BỘ GIẢO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI n ọ c QUỐC' GIA ỈĨA NỘF TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIIOA n ọ c XẢ IIỘI VÀ NIIẢN VAN Đ ỏ THI MINH THÚY M Ố I Q U À N H Ệ4 G IỬ A V Ả M H O Á v à V ă n h o c Chuyên ngành : Lý thuyết và lịch sử ván học M ã số : 5.01 Người hướng dãn khoa học GS. HÀ M IN H ĐÚC ■DA;. ị i X ■ Ó : T*1 Ai HÀ N ỘI TRW s ■ .THt;vộ N o' \ L U J 2 f I1Ả NỘI - 1996 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẨU Trang 1. Tính câp thiết của đề lài 2 2.
Tình hình nghiên cứu đề thi 5 3. Muc đích và n hiệm vụ của luẠn án 6 4. Giới hạn của đề tài 7 5. Phương pháp nghiên cứu của luân án 8 6.
Đ óng góp mói về khoa học của luân án 8 7. Ý nghĩa lý luân và thực tiễn của luận án 9 8. Kêì cấu của luận án 9 CHƯƠNG 1 BẲN CHẤT CỦA VÃN HOÁ 1.1 Khái niệm, quan niệm về văn lioá 0 1. Ọuá trình hình thànli khái niệm văn hoá từ các nhà, 1 m ỹ học , triết liọc 1.
Sự phát triển khái niệm vím hoá tiong quan niệm của các nhà văn hoá học phương Tây 14 1.2 Quail niệm M á cx ít về văn lioá 1. Lý luận cỉia M ác, Ảngglien về văn hoá 20 1. Lên in và bước phát triển mới về lý luận văn hoá 23 1. Sự k ế thừa và phát triển quail niệm m ácxít về văn hoấ 26 CHƯƠNG 2 BẢN CHẤT VÁN HOC 2.1 Quan niệm của cha ông ta về bán ch ất văn học 2.
Q uan niệm của cha ông ta về bản chất văn học nhìn tìl góc độ Đạo 32 2. Ọ uan niệm của cha ông ta về bản chất văn học nhìn từ góc độ TAm và Chí 37 2 4. Q uan niệm củn cha ông la về bản chất văn liọc nhìn tư góc độ cái M ỹ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số quan niệm của các nhà mỹ học tiêu biểu 49 Phương Tây vể bản chất văn học .], Về bản chất văn học trong cuốn Thi phá-Ịì của Aritxtốt 2.
Q uan niện của Em m nnuyen K ant và Phêđrich Hêgel về bản chất của văn học 2. Quan niệm m ỹ học M ác - Lênin về bản chất văn học 60 CHƯƠNG 3 VỊ TRÍ CỦA VĂN HỌC TRONG VÃN HOÁ 3.1 Các hưóng xác định vị trí của văn học trong vãn hoá 69 3.2 Khái niệm " kiểu văn hoá " và " kiểu văn học " 79 3.3 Những thành tố co bản của kiểu văn lioá có vai trò quyết định tới sự chuyển đổi của những thành tố co bản 85 của kiểu văn học íưotig ứng. CHƯƠNG 4 S ự PHÁT TRIỂN VĂN HỌC TRÊN NỂN t ả n g c ủ a 88 S ự PHÁT TKIỂN VĂN HOÁ 4. Sự phát triển từ văn hoá Việt c ổ (Âu Lạc) sang văn hoá Đại Việt và sự xuất hiện của văn học thành văn.
Sự phát triển của kiểu văn hoá Việt cổ (Âu Lạc) sang kiểu văn lioá Phong kiến 4. Sự hình thành văn học thành văn 94 4. Sự phái triển văn học từ c ổ điển sang vàn học Việt nam Hiện đại 104 4.1 Sự thay đổi văn hoá từ kiểu văn hoá Phong kiên phương Đ ô ng sang kiểu van hoấ Tư sản phương Tây 104 4.2 Sự phát triển của văn bọc từ kiểu c ổ điển sang kiểu ván học Việt N am Hiện đại 1Ị 1 KẾT LUẬN 142 TÀ ĩ L Í Ệ V T H A M K lỉẢ O ỉ 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. TÍNII CẤP THIÍÍT CỦA Đít TÀI Vai n ỏ củn vãn hóa đối với sự phái iriổn của mỗi dan tỌc và củn loàn nliAn lơại dang dược coi là "một ưong nliữngp vấn đe ưu liên quóc tố" I 68 , 351 v i>n ỉióíi ngày "hổm qua mới chỉ là mội Ihứ (rang í rí, nay là nỂn láng và linh hỏn của cuộc phiôu lưu của con ngirừi.
Trước kia người la coi văn hóa là lliứ yồu, ngày nay người la bắt đáu nhan ra nỏ là cùi lỏi của víìYi đè. Vì vạy, ngày nay càn cỏ niỌt cách liếp cạn mới với phái Iriổn, cách (iép cíỊn ấy cuói cùng sẽ thừa nliẠn v;ú (rò quyól clịnli của văn hóa" [ 68 , 35]. Vữi mội ý thức sAu sắc như vạy, UNESCO lia đồ xuất Thập kỷ ih<> Ịịiổi phái tr iể n văiì h ó a ( 1 9 8 7 - 1 9 9 7 ). C h ủ I r ư ơ n g c ủ a U N E S C O l ạp l ứ c đ ư ợ c c ả 1h ố g i ứ i v ă n minh hiTỬng ứng.
Có ỉliổ kổ lới ba nguyCn nhíln dã khión các đíìn lỌc irCìi tiAnh linh này quan tíỉm tới vai trò của văn hóa và hoan ngiiCnh chủ (rương của UNE SCO. Thú nlìấĩ : Sau khi nỉúổu llidi kỳ phát trìổn, ntuln loại ui ờ đay i1ũ (I;U (.lược n hữ ng bư ớ c liến k h ổ n g lò Irổn con d ư ờ n g nh ậ n Ilúrc v à c h i ế m lình t-lỏi lương. Nhưng chính những bước tiến klưing lổ này đã dể lại dấu vết của sự phiến điỌn. ở đAy, văn liôíi dã k h ổ n g đ ư ợ c coi trụng n g a n g vớ i hoại d o n g kinh ló vìi c h ín h Irị.
Cliínli vi lliế, văn h ó a đ ã khOíig phi'll huy đ ư ợ c liổm n ă n g v ố n có tra-ng SƯ phái Iric’n; và do (tó, sự ph ái triíii k h ổ n g phiu lúc n à o c ũ n g m u n g lính chítl nhíìn văn. Đó Jả chưa kổ lúi việc văn hỏa nhiồu lúc còn bị các thố lưc chính trị đen lui lợi dull” vào n h ữ n g ITU1C đ íc h phi nha n. Thử hai : Nliu CÀU VỂ sự hoàn IhiỌn cuộc sống cho hftm nny v;ì (. ho ngày mai luiỌc con người phải nhìn nhạn lại vai Irò của các ihành lố củ;i tỏng lliô xã họi, đã dán lới vice cíỉn đánh giá lại Víũ trò của văn hỏa như môt ihành lố qunn irọiiL,, và tụrc tiếp đổi với sự phát triển.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Trong khi đời sống con người khi đà đạt được nhiều ihfmh tựu nong sự Ihỏa mãn Iihu cầu licu dùng vạt chất ihì lại nảy sinh nhu càu càn tìm kiếm những ý n?hĩa ben tron'7 những Ihỏa mãn về linh thíìn của con người. Ở đay, khái niẹm phát triển khổng chỉ thu hẹp Irong khuôn khỏ tâng trưởng kinh tế, m l còn bao hàm cả víứi đỗ vè sự phát triển lự do và loàn (liộn của mỏi cá nhan. Thứ ba : Nối tới sự phát triển xã hội là phải nói tởi sự sáng lạo ra cái mới. Nhưng vì gắn cái mới với sự thỏa mãn tiÊu dùng vạt chát trong mội CÁU trúc "xã hội liGu Ihụ", con người vổ tình đã trao cho cái mới một giá trị lự lliíln.
HiCn tượng này dẽ dãn tới chỏ làm cho con người trử thành tù binh cua "cái mới". Ví dụ, viôc sáng lạo ra những mốt (mode) mới đã làm cho xã họi trở nÊn nâng Jộng hơn, iươi irẻ hơn, làm mất đi sự đơn điệu, trì trệ, bảo thủ. Nhưng do sự phái triển ƯCii chỏng mặt của các mót hiện đại, đã lôi cuón không ít thanh niên vào con đường đua đòi trÊn mức khả năng của mình, dẫn tới nhũng biểu hiẹn tiêu cực, thạm chí làm mất nhân phảm. Từ những lý do trên, chúng ta ihííy nhiổu nước cồng nghiệp phái Iriẻn đang phải trí giá cho sự phiến diện của rrnnh.
Rõ ràng, sự giàu có về vạt cliíú, tự nỏ khổng giải quyết dược mọi vấn đò xã hôi. Đay cũng là lý do vì sao các lý thuyết kinh tế "liiẹn đại” đã nhanh chống trở nên lõi thời. Nhu cáu tìm kiếm một mổ hình mới cho sự phát triển của mỗi nước và của loàn cáu (lang trở (hành cấp bách. Gẩn đíty trCn thế giới đã xuất hiện nhiễu cồng (rinh liếp can các víứi dề xã hội mọt cách mới mẻ vá triển vọng về con đường phìĩc triển của xã hồi loài người, trCn cơ sở ý Ihức SÍÌL1 hơn về giá trị nhan văn, đỏ là các tác phím : Một th ế giói không thể chấp nhận được của Rdrte Đuymỏn xuất bản năm 1988; Làn sổng thứ ba của AlvinTốpphờ xuất bản nám 1980; Nền kinh lế ih ị trường xã hội của Norbò Iíỉoten, xuíít bản nũm 1991; Chủ nghĩa lư bân chống lại chủ nghĩa rư bản của Maicơn Albơr xuất bản năm 1991; Sự thách thức của phá! triển (Ngíln hàng Ihếgiới năm 1991) v.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu vổ sự thách thức của loài người trước nhu cáu phát triển đã nôu nhièu VÍU1 đề, trong đó có mội víín tỉè 1‘íú qunn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 trọng lá cán phải có định hướng vãn iióa xã hội dối với SỊT tiến bọ của khoa học và cOng nghệ. Clủ cố theo hướng định hướng văn hóa xã hôi đói với sự liOn bọ của khoa học và tOng nghệ thì mọi cái mới, mới thổ liiẹn dược bản chất nhan vãn và iránh khỏi những giới hạn của mục đích vụ lợi hẹp hòi. Mội klii loàn bọ sự phát Iriổn của xã họi và cá nhíìn đưực dậl Irựriu.tạo của định hưởng văn hóa thì bản thftn văn hóa sẽ đống vai trò Iihư hệ diêu tiết thường trực và tự giác đôi với sự phái triển. Văn hóa khOng chỉ là khách thể, mả con là chủ Ihể sáng tạo.
Nếu di SÍU1 và bản thítti chủ thể tức là con người, till chúng ta thấy, irong phát Iriển, chỉ khi có sự iiìnli (hành họ chuản vãn hỏa như một động lực bôn trong quá trình sống lự giác của hai mói quan hẹ cơ bản là quan hẹ giữa tự nhiên vởi con người, giữa con người với con người, lúc đó cá nhíln mới cỏ thể phát triển toàn điẹn một cách tự (Jo, và sự phát triển CỈIÍ1 mỏi cá thể mới trả thành điổu kiẹn cho sự phát Lriển loàn điẹn và lự do của mọi người. Không Iiìnii ihànỉi một hẹ chuàn văn hóa tự giác ở mõi cá lliể thì không riiể có một văn hóa hoàn chỉnh của một cộng đổng. Nlùn vảo xã hội nước la, mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển dang là mọi ván đổ vưa có tính chất chiến lược, vừa cáp thiết.