chính trị, an ninh, quốc phòng, kinh tế, văn hoá, xã hội ở cơ sở, đảm bảo các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống, nâng cao mọi mặt đời sống Nhân dân.
Các hoạt động có hiệu quả, hiệu lực của CQĐP cấp xã đóng vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động QLNN và cung cấp dịch vụ công phục vụ Nhân dân. Trong quá trình xây dựng, hoàn thiện bộ máy nhà nước, Đảng và Nhân dân ta luôn giành sự quan tâm đối với chính quyền cấp xã. Cùng với việc hoàn thiện thể chế, chính sách đãi ngộ và đầu tư cơ sở vật chất, Đảng và Nhà nước luôn chăm lo xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao phẩm chất đạo đức, trình độ năng lực cán bộ chính quyền cấp xã. Chính quyền cấp xã là cầu nối trực tiếp với Nhân dân, h ng ngày tiếp xúc, nắm bắt, phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động Nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, huy động mọi khả năng phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư.
Cấp xã là nơi lưu giữ các giá trị văn hoá truyền thống, phong tục tập quán tiến bộ của dân tộc Việt Nam. Chính quyền cấp xã có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng đời sống văn hoá mới, đặc biệt là ở vùng nông thôn. Từ những phân tích trên đây, có thể nêu khái quát chính quyền xã như sau: Chính quyền xã bao gồm HĐND và UBND, là chính quyền cấp cơ sở trong hệ thống chính quyền ở Việt Nam. Theo quy định tại Điều 31, Luật Tổ chức CQĐP, chính quyền xã có chức năng, nhiệm vụ: "Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn xã.
Quyết định những vấn đề của xã trong phạm vi được phân quyền, phân cấp theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ 10 quan hành chính nhà nước cấp trên ủy quyền. Chịu trách nhiệm trước CQĐP cấp huyện về kết quả thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của CQĐP ở xã. Quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nh m phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn xã” [26,tr.
Thực hiện quyền lực nhà nước ở địa phương, căn cứ vào nguyện vọng của Nhân dân địa phương, quyết định và tổ chức thực hiện những vấn đề có liên quan đến phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng và đời sống Nhân dân địa phương theo Hiến pháp, Pháp luật và các mệnh lệnh, quyết định của cấp trên. Vị trí, vai trò chính quyền cấp xã - Chính quyền cấp xã là cấp hành chính Nhà nước gần dân và trực tiếp giải quyết các mối quan hệ xã hội, đồng thời là nơi biểu hiện tập trung nhất, r nhất những ưu điểm hay hạn chế của chế độ xã hội chủ nghĩa. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: Cấp xã là cấp gần dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được thì mọi việc đều xong xuôi.
Chính vì vậy, chất lượng hoạt động của chính quyền xã ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, lòng tin của Nhân dân với Đảng và Nhà nước. - Chính quyền xã là nơi thể hiện tính hiệu lực, hiệu quả của chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước. Đây là nơi trực tiếp thực thi, kiểm nghiệm và phản ánh tính hiệu lực, hiệu quả của hệ thống thể chế, chính sách. Do đó, hiệu quả của hệ thống thể chế chính sách phụ thuộc vào chất lượng hoạt động của chính quyền xã.
- Chính quyền xã trực tiếp quản lý các hoạt động kinh tế xã hội của địa phương. Những vấn đề của địa phương mà xã có thẩm quyền giải quyết thì chính quyền xã đại diện cho Nhân dân địa phương trực tiếp giải quyết. Là nơi thể hiện, đồng thời phản ánh tâm tư nguyện vọng và lợi ích của Nhân dân địa phương. Mọi chủ trương, đường lối, chính sách đều được xuất phát từ cơ sở và 11 hướng về cơ sở.
Không ai khác ngoài chính quyền xã hiểu r và đảm nhận vai trò thu thập, phản ánh tâm tư nguyện vọng của Nhân dân địa phương; đồng thời giúp Nhà nước đề ra các biện pháp tổ chức, quản lý phù hợp với đặc điểm của một địa phương, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân địa phương. Đặc điểm của chính quyền cấp xã Thứ nhất, chính quyền xã là cấp cơ sở trực tiếp tiếp xúc với Nhân dân. Cán bộ, công chức xã thực thiện quan hệ công tác không chỉ với tư cách là người thực thi quyền lực Nhà nước mà còn là người trong mối quan hệ gia tộc và xóm làng lâu đời. Là người trực tiếp hàng ngày giải quyết các vấn đề liên quan đến lợi ích thiết thực của đời sống Nhân dân, cán bộ, công chức cấp xã phải đạt được: một mặt, đúng chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước; mặt khác phải thấu tình đạt lí trong quan hệ xóm làng.
Sự nghiệp đổi mới, quá trình CNH- HĐH đất nước làm cho bộ mặt nông thôn thay đổi từng ngày trên các lĩnh vực đòi hỏi cán bộ, cống chức chính quyền cấp xã phải có tư duy đổi mới, trình độ và kiến thức, bản lĩnh chính trị và tầm nhìn khoa học, kinh tế, khoa học- kĩ thuật, quản lý. Thứ hai, tổ chức bộ máy của chính quyền xã hác với các đơn vị hành chính cấp trên; ở xã chỉ có HĐND và UBND thực hiện việc quản lí Nhà nước ở địa phương. Trong đó, HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước, là cơ quan đại diện cho ý chí nguyện vọng của Nhân dân địa phương và UBND là cơ quan chấp hành và đồng thời là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương mà không có cơ quan tư pháp như Viện kiểm sát và Toà án. Vì thế, chính quyền nhà nước phải QLNN về kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng theo thẩm quyền do pháp luật quy định.
Thứ ba, chính quyền xã là chính quyền cấp thấp nhất, trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ cụ thể, là cấp đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tế cuộc sống. Ngoài thực hiện chức năng, nhiệm vụ của CQĐP cấp xã nói chung, CQĐP cấp xã còn phải căn cứ vào tình hình thực tiễn ở 12 địa phương để chủ động đưa các biện pháp tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục Nhân dân trong việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng; vận động Nhân dân nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật; chủ động đưa những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất để tăng năng suất lao động, phát triển ngành nghề mới, tìm thị trường tiêu thụ sản phẩm của địa phương, giải quyết việc làm, cải thiện đời sống Nhân dân địa phương. Thứ tư, trong hoạt động của chính quyền xã, giữa HĐND và UBND được phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền dựa trên nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất và thông suốt về QLNN. Chính quyền xã được coi là một cấp chính quyền hoàn chỉnh, bao quát toàn diện đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng ở cơ sở.
Nội dung các nghị quyết của HĐND và UBND đều nh m phục vụ công tác QLNN ở địa bàn xã, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn xã. Theo Điều 32 của Luật Tổ chức CQĐP: “HĐND xã là cơ quan quyền lực nhà nước ở xã. HĐND xã có Chủ tịch và Phó Chủ tịch HĐND hoạt động chuyên trách, đại biểu HĐND xã chủ yếu là kiêm nhiệm, việc chuẩn bị các kỳ họp hoàn toàn dựa vào bộ máy của UBND. Trong đó UBND xã là cơ quan hành pháp ở địa phương, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các nghị quyết của Đảng ủy, HĐND xã và là cơ quan quản lý hành chính nhà nước của một xã”.
Thứ năm, các đơn vị hành chính cấp xã được hình thành trên nền tảng những địa điểm quần cư, liên kết dân cư trong một khối liên hoàn thống nhất. Mọi vấn đề của địa phương đều liên quan chặt chẽ với nhau.