CHƯƠNG 1 CHẤT LƯỢNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thương mại 1. Cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thương mại 1. Khái quát về Ngân hàng thương mại Luật Ngân hàng Pháp năm 1994 định nghĩa: “Ngân hàng được coi là những xí nghiệp hoặc cơ sở nào hành nghề thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính”.
Theo luật nước Mỹ định nghĩa: “Bất kỳ một tổ chức nào cung cấp tài khoản tiền gửi cho khách hàng rút tiền theo yêu cầu và cho vay đối với các tổ chức kinh doanh hoặc cho vay thương mại được xem là một ngân hàng”. Ở Việt Nam, theo Luật tổ chức tín dụng năm 2010 Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Từ định nghĩa trên có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán và nhiều dịch vụ xã hội khác. Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng cách tiếp cận thận trọng nhất là có thể xem xét Ngân hàng trên phương diện những loại hình dịch vụ mà chúng cung cấp: “Ngân hàng là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế”.
5 Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại: - Hoạt động huy động vốn Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, muốn hoạt động sản xuất kinh doanh được thì phải có vốn. Riêng đối với NHTM, vốn lại càng là nhân tố quan trọng không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Các NHTM thực hiện kinh doanh loại “hàng hóa đặc biệt” - tiền tệ trên thị trường tiền tệ (thị trường vốn ngắn hạn) và thị trường chứng khoán (thị trường vốn dài hạn). Vì vậy, ngoài vốn ban đầu khi thành lập theo quy định của pháp luật, các ngân hàng phải thường xuyên tìm mọi biện pháp tăng trưởng vốn trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Nguồn vốn của NHTM bao gồm những loại chủ yếu sau đây: + Vốn chủ sở hữu + Vốn huy động từ nguồn tiền gửi + Vốn huy động từ nguồn vốn đi vay - Hoạt động sử dụng vốn. + Hoạt động ngân quỹ + Hoạt động tín dụng Đây là nghiệp vụ cơ bản hàng đầu của các NHTM, là nghiệp vụ trong đó: Ngân hàng thỏa thuận với khách hàng để khách hàng sử dụng một khoản tiền nhất định vào mục đích và thời gian thỏa thuận nhất định với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. + Hoạt động đầu tư - Hoạt động cung cấp dịch vụ tài chính Đây là hoạt động của ngân hàng thực hiện các dịch vụ cho khách hàng thông qua đó nhận được các khoản thu dưới hình thức hoa hồng. Nền kinh tế càng phát triển thì dịch vụ này càng mở rộng, bao gồm: + Các hoạt động chuyển tiền cho khách hàng, thanh toán hộ khách hàng về các khoản tiền mua bán dịch vụ thông qua việc thu hộ, chi hộ khách hàng bằng hình thức Séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, thư tín dụng.
+ Ngân hàng đóng vai trò làm trung gian tài chính trong việc mua bán hộ khách hàng. + Ngân hàng làm đại lý phát hành và bán chứng khoán cho công ty. Cho vay tiêu dùng của NHTM * Khái niệm về cho vay Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nghiệp vụ tín dụng là nghiệp vụ sinh lời chủ yếu. Trong nghiệp vụ tín dụng thì cho vay là hoạt động sinh lợi cao nhất.
Có rất nhiều quan điểm khác nhau về định nghĩa cho vay. Vì vậy, tuỳ theo góc độ nghiên cứu mà có thể xác định nội dung của nó. - Khái niệm theo quan điểm của K.Marx thì “Cho vay là quá trình chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu đến người sử dụng sau một khoảng thời gian nhất định thu hồi lại một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu”. - Khái niệm theo quy chế cho vay thì “Cho vay là một hình thức theo đó ngân hàng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền trong một thời gian nhất định theo thoả thuận dựa trên nguyên tắc hoàn trả và có lãi”.
- Như vậy, thật khó có thể đưa ra một định nghĩa rõ ràng về cho vay nhưng trong phạm vi nghiên cứu cho vay là một chức năng cơ bản của ngân hàng thì “Cho vay là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thoả thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay đến hạn thanh toán”. * Khái niệm về cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng được hiểu là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình và xe cộ. Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và du lịch.
cũng có thể được tài trợ bởi cho vay tiêu dùng. * Đối tượng của cho vay tiêu dùng: Đối tượng của cho vay tiêu dùng rất nhiều dạng, nhiều trường hợp nhưng có thể khái quát thông qua các trường hợp phổ biến sau đây: + Các đối tượng có thu nhập thấp: có nhu cầu tín dụng không cao, việc vay vốn nhằm tạo ra cân đối giữa thu nhập và chi tiêu. 7 + Các đối tượng có thu nhập trung bình: nhu cầu tín dụng có xu hướng tăng mạnh, đối tượng này muốn vay tiêu dùng hơn là dùng chính số tiền tích luỹ, dự phòng của mình để chi tiêu. + Các đối tượng có thu nhập cao: vay tiêu dùng nhằm tăng khả năng thanh toán và coi nó như một khoản linh hoạt để chi tiêu khi mà tiền vốn tích luỹ của mình chưa cao hay lợi nhuận do đầu tư mang lại chưa thu được.
Trường hợp này tương đối phổ biến và phát triển. Các đối tượng này thường đại diện cho các cán bộ công nhân viên thuộc khu vực Nhà nước, liên danh, tiểu thương và các cán bộ Ngân hàng. * Đặc điểm của cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng nằm trong danh mục các khoản cho vay của ngân hàng nên nhìn chung nó mang đầy đủ các đặc điểm của hoạt động cho vay nói chung. Tuy nhiên, bên cạnh những đặc điểm chung đó, cho vay tiêu dùng còn có những đặc điểm riêng: + Nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế Khác với các khoản vay thương mại, nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng phát sinh theo chu kì kinh doanh lặp đi lặp lại, trong cho vay tiêu dùng, người vay thường ít khi vay nhiều lần.
Trong giai đoạn nền kinh tế tăng trưởng mạnh, tâm lý người tiêu dùng cũng được chuyển biến theo hướng tích cực, họ cảm thấy lạc quan hơn về tương lai, nhu cầu tiêu dùng vì thế cũng tăng lên, người dân tìm đến ngân hàng nhiều hơn. Ngược lại, khi nền kinh tế rơi vào trạng thái suy thoái, các ngân hàng ngày càng trở nên khắt khe với các khoản cho vay còn người tiêu dùng thì chi tiêu dè dặt hơn do đời sống có phần suy giảm, khả năng mua sắm vì thế cũng giảm sút. + Quy mô các khoản vay nhỏ song số lượng món vay lớn Quy mô của các món vay tiêu dùng thường nhỏ là do khi khách hàng có nhu cầu mua sắm tiêu dùng, họ thường có xu hướng tiết kiệm từ trước và chỉ tìm đến ngân hàng để bù đắp phần thiếu hụt tạm thời. Chính vì vậy, so với các khoản vay kinh doanh, các khoản vay tiêu dùng có quy mô nhỏ hơn rất nhiều.
Cùng với xu thế phát triển của nền kinh tế xã hội, thu nhập của người dân cũng tăng lên. Do đó, nhu cầu hưởng thụ của họ vì thế cũng tăng theo. Tuy nhiên, tại một thời điểm 8 đang cần. Lúc này họ sẽ tìm đến ngân hàng để vay tiền nhằm có thể thỏa mãn nhu cầu hiện tại do vậy số lượng những người này thường là tương đối đông.
+ Chi phí của cho vay tiêu dùng là khá cao Cho vay tiêu dùng là một trong những khoản mục cho vay có chi phí cao nhất trong danh mục cho vay của ngân hàng. Xuất phát từ thực tế là các khoản vay tiêu dùng có quy mô nhỏ, số lượng nhiều nên chi phí cho khoản vay như lập hồ sơ, thẩm định. là lớn và tất cả các quy trình này là không thể rút ngắn. Mặt khác, khách hàng đến vay vì mục đích tiêu dùng thường là cá nhân, thời gian vay không dài nên công tác thu thập thông tin là khó khăn, không rõ ràng, khó đảm bảo tính chính xác.
Vì vậy, việc ra quyết định cho vay cũng như thanh tra, kiểm tra, giám sát và thu nợ gây tốn kém nhiều chi phí của ngân hàng. Ngoài ra, một nguyên nhân khác khiến cho chi phí của các khoản vay này cao là cho vay tiêu dùng chưa được đông đảo người dân biết đến, gần đây mới được các ngân hàng chú trọng nhiều hơn. Do đó, ngân hàng phải tiến hành các chương trình quảng cáo giới thiệu sản phẩm dịch vụ cũng như hình ảnh của ngân hàng. Các hoạt động này cũng góp phần làm cho chi phí của các khoản cho vay tiêu dùng tăng thêm.
+ Các khoản trong cho vay tiêu dùng có độ rủi ro cao Một khoản vay chỉ có thể được chấp nhận khi khách hàng được đánh giá là có tư cách tốt, mục đích vay đúng đắn, phương án vay khả thi và phù hợp với chính sách cho vay của ngân hàng. Tuy vậy, tư cách của khách hàng vay là định tính, khó có thể được đánh giá một cách chính xác, mà chỉ có thể được xác minh và dự đoán trên cơ sở các thông tin thu thập được về khách hàng.