Khóa luận: Nghiên cứu mối tương quan giữa các yếu tố môi trường và hệ thực vật rừng VQG Hoàng Liên

Khám phá mối tương quan giữa yếu tố môi trường và hệ thực vật rừng VQG Hoàng Liên. Khóa luận cung cấp số liệu, phân tích đa dạng sinh học tại Sa Pa.

• Người hướng dẫn: Tiến Sỹ Hoàng Văn Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Tài nguyên - Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu mối tương quan giữa các yếu tố môi trường với hệ thực vật rừng tại VQG Hoàng Liên Sơn – Huyện Sa Pa – Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: đề tài

Tóm tắt

I. Vị Trí Địa Lý và Điều Kiện Khí Hậu của VQG Hoàng Liên

VQG Hoàng Liên tỉnh Lào Cai được thành lập tháng 7 năm 2002, nằm trên dãy núi Hoàng Liên - phần kéo dài của cao nguyên Vân Quí từ Trung Quốc, phía đông của dãy Himalaya. Vườn quốc gia này có tổng diện tích vùng lõi 29.845 ha và vùng đệm 38.724 ha, phân bố trên địa bàn 6 xã thuộc hai huyện Sa Pa và Than Uyên. Đỉnh Fansipan cao 3.143m so với mặt nước biển, là đỉnh núi cao nhất Việt Nam. Môi trường sinh thái tại đây được đặc trưng bởi khí hậu ôn đới và á nhiệt đới núi cao, với thảm thực vật rừng kín thường xanh. Điều kiện khí hậu độc đáo này tạo nên một hệ sinh thái phong phú, là trung tâm đa dạng sinh học bậc nhất của đất nước.

1.1. Địa Hình Núi Cao và Độ Cao Điểm Fansipan

Dãy núi Hoàng Liên là một trong những dãy núi quan trọng của Đông Nam Á. VQG Hoàng Liên nằm ở phía Đông của dãy này, có nhiều đỉnh cao trên 1000m. Fansipan là đỉnh cao nhất Việt Nam, được gọi là 'nóc nhà của các nước Đông Dương'. Địa hình núi cao này tạo ra những điều kiện môi trường độc đáo cho sự phát triển của flơra và fauna.

1.2. Khí Hậu Ôn Đới và Á Nhiệt Đới Núi Cao

Sa Pa có khí hậu mang sắc thái ôn đới và cận nhiệt đới, không khí mát mẻ quanh năm. Nhiệt độ trung bình năm là 15°C. Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.200mm, tập trung từ tháng 5 đến tháng 8. Khí hậu độc đáo này tạo môi trường lý tưởng cho sự tồn tại của hàng nghìn loài thực vật quý hiếm.

II. Hệ Thực Vật Rừng VQG Hoàng Liên

VQG Hoàng Liên là kho tàng quỹ gen thực vật quý hiếm, chiếm 50% số loài thực vật quý hiếm của Việt Nam. Tại đây có khoảng hơn 2.000 loài thực vật với các loại cây gỗ điển hình như tống quán sủ, bồ đề, đỗ quyên, pơ-mu, mận rừng. Trong số này, có khoảng 66 loài ghi trong sách đỏ Việt Nam như bách xanh, thiết sam, thông tre, thông đỏ, đinh tùng. Đặc biệt quan trọng là 32 loài quý hiếm bao gồm Vân Sam Hoàng Liên (Sam lạnh) phân bố trong vùng lõi VQG - những nguyên liệu chính để chiết xuất các loại thuốc quý hiếm. Ngoài ra, vườn còn sở hữu hàng trăm loài thảo dược quý báu và loài nấm cổ linh chi, nứa Sa Pa phân bố chủ yếu ở vùng rừng núi cao Trung Quốc và Việt Nam.

2.1. Cây Gỗ Quý Hiếm và Loài Nguy Cấp

Các loài cây gỗ điển hình tại VQG bao gồm tống quán sủ, bồ đề, đỗ quyên, pơ-mu, mận rừng. 66 loài đã được ghi trong sách đỏ Việt Nam như bách xanh, thiết sam, thông tre, thông đỏ, đinh tùng, dẻ tùng. Những loài này có giá trị khoa học cao và cần được bảo vệ nghiêm ngặt để duy trì đa dạng sinh học.

2.2. Thảo Dược và Quỹ Gen Thực Vật

VQG Hoàng Liên chứa hàng trăm loài thảo dược quý báu như quy, thục, đỗ trọng, hoàng liên chân chim, đỗ quyên, kim giao. Vườn là kho tàng quỹ gen quý hiếm chiếm 50% số loài thực vật quý của Việt Nam. Ba loài cây quý (bách xanh, thông đỏ, Vân Sam Hoàng Liên) là nguyên liệu chính để sản xuất thuốc chữa bệnh.

III. Hệ Động Vật Rừng và Đa Dạng Sinh Học

Bên cạnh hệ thực vật phong phú, hệ động vật rừng của VQG Hoàng Liên cũng rất đa dạng và quý hiếm. Vườn quốc gia này sở hữu 66 loài thú, phổ biến như vượn đen tuyền, hồng hoàng, cheo cheo, voọc bạc má, trong đó 16 loài nằm trong sách đỏ Việt Nam. Ngoài ra, vườn còn có 347 loài chim như đại bàng đốm to, trĩ mào đỏ, chim hét mỏ vàng. Hệ động vật lưỡng cư gồm 41 loài, và 61 loài bò sát, trong đó có loài ếch gai rất hiếm ở Việt Nam vừa mới được phát hiện. Sự tồn tại của các loài động vật này phụ thuộc trực tiếp vào mối quan hệ phức tạp giữa môi trường sinh thái và thảm thực vật rừng. VQG Hoàng Liên được đánh giá là một trong những trung tâm đa dạng sinh học bậc nhất nước ta.

3.1. Loài Thú và Chim Quý Hiếm

VQG có 66 loài thú bao gồm vượn đen tuyền, hồng hoàng, cheo cheo, voọc bạc má, trong đó 16 loài nằm trong sách đỏ. Hệ thống có 347 loài chim như đại bàng đốm to, trĩ mào đỏ, chim hét mỏ vàng. Những loài này phụ thuộc vào mối quan hệ phức tạp với môi trường rừng để sinh tồn.

3.2. Lưỡng Cư Bò Sát và Quỹ Gen Động Vật

Vườn bảo tồn 41 loài lưỡng cư và 61 loài bò sát quý hiếm. Loài ếch gai vừa được phát hiện là một ví dụ về đa dạng sinh học độc đáo. Những loài động vật này là chỉ thị quan trọng về chất lượng môi trường sinh thái và sức khỏe của hệ rừng.

IV. Bảo Tồn Môi Trường và Phát Triển Bền Vững

Mối quan hệ giữa môi trường và thực vật rừng VQG Hoàng Liên là rất quan trọng đối với chiến lược phát triển bền vững toàn cầu. Việc bảo tồn và phát triển đa dạng sinh vật của khu vực này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Báo cáo đánh giá tác động của biến đổi khí hậu ở khu vực miền núi phía Bắc cho thấy sự thay đổi môi trường sinh thái, đặc biệt là sự dịch chuyển lên cao dần của vùng khí hậu đang ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng. VQG Hoàng Liên không chỉ là điểm du lịch sinh thái hấp dẫn mà còn là khu bảo tồn thiên nhiên quan trọng của Việt Nam, nơi lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của các dân tộc Mông, Dao, Giáy, Tày sống trong vùng lõi và vùng đệm.

4.1. Tác Động của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu tác động trực tiếp đến môi trường sinh thái VQG Hoàng Liên. Sự dịch chuyển lên cao của các vùng khí hậu đang thay đổi phân bố của thực vật rừng và loài động vật. Báo cáo từ Trung tâm Khoa học Công nghệ Khí tượng Thủy văn cảnh báo về những thay đổi môi trường đáng kể trong tương lai gần.

4.2. Chiến Lược Phát Triển Bền Vững và Du Lịch Sinh Thái

Bảo tồn đa dạng sinh vật tại VQG Hoàng Liên góp phần thúc đẩy chiến lược phát triển bền vững toàn cầu. VQG vừa là điểm du lịch sinh thái hấp dẫn, vừa là khu bảo tồn thiên nhiên quan trọng. Lưu giữ văn hóa các dân tộc Mông, Dao, Giáy, Tày giúp bảo vệ môi trường sinh thái một cách toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, 42 điều, 2 bản phụ lục. Việt Nam đã ký công ước đa dạng sinh học vào tháng 10/1994 và đã trở thành thành viên thứ 99 của công ước này. Tất cả nội dung của công ước đưa ra 3 mục tiêu chính: + Bảo vệ đa dạng sinh học + Sử dụng bền vững đa dạng sinh học + Phân phối lợi nhuận của các sản phẩm mới lấy từ các loài hoang dại và các loài thuần dưỡng. Cở sở pháp lý: 1.

Luật bảo vệ môi trường 29/11/2005 2. Nghị định 80/2003/NĐ – CP ngày 09/08/2006 của chính phủ về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật bảo vệ môi trường. Nghị định 81/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của chính phủ về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Luật bảo vệ và phát triển rừng (có hiệu lực từ 1-4-2005).

Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Nghị định 48/2002/NĐ-CP ngày 22/4/2002 sửa đổi bổ sung dang mục thực vật, động vật hoang dã quý hiếm. Nghị định 18/HĐBT ngày 17/01/1992 của hội đồng bộ trưởng quy định danh mục thực vật rừng, động vật rừng quí, hiếm và chế độ quản lý, bảo vệ. Nghiên cứu đa dạng sinh học trên thế giới: Cuộc khủng hoảng các loài động, thực vật hoang dã còn tồi tệ hơn cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu hiện nay.

Ðó là cảnh báo của Phó Giám đốc chương trình về các loài vật của Nhóm bảo tồn đa dạng sinh học thuộc Liên đoàn quốc tế bảo tồn thiên nhiên (IUCN) G.Cri-xtốp-phơ Vi khi ông ví von đây là thời điểm để thừa nhận rằng thiên nhiên là "công ty" lớn nhất thế giới đang đem lại lợi nhuận 100% cho con người. Vậy mà thiên nhiên đang bị tàn phá nặng nề, để lại những hậu quả nghiêm trọng cho môi trường. Ông kêu gọi các chính phủ nỗ lực, nếu không nói là nhiều hơn nữa, trong việc cứu lấy thiên nhiên như họ đã làm đối với các lĩnh vực kinh tế và tài chính. Các loài thực vật và động vật tạo nên sự kỳ diệu trong thế giới hoang dã đều có vai trò cụ thể, đóng góp thiết yếu cho cuộc sống con người như cung cấp lương thực, thuốc men, ô-xy, nước và cân bằng hệ sinh thái.

Khí hậu thay đổi dẫn tới môi trường sống thay đổi và các loài động, thực vật cũng phải thay đổi chu kỳ sinh trưởng và các đặc điểm cơ thể hoặc thay đổi đường di cư để thích nghi với môi trường mới, làm mất đi sự đa dạng sinh học. Theo một nghiên cứu mới đây về đa dạng sinh học quốc tế, các nhà khoa học cảnh báo, hơn một phần ba loài động vật trên thế giới có nguy cơ tuyệt chủng.677 loài nằm trong danh sách Ðỏ, một đánh giá có thẩm quyền nhất của các nước về các loài vật trên Trái đất có nguy cơ tuyệt chủng và được đưa ra dựa trên nghiên cứu của hàng nghìn nhà khoa học, hiện nay 17.291 loài đang bị đe dọa, trong đó 21% là động vật có vú, 30% động vật lưỡng cư, 70% thực vật và 35% loài không xương sống. Các loài động vật lưỡng cư là nhóm sinh vật bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất trên Trái đất với 1.285 loài nằm trong danh sách bị đe dọa. Trong số này, 39 loài tuyệt chủng, 484 loài có nguy cơ tuyệt chủng cao, 754 loài bị đe 9 dọa và 657 loài không được bảo vệ.

Các nhà khoa học cảnh báo, thế giới không những lo ngại số loài vật có nguy cơ tuyệt chủng cao mà còn bị đe dọa phá vỡ hoàn toàn hệ sinh thái. Những con số trên báo động nguy cơ các loài sinh vật biến mất vĩnh viễn mặc dù các nhà lãnh đạo trên thế giới đều cam kết sẽ hành động để đảo ngược xu hướng đó. Công ước về đa dạng sinh học (CBD) có hiệu lực năm 1993 đã đưa ra ba mục tiêu: bảo tồn đa dạng sinh học; sử dụng sự đa dạng sinh học một cách bền vững; chia sẻ lợi ích của đa dạng sinh học một cách công bằng. Hiện nay, 168 quốc gia đã ký công ước trên, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2010 giảm đáng kể tỷ lệ mất đa dạng sinh học ở các cấp độ toàn cầu, khu vực và quốc gia.

Tuy nhiên, theo các nhà bảo tồn, loài người chưa tiến hành đủ các biện pháp để ngăn chặn những mối đe dọa chính. Ô nhiễm môi trường, khí hậu thay đổi dẫn tới sự mất dần môi trường sống của các loài động, thực vật, một trong những nguyên nhân dẫn tới sự mất đa dạng sinh học. Mất đi môi trường sống ảnh hưởng đến 40% động vật có vú. Giám đốc IUCN, bà G.Xmát cảnh báo, hiện có những bằng chứng khoa học về một cuộc khủng hoảng tuyệt chủng nghiêm trọng.

Sự mất đa dạng sinh học xảy ra nghiêm trọng nhất ở khu vực Trung và Nam Mỹ; Ðông, Tây và Trung Phi, nhất là ở Ma-đa-ga-xca; Nam và Ðông-Nam Á. Mất đa dạng sinh học là một trong những cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất thế giới khi số các loài sinh vật giảm xuống mức thấp. Các nước châu Phi cảnh báo rằng, hệ sinh thái của châu lục này dễ tổn thương nhất thế giới trước những biến động của thời tiết. Nạn đói, khan hiếm nước, tình trạng sa mạc hóa, năng suất nông nghiệp giảm khiến chất lượng cuộc sống con người ở châu Phi xuống thấp.

Châu Phi chiếm khoảng một phần của hàng nghìn nhà khoa học, hiện nay 17.291 loài đang bị năm các loài cây, động vật có vú và chim trên thế giới, chiếm một phần sáu loài lưỡng cư và bò sát. Khoảng một phần năm số loài chim ở miền nam châu Phi đã di cư theo mùa ở châu Phi và một phần mười di cư giữa châu Phi và các châu lục khác trên thế giới. Theo các nhà phân tích, thế giới sẽ không đạt được mục tiêu giảm sự mất đa dạng sinh học vào năm 2010. Vì vậy đã đến lúc chính phủ các nước phải hành động để cứu các loài động, thực vật và phải đưa vấn đề này trở thành trọng tâm của các chương trình nghị sự năm tới khi không còn nhiều thời gian.

Các tổ chức quốc tế và nhiều nước 10 kêu gọi đưa vấn đề hậu quả nhân đạo vào nội dung các cuộc thương lượng chống biến đổi khí hậu. Mới đây, một nhóm khoảng 70 nhà khoa học trên thế giới đã đề xuất thành lập một "vườn bách thú gien", coi đây là kho dữ liệu về gien của 10.000 loài động vật có vú, chim, bò sát, động vật lưỡng cư và cá trên toàn thế giới. Ra đời từ tháng 4-2009 với sự tham gia của các nhà khoa học làm việc tại các vườn thú, bảo tàng động vật, trung tâm nghiên cứu và các trường đại học lớn trên thế giới, mục tiêu của dự án trị giá 50 triệu USD này là tập hợp và giải mã toàn bộ gien của khoảng 10.000 loài động vật có xương sống trên Trái đất.Hau-xlơ, Ðại học Ca-li-fo-ni-a (Mỹ), những kiến thức và sự hiểu biết về quá trình tiến hóa của các loài động vật có xương sống là một trong những khám phá vĩ đại nhất của khoa học. Với việc thành lập "vườn bách thú gien", giới khoa học sẽ có một cái nhìn xác thực hơn về quá trình tiến hóa cũng như biến đổi về gien của các loài động vật qua thời gian để chúng thích hợp với môi trường và điều kiện sống.

Kho dữ liệu này cũng sẽ góp phần vào công tác bảo tồn như so sánh sự đa dạng hóa về gien, giúp các nhà khoa học dự báo chính xác hơn về phản ứng của các loài động vật đối với những thay đổi về môi trường như ô nhiễm, biến đổi khí hậu, biến đổi về sinh học. Vấn đề đa dạng sinh vật và bảo tồn đã trở thành một vấn đề chiến lược trên toàn thế giới. Nhiều tổ chức quốc tế đã ra đời để hướng dẫn, giúp đỡ và tổ chức việc đánh giá, bảo tồn và phát triển đa dạng sinh vật trên toàn phạm vi thế giới. Đó là (IUCN), (UNEP), (WWF), (IPGRI)… Loài người muốn tồn tại lâu đời trên hành tinh này thì phải có một dạng phát triển mới và phải có cách sống mới.

Nhu cầu cơ bản và sự sống còn của con người phụ thuộc vào tài nguyên của trái đất, nếu những tài nguyên đó bị giảm thì cuộc sống của chúng ta và con cháu của chúng ta sẽ bị đe dọa. Chúng ta đã quá lạm dụng tài nguyên của trái đất mà không nghĩ đến tương lai, nên ngày nay loài người đang đứng trước hiểm họa. Để tránh sự hủy hoại tài nguyên của chúng ta phải tôn trọng trái đất và sống một cách bền vững, dù muộn còn hơn không chú ý, vì thế hiệp hội thượng đỉnh bàn về vấn đề môi trường và đa dạng sinh vật đã được tổ chức tại Rio de Janeiro (Brazil) tháng 6 năm 1992, 150 nước đã kí vào Công ước về đa dạng sinh vật và bảo vệ chúng. Từ đó nhiều hội thảo được tổ chức để thảo luận và nhiều cuốn sách mang tính chất chỉ dẫn ra đời.

Năm 1990 WWF đã cho xuất bản cuốn sách 11 nói về tầm quan trọng đa dạng sinh vật (The importance of biological diversity) hay IUCN, UNEP và WWF đưa ra chiến lược bảo tồn thế giới (World conservation strategy) Wri, IUCN, và WWF đưa ra chiến lược sinh vật toàn cầu (Global biological strategy). Năm 1991Wri, Wcu, WB, WWF xuất bản cuốn bảo tồn đa dạng sinh vật thế giới (Conserving the world’s biological diversity) hoặc IUCN, UNEP, WWF xuất bản cuốn “hãy quan tâm đến thế giới” (Caring for the earth). Cùng năm, Wri, IUCN, và UNEP xuất bản cuốn chiến lược đa dạng sinh vật và chương trình hành động. Tất cả các cuốn sách đó nhằm hướng dẫn và đề ra các phương pháp để bảo tồn đa dạng sinh học, làm nền tảng cho công tác bảo tồn và phát triển trong tương lai.

Năm 1992 – 1995 WCMC công bố một cuốn sách tổng hợp (Đánh giá đa dạng sinh vật toàn cầu) các tư liệu về đa dạng sinh vật của các nhóm sinh vật ở các vùng khác trên toàn thế giới (Global biodiversity assessment) làm cơ sở cho việc bảo tồn chúng có hiệu quả. Bên cạnh đó, hàng ngàn tác phẩm, những công trình khoa học khác nhau ra đời và hàng ngàn tác phẩm khác nhau được tổ chức nhằm thảo luận về quan điểm về phương pháp luận và thông báo kết qủa đã đạt được ở khắp mọi nơi trên toàn thế giới. Nhiều tổ chức quốc tế hay khu vực được nhóm họp tạo thành mạng lưới phục vụ cho việc đánh giá bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học.