PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đồng Nai là một trong những tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, có vị thế địa chính chính trị và an ninh quốc phòng quan trọng hàng đầu ở khu vực Đông Nam Bộ, Tỉnh có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội của cả nƣớc và của vùng Đông Nam Bộ; hội tụ phần lớn các điều kiện và lợi thế nổi trội để phát triển các ngành kinh tế trong đó có ngành chăn nuôi mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cao trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Tỉnh. Chăn nuôi heo là ngành kinh tế nông nghiệp truyền thống và lâu đời tại Đồng Nai, là ngành kinh tế quan trọng của Tỉnh đóng góp vào việc cung cấp lƣơng thực thực phẩm, tạo công ăn việc làm và thu thập cho ngƣời lao động, đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội của Tỉnh nói chung.
Ngành chăn nuôi ở Đồng Nai hiện phát triển mạnh và đứng đầu cả nƣớc do Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành chăn nuôi đặc biệt là ngành chăn nuôi heo nhƣ điều kiện tự nhiên và giao thông thuận lợi, có truyền thống sản xuất chăn nuôi lâu đời, có nguồn nguyên liệu thức ăn phụ thêm dồi dào (cám, bắp), có các công ty nƣớc ngoài chuyên về lĩnh vực chăn nuôi chăn nuôi đóng trên địa bàn tỉnh nhƣ CP, Emivest, Japfa,. Ngành chăn nuôi tỉnh Đồng Nai phát triển mạnh từ mô hình chăn nuôi hộ gia đình đến chăn nuôi trang trại từ năm 2000 trở lại đây. Theo số liệu của Tổng cục thống kê năm 2013, toàn tỉnh Đồng Nai có 1.172 trang trại chăn nuôi chiếm 14,4% so với cả nƣớc và chiếm 61,58% so với tổng số trang trại chăn nuôi của vùng Đông Nam Bộ. Đến năm 2015, toàn tỉnh Đồng Nai có 1.423 trang trại chăn nuôi heo, chiếm 17,78% tổng số trang trại chăn nuôi của cả nƣớc và chiếm 63,41% so với tổng số trang trại chăn nuôi của vùng Đông Nam Bộ, tốc độ tăng trƣởng chăn nuôi giai đoạn 2010 – 2015 bình quân đạt 7,8%/năm.
Giá trị sản phẩm ngành chăn nuôi năm 2015 chiếm 42,01% trong tổng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp của Tỉnh. Tổng đàn lợn của Tỉnh đến hết năm 2015 có trên 1,2 triệu con, trong đó chăn nuôi trang trại chiếm hơn 50%, hàng năm cung cấp cho thị trƣờng 2,5 triệu con lợn thƣơng phẩm. Đồng Nai là một trong những 2 tỉnh đi đầu vùng Đông Nam Bộ và của cả nƣớc về số lƣợng các trang trại chăn nuôi heo. Ngành chăn nuôi heo theo mô hình trang trại ở Đồng Nai đã đạt đƣợc nhiều thành tựu trong những năm vừa qua, phát triển nhanh cả về số lƣợng và chất lƣợng do Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi cho phát triển mô hình trang trại chăn nuôi heo.
Sự phát triển của mô hình trang trại chăn nuôi heo ở Đồng Nai đã góp phần giúp ngƣời dân phát huy đƣợc lợi thế so sánh, mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp hàng hoá, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh trong cơ chế thị trƣờng. Đối với mô hình chăn nuôi heo trang trại trên địa bàn tỉnh đã đƣợc nhiều đơn vị tham gia đầu tƣ nhƣ các công ty cổ phần hóa từ Nhà nƣớc, các trang trại chăn nuôi cổ phẩn nhƣ công ty chăn nuôi Phú Sơn, các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài nhƣ CP, Emivest, các nông hộ đã tham gia đầu tƣ cơ sở hạ tầng, chuồng trại, thức ăn, con giống, quy trình chăn nuôi hiện đại nhƣ các mô hình chuồng lạnh, mô hình chăn nuôi theo hƣớng công nghiệp, chăn nuôi heo sử dụng đệm lót sinh học,… cùng với kinh nghiệm trong chăn nuôi, các trang trại đã đƣợc trang bị kiến thức về chăn nuôi, quy trình chăn nuôi và nhiều sự hỗ trợ nhƣ vốn, công tác khuyến nông từ các cơ quan của Tỉnh nên đã đạt đƣợc nhiều kết quả nhất định. Tuy nhiên, chăn nuôi heo theo mô hình trang trại ở Đồng Nai vẫn còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, có thể kể đến nhƣ tình trạng sản xuất nhỏ, phân tán, lạc hậu, năng suất thấp, dịch bệnh nhiều, sản phẩm hàng hóa có giá trị gia tăng thấp, phần lớn ngƣời nông dân vẫn sản xuất chăn nuôi theo mô hình nhỏ lẻ, theo hình thức tự phát và gặp phải rất nhiều những hạn chế nhƣ chất lƣợng con giống, kiểm soát dịch bệnh, giá cả đầu ra chƣa ổn định, vốn đầu tƣ ban đầu khá lớn, nhu cầu tiêu thụ sản phẩm thịt sạch tăng, cung sản phẩm trong nƣớc chƣa đáp ứng đủ cầu, giá thành sản xuất chăn nuôi trong nƣớc còn cao hơn so với các doanh nghiệp FDI, các nƣớc trong khu vực và thế giới, hiện tƣợng nhập khẩu các mặt hàng thực phẩm chăn nuôi đông lạnh từ nƣớc ngoài vào Việt Nam cũng tạo nên thách thức không nhỏ đối với ngành chăn nuôi heo tỉnh Đồng Nai nên hiệu quả sản xuất chƣa cao và việc chăn nuôi gây ô nhiễm môi trƣờng, các trang trại chăn nuôi còn phổ biến ở vùng dân cƣ. Cũng theo Hiệp Hội Chăn nuôi tỉnh Đồng Nai, chi phí đầu vào cao, đầu ra lúc giảm, lúc tăng thất thƣờng khiến ngƣời chăn nuôi gặp nhiều rủi ro, có khoảng 20% các hộ chăn nuôi heo trang trại ở 3 Đồng Nai là theo hình thức gia công cho các công ty nƣớc ngoài nên hiệu quả kinh tế chƣa cao, chủ yếu bị chi phối bởi các doanh nghiệp FDI đóng trên địa bàn.
Ngoài ra, ngành chăn nuôi heo trên địa bàn tỉnh phải phụ thuộc hầu hết vào nguồn thức ăn do các công ty nƣớc ngoài cung cấp nên giá bán thức ăn chăn nuôi thƣờng xuyên thay đổi theo chiều hƣớng tăng, khi giá bán thịt heo trên thị trƣờng tăng thì giá thức ăn cũng tăng. Hơn nữa, ở Đồng Nai ngành chăn nuôi heo phát triển mạnh nhất cả nƣớc nhƣng lại chƣa có một trung tâm quản lý và cải tiến di truyền giống heo quy chuẩn để hỗ trợ cho ngành chăn nuôi heo của tỉnh nên chất lƣợng heo giống kém đã dẫn đến chi phí sản xuất cao, hiệu quả kinh tế thấp. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, cạnh tranh thƣơng mại diễn ra quyết liệt hơn nên đòi hỏi nông sản hàng hóa phải có sức cạnh tranh cao. Do vậy theo chƣơng trình hành động số 2418/QĐ-UBND của Tỉnh ủy Đồng Nai thực hiện về ban hành chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn vùng nông thôn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2011 – 2015 và định hƣớng đến năm 2020 đã xác định mô hình kinh tế trang trại chăn nuôi cần đƣợc chú trọng phát triển theo hƣớng sản xuất hàng hóa bền vững vì tính hiệu quả về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng.
Các trang trại chăn nuôi đƣợc hình thành là nhân tố quyết định thúc đẩy phát triển sản xuất, chăn nuôi hàng hóa. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển nông lâm ngƣ nghiệp, xây dựng nông thôn mới, làm cho dân giàu, nƣớc mạnh. Chăn nuôi heo theo mô hình trang trại sẽ mang lại hiệu quả rất lớn cho ngƣời chăn nuôi và cho sự phát triển kinh tế xã hội ở Đồng Nai. Từ những thực trạng trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phát triển mô hình trang trại chăn nuôi heo theo hƣớng hội nhập quốc tế ở Đồng Nai” nhằm đánh giá thực trạng phát triển của các trang trại chăn nuôi heo trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong những năm vừa qua; phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của trang trại chăn nuôi heo của Tỉnh; đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu hội của các trang trại chăn nuôi ở Đồng Nai để từ đó làm cơ sở đề xuất một số giải pháp góp phần phát triển mô hình trang trại chăn nuôi heo ở tỉnh Đồng Nai theo hƣớng hội nhập kinh tế quốc tế.
Mục ti u nghi n cứu của luận án 2. Mục ti u tổng quát: Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển của các trang trại chăn nuôi heo ở Đồng Nai trong quá trình hội nhập quốc tế. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp khuyến nghị góp phần phát triển mô hình trang trại chăn nuôi heo trên địa bàn nghiên cứu theo hƣớng hội nhập quốc tế. Mục ti u cụ thể: Luận án tập trung giải quyết các mục tiêu cụ thể sau: So sánh hiệu quả sản xuất kinh doanh của các mô hình trang trại chăn nuôi heo trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.
Đánh giá sự phát triển của các trang trại chăn nuôi heo ở Đồng Nai thông qua các yếu tố ảnh hƣởng. Phân tích ma trận SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức) của các trang trại chăn nuôi heo ở Đồng Nai. Đề xuất giải pháp góp phần phát triển mô hình trang trại chăn nuôi heo trên địa bàn nghiên cứu. Để đạt đƣợc mục tiêu trên, những câu hỏi nghiên cứu sẽ đƣợc làm rõ trong luận án là: Một là, mô hình trang trại ở tỉnh Đồng Nai phát triển nhƣ thế nào? Các trang trại chăn nuôi heo hộ gia đình có hiệu quả hơn so với các trang trại chăn nuôi heo của các doanh nghiệp FDI, các trang trại HTX và các trang trại chăn nuôi heo của các công ty cổ phần đóng trên địa bàn tỉnh hay không? Hai là, các nhân tố nào ảnh hƣởng đến sự phát triển của các trang trại chăn nuôi heo trên địa bàn nghiên cứu nhƣ thế nào? Ba là, năng lực sản xuất kinh doanh của các trang trại, sự kết hợp giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm, chất lƣợng sản phẩm, khả năng cạnh tranh của các trang trại đang cần đƣợc quan tâm giải quyết nhƣ thế nào để đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế? Bốn là, những giải pháp, khuyến nghị nào góp phần phát triển mô hình trang trại chăn nuôi heo theo hƣớng hội nhập quốc tế trên địa bàn nghiên cứu? 5 3.
Đối tƣợng và Phạm vi nghi n cứu 3. Đối tƣợng nghi n cứu: Các trang trại chăn nuôi heo ở tỉnh Đồng Nai (các trang trại chăn nuôi heo của các hộ gia đình, trang trại chăn nuôi heo của các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài, các trang trại chăn nuôi heo của HTX và các trang trại chăn nuôi heo của các công ty cổ phần). Các đơn vị, tổ chức quản lý có liên quan nhƣ Hiệp hội Chăn nuôi, Chi cục Thú ý, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Kinh nghiệm của một số nƣớc và một số địa phƣơng về mô hình trang trại chăn nuôi heo.