CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 7 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm lý luận Lý luận là một phạm trù khoa học phản ánh hiện thực khách quan, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của trí tuệ loài người trên mọi lĩnh vực tự nhiên và xã hội. Theo Từ điển Triết học: “Lý luận là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên và xã hội tích lũy được trong quá trình lịch sử”; là “Hệ thống tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri thức”[13,tr.
Lý luận là sự tổng hợp về những tri thức tự nhiên và xã hội được tích lũy trong quá trình lịch sử nhân loại. Hồ Chí Minh cho rằng: “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử”[14,tr. Lý luận xuất phát từ thực tiễn và có vai trò định hướng, soi đường cho hoạt động thực tiễn có hiệu quả hơn. Theo Từ điển tiếng Việt: “Lý luận là tổng kết có hệ thống những kinh nghiệm của loài người phát sinh từ thực tiễn để chi phối và cải tạo thực tiễn”[12,tr.
Như vậy, lý luận được hiểu là hệ thống tri thức được khái quát từ thực tiễn khách quan trong tự nhiên, xã hội và tư duy của con người, được biểu đạt đưới dạng các khái niệm, phạm trù, quy luật, tư tưởng, quan điểm,.nhằm giúp con người chi phối và cải tạo thực tiễn. Khái niệm chính trị Theo tiếng Hy Lạp, Chính trị (politica) là công việc của nhà nước, công việc của xã hội liên quan tới vấn đề nhà nước. Theo Từ điển tiếng Việt: “Chính trị là những vấn đề về tổ chức và điều khiển bộ máy nhà nước trong nội bộ một nước và quan hệ về mặt nhà nước giữa các nước với nhau”[12,tr. Theo Từ điển Triết học: “Chính trị là sự tham gia vào các công việc của nhà nước, việc quy định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước ” [13,tr.
Theo quan điểm của C.Ăngghen: “Chính trị là vấn đề giai cấp, quan hệ giai cấp, đấu tranh giai cấp và đỉnh cao của cuộc đấu tranh này là đấu tranh giành quyền lực cho một giai cấp nhất định. Bước ngoặt của đấu tranh chính trị là sự bùng nổ cách mạng xã hội, giành lấy chính quyền nhà nước, lật đổ chế độ 8 cũ và thiết lập chế độ mới. Chính trị là vấn đề quyền lực, biểu hiện trực tiếp là quyền lực nhà nướcvà tính hiện thực của quyền lực lại là lợi ích, mà trước hết là lợi ích kinh tế” [17,tr. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin: Chính trị là một hiện tượng lịch sử xuất hiện và tồn tại khi xã hội phân chia giai cấp và hình thành nhà nước.
Chính trị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội. Nó cũng là lĩnh vực hoạt động phức tạp luôn thu hút các nhà tư tưởng suy nghĩ, khám phá, cố gắng làm sáng tỏ bản chất đầy bí ẩn của chính trị. Trên thực tế đã có những quan điểm khác nhau về chính trị.Lênin cũng đã khẳng định “chính trị với nghĩa là công việc nhà nước, là việc vạch hướng đi cho Nhà nước, là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung của Nhà nước”[20,tr. Hơn nữa chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp trong dành, giữ, thực thi quyền lực Nhà nước và suy cho cùng là vấn đề lợi ích kinh tế.Lênin nêu ra một nguyên tắc cơ bản trong chính trị mà những người cộng sản phải quán triệt và đó cũng chính là bản chất của chính trị là “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” [15,tr.349],có nghĩa là chính trị phải mang trong mình quy định kinh tế khách quan, phải phản ánh nó trong cấu trúc, trong phương thức hoạt động của các thành tố cấu thành nên hệ thống chính trị, trong các quyết sách chính.
Các tổ chức chính trị, các hình thức nhà nước muốn tồn tại và phát triển phải dựa trên một cơ sở kinh tế của xã hội. Có thể nói, kinh tế là gốc, là cơ sở của chính trị. Chế độ chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng và phải thích ứng với cơ sở kinh tế. Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thì sẽ giữ địa vị thống trị xã hội về chính trị.
Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế, tuy nhiên nó có tính độc lập và tác động trở lại mạnh mẽ đến kinh tế. Nó định hướng cho sự phát triển, lựa chọn các mô hình và điều tiết sự phát triển của kinh tế. Chính trị thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của kinh tế, thâm nhập và chi phối mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Ưu tiên cho chính trị là ưu tiên cho việc giành lấy quyền lực chính trị và cho xây dựng các quyết sách chính trị đúng.
Kinh tế phát triển phải thông qua chính trị, thông qua hệ thống đường lối, chính sách pháp luật, quyền lực Nhà nước và giai cấp nào muốn lãnh đạo kinh tế phát triển, đạt mục tiêu, lợi ích đề ra thì không được 9 sai lầm về chính trị. Chính trị phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị, đồng thời luôn tìm cách dẫn dắt xã hội theo tư tưởng chính trị của giai cấp cầm quyền. Chính trị mang trong nó yếu tố năng động đặc biệt và không có một công thức, cách thức chung duy nhất nào. Chính trị không phải là con đường thẳng, thuận lợi dễ đi.lênin cho rằng: “Chính trị giống đại số hơn là số học, càng giống toán học cao cấp hơn là toán học sơ cấp”, “Chính trị là vận mệnh thực tế của hàng triệu con người” [21,tr.
Chính trị là một lĩnh vực họat động đặc biệt của con người, nó có quan hệ chặt chẽ với họat động thực tiễn của con người, biểu hiện lợi ích kinh tế nhất định của các tầng lớp dân cư trong xã hội, gắn liền với vận mệnh của nhân dân. Chính trị được đưa vào thực tiễn cuộc sống nhờ hệ thống thiết chế chính trị, Đảng phái chính trị, nhà nước và tổ chức chính trị -xã hội. Như vậy, chính trị là sản phẩm của con người làm ra nhằm điều chỉnh những luật lệ chung mà những luật lệ này tác động trực tiếp lên cuộc sống của những người góp phần làm ra, gìn giữ và điều chỉnh những luật lệ chung đó. Với cách hiểu như thế này, chính trị giữ vai trò hết sức quan trọng đối với từng con người cũng như toàn xã hội.
Trong bất kỳ một xã hội nào cũng cần những luật lệ chung để hoạt động nhịp nhàng, tránh tình trạng vô tình hay cố ý xâm phạm quyền lợi, lợi ích, tài sản, sức khỏe hay thậm chí tính mạng của người khác hay của cộng đồng. Khái niệm lý luận chính trị Lý luận chính trị là bộ phận quan trọng trong kho tàng lý luận của nhân loại giới hạn trong lĩnh vực chính trị, phản ánh mối quan hệ của các giai cấp trong việc giành và giữ chính quyền. Nói cách khác, lý luận chính trị là hệ thống tri thức về lĩnh vực chính trị thể hiện thái độ và lợi ích giai cấp đối với quyền lực nhà nước trong xã hội có giai cấp, là kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học và thực tiễn chính trị của nhiều người, qua nhiều thế hệ. Về nguồn gốc, lý luận chính trị là sản phẩm của hoạt động nghiên cứu về lý luận và thực tiễn chính trị của giai cấp trong việc đấu tranh giành, giữ và xây dựng chính quyền nhà nước.
10 Về bản chất, lý luận chính trị phản ánh tính quy luật của các quan hệ kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giai cấp đối với quyền lực nhà nước. Về mục đích, lý luận chính trị nhằm trang bị thế giới quan và thúc đẩy hành vi thực hiện mục tiêu, lý tưởng chính trị của giai cấp. Lý luận chính trị của giai cấp vô sản là sự khái quát tri thức nhân loại và tổng kết kinh nghiệm của phong trào công nhân thế giới làm công cụ đắc lực cho việc giành và giữ chính quyền của giai cấp công nhân ở mỗi quốc gia, dân tộc.lênin, lý luận có vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp cách mạng: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng” và “chỉ Đảng nào được một lý luận tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong”[20,tr. Hồ Chí Minh cũng cho rằng: “Đảng không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”[20,tr.
Lý luận chính trị ở Việt Nam hiện nay là hệ thống những nguyên lý của chủ ngĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cùng những tinh hoa tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân loại. Nó phản ánh tính quy luật của các quan hệ kinh tế - chính trị - xã hội, thể hiện lợi ích và thái độ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là công cụ quan trọng cho việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Từ sự phân tích nêu trên về khái niệm lý luận và khái niệm chính trị, có thể khái quát chung về khái niệm lý luận chính trị như sau: Lý luận chính trị là lý luận trong lĩnh vực chính trị. Lý luận chính trị ra đời khi xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp để đại diện cho lợi ích của một Đảng, một giai cấp nhất định trong xã hội.
Lý luận chính trị là hệ thống các quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của một Đảng, một giai cấp để dành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước. Khái niệm trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện Quỳnh Nhai: Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện Quỳnh Nhai là đơn vị sự nghiệp trực thuộc huyện ủy, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của ban thường vụ huyện ủy Quỳnh Nhai, có tài khoản và con dấu riêng theo quy định.