Mối Quan Hệ Giữa Đặc Điểm Tổng Giám Đốc và Rủi Ro Điều Chỉnh Báo Cáo Tài Chính

Khóa luận phân tích mối quan hệ giữa đặc điểm tổng giám đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính trong lĩnh vực kế toán kiểm toán.

• Tác giả: Phùng Thị Thúy Hồng
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Hoàng Thái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kế toán kiểm toán
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Đặc Điểm Tổng Giám Đốc và Rủi Ro Điều Chỉnh Báo Cáo Tài Chính
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu bài nghiên cứu
• 1.5. Dự kiến đóng góp của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Khái niệm Tổng giám đốc (CEO)
• 2.2. Điều chỉnh Báo cáo tài chính (BCTC)
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Giữa Đặc Điểm Tổng Giám Đốc và Rủi Ro Điều Chỉnh Báo Cáo Tài Chính

Mối quan hệ giữa đặc điểm Tổng Giám Đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu tài chính. Các CEO không chỉ là người lãnh đạo mà còn là những người quyết định về tính chính xác của báo cáo tài chính. Sự ảnh hưởng của họ đến chất lượng báo cáo tài chính có thể dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng cho công ty. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn và kinh nghiệm của CEO để hiểu rõ hơn về mối quan hệ này.

1.1. Đặc Điểm Tổng Giám Đốc và Tác Động Đến Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính

Các đặc điểm của Tổng Giám Đốc như tuổi tác và trình độ học vấn có thể ảnh hưởng đến cách họ quản lý và điều hành công ty. Nghiên cứu cho thấy rằng CEO có kinh nghiệm thường đưa ra quyết định chính xác hơn, từ đó giảm thiểu rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính.

1.2. Rủi Ro Điều Chỉnh Báo Cáo Tài Chính Nguyên Nhân và Hệ Quả

Rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính thường xuất phát từ các sai sót trong quá trình lập báo cáo. Những sai sót này có thể làm giảm tính hữu ích của thông tin tài chính, dẫn đến sự mất niềm tin từ phía nhà đầu tư.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Việc Quản Lý Rủi Ro Điều Chỉnh Báo Cáo Tài Chính

Quản lý rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính là một thách thức lớn đối với các công ty. Các CEO thường phải đối mặt với áp lực từ thị trường và các bên liên quan, điều này có thể dẫn đến việc họ đưa ra các quyết định không chính xác. Việc thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho công ty.

2.1. Áp Lực Từ Thị Trường và Quyết Định Của CEO

Áp lực từ thị trường có thể khiến CEO đưa ra các quyết định sai lầm trong việc điều chỉnh báo cáo tài chính. Điều này có thể dẫn đến việc công ty phải đối mặt với các rủi ro pháp lý và tài chính.

2.2. Thiếu Minh Bạch và Hệ Quả Đối Với Nhà Đầu Tư

Thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính có thể làm giảm niềm tin của nhà đầu tư. Khi nhà đầu tư không tin tưởng vào thông tin tài chính, họ có thể rút vốn, dẫn đến sự sụt giảm giá cổ phiếu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Đặc Điểm CEO và Rủi Ro Điều Chỉnh

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định lượng để đánh giá mối quan hệ giữa đặc điểm Tổng Giám Đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính. Dữ liệu sẽ được thu thập từ các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2018-2021.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Thu Thập Dữ Liệu

Thiết kế nghiên cứu sẽ bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các báo cáo tài chính và thông tin về CEO. Dữ liệu sẽ được phân tích để xác định mối quan hệ giữa các đặc điểm của CEO và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu và Kết Quả Dự Kiến

Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định các yếu tố nào của CEO có ảnh hưởng lớn nhất đến rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính. Kết quả dự kiến sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Đặc Điểm CEO

Kết quả nghiên cứu sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các công ty lựa chọn CEO phù hợp. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa đặc điểm Tổng Giám Đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính sẽ giúp các công ty đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong việc quản lý tài chính.

4.1. Khuyến Nghị Đối Với Các Công Ty Niêm Yết

Các công ty niêm yết nên xem xét các đặc điểm của CEO khi tuyển dụng. Việc lựa chọn CEO có kinh nghiệm và trình độ học vấn cao có thể giúp giảm thiểu rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính.

4.2. Tăng Cường Quản Lý và Giám Sát Tài Chính

Công ty cần tăng cường quản lý và giám sát tài chính để đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính. Điều này có thể bao gồm việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Đặc Điểm CEO

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng có mối quan hệ rõ ràng giữa đặc điểm Tổng Giám Đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các công ty cải thiện chất lượng báo cáo tài chính và tăng cường niềm tin từ nhà đầu tư.

5.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính

Các phát hiện chính cho thấy rằng CEO có kinh nghiệm và trình độ học vấn cao thường giảm thiểu rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn CEO phù hợp.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu tương lai có thể mở rộng để xem xét các yếu tố khác như văn hóa doanh nghiệp và tác động của nó đến chất lượng báo cáo tài chính. Điều này sẽ giúp cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Báo cáo tài chính (BCTC) là kênh công bố thông tin chủ yếu của các công ty niêm yết, song chất lượng của chúng đã trở thành mối lo ngại ngày càng tăng. Theo số liệu thống kê của Audit Analysis cuối năm 2021, số lần điều chỉnh BCTC của các công ty niêm yết tăng 289% so với cùng kỳ năm trước, đạt 1.470 lần — mức kỷ lục kể từ năm 2006. Tại Việt Nam, các vụ bê bối nổi bật như Công ty CP Thiết bị Y tế Việt Nhật (JVC, 2015), Công ty Dược Cửu Long (DCL, 2014), Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (2016) cho thấy CEO có vai trò trực tiếp trong việc làm sai lệch BCTC. Cụ thể, JVC ghi nhận lỗ 1.336 tỷ đồng năm 2015, lỗ tiếp 40 tỷ đồng năm 2016 và 77 tỷ đồng năm 2020, với lỗ lũy kế đến hết quý 3/2021 gần 1.000 tỷ đồng — hậu quả trực tiếp từ hành vi gian lận của CEO kiêm Chủ tịch HĐQT. Bối cảnh pháp lý trong nước cũng có sự chuyển động: từ năm 2000–2005, Việt Nam ban hành 26 Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS), và đến năm 2020, Cục trưởng Cục Quản lý, Giám sát Kế toán, Kiểm toán đề xuất áp dụng IFRS và cập nhật Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS) theo định hướng IFRS. Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý vẫn tồn tại, tạo điều kiện cho CEO tác động đến BCTC vì lợi ích cá nhân.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định theo ba tầng:

1. Xác định các đặc điểm của CEO có ảnh hưởng đến rủi ro điều chỉnh BCTC.
2. Đánh giá chiều hướng và mức độ của mối quan hệ giữa các đặc điểm đó và rủi ro điều chỉnh BCTC.
3. Đề xuất khuyến nghị giúp doanh nghiệp tăng cường năng lực quản lý và giám sát BCTC chính xác, minh bạch.

Câu hỏi nghiên cứu tương ứng gồm: (1) Những đặc điểm nào của CEO có thể ảnh hưởng đến rủi ro điều chỉnh BCTC? (2) Mối quan hệ đó tồn tại không, và nếu có thì chiều hướng ra sao? (3) Doanh nghiệp cần làm gì để quyết định chính xác khi tuyển dụng hay bổ nhiệm CEO?

Đối tượng nghiên cứu: CEO các công ty niêm yết trên hai sàn chứng khoán HNX và HOSE. Phạm vi không gian: 451 công ty niêm yết trong 5 ngành (khai khoáng, sản xuất, buôn bán, vận tải, công nghệ thông tin). Phạm vi thời gian: giai đoạn 2018–2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết

Nghiên cứu vận dụng đồng thời bốn lý thuyết nền:

Lý thuyết	Vai trò trong nghiên cứu
Lý thuyết Đại diện (Agency Theory – Ross, 1973; Jensen & Meckling, 1976)	Giải thích xung đột lợi ích giữa cổ đông và CEO, động cơ CEO điều chỉnh BCTC vì lợi ích cá nhân
Lý thuyết Quản lý (Stewardship Theory – Donaldson & Davis, 1991)	Giải thích trường hợp CEO đồng nhất lợi ích cá nhân với lợi ích công ty, giảm hành vi cơ hội
Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory – Freeman, 1984)	Đặt trách nhiệm BCTC trong bối cảnh nghĩa vụ với nhiều nhóm lợi ích khác nhau
Lý thuyết Thông tin Bất cân xứng (Asymmetric Information Theory – Akerlof, 1970; Richardson, 2000)	Giải thích vì sao tình trạng thông tin bất đối xứng giữa CEO và cổ đông tạo điều kiện cho hành vi điều chỉnh lợi nhuận

Ngoài ra, Lý thuyết Tín hiệu (Signaling Theory) được viện dẫn để lý giải hành vi cung cấp thông tin có chọn lọc của CEO.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hồi quy Logistic trên dữ liệu bảng (panel data) với biến phụ thuộc nhị phân (Restatement = 1 nếu công ty có điều chỉnh BCTC, = 0 nếu không). Hai phương trình được thiết lập: (1) không có biến điều tiết và (2) có biến điều tiết là giới tính CEO (GEN). Bên cạnh đó, ma trận tương quan Pearson và kiểm tra đa cộng tuyến (VIF) được thực hiện để kiểm định tính vững của mô hình.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thủ công từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán và báo cáo thường niên của 451 công ty, công bố công khai trên HOSE và HNX giai đoạn 2018–2021. Tổng cộng 1.804 quan sát được đưa vào phân tích.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 — Mở đầu

Chương mở đầu trình bày bối cảnh nghiên cứu qua các vụ điều chỉnh BCTC nổi bật trong và ngoài nước (Molson Coors 2019; JVC, DCL, Trường Thành tại Việt Nam), xác lập ba mục tiêu nghiên cứu, ba câu hỏi nghiên cứu, phạm vi đối tượng và dự kiến đóng góp trên cả hai phương diện khoa học và thực tiễn.

Chương 2 — Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chương này hệ thống hóa khái niệm CEO, khái niệm điều chỉnh BCTC theo Healy & Wahlen (1999) và Ronen & Yaari (2007), bốn lý thuyết nền, và tổng quan các nghiên cứu quốc tế lẫn trong nước. Các nghiên cứu nước ngoài đáng chú ý được lược khảo gồm:

• Altarawneh và cộng sự (2019) — 442 công ty Bursa Malaysia (2012–2016): nhiệm kỳ và giới tính CEO có quan hệ tích cực có ý nghĩa với điều chỉnh BCTC; chức danh CEO có quan hệ tiêu cực; tuổi và chuyên môn không đáng kể.
• Zabihollah và cộng sự (2020) — công ty niêm yết Iran (2008–2017): CEO nội bộ làm tăng rủi ro điều chỉnh; chuyên môn tài chính làm giảm rủi ro này.
• Ishak và cộng sự (2014) — 78 công ty Malaysia có thay đổi CEO (2008–2010): CEO lớn tuổi có xác suất điều chỉnh cao hơn; quyền sở hữu CEO làm giảm rủi ro điều chỉnh.
• Huang và cộng sự — 3.413 công ty (2005–2008): quan hệ ngược chiều giữa tuổi CEO và điều chỉnh BCTC.

Về nghiên cứu trong nước: Phan Bùi Gia Thủy (2016) với 120 công ty HOSE (2009–2015); Trần Thị Nguyệt Nga & Lê Thị Mến với 89 công ty (2018–2020); Phạm Đức Huy (2021) với 327 công ty (2012–2018); Phạm Tiến Lương (2022) về quản trị lợi nhuận và đặc điểm CEO. Chương xác định khoảng trống: chưa có nghiên cứu trong nước kết hợp đủ các đặc điểm CEO, xét biến điều tiết giới tính và khảo sát dữ liệu đa năm trên mẫu lớn.

Chương 3 — Xây dựng giả thuyết và mô hình nghiên cứu

Chương này trình bày quy trình 7 bước (xác định vấn đề → tổng quan → xây dựng giả thuyết → mô hình → thu thập dữ liệu → phân tích → khuyến nghị), đồng thời phát triển 8 giả thuyết chính:

Ký hiệu	Nội dung giả thuyết	Dấu kỳ vọng
H1	Tuổi CEO có quan hệ ngược chiều với điều chỉnh BCTC	(−)
H2	CEO nữ làm tăng quan hệ ngược chiều giữa tuổi CEO và điều chỉnh BCTC	(−)
H3	Quyền sở hữu CEO có quan hệ ngược chiều với điều chỉnh BCTC	(−)
H4	CEO nữ làm tăng quan hệ ngược chiều giữa sở hữu CEO và điều chỉnh BCTC	(−)
H5	Trình độ học vấn CEO có quan hệ ngược chiều với điều chỉnh BCTC	(−)
H6	CEO nữ làm tăng quan hệ ngược chiều giữa học vấn CEO và điều chỉnh BCTC	(−)
H7	CEO là nhà sáng lập có quan hệ ngược chiều với điều chỉnh BCTC	(−)
H8	CEO nữ là nhà sáng lập làm tăng quan hệ ngược chiều đó	(−)

Mô hình hồi quy Logistic được xây dựng với biến phụ thuộc Restatement; biến độc lập: AGE, OWN, EDU, FOUNDER; biến điều tiết: GEN; biến kiểm soát: ROA, LEVERAGE, SIZE. Mẫu gồm 451 công ty, 1.804 quan sát.

Chương 4 — Kết quả nghiên cứu

Thống kê mô tả (Bảng 4.1) cho thấy 76,36% quan sát có điều chỉnh BCTC, chỉ 23,64% không điều chỉnh. Một số chỉ số đáng chú ý:

• AGE (tương tác với GEN): độ tuổi trung bình CEO chịu ảnh hưởng giới tính là 50 tuổi; CEO cao tuổi nhất 79, trẻ nhất 26; độ lệch chuẩn ~1,16.
• OWN (tương tác với GEN): tỷ lệ sở hữu trung bình 45,87%; cao nhất 69,65%, thấp nhất 0%; độ lệch chuẩn 3,5.
• FOUNDER (tương tác với GEN): chỉ 3,8% CEO đồng thời là nhà sáng lập và bị ảnh hưởng bởi giới tính; độ lệch chuẩn ~0,19.
• ROA trung bình 0,05 — cao hơn ROA trung bình toàn sàn Việt Nam (0,0182).

Phân tích tương quan Pearson (Bảng 4.2) xác nhận EDU có tương quan tích cực với điều chỉnh BCTC ở mức ý nghĩa 1%; LEVERAGE và SIZE cũng có tương quan đáng kể. Mức tương quan cao nhất giữa các biến độc lập đạt 0,269 (quy mô công ty và công ty con), cho phép bác bỏ vấn đề đa cộng tuyến nghiêm trọng (Bảng 4.3). Kết quả hồi quy Logistic không biến điều tiết (Bảng 4.4) và có biến điều tiết GEN (Bảng 4.5) cung cấp bằng chứng thực nghiệm về chiều hướng tác động của từng đặc điểm CEO đến rủi ro điều chỉnh BCTC.

Chương 5 — Kết luận và khuyến nghị

Chương tổng kết các phát hiện và đề xuất khuyến nghị hướng đến doanh nghiệp về chính sách bổ nhiệm CEO, thiết lập cơ chế giám sát BCTC và cải thiện quản trị công ty.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính:

• Trong mẫu 451 công ty niêm yết giai đoạn 2018–2021, tỷ lệ doanh nghiệp có điều chỉnh BCTC lên tới 76,36% — phản ánh mức độ phổ biến của rủi ro điều chỉnh trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Trình độ học vấn (EDU) của CEO được xác nhận có tương quan tích cực với điều chỉnh BCTC ở mức ý nghĩa 1%, ngược chiều so với kỳ vọng ban đầu của H5 và phù hợp với một số nghiên cứu nước ngoài (Besar và cộng sự tại Malaysia).
• Đòn bẩy tài chính (LEVERAGE) và quy mô công ty (SIZE) có mối tương quan đáng kể với rủi ro điều chỉnh BCTC.
• Biến điều tiết giới tính CEO (GEN) được đưa vào phương trình để kiểm định tương tác, đây là điểm mới so với phần lớn các nghiên cứu trong nước.

Giải pháp và khuyến nghị cho công ty:

• Xem xét kỹ các đặc điểm nhân khẩu học (tuổi, học vấn, quyền sở hữu, tình trạng nhà sáng lập) khi tuyển dụng hoặc bổ nhiệm CEO.
• Tăng cường giám sát độc lập HĐQT đối với quy trình lập BCTC, đặc biệt khi CEO kiêm nhiệm nhiều chức danh.
• Thúc đẩy áp dụng IFRS/VFRS để thu hẹp khoảng trống pháp lý tạo điều kiện cho điều chỉnh BCTC.

Đóng góp so với nghiên cứu trước:

• Về mặt khoa học: bổ sung bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ đặc điểm CEO — rủi ro điều chỉnh BCTC trong bối cảnh Việt Nam, lấp một phần khoảng trống về mẫu đa năm và đa ngành.
• Về mặt thực tiễn: đây là một trong số ít nghiên cứu trong nước đồng thời kiểm định cả bốn đặc điểm CEO (tuổi, sở hữu, học vấn, nhà sáng lập) kết hợp với biến điều tiết giới tính trên dữ liệu bảng 4 năm với 1.804 quan sát.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả thừa nhận một số hạn chế xuất phát từ phạm vi và thiết kế nghiên cứu:

• Phương pháp chọn mẫu phi xác suất: các đơn vị trong tổng thể không có cơ hội ngang nhau để được chọn, có thể ảnh hưởng đến khả năng khái quát hóa kết quả.
• Giai đoạn 2018–2021 chưa bao gồm dữ liệu sau đại dịch Covid-19, vốn có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể trong hành vi quản trị BCTC.
• Biến kinh nghiệm CEO (EXP) được đưa vào phân tích mô tả nhưng không xuất hiện trong phương trình hồi quy chính thức, phản ánh giới hạn về khả năng thu thập dữ liệu.
• Nghiên cứu chưa so sánh trực tiếp thực trạng điều chỉnh BCTC toàn bộ công ty niêm yết trong nhiều năm liên tiếp — hạn chế mà tác giả tự chỉ ra trong phần khoảng trống nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo: mở rộng mẫu sang giai đoạn hậu Covid-19; bổ sung biến đặc điểm HĐQT (quy mô, tính độc lập) như một số nghiên cứu quốc tế; áp dụng các mô hình nhận dạng điều chỉnh tùy ý (discretionary accruals) song song với biến nhị phân Restatement.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận phù hợp làm tài liệu tham chiếu cho:

• Sinh viên và học viên ngành Kế toán – Kiểm toán, Quản trị Kinh doanh, Tài chính – Ngân hàng tại các trường đại học Việt Nam, đặc biệt những người nghiên cứu về quản trị công ty, chất lượng BCTC hoặc Upper Echelons Theory.
• Người làm đề tài tương tự có thể tham khảo Chương 3 (khung giả thuyết 8 biến, phương trình hồi quy Logistic hai dạng có và không có biến điều tiết) và Chương 2 (tổng quan hệ thống các nghiên cứu nước ngoài và trong nước từ 2014–2022).
• Nhà đầu tư và bộ phận quản trị rủi ro quan tâm đến các dấu hiệu nhận biết rủi ro điều chỉnh BCTC thông qua đặc điểm cá nhân của CEO.
• Phần tổng hợp lý thuyết đại diện, lý thuyết quản lý và lý thuyết thông tin bất cân xứng ở Chương 2 đặc biệt hữu ích cho các đề tài liên quan đến hành vi quản trị lợi nhuận (earnings management).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ công ty có điều chỉnh BCTC trong mẫu nghiên cứu là bao nhiêu? Trong tổng số 1.802 quan sát hợp lệ của biến Restatement, 76,36% quan sát ghi nhận công ty có điều chỉnh BCTC, trong khi chỉ 23,64% không điều chỉnh. Con số này cho thấy điều chỉnh BCTC là hiện tượng phổ biến hơn mức thường được nhận thức trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2018–2021.

2. Tại sao nghiên cứu sử dụng hồi quy Logistic thay vì hồi quy tuyến tính OLS? Biến phụ thuộc Restatement là biến nhị phân (0 hoặc 1), không phải biến liên tục. Hồi quy Logistic phù hợp để phân tích xác suất xuất hiện của sự kiện nhị phân và là phương pháp được dùng trong các nghiên cứu quốc tế cùng chủ đề (Altarawneh và cộng sự, 2019; Ishak và cộng sự, 2014). Hồi quy OLS trong trường hợp này có thể cho kết quả xác suất ngoài khoảng [0,1], vi phạm giả định cơ bản.

3. Giới tính CEO đóng vai trò gì trong mô hình — biến độc lập hay biến điều tiết? Giới tính CEO (GEN) được sử dụng làm biến điều tiết (moderating variable), không phải biến độc lập độc lập. Nó được đưa vào phương trình thứ hai dưới dạng tích tương tác với từng biến đặc điểm CEO (AGE×GEN, OWN×GEN, EDU×GEN, FOUNDER×GEN) nhằm kiểm định liệu CEO nữ có làm tăng hay giảm mức độ tác động của các đặc điểm đó lên rủi ro điều chỉnh BCTC hay không.

4. Tỷ lệ sở hữu cổ phần trung bình của CEO trong mẫu là bao nhiêu, và con số này có ý nghĩa gì? Tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO (OWN) bị ảnh hưởng bởi giới tính có giá trị trung bình 45,87%, với mức cao nhất là 69,65% và thấp nhất là 0%. Độ lệch chuẩn 3,5 cho thấy phân phối tương đối ổn định. Theo lý thuyết Đại diện, mức sở hữu cao có thể vừa làm tăng cảnh giác trong quản lý BCTC, vừa có thể tạo động cơ chiếm đoạt lợi ích ngắn hạn gây hại cho công ty trong dài hạn.

5. Kết quả tương quan Pearson cho thấy biến nào có liên hệ rõ nhất với điều chỉnh BCTC? Theo Bảng 4.2, trình độ học vấn CEO (EDU) được xác nhận có tương quan tích cực với điều chỉnh BCTC ở mức ý nghĩa 1% — tức là CEO có học vấn cao hơn thực tế lại liên quan đến xác suất điều chỉnh BCTC cao hơn trong mẫu. Ngoài ra, LEVERAGE và SIZE cũng có mối tương quan đáng kể. Mức tương quan cao nhất giữa các biến độc lập với nhau chỉ đạt 0,269 (quy mô công ty và công ty con), cho phép loại trừ vấn đề đa cộng tuyến nghiêm trọng.

---

Kết luận

Khóa luận "Mối quan hệ giữa đặc điểm Tổng Giám Đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính" của sinh viên Phùng Thị Thuý Hồng (Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN, 2023) cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa bốn đặc điểm CEO (tuổi, quyền sở hữu cổ phần, trình độ học vấn, vai trò nhà sáng lập) và rủi ro điều chỉnh BCTC trên mẫu 451 công ty niêm yết Việt Nam giai đoạn 2018–2021 với 1.804 quan sát. Nghiên cứu áp dụng mô hình hồi quy Logistic hai phương trình, trong đó giới tính CEO được xử lý như biến điều tiết — một thiết kế ít được khai thác trong các nghiên cứu trong nước về cùng chủ đề. Với tỷ lệ 76,36% công ty có điều chỉnh BCTC trong mẫu, nghiên cứu phản ánh mức độ phổ biến của rủi ro này và đặt ra yêu cầu cấp thiết về cải thiện quản trị công ty và chính sách bổ nhiệm CEO tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương 2: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận Chương 3: Xây dựng giả thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị Tài liệu tham khảo 1. Dự kiến đóng góp của đề tài Vẻ mặt khoa hoc: Bài nghiên cứu ké thừa những nghiên cứu trước đó, giúp hỗ trợ lắp một phần khoảng trống nghiên cứu, bổ sung vào đề tài nghiên cứu về mỗi quan hệ đặc điểm CEO với hiệu quả hoạt động của công ty niêm yết trên sản chứng khoán Việt Nam. Vé mặt thực tiễn: Với các mục tiêu trên, nghiên cứu này sẽ đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa đặc điểm của Tổng Giám đốc và rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính của công ty, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho các doanh nghiệp trong việc tìm kiếm, tuyển dụng và phát triển nguồn nhân lực quản lý cấp cao và dam bảo tính minh bạch trong việc đưa ra báo cáo tài chính. TONG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.

Khái niệm Tổng giám đốc (CEO) 2. Khái niệm CEO Giám đốc điều hành (CEO) trong tiếng anh là viết tắt của Chief Executive Officer. Đây là chức vụ lãnh đạo trong công ty, điều hành và quản lý mọi hoạt động chung của công ty. CEO giống như một người quản lý doanh nghiệp, người phụ trách điều hành doanh nghiệp theo mục tiêu, tầm nhìn và các giá trị cốt lõi vốn có của doanh nghiệp.

CEO còn là người tông hợp dữ liệu và đưa ra các quyết định chiến lược cho công việc kinh doanh ngắn hạn va dai hạn của công ty và chịu trách nhiệm cho kết quả kinh doanh này. Một CEO giỏi là hiểu từng nhiệm vụ và biết phân chia công việc hợp lý cho từng cá nhân đảm nhận, hơn hết phải nhanh nhạy đề giải quyết những tình huống phức tạp trong kinh doanh. CEO đảm bảo rằng sự lãnh đạo của tô chức duy trì nhận thức liên tục về cả cảnh quan cạnh tranh bên ngoài và bên trong, cơ hội mở rộng, khách hang, thi trường, phat triển và tiêu chuân ngành mới. CEO có thể đưa ra quyết định khó khăn dựa trên nhu cầu, giá trị và mục tiêu của công ty.

Tùy thuộc vào quy mô của tô chức, CEO thường báo cáo cho Hội đồng quản trị. Nếu CEO cũng là người sáng lập công ty hoặc chủ sở hữu cô đông hay chính là chủ sở hữu, Hội đồng quan trị phần lớn đóng vai trò tư vấn cho CEO. Vai trò của CEO CEO là người đứng đầu của một doanh nghiệp và có nhiệm vụ quản lý và điều hành các hoạt động của công ty. Vai trò của CEO rất quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển và thành công của doanh nghiệp.

Vai trò và nghĩa vụ của CEO có thể có nhiều sự khác biệt giữa các doanh nghiệp, thường phụ thuộc vào cơ cấu tô chức và quy mô tổng thể của doanh nghiệp. Ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ, CEO thường nam trong tay quyên lực rất lớn, đôi khi bao gồm cả trách nhiệm trong van đề tuyên dụng nhân lực. Ở các doanh nghiệp lớn, CEO thường chỉ có trách nhiệm ra quyết định quy mô lớn, những chiến lược dài hạn mang tính chất quan trọng. Những quyết định ít quan trọng hơn sẽ được trao quyền cho các nhà quản lý cấp thấp hơn.

Không có một chuân chung quy định những nghĩa vụ và trách nhiệm cụ thê đối với một CEO. Về tong thé, vai trò của CEO bao gồm: Thứ nhất, CEO là người đưa ra chiến lược kinh doanh, CEO phải định hướng và đưa ra chiến lược phù hợp với tình hình thị trường và khả năng của công ty. Họ phải đánh giá các cơ hội và thách thức, đưa ra kế hoạch và phân phối nguồn lực dé đạt được mục tiêu kinh doanh của công ty. Thứ hai, CEO là người quản lý tài chính, CEO phải quản lý ngân sách, đưa ra quyết định về đầu tư và đảm bảo rằng công ty đang sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả để đạt được mục tiêu lợi nhuận.

Thứ ba, CEO là người xây dựng mối quan hệ, CEO phải tạo ra mối quan hệ tốt với khách hàng, đối tác và các cô đông dé đảm bảo sự tin tưởng và hỗ trợ. Họ cũng phải tạo ra một môi trường làm việc tích cực dé thu hút và giữ chân nhân tài. Thứ tư, CEO là người lãnh đạo và quản lý nhân sự, CEO phải đảm bảo rằng công ty có đội ngũ nhân sự có năng lực, đủ kinh nghiệm va được đào tạo dé đáp ứng nhu cầu và yêu cầu của công việc. Họ cũng phải giúp đỡ và động viên nhân viên để phát triển bản thân va đóng góp cho sự phát triển của công ty.

Thứ năm, CEO là người đảm bảo tuân thủ luật pháp và quy định: CEO phải đảm bảo rằng công ty tuân thủ các quy định và luật pháp hiện hành. Họ cũng phải theo dõi các thay đổi về chính sách và quy định dé dam bảo rằng công ty hoạt động đúng quy trình và tránh các rủi ro pháp lý. Thứ sáu, CEO là người đưa ra quyết định chiến lược, CEO có vai trò quan trọng trong việc đưa ra quyết định về các hoạt động chiến lược của công ty. Họ phải đưa ra quy.

Đặc điểm của CEO Là một thành viên quan trọng trong đội ngũ quản lý của công ty, CEO có quyền lực và khả năng đưa ra các quyết định có thé ảnh hưởng đến kết quả của tô chức (Hambrick và Fukutomi, 1991; Hambrick và Mason, 1984). Hơn nữa, các CEO ghi dấu các giá trị và phong cách nhận thức của riêng họ lên các công ty tương ứng của họ (Wally và Baum, 1994), sau đó có thé trở thành biểu hiện trong quá trình ra quyết định của công ty (Keeney, 1992; Norburn, 1989). Các CEO có nền tảng và đặc điểm nhân khẩu học khác nhau có thể dẫn đến sự khác biệt trong định hướng nhận thức và do đó đưa ra quyết định chiến lược khác nhau (Hambrick và Mason. 1984; Rajagopalan va Datta, 1996).

Các đặc điểm của CEO có thé cung cấp các dấu hiệu hoặc thông tin cho các nhà đầu tư, các nhà bảo lãnh phát hành và các trung gian tài chính khác về gia tri của một công ty (Zimmerman, 2008). Cụ thể, các đặc điểm của một CEO có thé có ảnh hưởng đáng ké đến cách mà công ty phan ứng với áp lực thé chế. Điều chỉnh Báo cáo tài chính (BCTC) 2. Khái niệm Điều chỉnh báo cáo tài chính là thước đo quan trọng đề xác định chất lượng của báo cáo tài chính.

Rủi ro điều chỉnh báo cáo tài chính xảy ra khi một công ty phát hiện ra lỗi hoặc sai sót trong báo cáo tài chính đã phát hành trước đó và họ sửa lỗi đó bằng cách điều chỉnh các kỳ trước. Khi sai sót đã được xác định, công ty phải đánh giá mức độ trọng yếu của nó dé xác định phương pháp điều chỉnh. Việc xảy ra sai sót trọng yếu sẽ làm giảm tính hữu ích của thông tin tai chính đã báo cáo trước đó. Nếu một công ty quyết định rằng việc sửa lỗi hoặc trình bày sai sẽ ảnh hưởng đến đánh giá của nhà đầu tư về kết quả của công ty, thì họ nên sửa lỗi bằng cách điều chỉnh.

Nếu một vấn đề hoặc lỗi được phát hiện ảnh hưởng đến một phần của báo cáo tài chính hoặc toàn bộ tài liệu, thì có thể sẽ phải điều chỉnh. Ngoài ra, nếu nhận được thông tin quan trọng nhất định về báo cáo ban đầu sau khi báo cáo đã được phát hành, thì có thé phát hành lại dé điều chỉnh tài chính dựa trên những khám phá. Theo Healy va Wahlen (1999), "điều chỉnh lợi nhuận xảy ra khi các nhà quản tri dung đánh giá chủ quan của mình trong lập BCTC hoặc thiết kế các giao dich dé điều chỉnh BCTC, làm cho thông tin trên BCTC bi sai lệch dẫn đến sự hiểu sai về tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cho cô đông và các bên liên quan; hoặc nhằm thay đổi kết quả các hợp đồng mà có điều khoản ràng buộc dựa trên số liệu báo cáo kế toán”. Trong khi, Ronen và Yaari (2007) lại cho răng: "Điều chỉnh lợi nhuận không phải là lúc nào cũng xấu và rất khó dé chúng ta có thé phân biệt giữa việc bóp méo lợi nhuận đề thực hiện hành vi gian lận với việc các nhà quản trị luôn cố gắng điều tiết chi phí trong phạm vi dự toán dé có thé đạt được mục tiêu về mặt doanh số”.

Hậu quả Sự khác biệt trong báo cáo được điều chỉnh là rất quan trọng vì mục tiêu của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và hữu ích cho quyết định. Nhiều sự điều chỉnh là kết quả của những sai lầm nhỏ hoặc lỗi diễn giải sai cơ bản. Tuy nhiên, một số có thể đem lại hậu quả nghiêm trọng, làm nồi bật kha năng gian lận hoặc thiếu năng lực của CEO. Báo cáo quá mức lợi nhuận của một công ty có thể khiến các nhà đầu tư tin rằng công ty đang ở trong tình trạng tài chính mạnh hơn thực tế.

Dựa trên thông tin không chính xác, các nhà đầu tư có thể nảy sinh ý định liên quan đến các khoản đầu tư mà lẽ ra sẽ không được thực hiện. Các quan điểm lý thuyết liên quan 2. Lý thuyết đại diện (Agency Theory) Nhận định về mối quan hệ sở hữu và điều hành, Adam Smith từng viết trong cuốn The Wealth of Nations tr800 (1937): “Người điều hành chi quản lý tiền của người khác. Những người sở hữu không thể mong đợi và tin tưởng họ sẽ quản lý, kiểm soát và sử dụng tiền một cách cân thận như chủ sở hữu.Do vay, sự xao nhãng và lãng phí luôn luôn tồn tại du ít hay nhiều.” Mặc dù quan điểm của ông chưa phát biểu thành lý thuyết nhưng nó là cơ sở dé Jensen, Meckling và các nhà nghiên cứu phát triển và công bố thành lý thuyết đại diện vào những năm dau 1970.

Lý thuyết đại diện (Ross, 1973; Jensen và Meckling, 1976) phân tích những xung đột và phụ thuộc giữa chủ sở hữu doanh nghiệp (cổ đông) và người quản lý (lãnh đạo, quản lý) trong một doanh nghiệp. Trong số đó, cỗ đông được gọi là người ủy thác và người quản lý được ủy thác (principal), người quản lý doanh nghiệp theo pháp luật và bảo vệ lợi ich của các cô đông. Tóm lại, “moi quan hé dai dién duoc thiét lập giữa hai hay nhiễu bên khi mà một trong các bên này, gọi là người đại diện (agent), hành động như một đại diện của bên kia, được gọi là người uy quyên (principal), trong một bồi cảnh ra quyết định đặc biệt” (Roth, 1973, tr.