Mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn ...

Nghiên cứu mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2011 trong luận văn thạc sĩ.

• Tác giả: Lương Thị Khánh Vy
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Đỉnh Lam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Và Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam Giai Đoạn 2000-2011
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ
• 1.1. Tổng quan về tăng trƣởng kinh tế GDP
• 1.2. Tổng quan về vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FDI
• 1.3. Các nghiên cứu trong nƣớc
• 1.4. Các nghiên cứu nƣớc ngoài
• 1.4.1. Quan điểm cho rằng có mối quan hệ giữa GDP và dòng vốn FDI
• 1.4.2. Quan điểm cho rằng không có mối quan hệ giữa tăng trƣởng và dòng vốn FDI
• 1.4.3. Một số bằng chứng thực nghiệm được nghiên cứu ở một số quốc gia đang phát triển
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG FDI VÀ GDP TẠI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2000-2011
• 2.1. Thực trạng FDI tại Việt Nam từ năm 2000 đến 2011
• 2.2. Thực trạng GDP Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2011
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH LƢỢNG MỐI TƢƠNG QUAN GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000-2011
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Các bước thực hiện trong quá trình chạy mô hình
• 3.4. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 3.5. Chọn các biến trễ tối ưu trong mô hình
• 3.6. Kiểm định mối quan hệ nhân quả trong ngắn hạn giữa hai biến FDI và GDP
• 3.7. Kiểm định đồng liên kết theo phương pháp Johansen
• 3.8. Ước lượng mô hình
• 3.9. Hàm phản ứng xung
• 4. CHƯƠNG 4: KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH THU HÚT FDI ĐỂ THÚC ĐẨY TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ
• 4.1. Lựa chọn nguồn vốn FDI có hiệu quả
• 4.2. Cải thiện chất lượng nguồn lao động để thu hút FDI
• 4.3. Thúc đẩy hoạt động M&A
• KẾT LUẬN CỦA LUẬN VĂN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011 đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Nguồn vốn FDI không chỉ đóng góp vào sự gia tăng GDP mà còn ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh khác của nền kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố tác động và mối liên hệ giữa hai biến số này, từ đó đưa ra những nhận định và kết luận có giá trị cho chính sách phát triển kinh tế.

1.1. Đầu tư trực tiếp nước ngoài và vai trò của nó trong tăng trưởng kinh tế

FDI đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn, công nghệ và kỹ năng cho nền kinh tế Việt Nam. Nguồn vốn này không chỉ giúp tăng cường năng lực sản xuất mà còn tạo ra nhiều việc làm, từ đó thúc đẩy tăng trưởng GDP.

1.2. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000 2011

Giai đoạn 2000-2011 chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt khoảng 7% mỗi năm. Sự gia tăng này có sự đóng góp không nhỏ từ FDI, đặc biệt trong các lĩnh vực như sản xuất và dịch vụ.

II. Thách thức trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút FDI. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, chính sách chưa đồng bộ và môi trường đầu tư chưa hoàn thiện là những rào cản lớn. Việc nhận diện và khắc phục những thách thức này là cần thiết để tối ưu hóa lợi ích từ FDI.

2.1. Cơ sở hạ tầng và môi trường đầu tư

Cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ là một trong những yếu tố cản trở việc thu hút FDI. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm môi trường đầu tư ổn định và thuận lợi, điều này đòi hỏi Việt Nam cần cải thiện đáng kể.

2.2. Chính sách đầu tư và quản lý nhà nước

Chính sách đầu tư hiện tại còn nhiều bất cập, chưa tạo ra sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Cần có những cải cách mạnh mẽ để tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hiệu quả hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Mô hình VECM được áp dụng để xác định mức độ tác động của FDI đến GDP và ngược lại. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn thống kê chính thức trong giai đoạn 2000-2011.

3.1. Mô hình VECM và ứng dụng của nó

Mô hình VECM cho phép phân tích mối quan hệ dài hạn giữa FDI và GDP. Phương pháp này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng và mức độ tác động qua lại giữa hai biến số này.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu và nguồn gốc

Dữ liệu được thu thập từ Ngân hàng Phát triển Châu Á và Tổng cục Thống kê Việt Nam, đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy cho kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa FDI và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011. FDI không chỉ góp phần vào việc tăng trưởng GDP mà còn thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế khác.

4.1. Tác động của FDI đến GDP

Nghiên cứu chỉ ra rằng FDI có tác động tích cực đến GDP, với mức độ ảnh hưởng tăng lên theo thời gian. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục thu hút FDI để duy trì tăng trưởng kinh tế.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này

Các yếu tố như chất lượng nguồn nhân lực, chính sách đầu tư và môi trường kinh doanh đều có ảnh hưởng lớn đến mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Để tối ưu hóa lợi ích từ FDI, cần có những chính sách phù hợp và cải cách mạnh mẽ trong quản lý đầu tư.

5.1. Đề xuất chính sách thu hút FDI

Cần xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả hơn, tập trung vào cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

5.2. Triển vọng phát triển FDI trong tương lai

Với những cải cách và chính sách phù hợp, FDI có thể tiếp tục là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong những năm tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000-2011, Việt Nam chứng kiến sự gia tăng đáng kể của nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, tổng vốn đăng ký FDI đạt khoảng 208 tỷ USD với hơn 14.000 dự án, trong khi GDP bình quân tăng trưởng trung bình trên 7% mỗi năm, đạt đỉnh 8,4% vào năm 2005. Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế là vấn đề được quan tâm sâu sắc, bởi FDI không chỉ bổ sung vốn đầu tư mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng suất lao động và cải thiện cơ cấu kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu là xác định mức độ tác động của FDI đến GDP và ngược lại, đồng thời đề xuất các giải pháp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hút FDI để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Nghiên cứu tập trung vào dữ liệu quý từ năm 2000 đến 2011 tại Việt Nam, sử dụng các phương pháp kinh tế lượng hiện đại nhằm phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa hai biến số này. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn FDI trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chính: lý thuyết tăng trưởng kinh tế và lý thuyết đầu tư trực tiếp nước ngoài. Theo Simon Kuznets (1966), tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là sự gia tăng bền vững về sản phẩm tính theo đầu người, trong khi Douglass C. North và Robert Paul Thomas (1973) nhấn mạnh tăng trưởng xảy ra khi sản lượng tăng nhanh hơn dân số. Về FDI, IMF định nghĩa đây là hình thức đầu tư ra khỏi biên giới quốc gia, trong đó nhà đầu tư sở hữu ít nhất 10% cổ phần doanh nghiệp ở nước ngoài, nhằm mục đích quản lý lâu dài. Tổ chức Thương mại Thế giới bổ sung rằng FDI bao gồm cả đầu tư xây dựng mới (greenfield) và mua lại/sát nhập (M&A). Các khái niệm chính bao gồm: tổng sản phẩm quốc nội (GDP), vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), mô hình tăng trưởng nội sinh, và mô hình Vector hiệu chỉnh sai số (VECM). Mô hình VECM được sử dụng để phân tích mối quan hệ đồng thời giữa FDI và GDP, cho phép đánh giá tác động ngắn hạn và dài hạn, đồng thời tránh các sai số do chuỗi thời gian không dừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu quý về FDI và GDP từ năm 2000 đến 2011, lấy từ Ngân hàng Phát triển Châu Á và Tổng cục Thống kê Việt Nam. Cỡ mẫu gồm 44 quan sát quý, được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phương pháp phân tích sử dụng mô hình VECM, kết hợp kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) để xác định tính dừng của chuỗi thời gian, kiểm định đồng liên kết Johansen để phát hiện mối quan hệ dài hạn giữa FDI và GDP, và kiểm định nhân quả Granger để xác định mối quan hệ nhân quả ngắn hạn. Quy trình nghiên cứu gồm các bước: kiểm định tính dừng, chọn độ trễ tối ưu, kiểm định nhân quả Granger, kiểm định đồng liên kết, ước lượng mô hình VECM và phân tích hàm phản ứng xung để đánh giá tác động của cú sốc lên các biến. Phương pháp này giúp làm rõ mối quan hệ phức tạp giữa FDI và tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ nhân quả hai chiều trong ngắn hạn: Kiểm định nhân quả Granger cho thấy FDI và GDP có mối quan hệ nhân quả hai chiều với giá trị thống kê F lần lượt là 4.0126 và 4.0234, đều vượt mức ý nghĩa 5%. Điều này chứng tỏ FDI ảnh hưởng đến GDP và ngược lại trong ngắn hạn.

2. Tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn: Kiểm định Johansen bác bỏ giả thuyết không tồn tại vector đồng liên kết, khẳng định mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa FDI và GDP. Điều này cho thấy hai biến số biến động cùng nhau theo thời gian dài.

3. Tác động tích cực của FDI đến GDP: Ước lượng mô hình VECM cho thấy khi FDI tăng 1%, GDP tăng khoảng 0.4%, trong khi tác động ngược lại từ GDP đến FDI yếu hơn và không rõ ràng. Mối quan hệ cùng dấu cho thấy FDI tăng sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4. Phản ứng biến động theo cú sốc: Phân tích hàm phản ứng xung cho thấy khi có cú sốc tăng 1 đơn vị FDI, GDP giảm nhẹ trong hai quý đầu (-0.17 và -0.24 đơn vị), sau đó tăng mạnh vào quý 4 và quý 8, biểu hiện sự biến động không ổn định. Ngược lại, cú sốc tăng GDP làm FDI giảm ổn định từ quý 1 đến quý 6 trở đi.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy FDI đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2011, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế nhấn mạnh vai trò của FDI trong chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất lao động. Mối quan hệ nhân quả hai chiều trong ngắn hạn phản ánh sự tương tác liên tục giữa vốn đầu tư nước ngoài và hoạt động kinh tế trong nước. Mối quan hệ đồng liên kết dài hạn cho thấy FDI và GDP không thể tách rời trong quá trình phát triển kinh tế. Tuy nhiên, sự biến động không ổn định của GDP khi có cú sốc FDI có thể do tính chất đầu tư chưa đồng đều và các yếu tố bên ngoài như khủng hoảng tài chính toàn cầu. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, kết quả này tương đồng với các quốc gia Đông Nam Á như Malaysia và Singapore, nơi FDI cũng có tác động tích cực đến tăng trưởng. Ý nghĩa thực tiễn là Việt Nam cần tập trung thu hút FDI chất lượng cao, đồng thời cải thiện môi trường kinh doanh và nguồn nhân lực để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Lựa chọn nguồn vốn FDI có hiệu quả: Cần ưu tiên thu hút các dự án FDI có công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và khả năng lan tỏa công nghệ. Chính phủ nên rà soát và điều chỉnh chính sách ưu đãi để tránh thu hút các dự án thâm dụng lao động kém hiệu quả, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các hoạt động chuyển giá và báo lỗ kéo dài.

2. Cải thiện chất lượng nguồn nhân lực: Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài, nâng cấp chương trình đào tạo nghề, mở rộng các trung tâm đào tạo kỹ năng thực tiễn, và áp dụng chính sách thu hút, giữ chân nhân tài nhằm đáp ứng yêu cầu công nghệ hiện đại.

3. Thúc đẩy hoạt động M&A: Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, xây dựng quy trình thủ tục rõ ràng, thống nhất giữa các luật liên quan, và quy định bắt buộc về định giá, kiểm toán, xử lý lao động hậu M&A để tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư hiệu quả.

4. Ổn định kinh tế vĩ mô và chính trị: Duy trì môi trường kinh tế ổn định, minh bạch về chính sách thuế và pháp luật để tạo niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời tăng cường hỗ trợ khu vực sản xuất trong nước để tạo liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp FDI.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả thu hút FDI, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực nghiệm để xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế quốc gia.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và tài chính: Phân tích chi tiết về mối quan hệ giữa FDI và GDP, phương pháp VECM và kiểm định đồng liên kết giúp nghiên cứu sâu hơn về kinh tế lượng và phát triển kinh tế.

3. Doanh nghiệp FDI và nhà đầu tư nước ngoài: Hiểu rõ hơn về tác động của FDI đến nền kinh tế Việt Nam, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp với môi trường kinh doanh và chính sách hiện hành.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế phát triển: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, luận văn và phát triển kiến thức về kinh tế lượng, đầu tư nước ngoài và tăng trưởng kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI ảnh hưởng như thế nào đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam?
   Nghiên cứu cho thấy FDI có tác động tích cực đến GDP, khi FDI tăng 1% sẽ làm GDP tăng khoảng 0.4% trong dài hạn, nhờ vào việc bổ sung vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất lao động.

2. Mối quan hệ giữa FDI và GDP có phải là nhân quả hai chiều?
   Kiểm định nhân quả Granger xác nhận mối quan hệ hai chiều trong ngắn hạn, tức là FDI ảnh hưởng đến GDP và ngược lại, phản ánh sự tương tác liên tục giữa đầu tư nước ngoài và hoạt động kinh tế trong nước.

3. Tại sao GDP có thể giảm trong quý đầu khi FDI tăng?
   Phản ứng biến động theo cú sốc cho thấy GDP giảm nhẹ trong hai quý đầu khi FDI tăng, có thể do sự điều chỉnh của nền kinh tế trước các thay đổi đột ngột trong đầu tư, hoặc do các yếu tố bên ngoài như khủng hoảng tài chính.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thu hút FDI?
   Cần tập trung thu hút FDI chất lượng cao, cải thiện nguồn nhân lực, hoàn thiện pháp luật về M&A, và duy trì môi trường kinh tế ổn định, minh bạch để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư.

5. Phương pháp VECM có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Mô hình VECM cho phép phân tích mối quan hệ động giữa FDI và GDP trong ngắn hạn và dài hạn, tránh sai số do chuỗi thời gian không dừng, đồng thời cung cấp thông tin về quá trình điều chỉnh cân bằng giữa các biến.

Kết luận

• Việt Nam đã thu hút được nguồn vốn FDI lớn với hơn 14.000 dự án và tổng vốn đăng ký khoảng 208 tỷ USD trong giai đoạn 2000-2011.
• Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế được xác định là nhân quả hai chiều trong ngắn hạn và có mối liên hệ đồng liên kết dài hạn.
• FDI có tác động tích cực đến GDP, khi tăng 1% FDI sẽ làm GDP tăng khoảng 0.4%, trong khi tác động ngược lại yếu hơn.
• Phản ứng biến động của GDP trước cú sốc FDI cho thấy sự không ổn định trong ngắn hạn, cần chính sách điều chỉnh phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm lựa chọn FDI hiệu quả, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy M&A và ổn định môi trường kinh tế để tăng cường tác động tích cực của FDI.

Tiếp theo, các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp này trong vòng 3-5 năm tới nhằm khai thác tối đa lợi ích từ FDI cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Để hiểu sâu hơn về mối quan hệ này và các phương pháp phân tích, quý độc giả có thể tham khảo toàn bộ luận văn và các tài liệu liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  LƢƠNG THỊ KHÁNH VY MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000- 2011 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  LƢƠNG THỊ KHÁNH VY MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000- 2011 Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng Mã ngành: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Đoàn Đỉnh Lam TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2012 LỜI CAM ĐOAN  Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu khoa học nào. Nếu có bất kì sai sót, gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng cũng như kết quả luận văn của mình.Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 10 năm 2012 Tác giả Lƣơng Thị Khánh Vy MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 4 TỔNG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ.1 Tổng quan về tăng trưởng kinh tế GDP.2 Tổng quan về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI.4 Các nghiên cứu trong nước.5 Các nghiên cứu nước ngoài:.1 Quan điểm cho rằng có mối quan hệ giữa GDP và dòng vốn FDI.2 Quan điểm cho rằng không có mối quan hệ giữa tăng trưởng và dòng vốn FDI.3 Một số bằng chứng thực nghiệm được nghiên cứu ở một số quốc gia đang phát triển 13 CHƢƠNG 2. 16 THỰC TRẠNG FDI VÀ GDP TẠI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2000-2011.1 Thực trạng FDI tại Việt Nam từ năm 2000 đến 2011.2 Thực trạng GDP Việt Nam từ năm 2000 đến 2011. 22 ĐỊNH LƢỢNG MỐI TƢƠNG QUAN GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000-2011.1 Mô hình nghiên cứu:.2 Dữ liệu nghiên cứu.3 Các bước thực hiện trong quá trình chạy mô hình.4 Kiểm định nghiệm đơn vị.5 Chọn các biến trễ tối ưu trong mô hình.6 Kiểm định mối quan hệ nhân quả trong ngắn hạn giữa hai biến FDI và GDP.7 Kiểm định đồng liên kết theo phương pháp Johansen.8 Ước lượng mô hình:.9 Hàm phản ứng xung.33 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 36 KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH THU HÚT FDI ĐỂ THÚC ĐẨY TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ .1 Lựa chọn nguồn vốn FDI có hiệu quả.2 Cải thiện chất lượng nguồn lao động để thu hút FDI.3 Thúc đẩy hoạt động M&A:.38 KẾT LUẬN CỦA LUẬN VĂN.40 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.50 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT - ADP: Ngân hàng phát triển Châu Á - ADF: Augmented Dickey-Fuller - GDP: Tổng sản phẩm quốc nội - GNP: Tổng sản phẩm quốc dân - GOS: Tổng Cục Thống Kê Việt Nam - IMF: Quỹ tiền tệ quốc tế - FDI: nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài - USD: đồng Đôla Mỹ - VECM (Vector Error Correction Model): Mô hình Vec tơ hiệu chỉnh sai số - WTO: Tổ Chức Thương Mại Thế Giới DANH MỤC CÁC BẢNG - Bảng 3.1: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị - Bảng 3.2: Bảng độ trễ tối ưu - Bảng 3.3: Kết quả kiểm định nhân quả Granger - Bảng 3.4: Mức độ ảnh hưởng của FDI đến GDP trong dài hạn theo mô hình VECM DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ - Hình 2.1: FDI Việt Nam giai đoạn 2000-2011 - Hình 2.2: GDP của Việt Nam giai đoạn 2000 đến 2011 - Hình 3.1: Biểu đồ phản ứng đẩy trong 10 quý của FDI và GDP khi có cú sốc xảy ra 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong hơn 10 năm qua, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đổ vào Việt Nam có sự gia tăng lớn. Đồng thời, tốc độ tăng trưởng kinh tế Việt Nam tăng liên tục trong thời gian này. Liệu nguồn vốn FDI đổ vào Việt Nam gia tăng trong những năm vừa qua và tốc độ tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ với nhau? Và nếu có thì mức độ ảnh hưởng của FDI đến GDP và ngược lại là bao nhiêu? Để trả lời cho 2 câu hỏi trên, tác giả đã thực hiện nghiên cứu : “Mối quan hệ giữa đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài và tăng trƣởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2011”. Mục tiêu nghiên cứu Hiện nay có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa FDI và GDP. Trong đó, có nhiều ý kiến trái ngược nhau về mối quan hệ giữa hai biến số kinh tế này. Một số quan điểm cho rằng có mối quan hệ giữa FDI và GDP, một số quan điểm khác lại cho không có mối quan hệ giữa FDI và GDP. Vì vậy, tác giả thực hiện nghiên cứu thông qua việc sử dụng mô hình định lượng hiện đang được nhiều nhà nghiên cứu kinh tế trên thế giới sử dụng để xác định mối quan hệ giữa FDI và GDP tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011. Từ đó, tác giả đưa ra các giải pháp để cải thiện FDI nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đối tƣợng nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, đối tượng nghiên cứu của luận văn bao gồm: - Nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) 2 - Tăng trưởng kinh tế (GDP) - Mối quan hệ giữa Nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tăng trưởng kinh tế (GDP) 4. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp mô hình hóa: phương pháp này được sử dụng để làm rõ những phân tích định tính bằng các hình vẽ cụ thể để vấn đề trở nên dễ hiểu hơn. - Phương pháp phân tích kinh tế lượng: tác giả sử dụng mô hình VECM để đo lường mức độ tác động của FDI đến GDP và ngược lại nếu có trong dài hạn từ năm 2000-2011. Dữ liệu của nghiên cứu Trong luận văn tác giả đã sử dụng các nguồn số liệu thống kê sau: - Dữ liệu FDI và GDP theo quý từ Ngân hàng Phát Triển Châu Á trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2011. - Dữ liệu FDI và GDP theo năm của Tổng cục thống kê Việt Nam từ năm 2000-2011. Bố cục của luận văn Ngoài lời mở đầu, giới thiệu, kết luận và tài liệu tham khảo, bố cục của luận văn bao gồm: Chương 1: Tổng quan và các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế. Chương 2: Thực trạng FDI và GDP tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011 3 Chương 3: Định lượng mối tương quan giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2011. Chương 4: Kiến nghị chính sách thu hút FDI để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ.1 Tổng quan về tăng trƣởng kinh tế GDP Theo định nghĩa của Simon Kuznet (1966) thì “ tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng bền vững về sản phẩm tính theo đầu người”, theo Douglass C.North và Robert Paul Thomas (1973) thì “tăng trưởng kinh tế xảy ra nếu sản lượng tăng hơn dân số”. Các nhà kinh tế học đã sử dụng hai chỉ tiêu: tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) để đo lường tốc độ tăng trưởng của một nền kinh tế. Tuy nhiên, trong hầu hết các bài nghiên cứu thực nghiệm về tăng trưởng kinh tế đều sử dụng chỉ tiêu GDP làm đối tượng nghiên cứu.2 Tổng quan về vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): các khoản đầu tư được thực hiện trực tiếp như hỗ trợ công nghệ và thành lập các nhà máy mới. Theo IMF định nghĩa, “FDI là hình thức đầu tư ra khỏi biên giới quốc gia, trong đó người đầu tư trực tiếp đạt được một phần hay toàn bộ quyền sở hữu lâu dài một doanh nghiệp ở một quốc gia khác. Quyền sở hữu này tối thiểu phải là 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp”. Theo định nghĩa của Tổ chức Thương Mại Thế giới: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được 5 một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó”. Phương diện quản lý là yếu tố dùng để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở các nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường được gọi là công ty mẹ và các tài sản được gọi là công ty con hoặc chi nhánh. Theo cách tiếp cận này, nhà đầu tư nước ngoài có hai hình thức lựa chọn đầu tư vào một quốc gia: hoặc là bỏ vốn xây dựng một cơ sở kinh doanh mới (greenfield investment) hoặc là bỏ vốn mua lại/sát nhập với một cơ sở kinh doanh sẵn có và tiếp tục hoạt động, phát triển nó (Merger and Acquisition).4 Các nghiên cứu trong nƣớc Ở Việt Nam có nhiều nghiên cứu về FDI nói chung, nhưng có rất ít các nghiên cứu sâu về mối quan hệ giữa FDI và GDP thông qua việc sử dụng phương pháp định lượng. Theo thống kê của tác giả có các nghiên cứu được chính thức công bố về vấn đề này bằng phương pháp định lượng, cụ thể như sau: TS. Nguyễn Thị Tuệ Anh, Th.S Vũ Xuân Nguyệt Hồng, ThS. Trần Toàn Thắng, TS. Nguyễn Mạnh Hải (2006): sử dụng kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng để phân tích mối quan hệ này. Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất hai bước (2SLS) để đo lường mức độ tác động của FDI, tài sản vốn con người, mức độ hội nhập kinh tế, chi tiêu của chính phủ, vốn đầu tư trong nước đến GDP. Kết quả nghiên cứu cho thấy Việt Nam đã được hưởng lợi hơn từ hội nhập kinh tế mà cụ thể là đóng góp tích cực của FDI tới tăng trưởng trong giai đoạn 1988-2004. FDI không chỉ cung cấp vốn đầu tư và tăng tài sản vốn, mà còn có tác động làm tăng hiệu quả đầu tư chung của nền 6 kinh tế. Tuy nhiên, trình độ lao động thấp là một yếu tố đang cản trở đóng góp nhiều hơn của nguồn vốn này vào tăng trưởng.5 Các nghiên cứu nƣớc ngoài: Sự gia tăng đáng kể trong đầu tư trực tiếp nước ngoài, đặc biệt là ở các nước đang phát triển như những năm 1990 đã dẫn đến sự nổi lên của một số ý tưởng tập trung vào các động lực tăng trưởng được đo bởi Tổng sản phẩm quốc nội.