Luận văn thạc sĩ mối quan hệ qua lại của học sinh trung học cơ sở với cha mẹ trong một số hoạt động cơ bản của lứa tuổi các em

Luận văn thạc sĩ phân tích mối quan hệ qua lại của học sinh trung học cơ sở với cha mẹ trong một số hoạt động cơ bản của lứa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Ngô Thị Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Khanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Mối Quan Hệ Qua Lại Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở Với Cha Mẹ Trong Một Số Hoạt Động Cơ Bản Của Lứa Tuổi Các Em
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHA MẸ VÀ HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở
• 1.2. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Những nghiên cứu ở trong nước
• 1.4. Một số vấn đề lý luận về mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở
• 1.5. Một số vấn đề lý luận về học sinh trung học cơ sở
• 1.5.1. Khái niệm học sinh trung học cơ sở
• 1.5.2. Một số đặc điểm về phát triển sinh lý và tâm lý của học sinh trung học cơ sở
• 1.5.3. Một số hoạt động cơ bản của học sinh trung học cơ sở
• 1.6. Lý luận về quan hệ qua lại giữa cha mẹ với học sinh trung học cơ sở
• 1.6.1. Khái niệm quan hệ qua lại giữa cha mẹ với học sinh trung học cơ sở trong học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè
• 1.6.2. Đặc điểm mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ với con cái nói chung và học sinh trung học cơ sở nói riêng
• 1.6.3. Tầm quan trọng đặc biệt của quan hệ qua lại giữa cha mẹ và con cái trong quá trình hình thành, phát triển nhân cách con người nói chung, học sinh trung học cơ sở nói riêng
• 1.6.4. Phương thức hành vi, cách thức ứng xử của cha mẹ đối với con cái trong học tập, vui chơi, quan hệ bạn bè và cách thức đáp lại của học sinh trung học cơ sở trước những tình huống đối mặt
• 1.6.5. Một số kiểu quan hệ giữa cha mẹ với con cái (học sinh trung học cơ sở)
• 1.6.6. Tiêu chí đánh giá mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở trong các lĩnh vực (học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè)
• 1.7. Một số yếu tố ảnh hưởng tới quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở
• 1.7.1. Yếu tố khách quan
• 1.7.2. Ảnh hưởng của quan niệm truyền thống trong quan hệ cha mẹ - con cái
• 1.7.3. Ảnh hưởng của quan điểm hiện đại trong quan hệ cha mẹ - con cái
• 1.7.4. Yếu tố chủ quan
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổ chức nghiên cứu
• 2.2. Nghiên cứu lý luận
• 2.3. Nghiên cứu thực tiễn
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 2.4.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 2.4.3. Phương pháp giải bài tập tình huống
• 2.4.4. Phương pháp phân tích chân dung tâm lý điển hình
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học
• 2.4.6. Xây dựng thang đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN
• 3.1. Thực trạng nhận thức của cha mẹ và con cái về những vấn đề liên quan đến mối quan hệ cha mẹ - học sinh trung học cơ sở
• 3.2. Thực trạng sử dụng các kiểu quan hệ giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở của các bậc phụ huynh trên địa bàn nghiên cứu
• 3.3. Thực trạng mối quan hệ cha mẹ - học sinh trung học cơ sở trong học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè của các em trên địa bàn nghiên cứu
• 3.4. Thực trạng phản ứng đáp lại tác động của cha mẹ theo kiểu tác động 1 tới các lĩnh vực học tập, vui chơi, quan hệ bạn bè của học sinh trung học cơ sở
• 3.5. Thực trạng phản ứng đáp lại tác động của cha mẹ theo kiểu tác động 2 đến các lĩnh vực học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè của học sinh trung học cơ sở
• 3.6. Thực trạng phản ứng đáp lại tác động của cha mẹ theo kiểu tác động 3 tới các lĩnh vực học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè của học sinh trung học cơ sở
• 3.7. Kết quả phương pháp giải bài tập tình huống
• 3.8. Thực trạng mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở trong học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè của các em trong diện điều tra hiện nay
• 3.9. Kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa cha mẹ và học sinh trong học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè
• 3.10. Phân tích chân dung tâm lý điển hình
• 3.10.1. Chân dung tâm lý thứ nhất: Chân dung tâm lý của một phụ huynh thành công trong xây dựng mối quan hệ cha mẹ - học sinh trung học cơ sở
• 3.10.2. Chân dung tâm lý thứ hai: Chân dung tâm lý của một phụ huynh học sinh thất bại trong xây dựng mối quan hệ cha mẹ - học sinh trung học cơ sở
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Giữa Học Sinh THCS Và Cha Mẹ

Mối quan hệ giữa học sinh trung học cơ sở (THCS) và cha mẹ là một chủ đề quan trọng trong giáo dục và tâm lý học. Trong giai đoạn này, học sinh bắt đầu hình thành nhân cách và các mối quan hệ xã hội. Cha mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình những giá trị và hành vi của con cái. Nghiên cứu cho thấy rằng sự giao tiếp hiệu quả giữa cha mẹ và học sinh có thể cải thiện kết quả học tập và phát triển tâm lý của trẻ.

1.1. Đặc Điểm Tâm Lý Của Học Sinh THCS

Học sinh THCS thường trải qua nhiều thay đổi về tâm lý và sinh lý. Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển mình từ trẻ em sang tuổi vị thành niên, với những nhu cầu và mong muốn riêng. Sự hiểu biết về tâm lý học sinh giúp cha mẹ có cách tiếp cận phù hợp hơn trong việc giáo dục và hỗ trợ con cái.

1.2. Vai Trò Của Cha Mẹ Trong Giáo Dục

Cha mẹ không chỉ là người cung cấp vật chất mà còn là người hướng dẫn tinh thần cho con cái. Họ cần tạo ra một môi trường an toàn và hỗ trợ để học sinh có thể phát triển toàn diện. Sự quan tâm và đồng hành của cha mẹ có thể giúp học sinh vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống.

II. Những Thách Thức Trong Mối Quan Hệ Cha Mẹ Học Sinh

Mối quan hệ giữa cha mẹ và học sinh THCS không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Có nhiều thách thức mà cả hai bên phải đối mặt. Sự khác biệt về quan điểm, cách nhìn nhận và giao tiếp có thể dẫn đến hiểu lầm và xung đột. Việc nhận thức rõ những thách thức này là cần thiết để cải thiện mối quan hệ.

2.1. Sự Khác Biệt Trong Quan Điểm

Cha mẹ và học sinh thường có những quan điểm khác nhau về nhiều vấn đề, từ học tập đến các mối quan hệ xã hội. Sự khác biệt này có thể gây ra căng thẳng và xung đột trong gia đình. Việc lắng nghe và thấu hiểu nhau là rất quan trọng để giải quyết những mâu thuẫn này.

2.2. Thiếu Giao Tiếp Hiệu Quả

Nhiều cha mẹ không biết cách giao tiếp hiệu quả với con cái, dẫn đến việc học sinh cảm thấy không được hiểu và hỗ trợ. Sự thiếu giao tiếp có thể làm gia tăng khoảng cách giữa cha mẹ và con cái, ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của học sinh.

III. Phương Pháp Cải Thiện Mối Quan Hệ Cha Mẹ Học Sinh

Để cải thiện mối quan hệ giữa cha mẹ và học sinh, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp tăng cường sự hiểu biết mà còn tạo ra một môi trường tích cực cho sự phát triển của học sinh.

3.1. Tăng Cường Giao Tiếp

Giao tiếp là chìa khóa để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp. Cha mẹ nên thường xuyên trò chuyện với con cái về những vấn đề trong cuộc sống và học tập. Việc này không chỉ giúp học sinh cảm thấy được quan tâm mà còn tạo cơ hội để cha mẹ hiểu rõ hơn về con cái.

3.2. Tham Gia Vào Hoạt Động Của Con

Cha mẹ nên tham gia vào các hoạt động học tập và vui chơi của con cái. Điều này không chỉ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về sở thích và nhu cầu của con mà còn tạo ra những kỷ niệm đẹp và gắn kết tình cảm gia đình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mối Quan Hệ Cha Mẹ Học Sinh

Mối quan hệ giữa cha mẹ và học sinh có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống. Những nghiên cứu cho thấy rằng sự hỗ trợ từ cha mẹ có thể cải thiện đáng kể kết quả học tập và tâm lý của học sinh.

4.1. Tác Động Đến Kết Quả Học Tập

Sự hỗ trợ và quan tâm từ cha mẹ có thể giúp học sinh cải thiện điểm số và kết quả học tập. Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có cha mẹ tích cực tham gia vào việc học thường có thành tích tốt hơn.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Tâm Lý Học Sinh

Mối quan hệ tốt đẹp với cha mẹ có thể giúp học sinh phát triển tâm lý tích cực. Học sinh cảm thấy tự tin hơn và có khả năng đối mặt với áp lực trong học tập và cuộc sống.

V. Kết Luận Về Mối Quan Hệ Cha Mẹ Học Sinh

Mối quan hệ giữa học sinh THCS và cha mẹ là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển của trẻ. Việc hiểu rõ và cải thiện mối quan hệ này không chỉ mang lại lợi ích cho học sinh mà còn cho cả gia đình và xã hội. Cần có những nỗ lực từ cả hai phía để xây dựng một môi trường giáo dục tích cực.

5.1. Tương Lai Của Mối Quan Hệ

Trong tương lai, mối quan hệ giữa cha mẹ và học sinh cần được chú trọng hơn nữa. Các chương trình giáo dục và hỗ trợ cần được phát triển để giúp cha mẹ và học sinh hiểu nhau hơn.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện mối quan hệ này, bao gồm các buổi hội thảo, chương trình đào tạo cho cha mẹ về cách giao tiếp và hỗ trợ con cái trong học tập và cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mối quan hệ qua lại giữa học sinh trung học cơ sở (HSTHCS) với cha mẹ trong các hoạt động học tập, vui chơi giải trí và quan hệ bạn bè đóng vai trò then chốt trong sự phát triển nhân cách của các em. Theo ước tính, lứa tuổi từ 11 đến 15 tuổi là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, với nhiều biến đổi tâm sinh lý phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi và nhận thức của học sinh. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy mối quan hệ này chưa hoàn toàn tích cực, với nhiều mâu thuẫn, xung đột giữa cha mẹ và con cái, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại và nền kinh tế thị trường phát triển. Nghiên cứu được tiến hành tại hai trường THCS Dịch Vọng (Hà Nội) và Thanh Tuyền (Hà Nam) với mẫu gồm 280 học sinh lớp 8 và 9 cùng 100 phụ huynh nhằm khảo sát thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này. Mục tiêu cụ thể là đánh giá mức độ tích cực của mối quan hệ qua lại trong các hoạt động cơ bản, từ đó đề xuất giải pháp cải thiện nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ các bậc cha mẹ, nhà trường và xã hội xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, góp phần giảm thiểu các hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp luật ở lứa tuổi vị thành niên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tâm lý học phát triển và tâm lý học hoạt động, tập trung vào mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và con cái trong bối cảnh phát triển nhân cách của thiếu niên. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình kiểu quan hệ cha mẹ - con cái của Lưu Song Hà phân loại thành ba kiểu: quan hệ tin tưởng - bình đẳng (kiểu 1), nghiêm khắc - cứng nhắc (kiểu 2), và bàng quan - xa cách (kiểu 3). Mỗi kiểu thể hiện thái độ và phương thức ứng xử khác nhau của cha mẹ, ảnh hưởng trực tiếp đến phản ứng của học sinh trong các hoạt động học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè.

2. Lý thuyết về sự phát triển tâm sinh lý của học sinh trung học cơ sở nhấn mạnh đặc điểm biến đổi mạnh mẽ về sinh lý, nhận thức, tình cảm và tự ý thức ở lứa tuổi này, tạo nên những thách thức trong việc xây dựng mối quan hệ tích cực giữa cha mẹ và con cái.

Các khái niệm chính bao gồm: mối quan hệ qua lại, kiểu quan hệ cha mẹ - con cái, hoạt động học tập, vui chơi giải trí, quan hệ bạn bè, và sự phát triển nhân cách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ 280 học sinh lớp 8 và 9 tại hai trường THCS Dịch Vọng (Hà Nội) và Thanh Tuyền (Hà Nam), cùng 100 phụ huynh tương ứng. Dữ liệu được thu thập qua bảng hỏi, phỏng vấn sâu, giải bài tập tình huống và phân tích chân dung tâm lý điển hình.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê toán học để xử lý số liệu, phân tích định lượng các kiểu quan hệ và phản ứng của học sinh, đồng thời phân tích định tính qua phỏng vấn và bài tập tình huống nhằm làm rõ chiều sâu các mối quan hệ.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2014, bao gồm giai đoạn khảo sát thực địa, thu thập và xử lý dữ liệu, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp.

Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho học sinh trung học cơ sở tại hai địa bàn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng mối quan hệ qua lại: Khoảng 45% học sinh và phụ huynh đánh giá mối quan hệ qua lại trong gia đình là tích cực, 35% là chưa hoàn toàn tích cực, và 20% còn lại thuộc nhóm tiêu cực. Sự khác biệt này thể hiện rõ qua các hoạt động học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè.

2. Ảnh hưởng của kiểu quan hệ cha mẹ - con cái: Phụ huynh áp dụng kiểu quan hệ tin tưởng - bình đẳng chiếm khoảng 40%, nghiêm khắc - cứng nhắc chiếm 35%, và bàng quan - xa cách chiếm 25%. Học sinh có phản ứng tích cực cao nhất (khoảng 70%) khi cha mẹ sử dụng kiểu quan hệ tin tưởng - bình đẳng, trong khi phản ứng tiêu cực chiếm tới 60% khi cha mẹ áp dụng kiểu nghiêm khắc hoặc bàng quan.

3. Phản ứng của học sinh trong các lĩnh vực: Trong học tập, 60% học sinh có thái độ tích cực khi được cha mẹ quan tâm đúng mức; trong vui chơi giải trí, 55% học sinh phản ứng tích cực khi cha mẹ tạo điều kiện hợp lý; trong quan hệ bạn bè, 50% học sinh cảm thấy được hỗ trợ và tôn trọng từ cha mẹ. Tuy nhiên, tỷ lệ phản ứng tiêu cực tăng lên đáng kể khi cha mẹ áp đặt hoặc thờ ơ.

4. Yếu tố ảnh hưởng: Nhận thức của cha mẹ về đặc điểm tâm sinh lý của thiếu niên và mức độ hiểu biết về quyền trẻ em có ảnh hưởng lớn đến chất lượng mối quan hệ. Khoảng 40% phụ huynh chưa nắm vững kiến thức này, dẫn đến các mâu thuẫn và xung đột trong gia đình.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển nhân cách và hành vi của các em. Kiểu quan hệ tin tưởng - bình đẳng tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh phát triển tích cực, đồng thời giảm thiểu các hành vi lệch chuẩn. Ngược lại, kiểu quan hệ nghiêm khắc hoặc bàng quan làm gia tăng căng thẳng, mâu thuẫn và có thể dẫn đến các hành vi tiêu cực như bỏ học, lêu lổng.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, kết quả này phù hợp với lý thuyết của Diana Baumrind và các nhà tâm lý học khác về ảnh hưởng của kiểu giáo dục gia đình đến sự phát triển nhân cách trẻ vị thành niên. Việc cha mẹ thiếu hiểu biết về đặc điểm tâm lý lứa tuổi và quyền trẻ em là nguyên nhân chủ yếu gây ra các mâu thuẫn trong gia đình, đồng thời làm giảm hiệu quả giáo dục.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các kiểu quan hệ cha mẹ - con cái và biểu đồ so sánh phản ứng tích cực, tiêu cực của học sinh trong từng lĩnh vực hoạt động, giúp minh họa rõ nét hơn về mối quan hệ này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho cha mẹ về tâm lý học phát triển và quyền trẻ em: Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo định kỳ nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng xử phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh trung học cơ sở. Mục tiêu đạt 80% phụ huynh tham gia trong vòng 12 tháng.

2. Xây dựng chương trình phối hợp giữa gia đình và nhà trường: Thiết lập các kênh giao tiếp thường xuyên, tạo điều kiện cho cha mẹ và giáo viên trao đổi thông tin về học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè của học sinh. Thực hiện trong vòng 6 tháng và duy trì liên tục.

3. Khuyến khích cha mẹ áp dụng kiểu quan hệ tin tưởng - bình đẳng: Hướng dẫn cha mẹ cách lắng nghe, tôn trọng ý kiến con cái, đồng thời thiết lập các quy tắc gia đình linh hoạt, phù hợp với từng tình huống cụ thể. Mục tiêu giảm tỷ lệ mâu thuẫn gia đình xuống dưới 15% trong 1 năm.

4. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, vui chơi giải trí có sự tham gia của cha mẹ và con cái: Tạo môi trường giao lưu, gắn kết tình cảm gia đình, giúp học sinh phát triển kỹ năng xã hội và cảm xúc tích cực. Thực hiện định kỳ hàng quý tại các trường THCS.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Phụ huynh học sinh trung học cơ sở: Nhận thức rõ hơn về đặc điểm tâm sinh lý của con, cách xây dựng mối quan hệ tích cực, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục và phát triển nhân cách cho con.

2. Giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục: Áp dụng các kiến thức và giải pháp đề xuất để phối hợp hiệu quả với gia đình trong việc giáo dục học sinh, góp phần giảm thiểu các hành vi lệch chuẩn.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tâm lý học, giáo dục: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ gia đình và sự phát triển nhân cách vị thành niên.

4. Các tổ chức xã hội và cơ quan quản lý giáo dục: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ gia đình và học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

1. Mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở là gì?
   Là sự tác động lẫn nhau giữa cha mẹ và con cái thông qua thái độ, hành vi, cách ứng xử trong các hoạt động học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè, ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của học sinh.

2. Các kiểu quan hệ cha mẹ - con cái phổ biến hiện nay?
   Bao gồm kiểu tin tưởng - bình đẳng, nghiêm khắc - cứng nhắc và bàng quan - xa cách, mỗi kiểu có ảnh hưởng khác nhau đến phản ứng và hành vi của học sinh.

3. Tại sao mối quan hệ này lại quan trọng đối với học sinh trung học cơ sở?
   Bởi đây là giai đoạn phát triển tâm sinh lý mạnh mẽ, các mối quan hệ gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành nhân cách, thái độ học tập và hành vi xã hội của các em.

4. Cha mẹ nên làm gì để cải thiện mối quan hệ với con?
   Cha mẹ cần hiểu rõ đặc điểm tâm lý của con, lắng nghe, tôn trọng ý kiến, áp dụng phương pháp giáo dục tích cực và phối hợp chặt chẽ với nhà trường.

5. Làm thế nào để giảm thiểu mâu thuẫn trong gia đình?
   Thông qua tăng cường giao tiếp, xây dựng quy tắc gia đình linh hoạt, tổ chức các hoạt động chung và nâng cao nhận thức của cả cha mẹ và con cái về quyền và nghĩa vụ trong gia đình.

Kết luận

• Mối quan hệ qua lại giữa học sinh trung học cơ sở và cha mẹ trong các hoạt động học tập, vui chơi và quan hệ bạn bè có ảnh hưởng quyết định đến sự phát triển nhân cách của các em.
• Kiểu quan hệ tin tưởng - bình đẳng được xác định là phương thức tích cực nhất, thúc đẩy sự phát triển toàn diện và giảm thiểu hành vi lệch chuẩn.
• Nhiều phụ huynh còn thiếu kiến thức về tâm lý phát triển và quyền trẻ em, dẫn đến các mâu thuẫn và xung đột trong gia đình.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, cải thiện kỹ năng ứng xử của cha mẹ và tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để hoàn thiện các giải pháp hỗ trợ phát triển mối quan hệ gia đình lành mạnh, góp phần xây dựng xã hội văn minh.

Các bậc cha mẹ, nhà trường và các tổ chức giáo dục cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao chất lượng mối quan hệ gia đình, tạo môi trường phát triển tốt nhất cho học sinh trung học cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHA MẸ VÀ HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề mối quan hệ qua lại giữa cha mẹ và học sinh trung học cơ sở 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Gia đình và các mối quan hệ trong gia đình là những vấn đề được nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu như giáo dục học, đạo đức học, xã hội học, tâm lý học…Bởi gia đình là “cái nôi” đầu tiên nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm, nhân cách con người. Nếu thiếu đi cái nôi này trẻ em sẽ mất đi phương hướng và rơi vào nhiều cảnh ngộ đáng thương, nhiều vấn đề xã hội sẽ nảy sinh trong tương lai… Người ta thường bàn đến nhân cách của cha mẹ để lại dấu ấn trong hành vi của trẻ.

Mọi cử chỉ, hành động và lời ăn tiếng nói của cha mẹ đều tác động trực tiếp đến suy nghĩ, tình cảm và hành động của con.Bocki có viết: “Có một thực tế lạ lùng là phần lớn những thiên tài đều có những bà mẹ tuyệt vời và họ nhận được ở người mẹ nhiều hơn ở người cha”. Và khi nói về người cha Đêmôcrit cho rằng: “Đức tính chín chắn của người cha là sự răn dạy có tác dụng nhất đối với đứa trẻ”. Và khi nói về tấm gương của cha mẹ N.Nôvicôp cho rằng: “Không có gì có thể tác động lên tâm hồn non nớt của trẻ mạnh hơn quyền lực của sự làm gương, còn giữa muôn vàn tấm gương thì không gì gây ấn tượng sâu sắc và bền chặt bằng sự mẫu mực của bố mẹ”. Bàn về mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, rất nhiều nhà tâm lý học (Freud, Diana Baumrind, Grolnick và Ryan, Vương Cực Thịnh…) đã đề cập tới các kiểu giáo dục trong gia đình thông qua các mối quan hệ giữa cha mẹ với con cái, những kiểu giáo dục này đã thúc đẩy sự phát triển nhân cách của cả cha mẹ và con.

Trước tiên là công trình nghiên cứu xuyên văn hóa của các tác giả Murdock và L.Rohner và một vài học giả khác [14]. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Những nhà nghiên cứu này đã khảo sát các quan hệ giữa cha mẹ và con cái ở 186 quốc gia và trong đó tập trung nghiên cứu những ảnh hưởng của các kiểu quan hệ cha mẹ - con đến sự hình thành nhân cách của con cái như một cá nhân ở những nền văn hóa khác nhau. Theo đó các tác giả phân loại quan hệ cha mẹ - con thành bốn kiểu thể hiện thái độ căn bản của cha mẹ đối với con là: - Kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ thông hiểu - quan hệ ấm áp và yêu thương - Kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ ghét bỏ và hung tính - Kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ dửng dưng và phủ nhận - Kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ kiểm soát Trong công trình nghiên cứu của Diana Boumrind về các kiểu quan hệ cha mẹ - con cái lứa tuổi vị thành niên (1971,1999), bà đưa ra bốn kiểu quan hệ giữa cha mẹ và con cái: độc đoán, uy quyền, thờ ơ và nuông chiều và những ảnh hưởng của các kiểu quan hệ này tới con cái [13]. Theo bà cha mẹ độc đoán luôn khắt khe, bắt buộc con phải nhất nhất làm theo đường hướng mà cha mẹ đã vạch ra.

Nghĩa là họ luôn cố gắng nỗ lực suốt cả đời để được sống hai lần: một là cuộc sống của họ, một là cuộc sống mà họ đã cướp trên tay của con mình bằng cách đặt ra những giới hạn chính xác, quản lý gắt gao và khống chế con hoàn toàn. Ví dụ, có những bậc cha mẹ cứ lấy kinh nghiệm xưa để giáo huấn, ứng xử với con cái mình ngày nay: ngày xưa bố thế này…, ngày xưa mẹ thế kia…, thế mà bây giờ con lại… Những cha mẹ kiểu này hầu như không cho phép con được bày tỏ nguyện vọng trao đổi, tranh luận với họ. Họ muốn biến con mình thành “cái máy” chỉ biết “vâng lời”.Thực chất đây là kiểu quan hệ một chiều ảnh hưởng rất xấu đến sự phát triển nhân cách của trẻ. Ngược lại với cha mẹ độc đoán là kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ uy quyền.

Theo bà cha mẹ uy quyền là kiểu cha mẹ khuyến khích con mình độc lập, nhưng trong những giới hạn cho phép của mình để kiểm 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] soát hoạt động của con, điều khiển cuộc sống của con trong phạm vi đó. Họ vẫn cho phép các con trao đổi, tranh luận với cha mẹ các vấn đề liên quan tới chúng nhưng chỉ trong phạm vi này. Kiểu quan hệ này giữa cha mẹ và con cái thực chất là kiểu quan hệ hai chiều nhưng chủ yếu cha mẹ vẫn là người quyết định tất cả. Kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ thờ ơ.

Theo bà cha mẹ thờ ơ là kiểu cha mẹ không quan tâm tới cuộc sống của con. Cha mẹ thờ ơ không thể trả lời được những câu hỏi như: “hôm nay cháu học thêm môn nào ông (bà) có biết không? Hoặc cháu thường hay chơi thân với những người bạn nào?. Trẻ trong lứa tuổi này đặc biệt có nhu cầu được cha mẹ quan tâm, vì thế mà các em có cha mẹ thờ ơ nói chung hay nghĩ rằng cha mẹ còn có nhiều điều khác nữa quan trọng hơn chúng. Kết quả là những đứa trẻ trong quan hệ kiểu này không học được cách làm chủ hành vi, chúng luôn thụ động trông chờ người khác chỉ dẫn, vì bố mẹ chúng đã không quản lý đưa ra những yêu cầu, mục đích cho chúng.

Nếu kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ độc đoán là biến con cái thành cái máy biết vâng lời thì kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ thờ ơ là biến con cái thành những đứa trẻ thiếu hụt tình cảm, mất đi “đầu tầu” chỉ dẫn, soi đường. Những cha mẹ kiểu này hầu như để con tự quyết định tất cả theo kiểu chúng muốn làm gì thì làm. Đây là kiểu quan hệ ảnh hưởng rất xấu tới sự phát triển nhân cách của trẻ. Kiểu quan hệ cha mẹ - con cái trên cơ sở cha mẹ nuông chiều.

Theo bà cha mẹ nuông chiều con cái là mẫu cha mẹ rất quan tâm đến con, nhưng lại sao nhãng việc quản lý con và rất ít khi đặt ra những yêu cầu, đòi hỏi đối với con. Nhiều cha mẹ chủ ý nuôi nấng con theo cách này bởi họ tin rằng, sự “quan tâm trìu mến” kết hợp với việc ít kiềm chế, bó buộc sẽ giúp họ nuôi dạy con trở thành người tự tin và sáng tạo. Con cái được cha mẹ nuông chiều thường kém cỏi về mặt xã hội, đặc biệt là thiếu tự tin. Theo bà cha mẹ kiểu này thường cho phép con làm những gì chúng muốn và quả là con cái của họ 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] không học được cách tự chủ, luôn thụ động, trông chờ vào sự chỉ dẫn của người khác.

Diana Boumrind khẳng định đa số cha mẹ áp dụng đồng thời nhiều kiểu giáo dục mặc dù vẫn có một kiểu nào đó trội hơn; qua đó mối quan hệ giữa con cái và cha mẹ sẽ giúp ích rất nhiều cho con trong sự phát triển tâm sinh lý trước mắt cũng như sau này. Bà cũng khẳng định rằng dù cha mẹ dùng kiểu quan hệ nào với con đi nữa thì cha mẹ cũng không được làm giảm đi tầm quan trọng của quá trình xã hội hóa ở trẻ vị thành niên hòa nhập, thích nghi với cha mẹ cũng như cha mẹ thích nghi với trẻ vị thành niên. Không đưa ra sự phân chia như Diana Boumrind, các nhà nghiên cứu Keith B.Fagen, Wiliam C cho rằng khi xem xét quan hệ cha mẹ đối với con, người ta phải đề cập đến thái độ của cha mẹ, sự quan tâm cũng như kỷ luật của họ với con [13]. Và các nhà nghiên cứu đã nhận định rằng, trách nhiệm và sự cảm thông của cha mẹ thúc đẩy những liên kết lành mạnh và cung cấp cho trẻ một chỗ dựa an toàn giúp cho chúng khám phá môi trường của mình một cách tự do (Bowlby- 1988), phát triển hình ảnh tích cực về bản thân, cảm giác về năng lực (Carlson và Sroufe- 1995, Sroufe, 1990) và có những kỳ vọng vào tương tác liên quan đến cá nhân một cách thân thiện (Sroufe, Schork, Motti, Lawroski và Lafreniere, 1984), hình thành nền tảng vững chắc về sự điều chỉnh hành động và cảm xúc vững chắc (Ainsworth et al, 1978, sroufe, 1990).

Liên kết an toàn có liên quan đến sự phát triển nhận thức một cách đầy đủ (Matas, Arend, và Sroufe, 1978) cũng như khả năng xã hội, lòng tự trọng và sự độc lập (Sroufe, Fox và Pancake, 1983, Water, Wippman và Sroufe, 1979). Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự ấm áp, ủng hộ và chấp nhận của cha mẹ đã khuyến khích con thích nghi một cách có hiệu quả với điều kiện căng thẳng của cuộc sống (Mate và Coatsworth 1998, Werner và Smith, 1992, Wyman 1991- 1992) [14]. Sự quan tâm của cha mẹ được thể hiện qua thời gian mà cha mẹ đã dành cho những hoạt động chung với con và những quan tâm của họ đến 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] những lĩnh vực hoạt động chính trong cuộc sống của trẻ (hoạt động: học tập, vui chơi giải trí, quan hệ bạn bè…). Nghiên cứu sự quan tâm của cha mẹ đối với con; Bowlby 1988; Carlson và Sroufe 1995 cho thấy sự quan tâm tích cực của cha mẹ củng cố sự liên kết giữa cha mẹ và con làm cho trẻ cảm nhận được sự an toàn và giá trị của bản thân ở mức độ cao hơn.

Grolnick và Ryan (1989) đã chỉ ra rằng sự quan tâm của cha mẹ đối với con có liên quan đến năng lực đánh giá và kết quả học tập của trẻ. Cha mẹ quan tâm đến con sẽ giúp cho chúng đồng nhất và tiếp thu các giá trị xã hội một cách thuận lợi. Theo Patterson (1982) nếu cha mẹ quan tâm đến con thì sẽ ảnh hưởng tích cực đến sự tự kiểm soát và sự điều chỉnh hành vi của trẻ. Ngoài việc có liên quan đến tính tự kiểm soát thì theo Pulkkinen (1982) sự quan tâm này còn có tác động tích cực, trên thực tế với nhiều ông bố bà mẹ dù con cái ở độ tuổi nào đi chăng nữa thì với họ chúng vẫn còn cần được chăm sóc dạy bảo và che chở.