Đặc Điểm Thể Ký Trong Văn Học Hậu Kỳ Trung Đại Việt Nam (Thế Kỷ XVIII – XIX)

Khám phá đặc điểm thể ký trong văn học hậu kỳ trung đại Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX, từ nội dung đến hình thức nghệ thuật độc đáo.

• Tác giả: Trần Ngọc Nữ
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đoàn Lê Giang
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Đặc Điểm Thể Ký Trong Văn Học Hậu Kỳ Trung Đại Việt Nam (Thế Kỷ XVIII – XIX)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thể Ký Đặc Điểm Giá Trị Văn Học Hậu Kỳ

Văn học Việt Nam thế kỷ XVIII - XIX chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của thể ký, một thể loại văn xuôi tự sự nghệ thuật. Sự biến động chính trị, xã hội đã tạo điều kiện cho sự thay đổi về tư tưởng và nhận thức, thúc đẩy sự hoàn thiện của thể ký. Thể ký giai đoạn này đáp ứng nhu cầu phản ánh trực tiếp và kịp thời hiện thực sôi động của xã hội Việt Nam. Thể ký là đỉnh cao của văn xuôi tự sự, ghi chép những câu chuyện, sự việc, nhân vật có thật một cách tương đối hoàn chỉnh. Tác phẩm ký thường ngắn gọn, tái hiện những thời đoạn lịch sử qua những vấn đề mà nó phản ánh. Đề tài phong phú, từ miêu tả phong tục, tính cách xã hội đến âm hưởng trữ tình, triết lý. Tìm hiểu về thể ký là tìm về với bức tranh lịch sử của dân tộc thời trung đại. Thể ký thể hiện cảm quan cá nhân mạnh mẽ, mang đậm phong cách cá nhân, đặc biệt trong thế kỷ XVIII - XIX. Tuy nhiên, quá trình hình thành và phát triển của thể ký còn nhiều phức tạp về nội hàm và đặc trưng thể loại, đòi hỏi nghiên cứu sâu sắc hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của thể ký trong văn học trung đại

Thể ký là một loại hình văn học phức tạp trong văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại. Cùng với sự ra đời của văn học trung đại Việt Nam, ký dần hợp thành văn xuôi tự sự cùng với truyện ngắn và tiểu thuyết chương hồi. Thể ký ở giai đoạn này là một hiện tượng đột xuất, rất phát triển, rất phong phú và mới mẻ nên từ lâu đã có không ít công trình nghiên cứu, chú ý của nhiều học giả. Thể ký văn học trung đại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh hiện thực xã hội và đời sống con người.

1.2. Bối cảnh lịch sử và văn hóa ảnh hưởng đến thể ký

Sự phát triển của thể ký văn học trung đại Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc từ bối cảnh lịch sử và văn hóa của đất nước. Các biến động chính trị, xã hội, tư tưởng đã tác động đến nội dung và hình thức của thể ký. Các tác giả thế kỷ XVIII và thế kỷ XIX đã sử dụng thể ký để ghi lại những trải nghiệm cá nhân, phản ánh những vấn đề xã hội và bày tỏ quan điểm cá nhân. Bối cảnh lịch sử và bối cảnh văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển thể ký.

II. Phân Loại Thể Ký Các Dạng Thể Ký Tiêu Biểu Thời Kỳ Này

Thể ký trong văn học trung đại Việt Nam rất đa dạng về hình thức và nội dung. Có thể phân loại thể ký theo nhiều tiêu chí khác nhau, như đề tài, nội dung, phong cách, hoặc mục đích sáng tác. Một số dạng thể ký tiêu biểu bao gồm ký sự, tùy bút, ngẫu lục, du ký, và ký ức. Mỗi dạng thể ký có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh những khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội và tâm hồn con người. Việc phân loại thể ký giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phong phú và đa dạng của thể loại này. Phân loại thể ký là một bước quan trọng trong việc nghiên cứu và đánh giá thể ký văn học trung đại Việt Nam.

2.1. Ký sự và tùy bút Sự khác biệt và tương đồng

Ký sự và tùy bút là hai dạng thể ký phổ biến trong văn học trung đại Việt Nam. Ký sự tập trung vào việc ghi chép các sự kiện, nhân vật, địa điểm một cách khách quan và chân thực. Tùy bút lại chú trọng đến việc thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, và quan điểm cá nhân của tác giả. Tuy có sự khác biệt, nhưng ký sự và tùy bút cũng có những điểm tương đồng, như đều là văn xuôi tự sự, đều có tính chất ghi chép, và đều phản ánh hiện thực xã hội. Ký sự và tùy bút là hai mảnh ghép quan trọng tạo nên bức tranh toàn cảnh về thể ký văn học trung đại Việt Nam.

2.2. Du ký và ký ức Hành trình khám phá và hồi tưởng

Du ký và ký ức là hai dạng thể ký mang đến cho người đọc những trải nghiệm độc đáo. Du ký ghi lại những hành trình khám phá, những vùng đất lạ, những phong tục tập quán khác biệt. Ký ức tái hiện những kỷ niệm, những sự kiện đã qua, những con người đã từng gắn bó. Cả du ký và ký ức đều có giá trị lịch sử, văn hóa, và nghệ thuật. Du ký và ký ức giúp chúng ta hiểu rõ hơn về không gian và thời gian trong thể ký văn học trung đại Việt Nam.

III. Nội Dung Thể Ký Phản Ánh Đời Sống Xã Hội Tâm Hồn

Nội dung của thể ký trong văn học trung đại Việt Nam rất phong phú và đa dạng. Thể ký phản ánh đời sống xã hội với những biến động chính trị, kinh tế, văn hóa. Thể ký cũng thể hiện tâm hồn con người với những cảm xúc, suy nghĩ, và khát vọng. Các tác phẩm ký đã ghi lại những hình ảnh chân thực về cuộc sống của người dân, về những phong tục tập quán, về những giá trị văn hóa truyền thống. Giá trị nội dung của thể ký là vô cùng to lớn, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa của dân tộc. Đời sống xã hội và tâm hồn là hai yếu tố quan trọng tạo nên nội dung của thể ký văn học trung đại Việt Nam.

3.1. Đời sống xã hội qua lăng kính của thể ký

Thể ký đã phản ánh một cách chân thực và sinh động đời sống xã hội Việt Nam thời trung đại. Các tác phẩm ký đã ghi lại những hình ảnh về cuộc sống của người dân, từ cuộc sống giàu sang, xa hoa nơi cung vua phủ chúa đến cuộc sống nghèo khổ của người dân thường. Thể ký cũng phản ánh những biến động chính trị, kinh tế, văn hóa của xã hội. Đời sống xã hội được tái hiện một cách chân thực và sinh động trong thể ký văn học trung đại Việt Nam.

3.2. Tâm hồn nhà văn và cảm xúc cá nhân trong thể ký

Thể ký không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn thể hiện tâm hồn và cảm xúc cá nhân của nhà văn. Các tác phẩm ký đã ghi lại những suy nghĩ, cảm xúc, và quan điểm của tác giả về cuộc sống, về con người, và về xã hội. Cảm xúc cá nhân và cái tôi tác giả được thể hiện một cách rõ nét trong thể ký văn học trung đại Việt Nam. Tính chân thực và tính chủ quan là hai yếu tố quan trọng tạo nên giá trị của thể ký.

IV. Nghệ Thuật Thể Ký Ngôn Ngữ Điểm Nhìn Phong Cách Sáng Tác

Nghệ thuật của thể ký trong văn học trung đại Việt Nam rất đặc sắc và đa dạng. Thể ký sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, biểu cảm, và mang đậm tính hiện thực. Thể ký cũng có những điểm nhìn nghệ thuật độc đáo, thể hiện quan điểm và cảm xúc của tác giả. Các tác phẩm ký có phong cách sáng tác riêng biệt, tạo nên sự phong phú và đa dạng cho thể loại này. Giá trị nghệ thuật của thể ký là vô cùng quan trọng, giúp chúng ta cảm nhận được vẻ đẹp của văn chương và sự tài hoa của các nhà văn. Ngôn ngữ, điểm nhìn, và phong cách là ba yếu tố quan trọng tạo nên nghệ thuật của thể ký văn học trung đại Việt Nam.

4.1. Ngôn ngữ hiện thực và trữ tình trong thể ký

Ngôn ngữ trong thể ký vừa mang tính hiện thực, vừa mang tính trữ tình. Ngôn ngữ hiện thực được sử dụng để miêu tả các sự kiện, nhân vật, địa điểm một cách chân thực và khách quan. Ngôn ngữ trữ tình được sử dụng để thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, và quan điểm cá nhân của tác giả. Sự kết hợp giữa ngôn ngữ hiện thực và trữ tình tạo nên sự hấp dẫn và lôi cuốn cho thể ký. Ngôn ngữ hiện thực và ngôn ngữ trữ tình là hai yếu tố quan trọng tạo nên phong cách của thể ký văn học trung đại Việt Nam.

4.2. Điểm nhìn nghệ thuật và vai trò của người kể chuyện

Điểm nhìn nghệ thuật trong thể ký rất đa dạng, có thể là điểm nhìn của người kể chuyện, điểm nhìn của nhân vật, hoặc điểm nhìn của tác giả. Người kể chuyện có vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt câu chuyện, miêu tả các sự kiện, và thể hiện cảm xúc. Điểm nhìn nghệ thuật và vai trò của người kể chuyện ảnh hưởng lớn đến tính chân thực và tính chủ quan của thể ký văn học trung đại Việt Nam.

V. Tác Giả Tác Phẩm Tiêu Biểu Đóng Góp Cho Thể Ký Hậu Kỳ

Văn học trung đại Việt Nam có nhiều tác giả và tác phẩm tiêu biểu thuộc thể ký. Các tác giả như Phạm Đình Hổ, Lê Hữu Trác, Nguyễn Du... đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của thể ký. Các tác phẩm như Vũ trung tùy bút, Thượng kinh ký sự, Truyện Kiều... đã trở thành những kiệt tác của văn học Việt Nam. Tác giả tiêu biểu và tác phẩm tiêu biểu là những yếu tố quan trọng tạo nên giá trị của thể ký văn học trung đại Việt Nam.

5.1. Phạm Đình Hổ và Vũ trung tùy bút Góc nhìn về xã hội

Phạm Đình Hổ là một trong những tác giả tiêu biểu của thể ký trong văn học trung đại Việt Nam. Vũ trung tùy bút là một tác phẩm nổi tiếng của ông, phản ánh một cách chân thực và sinh động đời sống xã hội Việt Nam thời trung đại. Vũ trung tùy bút thể hiện góc nhìn của Phạm Đình Hổ về những vấn đề xã hội, về những phong tục tập quán, và về những con người đương thời.

5.2. Lê Hữu Trác và Thượng kinh ký sự Hành trình đến kinh đô

Lê Hữu Trác là một nhà văn, nhà y học nổi tiếng của Việt Nam. Thượng kinh ký sự là một tác phẩm ký sự đặc sắc của ông, ghi lại hành trình đến kinh đô Thăng Long và những trải nghiệm của ông tại đây. Thượng kinh ký sự thể hiện tài năng của Lê Hữu Trác trong việc miêu tả cảnh vật, con người, và sự kiện.

VI. Ảnh Hưởng Giá Trị Thể Ký Trong Văn Học Việt Nam Hiện Đại

Thể ký trong văn học trung đại Việt Nam có ảnh hưởng sâu sắc đến văn học Việt Nam hiện đại. Các nhà văn hiện đại đã kế thừa và phát triển những giá trị của thể ký, tạo nên những tác phẩm ký đặc sắc và đa dạng. Thể ký vẫn là một thể loại quan trọng trong văn học Việt Nam, phản ánh những vấn đề xã hội, những trải nghiệm cá nhân, và những khát vọng của con người. Ảnh hưởng và giá trị của thể ký văn học trung đại Việt Nam là vô cùng to lớn, góp phần làm phong phú và đa dạng nền văn học Việt Nam.

6.1. Kế thừa và phát triển thể ký trong văn học hiện đại

Văn học hiện đại Việt Nam đã kế thừa và phát triển những giá trị của thể ký trong văn học trung đại. Các nhà văn hiện đại đã sử dụng thể ký để phản ánh những vấn đề xã hội, những trải nghiệm cá nhân, và những khát vọng của con người. Kế thừa và phát triển là hai yếu tố quan trọng giúp thể ký tiếp tục tồn tại và phát triển trong văn học Việt Nam.

6.2. Giá trị lịch sử văn hóa và nghệ thuật của thể ký

Thể ký có giá trị lịch sử, văn hóa, và nghệ thuật to lớn. Thể ký giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa của dân tộc. Thể ký cũng mang đến cho chúng ta những trải nghiệm nghệ thuật độc đáo và sâu sắc. Giá trị lịch sử, giá trị văn hóa, và giá trị nghệ thuật là những yếu tố quan trọng tạo nên sức sống của thể ký văn học trung đại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: THỂ KÝ TRONG VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM 1. Khái niệm, phân loại thể ký trong văn học trung đại Việt Nam 1. Khái niệm thể ký Ký là một thể loại xuất hiện từ rất sớm trong văn học các nước phương Đông. Ở Trung Quốc, ký được hiểu theo nghĩa rất rộng “là một thể văn ghi chép sự việc” [60, tr.

Từ trong lịch sử văn học từ nghìn xưa đã có những tác phẩm cổ xưa mang tên ký như Lễ ký, Sử ký đến những tác phẩm tồn tại hầu khắp các trước tác thời trung đại. Các tác phẩm mang tên ký cũng nằm trong vòng trói buộc của quan niệm văn - sử - triết bất phân. Các nhà lý luận văn học cổ Trung Quốc không cho chúng ta một định nghĩa rõ ràng về ký và các tiêu chí phân biệt giữa ký và các thể loại khác. Lưu Hiệp trong Văn tâm điêu long chỉ xếp Ký trong thành phần của tản văn [31].

Ký trong văn xuôi tự sự là một bộ phận của văn học. Mà quá trình của văn học trung đại thực chất là quá trình hình thành, phát triển của các thể loại cũng như các thể tài văn học. Do đó, ký cũng chịu sự tác động của các quy luật chung. Tuy nhiên, với tư cách là một thể văn, ký có một quá trình hình thành nội hàm riêng.

Khi “ký” là một động từ, nó có nghĩa chung là ghi chép. Khi chuyển sang danh từ, “ký” có thời kỳ dài dùng để chỉ các loại công văn, giấy tờ mang tính chất hành chính. Cùng với chỉ các trước tác của các tác giả cổ đại. Với nghĩa ấy, ký bao gồm các tác phẩm văn xuôi nằm trong văn học chức năng.

Đến một giai đoạn nhất định, văn học tiến triển đến một trình độ đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải phân loại để chỉ ra đặc trưng cùng công năng của từng loại thể. Chân Đức Tú (1178 - 1235), người thời Tống đã đưa ra hai tiêu chí chính để phân loại văn học là “nghĩa lý” và “thể dụng” [dẫn theo Nguyễn Đăng Na, 47, tr. “Nghĩa lý” chính là nội dung tác phẩm còn “thể dụng” chính là chức năng của văn học. Với hai tiêu chí này, có thể tách rất nhiều loại ra thành các loại riêng.

Trong đó, ký cũng được xếp thành một thể riêng. 13 Tuy nhiên, các học giả Trung Quốc thời trung đại cũng chỉ mới dừng lại ở đó mà chưa đưa ra được một lằn ranh rõ ràng để thể ký trong văn học có một chỗ đứng xứng đáng hơn. Tình trạng ký và truyện lẫn lộn trong một tác phẩm còn kéo dài đến thời Thanh. Đơn cử như bộ Duyệt vi thảo đường bút ký của Kỷ Quân.

Trong đó thật rất khó phân biệt đâu là truyện, đâu là ký. Bởi các yếu tố truyền kỳ vẫn còn rất đậm nét, đôi chỗ không biết các yếu tố đó là bút pháp để thể hiện hiện thực hay mặc nhiên là một thành phần cấu tạo nên tác phẩm. Việc định hình và phân loại ký ở Trung Quốc, theo chúng tôi đến thời Thanh mới có một cái nhìn tương đối hoàn chỉnh. Tăng Quốc Phiên trong Kinh sử bách gia tạp sao chia ký thành bốn loại, sau mỗi tên loại đó đều có dẫn giải theo lịch đại nhiều tác phẩm tiêu biểu.

Sự phân loại đó như sau: Sơn thủy du ký: tác giả dẫn giải tác phẩm sớm nhất là bài Phong thiền nghi ký thời Đông Hán, đến thời Thanh thì phát triển rực rỡ, thậm chí vượt ra ngoài phạm vi văn học Đài các danh thắng ký: đây là tiểu loại theo tác giả có liên quan đến văn bia, nhưng mang giá trị văn học cao Thư, họa, khí, vật ký: tiểu loại này liên quan đến đề, bạt, minh văn nhưng chủ yếu là ghi sự việc, văn chương dài dòng và lưu hành riêng Nhân sự tạp ký: tác giả chỉ ra được ký khác truyện ở chỗ chỉ ghi việc mà không chuyên tả người, chỉ ghi mặt nào đó, không cầu toàn diện Mặt khác, tác giả cũng chỉ ra được sự phức tạp của cái loại tên chung là “Tạp ký” này. Bước vào thời hiện đại, việc nghiên cứu các phạm trù trong văn học cổ trung đại ở Trung Quốc cũng được tiến hành nghiên cứu toàn diện. Ký với tư cách một thể loại văn học cổ được định danh, phân loại, xác định tiêu chí và tìm những giá trị nghệ thuật đặc trưng. Chúng tôi đồng tình với định nghĩa về ký (văn học cổ) của các tác giả Lịch sử văn hóa Trung Quốc: “Cổ đại có nhiều loại văn đặt tên là “ký”, có sách phân loại văn thể gọi chung là “tạp ký”.

Thủ pháp chủ yếu là ghi chép cũng 14 có thể nghị luận hay trữ tình. Hành văn chủ yếu là văn xuôi, có khi cũng dùng biền ngẫu. Nội dung thì cơ hồ bao la, vạn tượng”.417] Trích dẫn trên đã giới thuyết ngắn gọn nhưng rõ ràng cả về nội dung lẫn hình thức của ký, từ đó cũng đưa ra các tiêu chí phân loại. Khi văn học trung đại Việt Nam chính thức ra đời ở thế kỷ X, trong lĩnh vực văn xuôi, cha ông ta đã “lựa chọn các thể văn có sẵn của Trung Hoa, từ đó biến cải chúng cho phù hợp với nhu cầu của cuộc sống từng giai đoạn lịch sử của dân tộc và hòa nhập vào tâm lý thẩm mỹ của người Việt” [47, tr.

Cũng như các học giả cổ điển Trung Quốc, các học giả thời trung đại của Việt Nam cũng không đưa ra những giới thuyết rõ ràng về thể loại. Chúng ta hiện nay có thể tìm hiểu quan niệm của người xưa theo hai cách: quan niệm về ký của các học giả thời trung đại thể hiện qua cách phân loại, sưu tập. Và quan niệm về ký thể hiện qua các lời tựa, bạt, của các tập ký, lục, thuật, truyện. Ở hướng thứ nhất, Lê Quý Đôn (1726 - 1784) là “người đầu tiên tiến hành phân loại văn học ở Việt Nam” [47, tr.

Trong Nghệ văn chí, sách Đại Việt sử lược, ông chia văn học thành bốn loại, một là hiến chương, hai là thi văn, ba là truyện ký, bốn là phương kỹ [theo Nguyễn Đăng Na, 47] trong đó có một loại gọi là truyện ký [16]. Trong phần Thiên chương, sách Kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn còn công bố một danh sách những tác phẩm văn khắc từ thời Lý - Trần mà trong những lời bình luận cho thấy ông không chỉ chú ý đến nội dung tư tưởng, tình cảm mà còn chú ý về lối văn, ngôn ngữ, nhịp điệu của tác phẩm [15]. Sau Lê Quý Đôn, Bùi Huy Bích (1744 - 1818) dành toàn bộ quyển II trong tác phẩm Hoàng Việt văn tuyển cho việc tuyển chọn những bài ký tiêu biểu. Qua việc tuyển chọn cho thấy quan niệm về ký của ông đã rõ ràng hơn: các tác phẩm được chọn đều mang tên là ký hoặc bi ký [4].

Phan Huy Chú (1782 - 1840) trong bộ Lịch triều hiến chương loại chí trong khi sắp xếp các tác phẩm ông cho là truyện ký đã có sự tách biệt giữa văn với các loại sự ký, cương mục [10]. Từ quan điểm phân loại của các học giả trung đại, có thể rút ra một số đặc điểm nổi bật của loại truyện ký như sau: đó là những tác phẩm văn xuôi ghi chép chữ Hán về đủ các lĩnh vực, sự 15 ghi chép có kết cấu tương đối đơn giản và tự do, bút pháp ghi chép người thật, việc thật, theo sự phát triển của các sự kiện lịch sử, có cốt truyện nhân vật hay ghi chép tư liệu đơn thuần. Ở hướng tìm hiểu thứ hai, thông qua tìm hiểu những bài tựa, bạt do chính các tác gia trung đại viết, trong đó nói rõ quan niệm và mục đích ghi chép của tác phẩm. Vũ Phương Đề đã đưa ra một kiểu ghi chép mà về sau trở thành một xu hướng nổi bật của thể loại ghi chép ở giai đoạn thế kỷ XVIII - XIX.

Trong bài tựa Công dư tiệp ký, tác giả khẳng định chỉ ghi chép xác thực: “Ngày thường tôi rất ưa truyện cổ, thế là lúc việc công rảnh rỗi, ghi chép những điều đã nghe trước đây và những điều đã nghe được từ các bậc quân tử học rộng biết nhiều. Nói chung những điều mà tôi nắm được thì cứ theo sự thực mà viết ra, gộp lại thành thiên, đặt tên là Công dư tiệp ký” [10] Lê Quý Đôn trong các tác phẩm của mình cũng luôn đề cao tính xác thực của ghi chép và mong độc giả đừng xem là tiểu thuyết [15]. Nhìn chung, các học giả thời trung đại đã có ý thức xác định tiêu chí đặc trưng nhất của ký: đó là những ghi chép bằng chữ Hán, ghi lại một cách chân thực những sự việc, nhân vật theo những gì tai nghe, mắt thấy. Nội dung phong phú, bút pháp đan xen giữa hiện thực và trữ tình, không hạn chế yếu tố kỳ ảo.

Tuy nhiên, các học giả không đưa ra giới thuyết về thể loại, cũng như những tiêu chí phân loại của ký thời kỳ này. Các nhà nghiên cứu văn học thời hiện đại cũng đã từng bước xác nhận sự tồn tại của thể loại ký trong văn xuôi tự sự thời trung đại. Việc nghiên cứu thể loại về đối tượng phản ánh cũng khá toàn diện và có những đề xuất cách hiểu hợp lý. Góp phần khẳng định vấn đề, Nguyễn Đăng Na trong Con đường giải mã văn học trung đại Việt Nam đã đưa ra những dẫn chứng cho thấy trong sáng tác chúng ta có những tác phẩm ký thực sự.

Đó là, khi viết bài giới thiệu cho từng tác phẩm cụ thể cho các tác phẩm gọi là Truyện ký như Thượng kinh ký sự, Tang thương ngẫu lục, Thoái thực ký văn, Bắc hành tùng ký… thì các dịch giả hoặc người giới thiệu đều gọi chúng là ký sự. Chẳng hạn Trương Chính, trong lời giới thiệu cho sách Tang thương ngẫu lục có viết: “Có điều, tập ký sự này lại giàu chất hoang đường”. Còn đây là 16 nhận xét của Hoàng Xuân Hãn: “Lê Quýnh còn để lại một tập ký sự Bắc hành tùng ký ghi lại những biến cố xảy ra có quan hệ đến bản thân …”. Và nhà xuất bản Tân Việt có đôi lời cùng bạn đọc rằng: “… trong lòng chúng tôi sẽ hết băn khoăn khi cho ra mắt bạn đọc tập tùy bút Thoái thực ký văn của Trương Quốc Dụng”.

Ở một chỗ khác, giới thiệu Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ, Trương Chính giải thích: “Tùy bút là viết theo ngọn bút, gặp đâu nói đó, không có hệ thống”.