0849 mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp của nh nông nghiệp và ptnt việt nam chi nhánh tỉnh bến tre luận văn thạc sĩ tcnh huỳnh thị tố quyên l

Nghiên cứu mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp tại Bến Tre, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống người dân.

• Tác giả: Huỳnh Thị Tố Quyên
• Người hướng dẫn: GVCC; TS. Lê Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mở Rộng Cho Vay Theo Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY THEO CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị nông nghiệp
• 1.2. Lý luận cơ bản về mở rộng cho vay chuỗi giá trị
• 1.3. Tăng cường hạn chế rủi ro trong mở rộng cho vay
• 1.4. Bài học kinh nghiệm mở rộng cho vay đối với chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHO VAY CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẾN TRE
• 2.1. Tổng quan về nông nghiệp và những tác động đối với cho vay chuỗi giá trị nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bến Tre
• 2.2. Thực trạng mở rộng cho vay của Agribank Bến Tre đối với chuỗi giá trị nông nghiệp trên địa bàn tỉnh
• 2.3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đối với hoạt động cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp của Agribank Bến Tre
• 2.4. Kết quả đạt được, tồn tại hạn chế và những nguyên nhân hạn chế cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp của Agribank Bến Tre
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP MỞ RỘNG CHO VAY CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH BẾN TRE
• 3.1. Cơ sở xây dựng các giải pháp mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp tại Agribank Bến Tre
• 3.2. Giải pháp mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh tỉnh Bến Tre
• 3.2.1. Giải pháp đối với ngân hàng
• 3.2.2. Giải pháp đối với khách hàng
• 3.2.3. Giải pháp đối với những nguyên nhân khác
• 3.3. Khuyến nghị
• 3.3.1. Khuyến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.3.2. Khuyến nghị với Chính phủ
• 3.3.3. Khuyến nghị với chính quyền tỉnh Bến Tre
• 3.3.4. Khuyến nghị với hệ thống Agribank
• 3.3.5. Khuyến nghị với Agribank chi nhánh tỉnh Bến Tre
• 3.4. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mở Rộng Cho Vay Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp Tại Bến Tre

Mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phát triển kinh tế nông thôn tại tỉnh Bến Tre. Việc áp dụng mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng mà còn nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn cho nông dân. Theo nghiên cứu của Huỳnh Thị Tố Quyên (2019), việc cho vay theo chuỗi giá trị đã chứng minh được hiệu quả trong việc kết nối các tác nhân trong chuỗi sản xuất và tiêu thụ nông sản.

1.1. Khái Niệm Về Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Chuỗi giá trị nông nghiệp bao gồm tất cả các hoạt động từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Mô hình này giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

1.2. Vai Trò Của Ngân Hàng Trong Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tài chính cho các tác nhân trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Việc hỗ trợ tài chính kịp thời giúp nông dân có đủ nguồn lực để đầu tư vào sản xuất.

II. Thách Thức Trong Mở Rộng Cho Vay Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp tại Bến Tre vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu thông tin, rủi ro tín dụng và sự không đồng bộ trong chính sách là những yếu tố cản trở sự phát triển của mô hình này.

2.1. Thiếu Thông Tin Về Thị Trường

Nông dân thường thiếu thông tin về giá cả và nhu cầu thị trường, dẫn đến việc sản xuất không hiệu quả. Điều này làm tăng rủi ro cho ngân hàng khi cho vay.

2.2. Rủi Ro Tín Dụng Cao

Rủi ro tín dụng trong cho vay nông nghiệp thường cao hơn so với các lĩnh vực khác do tính không ổn định của thời tiết và giá cả nông sản.

III. Phương Pháp Mở Rộng Cho Vay Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Để mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng các mô hình cho vay linh hoạt và phù hợp với từng loại hình sản xuất là rất cần thiết.

3.1. Xây Dựng Mô Hình Cho Vay Linh Hoạt

Mô hình cho vay linh hoạt giúp ngân hàng dễ dàng điều chỉnh các điều kiện cho vay phù hợp với từng đối tượng khách hàng, từ đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho nông dân.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Ngân Hàng Và Nông Dân

Hợp tác chặt chẽ giữa ngân hàng và nông dân sẽ giúp cải thiện quy trình cho vay, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Cho Vay Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Mô hình cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp đã được áp dụng thành công tại một số địa phương ở Bến Tre. Các mô hình này không chỉ giúp nông dân tiếp cận nguồn vốn mà còn nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

4.1. Mô Hình Liên Kết Giữa Nông Dân Và Doanh Nghiệp

Mô hình liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp giúp tạo ra chuỗi giá trị bền vững, từ đó nâng cao thu nhập cho nông dân và giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Mô Hình Thành Công

Nghiên cứu cho thấy các mô hình cho vay theo chuỗi giá trị đã giúp tăng trưởng sản xuất nông nghiệp tại Bến Tre, đồng thời cải thiện đời sống cho nông dân.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Mở Rộng Cho Vay Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp

Mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp tại Bến Tre có tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức tài chính để mô hình này phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường và khả năng của nông dân.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nông nghiệp hiện đại và hội nhập kinh tế quốc tế, việc mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp trở thành một giải pháp thiết yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Tỉnh Bến Tre, với tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 54,2% và giá trị tăng thêm chiếm 52,87% trong tổng GRDP khu vực I, là một trong những địa phương trọng điểm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Agribank Bến Tre giữ vai trò chủ đạo trong việc cung cấp tín dụng cho lĩnh vực này, tuy nhiên, tỷ trọng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp còn khá khiêm tốn, với chỉ một dự án nuôi tôm biển phát sinh dư nợ tính đến năm 2018.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa lý luận về cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp, đánh giá thực trạng hoạt động cho vay của Agribank Bến Tre giai đoạn 2014-2018, đồng thời đề xuất các giải pháp mở rộng cho vay phù hợp với đặc thù địa phương. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi không gian tại Agribank chi nhánh tỉnh Bến Tre và phạm vi thời gian từ 2014 đến 2018, đặc biệt chú trọng đến cho vay chuỗi giá trị tôm biển từ năm 2015. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách tín dụng nông nghiệp, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng các lý thuyết về chuỗi giá trị nông nghiệp và cho vay chuỗi giá trị. Chuỗi giá trị được hiểu là một hệ thống các hoạt động liên kết từ cung cấp đầu vào, sản xuất, chế biến đến phân phối sản phẩm cuối cùng, trong đó các tác nhân tham gia gồm nhà cung cấp, nông dân, thương lái, doanh nghiệp chế biến và các tổ chức tài chính. Lý thuyết của Michael Porter về chuỗi giá trị, phương pháp tiếp cận “filière” và mô hình chuỗi giá trị mở rộng của Kaplinsky và Morris được sử dụng để phân tích cấu trúc và mối liên kết trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Về cho vay chuỗi giá trị, nghiên cứu dựa trên định nghĩa của Miller & Jones (2010) và Rodolfo Quirós (2006), cho vay chuỗi giá trị là dòng vốn đầu tư vào các mắt xích trong chuỗi nhằm giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực tài chính. Các hình thức cho vay bao gồm cho vay nội bộ chuỗi (từ các tác nhân trong chuỗi) và cho vay bên ngoài chuỗi (từ các tổ chức tài chính như ngân hàng). Các công cụ tài chính đa dạng như tín dụng thương nhân, chứng nhận lưu kho, hợp đồng bảo hiểm cũng được xem xét.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp với các phương pháp thống kê mô tả, phân tích chỉ số, so sánh và logic lịch sử. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Agribank Bến Tre, các sở ngành liên quan và tài liệu nghiên cứu trước đó. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các dự án cho vay chuỗi giá trị nông nghiệp tại Agribank Bến Tre trong giai đoạn 2014-2018, đặc biệt là chuỗi giá trị tôm biển từ 2015 đến 2018.

Phân tích số liệu được thực hiện bằng công cụ tin học để tổng hợp, biểu diễn dưới dạng bảng biểu và biểu đồ nhằm đánh giá thực trạng, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp. Việc lựa chọn phương pháp phân tích dựa trên tính phù hợp với mục tiêu nghiên cứu nhằm đảm bảo tính khách quan và chính xác của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ trọng cho vay chuỗi giá trị nông nghiệp còn thấp: Dư nợ cho vay chuỗi giá trị chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng dư nợ cho vay nông nghiệp của Agribank Bến Tre, với chỉ một dự án nuôi tôm biển phát sinh dư nợ tính đến năm 2018. Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với tiềm năng phát triển của các chuỗi giá trị nông sản chủ lực như dừa, bưởi, chôm chôm.

2. Mô hình liên kết chuỗi giá trị chưa thực sự bền vững: Mặc dù đã xây dựng được 8 mô hình liên kết theo chuỗi giá trị và ký kết 11 hợp đồng tham gia chuỗi liên kết, nhưng sự liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi còn lỏng lẻo, thiếu sự phối hợp chặt chẽ, dẫn đến hiệu quả cho vay và sử dụng vốn chưa cao.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến mở rộng cho vay: Bao gồm đặc điểm của các tác nhân tham gia chuỗi (như năng lực tài chính, trình độ quản lý, quy mô sản xuất), đặc điểm của Agribank Bến Tre (chất lượng nhân sự, chính sách cho vay, tổ chức bộ máy), chính sách Nhà nước (chính sách tín dụng, hỗ trợ phát triển nông nghiệp) và các yếu tố khác như điều kiện tự nhiên, thị trường tiêu thụ.

4. Hạn chế trong hoạt động cho vay: Bao gồm thủ tục vay vốn phức tạp, thiếu tài sản đảm bảo phù hợp, rủi ro tín dụng cao do biến động thị trường và điều kiện tự nhiên, cũng như hạn chế về năng lực quản lý và công nghệ của khách hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp tại Agribank Bến Tre còn nhiều khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong liên kết chuỗi và hạn chế về năng lực tài chính của các tác nhân tham gia. So sánh với các mô hình thành công ở Indonesia, Thái Lan và một số tỉnh thành Việt Nam như Cần Thơ, An Giang, Quảng Ngãi, yếu tố then chốt là sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, doanh nghiệp đầu mối và nông dân, cùng với sự hỗ trợ chính sách từ Nhà nước.

Việc áp dụng các công cụ tài chính đa dạng và linh hoạt, như cho vay thế chấp bằng chứng nhận lưu kho, cho vay theo hợp đồng bao tiêu sản phẩm, đã giúp giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng tiếp cận vốn cho nông dân. Bên cạnh đó, nâng cao năng lực quản lý, ứng dụng công nghệ mới và phát triển các mô hình liên kết bền vững là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả cho vay chuỗi giá trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ trọng dư nợ cho vay chuỗi giá trị so với tổng dư nợ, bảng phân tích các yếu tố ảnh hưởng và biểu đồ so sánh hiệu quả các mô hình cho vay chuỗi giá trị tại các địa phương khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao chất lượng nhân sự Agribank Bến Tre: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về tín dụng nông nghiệp, quản lý rủi ro và kỹ năng tư vấn cho vay theo chuỗi giá trị nhằm nâng cao năng lực cán bộ tín dụng. Thời gian thực hiện: 12 tháng; chủ thể: Agribank chi nhánh Bến Tre.

2. Xây dựng chính sách cho vay linh hoạt, phù hợp: Thiết kế các sản phẩm tín dụng đa dạng, mở rộng phương thức cho vay (cho vay theo hạn mức, dự án, thế chấp bằng chứng nhận lưu kho), giảm thủ tục hành chính và điều kiện đảm bảo tín dụng. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: Agribank Bến Tre phối hợp với Ngân hàng Nhà nước.

3. Nâng cao năng lực tài chính và quản lý của khách hàng: Tổ chức các chương trình tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân và doanh nghiệp trong chuỗi về quản lý tài chính, kỹ thuật sản xuất và liên kết chuỗi giá trị. Thời gian: liên tục; chủ thể: Agribank, các sở ngành nông nghiệp, tổ chức phi chính phủ.

4. Tăng cường liên kết chuỗi giá trị: Khuyến khích hình thành các hợp tác xã, tổ chức liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và ngân hàng để tạo sự gắn kết chặt chẽ, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: UBND tỉnh Bến Tre, Agribank, doanh nghiệp.

5. Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước: Đề xuất các chính sách ưu đãi về lãi suất, hỗ trợ thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phát triển hạ tầng vùng nguyên liệu tập trung và ổn định thị trường tiêu thụ. Thời gian: dài hạn; chủ thể: Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, UBND tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Để hiểu rõ hơn về mô hình cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp mở rộng tín dụng phù hợp với đặc thù địa phương, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng nông nghiệp.

2. Nhà quản lý chính sách nông nghiệp và tài chính: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách tín dụng, hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp: Giúp nhận diện các cơ hội tiếp cận vốn, nâng cao năng lực quản lý và liên kết trong chuỗi giá trị, từ đó tăng cường hiệu quả sản xuất và kinh doanh.

4. Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế nông nghiệp: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến tín dụng nông nghiệp và chuỗi giá trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp là gì?
   Là hoạt động ngân hàng cung cấp vốn tín dụng cho các mắt xích trong chuỗi giá trị nông nghiệp nhằm hỗ trợ sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, đồng thời giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

2. Tại sao Agribank Bến Tre cần mở rộng cho vay theo chuỗi giá trị?
   Vì chuỗi giá trị nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong kinh tế địa phương, mở rộng cho vay giúp tăng khả năng tiếp cận vốn cho nông dân và doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập.

3. Những khó khăn chính trong cho vay chuỗi giá trị tại Bến Tre là gì?
   Bao gồm thủ tục vay vốn phức tạp, thiếu tài sản đảm bảo phù hợp, rủi ro tín dụng cao do biến động thị trường và điều kiện tự nhiên, cũng như hạn chế về năng lực quản lý của khách hàng.

4. Các giải pháp nào giúp Agribank Bến Tre mở rộng cho vay hiệu quả?
   Nâng cao chất lượng nhân sự, xây dựng chính sách cho vay linh hoạt, hỗ trợ nâng cao năng lực khách hàng, tăng cường liên kết chuỗi và đề xuất chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.

5. Có thể áp dụng mô hình cho vay chuỗi giá trị thành công ở đâu để học hỏi?
   Các mô hình tại Indonesia (cho vay chuỗi ca cao), Thái Lan (cho vay chuỗi lúa gạo) và một số tỉnh Việt Nam như Cần Thơ, An Giang, Quảng Ngãi đã cho thấy hiệu quả tích cực, có thể tham khảo để áp dụng phù hợp với điều kiện địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa lý luận về cho vay theo chuỗi giá trị nông nghiệp và đánh giá thực trạng cho vay tại Agribank Bến Tre giai đoạn 2014-2018.
• Tỷ trọng cho vay chuỗi giá trị còn thấp, mô hình liên kết chưa bền vững và tồn tại nhiều hạn chế về năng lực tài chính, quản lý và chính sách.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến mở rộng cho vay gồm đặc điểm tác nhân chuỗi, đặc điểm ngân hàng, chính sách Nhà nước và điều kiện tự nhiên, thị trường.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng nhân sự, chính sách cho vay linh hoạt, hỗ trợ khách hàng và tăng cường liên kết chuỗi, đồng thời kiến nghị chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.
• Nghiên cứu có thể làm cơ sở tham khảo cho các nhà quản lý, ngân hàng, doanh nghiệp và học thuật trong phát triển tín dụng nông nghiệp theo chuỗi giá trị.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu để hoàn thiện mô hình cho vay chuỗi giá trị tại Bến Tre và các tỉnh lân cận.

Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường thuận lợi cho phát triển tín dụng chuỗi giá trị, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY THEO CHUỖI GIÁ TRỊ NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị nông nghiệp 1. Chuỗi giá trị 1. Khái niệm chuỗi giá trị Khái niệm chuỗi giá trị được các học giả nghiên cứu, mở rộng theo những cách tiếp cận khác nhau.

Cho đến nay, có ba dòng nghiên cứu chính về chuỗi giá trị là: Khung khái niệm của Porter (1995); Tiếp cận “filière” và Tiếp cận toàn cầu do Kaplinsky (1999), Gereffi (1994, 1999, 2003) và Gereffi và Korzeniewicz (1994) đề xuất. Khung khái niệm của M.Porter xác định chuỗi giá trị theo nghĩa hẹp: một chuỗi giá trị gồm một chuỗi các hoạt động được thực hiện trong phạm vi một công ty để sản xuất ra một sản lượng nào đó. Các hoạt động giá trị có thể chia ra làm hai loại chính: hoạt động chính và hoạt động hỗ trợ. Hoạt động sơ cấp là những hoạt động mang tính vật chất liên quan đến việc tạo ra sản phẩm, bán và chuyển giao cho khách hàng cũng như những công tác hỗ trợ sau bán hàng.

Các hoạt động hỗ trợ cho các hoạt động sơ cấp bao gồm các hoạt động thu mua, phát triển công nghệ, quản trị nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng của doanh nghiệp… 2 Một khái niệm khác tương tự với chuỗi giá trị trong một vài khía cạnh là khái niệm “filière” (từ tiếng Pháp có nghĩa là “sợi chỉ”). Khái niệm này được sử dụng để mô tả dòng đầu vào vật chất và dịch vụ trong quá trình sản xuất ra một sản phẩm sau cùng (hàng hóa hay dịch vụ). Khái niệm chuỗi (Filière) luôn bao hàm nhận thức kinh nghiệm thực tế được sử dụng để lập sơ đồ dòng chuyển động của các hàng hóa và xác định những người tham gia vào hoạt động. Phương pháp này có các đặc điểm chính là (1) tập trung vào những vấn đề của các mối quan hệ định lượng và vật chất trong chuỗi; (2) sơ đồ hóa các dòng chảy của hàng hóa vật chất và (3) sơ đồ hóa các quan hệ chuyển dạng sản phẩm.

Trong phân tích, phương pháp phân tích ngành hàng có hai cách phân tích chính. Cách thứ nhất tập trung vào đánh giá kinh tế và tài chính, mà chủ yếu là tập trung vào phân tích việc tạo ra thu nhận và phân phối thu nhập trong ngành hàng, tách chi phí và thu nhập giữa các thành phần thương mại địa phương và quốc tế, và phân tích vai trò của ngành hàng đối với nền kinh tế quốc gia và sự đóng góp của nó vào GDP. Cách thứ hai là tập trung vào phân tích chiến lược, đánh giá sự ảnh hưởng lẫn nhau của các mục tiêu, sự ràng buộc và kết quả của từng tác nhân tham gia ngành hàng; xây dừng các chiến lược cá nhân và tập thể. Luồng tư tưởng mới đây nhất là phương pháp tiếp cận toàn cầu, khái niệm các chuỗi giá trị được áp dụng để phân tích toàn cầu hóa đã được các tác giả Kaplinsky đề xuất (1999), Gereffi (1994; 1999; 2003) và Gereffi, và Korzeniewicz (1994).

Kaplinsky và Morris 2001 đã quan sát được rằng trong quá trình toàn cầu hóa, người ta nhận thấy khoảng cách thu nhập trong nội địa và giữa các nước tăng lên. Raphael Kaplinsky (2001) đưa ra những khái niệm về chuỗi giá trị: Chuỗi giá trị đơn giản: Chuỗi giá trị gồm một loạt các hoạt động cần thiết để sản xuất ra một sản phẩm hoặc dịch vụ từ giai đoạn xây dựng khái niệm, qua các giai đoạn khác nhau của sản xuất phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng tái chế sau sử dụng. Trong chuỗi giá trị đơn giản, có bốn mắt xích: thiết kế, sản xuất, tiếp thị và tiêu thụ, mỗi mắt xích có nhiều hoạt động và các mắt xích trong nội bộ chuỗi thường có bản chất hai chiều (xem hình 1. 3 Nguồn: Raphael Kaplinsky and Mike Morris, 2001 Hình 1.2: Mô hình chuỗi giá trị đơn giản Chuỗi giá trị mở rộng: là một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ,.) để biến nguyên liệu thô thành thành phẩm được bán lẻ.

Chuỗi giá trị theo nghĩa rộng bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên vật liệu và chuyển dịch theo các mối liên kết với các đơn vị sản xuất, kinh doanh, lắp ráp, chế biến,. điều này được minh họa cụ thể bằng chuỗi giá trị ngành lâm nghiệp và sản xuất đồ gỗ (xem hình 1.3) 4 Nguồn: Raphael Kaplinsky and Mike Morris, 2001 Hình 1.3: Mô hình chuỗi giá trị ngành lâm nghiệp và sản xuất đồ gỗ Chuỗi giá trị bao gồm các chức năng trực tiếp như sản xuất hàng hóa cơ bản, thu gom, chế biến, bán sỉ, bán lẻ, cũng như các chức năng hỗ trợ như cung cấp vật tư nguyên liệu đầu vào, dịch vụ tài chính, đóng gói và tiếp thị. Khái niệm chuỗi giá trị bao gồm cả các vấn đề về tổ chức và điều phối, chiến lược và mối quan hệ quyền lực của các tác nhân khác nhau trong chuỗi, ví dụ về chuỗi giá trị ngành lâm nghiệp, đồ gỗ nêu trên sẽ minh họa cho chuỗi giá trị mở rộng. 5 Từ các lý thuyết về chuỗi giá trị của các học giả trên thế giới, các nhà nghiên cúu ở Việt Nam cũng đã thực hiện nhiều nghiên cứu về chuỗi giá trị, việc nghiên cứu chuỗi giá trị được thực hiện chủ yếu đối với các ngành nông nghiệp.

Theo Trần Tiến Khai và ctg (2012) khi nghiên cứu về Ước lượng lợi ích tài chính của chuỗi giá trị dừa Bến Tre cho rằng chuỗi giá trị là tất cả các hoạt động để sản xuất ra một sản phẩn hàng hóa (dịch vụ) và mang sản phẩm (dịch vụ) này đến người tiêu dùng cuối cùng. Mỗi quan điểm nghiên cứu có cách tiếp cận khác nhau về chuỗi giá trị, tuy nhiên, có thể khái quát để đưa ra khái niệm về chuỗi giá trị như sau: chuỗi giá trị là một loạt các hoạt động sản xuất kinh doanh có quan hệ với nhau, từ việc cung cấp đầu vào, sản xuất, thu gom, chế biến và cuối cùng là bán sản phẩm cho người tiêu dùng. Trong chuỗi giá trị có các “khâu”, được hiểu là các hoạt động của chuỗi. Bên cạnh các Khâu, chuỗi giá trị còn có các “tác nhân”, Tác nhân là những người thực hiện các chức năng của các khâu trong chuỗi, ví dụ như nhà cung cấp đầu vào cho sản xuất, nông dân sản xuất nông sản, thương lái vận chuyển hàng hóa,.

Ngoài ra, còn có các “Nhà hỗ trợ chuỗi giá trị” với nhiệm vụ hỗ trợ giúp phát triển chuỗi bằng cách tạo điều kiện nâng cấp chuỗi giá trị. Các mối liên kết của chuỗi giá trị - Mối liên kết ngang trong chuỗi giá trị Theo Porter (1985) mặc dù chuỗi giá trị bao gồm nhiều hoạt động giá trị bên trong, là những mảng bộ phận sẵn có cấu thành nên lợi thế cạnh tranh nhưng chuỗi giá trị không chỉ là một tập hợp những hoạt động độc lập mà là một hệ thống của các hoạt động đó. Mối liên kết ở đây chính là quan hệ giữa phương pháp thực hiện một hoạt động giá trị và chi phí hoặc việc thực hiện một hoạt động khác. - Mối liên kết dọc trong chuỗi giá trị Những mối liên kết không chỉ tồn tại bên trong chuỗi giá trị mà còn tồn tại giữa các chuỗi giá trị với nhau.

Đó là mối liên kết giữa chuỗi giá trị của nhà cung cấp, chuỗi giá trị của nhà sản xuất và chuỗi giá trị của kênh phân phối. Những liên kết này gọi là liên kết dọc. Đó là phương thức mà nhà cung cấp, nhà sản xuất và kênh phân phối tương tác với nhau xét về mặt chi phí hoặc hiệu quả. Chuỗi giá trị nông nghiệp 1.

Khái niệm chuỗi giá trị nông nghiệp Chuỗi giá trị cũng được áp dụng phổ biến trong phân tích sản phẩm nông nghiệp, nhất là khi vấn đề truy nguyên nguồn gốc nông sản và an toàn thực phẩm đang là vấn đề được quan tâm gần đây. Theo Casuga và các ctg (2008) chuỗi giá trị nông nghiệp là một loạt các hoạt động bắt đầu bằng sản xuất, chế biến và nhằm mục đích gia tăng giá trị cho sản phẩm cuối cùng và kết thúc bằng tiếp thị và bán hàng cho người dùng cuối. Chuỗi giá trị nông nghiệp bao gồm cung cấp đầu vào, sản xuất, phân phối/tiếp thị và tiêu dùng. Cung cấp đầu vào bao gồm mua sắm nguyên liệu cho sản xuất.

Trong giai đoạn này, đầu vào sản xuất được cung cấp trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua thương lái hoặc trung gian cho người sản xuất. Ví dụ các nhà cung cấp hạt giống có thể trực tiếp đầu tư cho nông dân hoặc gián tiếp thông qua thương lái hoặc các tổ chức trung gian khác. Chế biến hoặc sản xuất bao gồm chuyển đổi nguyên liệu thô thành thành phẩm. Trong giai đoạn này, những người thu mua mua các sản phẩm nông nghiệp từ các nhà sản xuất và phân phối lại cho các đối tượng khác trong kênh tiếp thị.

Miller & Jones (2010) cho rằng, chuỗi giá trị nông nghiệp bao gồm tất các hoạt động và các người tham gia có liên quan để đưa một sản phẩm nông nghiệp từ nhà cung cấp đầu vào, qua người trồng trọt (nông dân) để đến tay người tiêu dùng. Trong các nghiên cứu của mình, các học giả Việt Nam cũng đã đưa ra khái niệm về chuỗi giá trị nông nghiệp, Theo Đặng Thị Huyền Anh (2017) Chuỗi giá trị nông sản (hay còn gọi là chuỗi sản xuất nông nghiệp) bao gồm tập hợp các chủ thể cung cấp các công đoạn nhằm đưa nông sản từ khâu sản xuất ngoài đồng ruộng tới sản phẩm dịch vụ cuối cùng, mỗi công đoạn đều góp phần tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Chuỗi giá trị nông nghiệp là tổng thể các hoạt động liên quan đến sản xuất và tiêu thụ hàng hóa nông sản. Trong chuỗi giá trị diễn ra quá trình tương tác giữa yếu tố cần và đủ để tạo ra một hoặc nhóm hàng hóa nông sản và các hoạt động phân phối, tiêu thụ sản phẩm này theo một phương thức nhất định.

Giá trị tạo ra của chuỗi 7 bao gồm các giá trị tạo ra và tăng thêm tại mỗi công đoạn tiếp theo của chuỗi trong quá trình đi đến sản phẩm cuối cùng (Nguyễn Văn Phận và ctg, 2017). Vậy, Chuỗi giá trị nông nghiệp là một loạt các hoạt động từ khâu cung cấp vật tư đầu vào hoặc vốn cho hoạt động sản xuất nông nghiệp để tạo ra nông sản, trải qua các công đoạn thu mua, sơ chế/chế biên, làm sạch, đóng gói và phân phối sản phẩm nông nghiệp đến tay người tiêu dùng.