MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trường Cao đẳng cộng đồng (CĐCĐ) là một loại hình trường chuyên nghiệp ra đời đầu tiên ở Hoa Kỳ đã hơn một thế kỷ. Trường CĐCĐ xuất hiện sớm nhất là trường Joliet Junior College ở bang Illinois của Hoa Kì vào năm 1901. Xét về phương diện phát triển giáo dục của thế giới, có thể nói rằng, trường CĐCĐ là một sự đóng góp quan trọng và độc đáo của Hoa Kỳ đối với GDĐH của nhân loại.
Tính nhân văn cao cả của loại hình trường này là ở chỗ nó đã thực sự chuyển biến nhận thức thế giới từ chủ yếu xây dựng một nền GDĐH hàn lâm , phần lớn chỉ phục vụ cho tầng lớp trên của xã hội, sang một nền GDĐH đại chúng, phục vụ cho mọi người, một nhân tố hết sức quan trọng trong việc thực hiện tư tưởng dân chủ và công bằng xã hội về giáo dục nói chung và cơ hội tiếp cận nền GDĐH nói riêng. Với một phương thức đào tạo rất linh hoạt, mềm dẻo, có tính hiệu quả cao, loại hình trường CĐCĐ đã nhanh chóng phát triển khắp đất nước Hoa Kỳ, rồi mở rộng sang Canada; và đặc biệt, vào những thập niên cuối của thế kỉ XX , mô hình CĐCĐ đã được phát triển và nhân rộng sang khu vực Châu Âu, vành đai Châu Á-Thái Bình Dương ( Australia, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan. Khác với khái niệm trường đại học truyền thống, trường CĐCĐ có chức năng, nhiệm vụ đáp ứng nhu cầu cơ bản về đào tạo và bồi dưỡng nhân lực của cộng đồng, của địa phương, với nhiều loại chương trình phù hợp với nhiều ngành nghề, ứng với các trình độ học vấn và kỹ năng lao động khác nhau, theo những yêu cầu cụ thể của cá nhân người học, của cộng cộng đồng, của địa phương. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bộ GD&ĐT đã khẳng định điều đó trong Tờ trình số 8195/ĐH ngày 4/11/1996 của Bộ trình Thủ tướng Chính phủ như sau : “Khác với khái niệm trường đại học truyền thống có các chương trình dài hạn đào tạo từ trình độ cử nhân, ĐH cộng đồng là một loại hình trường đại học ngắn hạn, đa cấp, đa lãnh vực của địa phương, rất năng động với các chương trình đào tạo phong phú kéo dài từ một vài tuần lễ cho tới 2-3 năm để đáp ứng kịp thời nhu cầu học tập khác nhau của cộng đồng.
Do đó loại hình trường này trực tiếp giúp các địa phương chủ động đào tạo ngắn hạn nguồn nhân lực có kỹ thuật và đồng bộ (ở các trình độ từ cao đẳng trở xuống) nhằm đáp ứng một cách linh hoạt các nhu cầu luôn thay đổi của thị trường lao động tại từng địa phương. Một ưu thế đặc biệt khác của ĐH cộng đồng là nó thúc đẩy quá trình chuyển đổi nền giáo dục đại học tinh hoa ( phục vụ một số ít người) sang một nền giáo dục đại học đại chúng ( phục vụ cho đông đảo quần chúng), tạo cơ hội cho thanh niên ở các vùng nông thôn không có trường đại học được học đại học giai đoạn đầu ngay tại địa phương mình. Sự ra đời các trường ĐH cộng đồng sẽ giảm bớt sức ép căng thẳng về chi phí cho GDĐH & CN từ Trung ương, tăng cường tính chủ động và trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương, đặc biệt tạo cơ hội cho các tổ chức quốc tế, các trường đại học và doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia liên kết đào tạo nguồn nhân lực và mở mang phát triển kinh tế địa phương.” Tờ trình của Bộ GD&ĐT vừa nói ở trên, một phần dựa trên cơ sở khoa học của một chương trình nghiên cứu quốc tế do Viện Nghiên cứu ĐH & GDCN thuộc Bộ GD&ĐT thực hiện, dưới sự tài trợ của ADB, vào những năm đầu của thập kỷ 90 của thế kỷ XX vừa qua. Đó là Dự án nghiên cứu thiết lập mô hình trường đại học cộng đồng trong điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam; trong đó, theo đề nghị của các tỉnh, thành phố, chương trình đã 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu tiền khả thi và đề xuất dự án thành lập thí điểm 5 trường Đại học/Cao đẳng cộng đồng (Community College) đầu tiên của nước ta ở các địa phương: Hải Phòng; Hà Tây; Thanh Hóa; Phú Yên; Đồng Tháp.
Chủ trương này của Bộ GD&ĐT còn có thể tìm thấy trong việc chuẩn bị chuyển hướng chiến lược các trường CĐSP địa phương thành các trường ĐH cộng đồng từ những năm 1995, 1996 , thể hiện qua thư của Thứ trưởng Trần Xuân Nhĩ - Chủ nhiệm chương trình mục tiêu số 4 của Bộ GD&ĐT gởi UBND các tỉnh ngày 5/2/1996 về việc xây dựng cơ sở vật chất các trường sư phạm : “ Trong thời gian không xa các trường sư phạm của các tỉnh sẽ chuyển thành các trường cao đẳng sư phạm đa hệ và có thể từng bước làm nhiệm vụ của trường đại học cộng đồng; .” Ngày 24/12/1996, Nghị quyết của Hội nghị lần thứ hai ban chấp hành TW Đảng Khóa VIII “ về định hướng chiến lược phát triển giáo dục- đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2000 ” ở phần nhiệm vụ và mục tiêu phát triển giáo dục và đào tạo đến năm 2000 nêu lên : “ Tiếp tục sắp xếp lại các trường đại học. Xây dựng một số trường đại học trọng điểm. Xây dựng một số trường cao đẳng cộng đồng ở các địa phương để đào tạo nhân lực tại chỗ ”. Quyết định số 47/2001/QĐ-TTg ngày 4/4/2001 của Thủ tướng Chính phủ v/v phê duyệt “Quy hoạch mạng lưới trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2001-2010” chỉ ra loại hình trường CĐ cộng đồng bên cạnh các loại hình trường ĐH khác : “ Hệ thống trường đại học, cao đẳng bao gồm: các đại học quốc gia, các đại học khu vực, các trường đại học trọng điểm, các học viện, các trường đại học, các trường cao đẳng, các trường đại học mở và các trường cao đẳng cộng đồng”.
Kết luận Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành TW Đảng Khóa IX v/v tiếp tục thực hiện Nghị quyết TW 2 (Khóa VIII) đối với việc phát triển quy mô và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục ở nước ta nêu lên: “ Có thể nói rằng ở nước ta hiện nay chưa có sự bình đẳng thực sự về cơ hội học tập đối với mọi người; còn có chênh lệch khá rõ về điều kiện học tập, cơ sở trường lớp. số con em nông dân nghèo, các gia đình chính sách được học cao đẳng, đại học còn thấp so với tỷ lệ chung trong dân cư. Tình trạng nêu trên cần được khắc phục trong thời gian tới nhằm bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào tạo.” Để thực hiện được tư tưởng chỉ đạo đó của Đảng, cần phải có một loại hình trường mới ở bậc đại học có khả năng giải quyết có hiệu quả các nhu cầu nhân lực thực tiễn của tình hình KT-XH các địa phương. Trên cơ sở những kinh nghiệm phát triển GDĐH của thế giới hơn nửa thế kỷ qua, nhất là từ sau Chiến tranh thế giới II, người ta thấy rằng , loại hình trường có ưu thế rõ rệt trong khả năng đáp ứng được yêu cầu nêu trên là trường Cao đẳng cộng đồng.
Trên thực tiễn, sau nhiều năm nghiên cứu cơ bản, được sự hỗ trợ của Hà Lan và Canada, ở Việt Nam vào các năm 2001, 2002, 2003 đã lần lượt xuất hiện 9 trường CĐ cộng đồng phân bố khắp cả ba miền Bắc, Trung , Nam ; đó là các trường CĐ cộng đồng Hải Phòng, Hà Tây, Quảng Ngãi, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tiền Giang, Đồng Tháp, Trà Vinh, Vĩnh Long và Kiên Giang. Tuy rằng thời gian hoạt động của các trường CĐ cộng đồng còn ít, kinh nghiệm chưa được đúc kết đầy đủ, song sức sống của loại hình trường này đã được khẳng định trên các diễn đàn khoa học : - “Với mục tiêu mở rộng quy mô phát triển giáo dục đại học và cao đẳng, ngày 17/3/1992 Bộ Giáo dục và đào tạo đã trình lên Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) xin chỉ đạo trong việc xây dựng các trường đại học và cao đẳng cộng đồng tại các tỉnh, thành phố. Theo chủ trương này, các trường đại học, cao đẳng cộng đồng sẽ là loại hình trường (tỉnh hoặc liên 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tỉnh- vùng) đáp ứng nhu cầu thiết thực về đào tạo nhân lực (kể cả đào tạo giáo viên) của cộng đồng tại địa phương. Đó là loại hình trường đa ngành, đào tạo theo nhiều chương trình khác nhau, từ dạy nghề với thời gian một vài tháng hoặc kéo dài tới 2 năm, đến đào tạo cao đẳng 2-3 năm.
Đặc biệt theo thiết kế trường đại học/cao đẳng cộng đồng còn có thể đào tạo một số chương trình giai đoạn I đại học để tạo cơ hội cho sinh viên ở các địa phương có thể chuyển tiếp về các đại học lớn.” [101, tr 88]; - “ Các trường đại học cộng đồng mở rộng cửa cho tất cả những ai vừa làm vừa học siêng năng chăm chỉ” [7, tr 125]; - “ Đổi mới mạnh mẽ quản lý GD theo hướng địa phương hóa GD cần phải có những chủ trương, giải pháp phát triển GD cho từng vùng , từng tỉnh có những hoàn cảnh kinh tế, văn hóa, xã hội riêng;. (ví dụ phát triển mạnh các trường tư thục, dân lập, bán công ., kể cả Đại học công lập cộng đồng cho các tỉnh vùng có khó khăn).; khắc phục sự chênh lệch ngày càng xa giữa các vùng, các tỉnh, huyện nhằm thực hiện công bằng trong GD” [147]; -Tại Diễn đàn quốc tế về GDĐH ngày 23/6/2004, lãnh đạo Bộ GD-ĐT cho biết : “bài toán quan hệ giữa quy mô và chất lượng GDĐH được “giải” theo hướng: từng bước thực hiện đại chúng hóa bằng cách đa dạng hóa trình độ cũng như loại hình, tổ chức đào tạo, đi đôi với việc chuẩn hóa chất lượng của từng dạng. Cụ thể là sẽ tăng cường các đại học mở và các chương trình giáo dục từ xa. Bên cạnh đó là chú trọng phát triển loại trường cao đẳng cộng đồng và các cơ sở đào tạo sau trung học (phổ thông) ngắn hạn.” [181]; - Tại Hội thảo đổi mới GDĐH 11/2004, trong bài phát biểu của mình , lãnh đạo Bộ GD&ĐT cũng đã khẳng định : “ các trường cao đẳng cộng đồng và các trường CĐ, ĐH khác ở địa phương cần cùng với các trung tâm học tập cộng đồng do các tổ chức khuyến học thành lập làm nòng cốt trong nhiệm vụ xây dựng xã hội học tập ở địa phương mình.