CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NHTM 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về chất lượng cho vay KHCN của NHTM 1. Khái niệm và đặc điểm cho vay KHCN 1. Khái niệm Căn cứ Khoản 16, Điều 4, Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Trên thực tế, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về cho vay KHCN. Nhưng nhìn chung, cho vay khối KHCN (chủ yếu là cho vay tiêu dùng) có thể hiểu là khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình. Đây là một nguồn tài chính quan trọng giúp những người này trang trải nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ… Bên cạnh đó, những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế và dịch vụ… cũng có thể được tài trợ bởi vay khối KHCN. Đặc điểm cho vay KHCN Ngoài những đặc trưng chung của tín dụng ngân hàng là quan hệ vay mượn dựa trên cơ sở niềm tin, là quan hệ vay mượn có thời hạn và có hoàn trả, tiền vay được cấp dựa trên cơ sở hoàn trả vô điều kiện, cho vay khối KHCN có những đặc điểm riêng như sau: Khách hàng vay: là các cá nhân và hộ gia đình.
Mục đích vay: Đáp ứng nhu cầu cá nhân. Các nhu cầu đó có thể liệt kê như: mua nhà, xây dựng nhà cửa, mua sắm vật dụng gia đình, chữa bệnh, đi học… Quy mô khoản vay: Ngoại trừ khoản vay bất động sản, hầu hết các khoản vay khối KHCN đều có giá trị nhỏ. Tuy nhiên, đối tượng của tín dụng khối KHCN là mọi tầng lớp dân cư trong xã hội nên số lượng các khoản vay lại lớn. Khi khách hàng định Luan van 6 mua bất cứ vật dụng gì, họ đều đã có một khoản tích lũy từ trước bởi vì ngân hàng không bao giờ cho vay 100% nhu cầu vốn.
Vì thế, nhu cầu vốn của người tiêu dùng thường không quá lớn đối với ngân hàng ngay cả khi vay để mua nhà, xây nhà… Nhu cầu vay của khách hàng thường phụ thuộc vào chu kì kinh tế: Đối với người tiêu dùng, nhờ vay khối KHCN họ được hưởng các tiện ích trước khi tích lũy đủ tiền. Thông thường, khi nền kinh tế tăng trưởng mạnh, thu nhập của người dân cũng tăng lên, họ cảm thấy lạc quan về tương lai, do đó họ có nhu cầu mua sắm nhiều hơn, vì vậy nhu cầu về vay khối KHCN có xu hướng tăng mạnh. Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái, sản xuất giảm, do đó để kích thích tiêu dùng, Chính phủ và Ngân hàng thương mại sẽ đẩy mạnh cho vay tiêu dùng nhiều hơn. Cho vay khối KHCN là khoản mục có rủi ro cao nhất do các nguyên nhân sau: Nguồn trả nợ chủ yếu từ thu nhập của người đi vay, mà tình hình tài chính của các cá nhân và hộ gia đình có thể thay đổi nhanh chóng tùy theo tình trạng công việc hay sức khỏe của họ nên họ không dễ dàng vượt qua khó khăn về tài chính so với một hãng kinh doanh.
Việc thẩm định và quyết định cho vay đối với các khoản vay tiêu dùng thường gặp khó khăn do vấn đề thông tin không đầy đủ. Các thông tin cá nhân đưa ra thường không rõ ràng và minh bạch như các báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Trong khi các doanh nghiệp có báo cáo kiểm toán thì các cá nhân lại dễ dàng giữ kín thông tin về triển vọng công việc cũng như sức khỏe của mình. Vai trò của cho vay KHCN Đối với nền kinh tế: Cho vay khối KHCN có vai trò rất lớn đối với nền kinh tế và cả xã hội nói chung.
Cho vay khối KHCN là tác nhân hỗ trợ tích cực nhằm thúc đẩy tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình, giúp kích cầu cho nền kinh tế, qua đó thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng, phát triển xã hội. - Cho vay khối KHCN (chủ yếu là cho vay tiêu dùng), là đòn bẩy quan trọng trong kích thích nền sản xuất phát triển, tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Chính cho vay khối KHCN của ngân hàng làm cho nhu cầu tiêu dùng có khả năng Luan van 7 thanh toán tăng lên, việc tiêu dùng sẽ kịp thời hơn, quá trình tiêu thụ hàng hóa được nhanh chóng và thuận tiện hơn, nhà sản xuất có đủ cơ sở và vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh đáp ứng nhu cầu xã hội, thúc đẩy nền kinh tế phát triển. - Cho vay khối KHCN là kênh dẫn vốn gián tiếp đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc dịch chuyển một khối lượng các nguồn tài chính đáp ứng nhu cầu về vốn cho nền kinh tế.
Cho vay khối KHCN tạo cơ hội giảm chi phí trao đổi, mở rộng thị trường hàng hóa - dịch vụ và phân công hiệu quả các nguồn lực cho phát triển, tăng sản lượng, việc làm và thu nhập cho người lao động. - Cho vay khối KHCN góp phần nâng cao đời sống dân cư, hỗ trợ họ trong việc mua sắm nhà cửa, xe cộ, các đồ dùng khác, các dịch vụ về giao dịch và y tế… Từ đó giúp nhân dân thỏa mãn nhu cầu về cả vật chất lẫn tinh thần, giảm sự tách biệt giữa người giàu và người nghèo. Đối với các NHTM: - Giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó làm tăng khả năng huy động các loại tiền gửi hay các sản phẩm đi kèm khác của ngân hàng. - Tạo điều kiện cho ngân hàng đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, từ đó tăng lợi nhuận và phân tán rủi ro cho ngân hàng.
- Cho vay khối KHCN còn giúp cho nhân viên ngân hàng hoàn thiện kiến thức nghiệp vụ của mình, từ đó phục vụ khách hàng tốt hơn, tăng uy tín hình ảnh cho ngân hàng. Đối với người tiêu dùng: Xã hội càng phát triển thì càng phát sinh nhiều nhu cầu tiêu dùng. Tuy nhiên, không phải nhu cầu nào cũng được đáp ứng bởi khả năng tự tài trợ làm xuất hiện mâu thuẫn giữa nhu cầu tiêu dùng và khả năng tích lũy. Vì vậy, cho vay khối KHCN đã ra đời góp phần cải thiện, nâng cao đời sống nhân dân.
Cho vay khối KHCN giúp đáp ứng kịp thời các nhu cầu chi tiêu như mua sắm sửa chữa nhà cửa, tiêu dùng sinh hoạt, ô tô, xe máy… nhất là những nhu cầu mang tính cấp bách như y tế, giáo dục… Nhờ đó, người tiêu dùng được hưởng những tiện ích của hàng hóa dịch vụ trước khi họ tích lũy đủ tiền. Chất lượng cho vay KHCN của NHTM 1. Khái niệm chất lượng cho vay KHCN Chất lượng cho vay KHCN là sự đáp ứng các yêu cầu hợp lý của khách hàng cá nhân có lựa chọn, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội và đảm bảo sự tồn tại và phát triển của ngân hàng. Nói cách khác, chất lượng cho vay là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh mức độ thích nghi của ngân hàng đối với sự phát triển của môi trường bên ngoài, thể hiện sức mạnh cạnh tranh của ngân hàng trong quá trình cạnh tranh để tồn tại.
Nói cụ thể hơn, chất lượng cho vay chính là chất lượng các món vay, được đánh giá là có chất lượng tốt khi vốn vay được khách hàng sử dụng có mục đích, phục vụ cho sản xuất kinh doanh có hiệu quả, đảm bảo trả nợ ngân hàng đúng hạn, bù đắp được chi phí và có lợi nhuận, có nghĩa là ngân hàng vừa tạo ra hiệu quả kinh tế, vừa đem lại hiệu quả xã hội. Dựa vào lợi ích các bên tham gia trong quan hệ tín dụng, có thể xem xét khái niệm chất lượng cho vay khách hàng cá nhân trên ba khía cạnh: - Đối với khách hàng: Cho vay phải phù hợp với mục đích sử dụng của khách hàng với lãi suất, kỳ hạn nợ hợp lý. Thủ tục giản đơn thu hút được khách hàng nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc tín dụng. - Đối với sự phát triển kinh tế xã hội: Cho vay phục vụ sản xuất và lưu thông hàng hóa, góp phần giải quyết việc làm, thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất.
- Đối với NHTM: Phạm vi, mức độ, giới hạn cho vay phải phù hợp với thực lực của bản thân ngân hàng, đảm bảo được nguyên tắc hoàn trả đúng hạn và có lãi của tín dụng, hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro trong quá trình hoạt động, mang lại lợi nhuận và đảm bảo thanh khoản cho ngân hàng. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng cho vay KHCN 1. Các chỉ tiêu định tính Sự phong phú của các hình thức tín dụng: Ngân hàng có các hình thức tín dụng đa dạng, phong phú sẽ giúp cho khách hàng có nhiều sự lựa chọn hơn, qua đó các khách hàng sẽ có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận với nguồn vốn tín dụng của NHTM nhằm thỏa mãn nhu cầu khách hàng. Luan van 9 Khả năng đáp ứng các yêu cầu của khách hàng (sự hài lòng của khách hàng): Nói cách khác, đối với bên đi vay thì điều này trước hết biểu hiện ở chỗ thủ tục đơn giản, thuận tiện, cung cấp vốn đầy đủ, nhanh chóng, kịp thời.
Tuy nhiên, vẫn phải bảo đảm những nguyên tắc an toàn cần thiết và theo những quy trình nhất định. Qua đó, bên đi vay sẽ tiết kiệm được các chi phí giao dịch, tiết kiệm thời gian và nhất là sẽ không bỏ lỡ những cơ hội sản xuất kinh doanh tốt. Thương hiệu, uy tín, hình ảnh của ngân hàng: Đây là chỉ tiêu định tính quan trọng nhất. Một ngân hàng có uy tín sẽ có khả năng thu hút nhiều khách hàng.
Đồng thời, nếu một ngân hàng có số lượng khách hàng đông đảo và là những khách hàng có uy tín thì đó là một dấu hiệu cho thấy hiệu quả cho vay của ngân hàng là khả quan. Ngoài ra, ngân hàng phải thực sự trở thành bạn của khách hàng, sẵn sàng giúp đỡ, chia sẻ khó khăn với khách hàng. Ngân hàng cũng có thể là người cung cấp các thông tin bổ ích về thị trường, về tiến bộ khoa học công nghệ cho khách hàng. Chất lượng cho vay tỷ lệ thuận với hiệu quả và độ tin cậy trong hoạt động cho vay.
Các chỉ tiêu định lượng Tăng trưởng dư nợ Là chỉ tiêu phản ánh sự tăng trưởng tín dụng về quy mô.