Tìm Hiểu Mô Hình Tổ Chức Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh Của Làng Nghề Chè Truyền Thống Xóm 9

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tìm hiểu mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống xóm 9 thị, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Hoàng Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Mô Hình Tổ Chức Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh Làng Nghề Chè Truyền Thống Xóm 9
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.2.1. Về chuyên môn
• 1.2.2.2. Về thái độ
• 1.2.2.3. Về kỹ năng sống, kỹ năng làm việc
• 1.3. Nội dung và phương pháp thực hiện
• 1.3.1. Nội dung thực tập
• 1.3.2. Phương pháp thực hiện
• 1.3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 1.3.2.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.4. Thời gian và địa điểm thực tập
• 1.4.1. Thời gian thực tập
• 1.4.2. Địa điểm thực tập
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về làng nghề, làng nghề truyền thống
• 2.2. Vai trò của bảo tồn và phát triển làng nghề chè
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Tổ Chức Làng Nghề Chè Xóm 9 Hiện Nay

Việt Nam có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển cây chè. Lịch sử trồng chè lâu đời, năng suất ổn định, giá trị kinh tế cao, tạo việc làm và thu nhập cho người lao động, đặc biệt ở các tỉnh trung du và miền núi. Cây chè được coi là cây trồng mũi nhọn, thế mạnh của khu vực này. Thái Nguyên là tỉnh có diện tích trồng chè lớn thứ hai cả nước, nổi tiếng với thương hiệu "chè Thái". Cây chè đóng vai trò quan trọng trong đời sống người dân, được mệnh danh là "cây trồng xóa đói giảm nghèo". Phát triển cây chè là trọng tâm của Chương trình nông thôn mới tại Thái Nguyên. Làng nghề chè truyền thống Xóm 9 là một ví dụ điển hình, nơi người dân gắn bó mật thiết với cây chè. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để phát triển bền vững.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Làng Nghề Chè Xóm 9

Huyện Đồng Hỷ có điều kiện tự nhiên ưu đãi cho phát triển cây chè. Cây chè trở thành cây trồng mũi nhọn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân. Những hộ làm nghề chè đã hình thành nên những làng nghề truyền thống ở Thái Nguyên từ lâu. Năm 2017, UBND tỉnh Thái Nguyên công nhận 24 làng nghề, trong đó có 2 làng nghề chè và 22 làng nghề chè truyền thống. Hiện nay, toàn tỉnh Thái Nguyên có 220 làng nghề trong đó có 198 làng nghề trồng và chế biến chè chiếm 90% tổng số làng nghề.

1.2. Vai Trò Của Làng Nghề Chè Truyền Thống Trong Kinh Tế Địa Phương

Các làng nghề chè này đã hình thành nên các vùng làng nghề chè đặc sản nổi tiếng như: Tân Cương (thành phố Thái Nguyên), Sông Cầu (Huyện Đồng Hỷ), La Bằng (Huyện Đại Từ),. Hiện nay, toàn tỉnh Thái Nguyên có 198 làng nghề chè trong tổng số 220 làng nghề. Riêng năm 2017, tỉnh đã công nhận 2 làng nghề chè và 22 làng nghề chè truyền thống. Việc UBND tỉnh Thái Nguyên cấp bằng công nhận làng nghề, làng nghề chè truyền thống đã góp phần động viên, thúc đẩy các làng nghề phát triển đúng hướng; khuyến khích kịp thời người làm chè trong tỉnh tích cực hơn trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm và giá trị kinh tế của cây chè, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, xóa nghèo… cho bà con.

II. Thách Thức Trong Tổ Chức Sản Xuất Kinh Doanh Chè Xóm 9

Mặc dù có tiềm năng lớn, các làng nghề chè vẫn đối mặt với nhiều hạn chế, chưa đảm bảo phát triển bền vững. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, kết quả sản xuất kinh doanh thấp, lượng vốn tích lũy để đầu tư phát triển kinh doanh không cao, khó khăn trong huy động vốn. Các hoạt động liên doanh liên kết giữa các hộ dân làng nghề với các tổ hợp tác, các hợp tác xã, với doanh nghiệp, và với các thành phần kinh tế khác còn hạn chế, chất lượng sản phẩm không đồng đều, khả năng cạnh tranh không cao. Hầu hết các hộ làng nghề chè đang gặp khó khăn về đất đai, nhà xưởng, nguồn vốn, năng lượng quản lý.

2.1. Khó Khăn Về Quy Mô Sản Xuất và Liên Kết Kinh Tế

Vì vậy quy mô sản xuất chè bị bó hẹp, sản xuất thủ công là chủ yếu, sản phẩm làm ra chất lượng chưa cao, chưa đa dạng mẫu mã sản phẩm, vấn đề ô nhiễm môi trường chưa thực sự được quan tâm. Các chính sách của địa phương trong việc hỗ trợ làng nghề về vốn, về công nghệ đào tạo, hoạt động xúc tiến thương mại,. còn chưa được thực sự chú trọng.

2.2. Vấn Đề Chất Lượng Sản Phẩm và Cạnh Tranh Thị Trường

Các câu hỏi cấp thiết đặt ra cần trả lời đối với phát triển làng nghề chè là: Thực trạng các làng nghề chè hiện nay hoạt động như thế nào sau khi được công nhận? Tổ chức làng nghề hiệu quả cần như thế nào? Liên kết giữa các hộ, các đơn vị trong làng nghề cần điều kiện gì? Khả năng phát triển kinh tế làng nghề đến đâu? Làm sao để làng nghề chè đem lại hiệu quả kinh tế, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường?

2.3. Hạn Chế Về Chính Sách Hỗ Trợ và Phát Triển Bền Vững

Xuất phát từ thực tiễn trên, em tiến hành thực hiện đề tài: “Tìm hiểu mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống Xóm 9, Thị trấn Sông Cầu, Huyện Đồng Hỷ, Tỉnh Thái Nguyên”. Với mong muốn góp phần bé nhỏ cùng duy trì và phát triển nghề truyền thống này của quê hương Thái Nguyên.

III. Phân Tích Mô Hình Tổ Chức Sản Xuất Chè Truyền Thống Xóm 9

Nghiên cứu tập trung vào tìm hiểu mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống tại xóm 9, Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu là đề xuất các giải pháp nhằm quản lý, tổ chức phát triển làng nghề chè truyền thống xóm 9 hiệu quả. Cần đánh giá thực trạng mô hình tổ chức, phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh, xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức, và đề xuất các định hướng, giải pháp chủ yếu.

3.1. Đánh Giá Thực Trạng Mô Hình Tổ Chức Hiện Tại

Về chuyên môn - Đánh giá được thực trạng mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống Xóm 9, Thị trấn Sông Cầu. - Phân tích được hiệu quả mô hình sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống xóm 9, Thị trấn Sông Cầu. - Phân tích được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong việc phát triển làng nghề chè truyền thống. - Đề xuất được một số định hướng, giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của làng nghề chè.

3.2. Phân Tích Hiệu Quả Sản Xuất Kinh Doanh Của Làng Nghề

Về thái độ - Tạo dựng được mối quan hệ thân thiện, hòa nhã với mọi người trong làng nghề chè xóm 9, Thị trấn Sông Cầu. - Thực hiện nghiêm túc các nội quy, quy định của làng nghề trong thời gian thực tập về thời gian, trang phục, giao tiếp,. - Chủ động sẵn sàng trong học tập, trải nghiệm và trong các công việc hỗ trợ, giúp đỡ bà con trong quá trình sản xuất. - Nhiệt tình, chủ động, trách nhiệm với công việc tại làng nghề, cố gắng tiếp cận và hoàn thành tốt công việc được giao.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Tế Làng Nghề Chè Xóm 9

Để nâng cao hiệu quả kinh tế, cần có các giải pháp đồng bộ về thị trường, chính sách, nguồn lực, quy mô sản xuất, giống, vốn, kỹ thuật và cơ chế chính sách. Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, làng nghề chè và hộ sản xuất chè. Các giải pháp cần tập trung vào việc mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho người dân, và tạo điều kiện thuận lợi cho liên kết sản xuất.

4.1. Giải Pháp Về Thị Trường Đầu Ra và Tiêu Thụ Sản Phẩm

Giải pháp thị trường đầu ra và tiêu thụ sản phẩm . Giải pháp đối với chính quyền địa phương . Giải pháp về nguồn lực . Giải pháp về quy mô sản xuất . Giải pháp về giống . Giải pháp về vốn . Giải pháp về kỹ thuật . Giải pháp về cơ chế chính sách . Đối với các cấp chính quyền . Đối với làng nghề chè . Đối với hộ sản xuất chè .

4.2. Giải Pháp Về Nguồn Lực Vốn và Kỹ Thuật Sản Xuất

Về kỹ năng sống, kỹ năng làm việc - Tạo được kỹ năng sống và làm việc tại làng nghề trên tinh thần cùng học hỏi, cùng chia sẻ, cùng người dân vì người dân làng nghề. - Nâng cao kỹ năng làm việc tập thể: Cùng làm việc, luôn tương trợ, hỗ trợ nhau vì mục tiêu chung. - Có ý thức trong công việc, thực hiện đầy đủ các công việc được giao tại làng nghề. - Chuẩn bị các thông tin, kiến thức tốt để có thể tự tin trong công việc, trong cuộc sống, sống hòa đồng thân thiện với người dân làng nghề. - Chủ động ghi chép về những nội dung đã thực tập và chuẩn bị số liệu để viết báo cáo thực tập. Không ngừng học tập trau dồi kiến thức nâng cao trình độ chuyên môn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Bài Học Kinh Nghiệm Từ Làng Nghề Chè

Quá trình thực tập tại làng nghề chè mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc tham gia vào quá trình sản xuất chế biến chè giúp hiểu rõ hơn về quy trình, kỹ thuật và những khó khăn mà người dân gặp phải. Từ đó, có thể đề xuất các giải pháp phù hợp và thiết thực hơn. Cần chú trọng đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của làng nghề, đồng thời áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.1. Tham Gia Vào Quá Trình Sản Xuất Chế Biến Chè

• Tham gia trải nghiệm thực tế các hoạt động sản xuất tại làng nghề. c 5 - Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề. - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển làng nghề 1. Phương pháp thực hiện 1. Phương pháp thu thập thông tin * Thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập những số liệu, thông tin liên quan trực tiếp và gián tiếp đến làng nghề nói chung và làng nghề chè truyền thống nói riêng từ các nguồn chính thống đã được công bố chính thức của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, như lấy số liệu từ các ban ngành của huyện, thị trấn, báo cáo tổng kết liên quan đến làng nghề, thu thập số liệu qua sách báo, tạp chí, nghị định, nghị quyết.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm Rút Ra Từ Trải Nghiệm Thực Tế

• Thu thập số liệu sơ cấp: Số liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp từ làng nghề chè truyền thống với các phương pháp cụ thể sau: - Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp bằng các dụng cụ để có thể nắm được các địa hình, địa vật trên địa bàn nghiên cứu. Đây là một trong những phương pháp được sử dụng để thu thập thông tin sơ cấp thông qua tri giác về các vấn đề như tình hình phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương, các vấn đề liên quan đến việc sản xuất, kinh doanh chè như các khâu chăm sóc, thu hoạch, chế biến, bán ra thị trường,.Các thông tin quan sát được sẽ được ghi chép lại, vừa để thu thập thêm thông tin vừa có thể kiểm chứng về các nguồn thông tin thu thập được bằng các phương pháp khác.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Làng Nghề Chè Truyền Thống

Phát triển bền vững làng nghề chè truyền thống đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư từ nhiều phía. Cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp, sự tham gia tích cực của cộng đồng, và sự hợp tác giữa các bên liên quan. Việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao chất lượng sản phẩm, và bảo vệ môi trường là những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của làng nghề.

6.1. Chính Sách Hỗ Trợ và Đầu Tư Phát Triển Làng Nghề

• Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp đối với ban quản lý làng nghề để tìm hiểu về quá trình hình thành, những thông tin cơ bản về làng nghề như: Họ tên, tuổi, số hộ trong làng nghề, lao động, vốn sản xuất, thông tin cơ bản kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề. Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn của làng nghề. Phương pháp xử lý số liệu - Số liệu sau khi được thu thập, được tiến hành tổng hợp, hệ thống lại, phân tích lại để có thông tin cần thiết cho đề tài.

6.2. Bảo Tồn Văn Hóa và Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm Chè

• Sử dụng phương pháp phân tích SWOT: phân tích SWOT dựa trên những thuận lợi và khó khăn của làng nghề chè từ đó nắm được các cơ hội để phát triển và các mặt hạn chế trong công việc từ đó phát huy được những điểm mạnh, lợi thế đã có và khắc phục những điểm yếu, hạn chế. Thời gian và địa điểm thực tập 1. Thời gian thực tập Thời gian: Từ ngày 13/8/2018 đến ngày 23/12/2018. Địa điểm thực tập Địa điểm: Làng nghề chè truyền thống xóm 9, Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Bối cảnh thực tiễn và lý do chọn đề tài

Cây chè là cây công nghiệp lâu năm có thế mạnh đặc biệt tại các tỉnh vùng trung du và miền núi Bắc Bộ Việt Nam, giữ vai trò quan trọng trong việc tạo sinh kế, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tỉnh Thái Nguyên là địa phương có diện tích chè đứng thứ hai cả nước (sau Lâm Đồng) với 18.679 ha, sở hữu thương hiệu "chè Thái" nổi tiếng. Cây chè được xác định là cây trồng mũi nhọn trong chương trình xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới tại địa phương. Tính đến thời điểm nghiên cứu, toàn tỉnh Thái Nguyên có 220 làng nghề, trong đó có tới 198 làng nghề trồng và chế biến chè (chiếm 90% tổng số làng nghề), tập trung tại các vùng chè đặc sản như Tân Cương (TP. Thái Nguyên), La Bằng (Đại Từ), và Sông Cầu (Đồng Hỷ).

Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ có điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng phù hợp cho phát triển cây chè. Làng nghề chè xóm 9 đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2012. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất kinh doanh tại đây vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế mang tính cố hữu: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, phân tán theo hộ gia đình; tích lũy vốn thấp; khả năng liên kết giữa nông dân với tổ hợp tác, hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo; chất lượng sản phẩm chưa đồng đều; công tác xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và bảo vệ môi trường chưa được đầu tư đúng mức. Nhằm đánh giá thực trạng hoạt động và tìm ra các giải pháp thúc đẩy kinh tế làng nghề phát triển bền vững, tác giả Hoàng Thị Thu Trang đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp với đề tài: "Tìm hiểu mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống xóm 9, Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận xác định hệ thống mục tiêu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Tìm hiểu mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống tại xóm 9, Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý, tổ chức và phát triển hiệu quả làng nghề chè truyền thống xóm 9.
2. Mục tiêu cụ thể về chuyên môn:
   • Đánh giá thực trạng mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống xóm 9, Thị trấn Sông Cầu.
   • Phân tích hiệu quả mô hình sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống xóm 9.
   • Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT) trong việc phát triển làng nghề.
   • Đề xuất định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của làng nghề chè.
3. Mục tiêu về rèn luyện kỹ năng và thái độ: Nâng cao kỹ năng làm việc thực địa, phương pháp quan sát, thu thập dữ liệu sơ cấp, hòa nhập cộng đồng địa phương và thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu thực tập tốt nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh, nguồn lực đất đai, lao động, giống, cơ sở vật chất và chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ của các hộ làm chè trong làng nghề.
• Phạm vi không gian: Làng nghề chè truyền thống xóm 9, Thị trấn Sông Cầu, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Thời gian thực tập và thu thập số liệu thực địa diễn ra từ ngày 13/8/2018 đến ngày 23/12/2018; chuỗi số liệu thứ cấp và sơ cấp phản ánh tình hình hoạt động của địa phương giai đoạn 2016 - 2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm vận dụng

Khóa luận tổng quan và kế thừa các quan điểm lý luận về làng nghề và làng nghề truyền thống:

• Quan niệm của GS. Trần Quốc Vượng và tác giả Bùi Văn Vượng về làng nghề: Là điểm dân cư nông thôn nổi trội một nghề thủ công truyền thống tinh xảo, có sự phân công lao động chuyên nghiệp, có công nghệ đặc thù và sản phẩm mang tính chất hàng hóa giao lưu với thị trường bên ngoài.
• Khái niệm theo Thông tư 116/2006/TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về ngành nghề nông thôn.
• Tiêu chí định lượng của Cục Chế biến Nông lâm sản và Ngành nghề nông thôn: Làng nghề nông thôn là nơi có tối thiểu 35 - 40% số hộ tham gia hoạt động ngành nghề phi nông nghiệp/tiểu thủ công nghiệp, có thu nhập từ nghề chiếm trên 50% tổng giá trị sản lượng của địa phương.
• Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của làng nghề chè: Gắn liền với vùng nguyên liệu tại chỗ; chu kỳ thu hái búp tươi khoảng 35 ngày/lứa; kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống (thu hái búp 1 tôm 2 lá) và cơ giới hóa khâu chế biến (sao tôn quay, vò máy, đóng gói hút chân không); hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu là kinh tế hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Tác giả sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trong kinh tế nông nghiệp:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập thông tin, báo cáo thống kê kinh tế - xã hội, các văn bản chính sách, nghị định, quyết định công nhận làng nghề từ UBND thị trấn Sông Cầu, UBND huyện Đồng Hỷ, Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Thái Nguyên, Tổng cục Hải quan và Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp:
  • Phương pháp quan sát thực địa: Quan sát địa hình, điều kiện canh tác, quy trình chăm sóc, thu hái, các công đoạn sao sấy, vò chè và bảo quản đóng gói của các hộ sản xuất.
  • Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Phỏng vấn sâu Ban quản lý làng nghề (Trưởng làng nghề Nguyễn Đức Trọng) và điều tra bảng hỏi đối với các hộ sản xuất chè tại xóm 9 nhằm làm rõ tình hình nhân khẩu, diện tích, cơ cấu giống, chi phí trang thiết bị máy móc và kênh tiêu thụ.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Phương pháp thống kê kinh tế, so sánh tương đối, tuyệt đối, tính toán tốc độ tăng trưởng bình quân và phương pháp ma trận SWOT (phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của ngành chè tỉnh Thái Nguyên và thực trạng phát triển của làng nghề chè xóm 9. Xác định rõ mục tiêu chung, 4 mục tiêu chuyên môn cụ thể, đối tượng, phạm vi không gian (xóm 9), thời gian thực hiện nghiên cứu (tháng 8/2018 - tháng 12/2018) và các phương pháp thu thập, xử lý thông tin.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Cơ sở lý luận: Phân tích các khái niệm làng nghề, làng nghề truyền thống; làm rõ vai trò của làng nghề chè trong việc tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tận dụng lao động nông nhàn, tăng giá trị nông sản và gìn giữ văn hóa truyền thống; tổng kết 7 đặc điểm cốt lõi của làng nghề chè.
• Cơ sở thực tiễn thế giới: Tổng quan diện tích, sản lượng chè toàn cầu (trên 2 triệu tấn/năm); phân tích đặc điểm thị trường của 4 cường quốc và khu vực tiêu thụ chè lớn gồm Trung Quốc (chiếm 35% sản lượng tiêu thụ toàn cầu), Ấn Độ (chiếm 23% sản lượng, xuất khẩu 203.207 tấn), Liên bang Nga (nhập khẩu 181.859 tấn/năm) và Hoa Kỳ (nhập khẩu 116.746 tấn/năm).
• Cơ sở thực tiễn tại Việt Nam và Thái Nguyên: Khái quát lịch sử phát triển ngành chè từ năm 1885 đến nay; phân tích số liệu xuất khẩu chè Việt Nam 10 tháng đầu năm 2017 (đạt 115,6 nghìn tấn, trị giá 186,1 triệu USD, giá bình quân 1.610,3 USD/tấn). Đánh giá diện tích chè tỉnh Thái Nguyên (hơn 21,3 nghìn ha, trong đó 18,8 nghìn ha chè kinh doanh; sản lượng búp tươi trên 200 nghìn tấn; thị trường nội địa chiếm 70%, xuất khẩu 30%).

Phần 3: Kết quả thực tập và nghiên cứu thực trạng làng nghề xóm 9

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội: Thị trấn Sông Cầu có địa hình chia làm 3 tiểu vùng rõ rệt (vùng đồi núi cao, vùng thung lũng dọc suối Linh Nham và vùng đồi bát úp phía Nam chuyên canh chè). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 23°C, độ ẩm 85 - 87%, có suối Linh Nham cung cấp nguồn nước tưới ổn định. Toàn thị trấn có 3.678 nhân khẩu với 2.268 người trong độ tuổi lao động (chiếm 61,66%).
• Lịch sử hình thành và thành tựu làng nghề xóm 9: Nghề trồng chè xuất hiện từ năm 1953 do các hộ dân miền xuôi lên khai hoang. Giai đoạn 1960 - 1990 gắn liền với Nông trường chè Sông Cầu; từ năm 1990 chuyển giao khoán đất cho hộ gia đình tự chủ sản xuất. Ngày 31/01/2012, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành Quyết định số 38/2012/QĐ-UBND công nhận xóm 9 đạt danh hiệu Làng nghề chè truyền thống cấp tỉnh. Các thành tích đạt được: Cúp Vàng hội thi "Búp chè vàng" Festival Chè Thái Nguyên 2012, Cúp Đồng năm 2016, Giải Nhất kỹ thuật hái chè năm 2017 và Giấy chứng nhận VietGAP năm 2018.
• Đánh giá các nguồn lực sản xuất:
  • Nhân khẩu và lao động: Số hộ trồng chè tăng từ 75 hộ (2016) lên 86 hộ (2018), chiếm 75,4% tổng số hộ của xóm. Lao động nông nghiệp năm 2018 là 209 người (chiếm 65,3% tổng lao động).
  • Đất đai và năng suất: Diện tích chè tăng từ 37 ha (2016) lên 45 ha (2018); năng suất tăng từ 105 tạ/ha lên 120 tạ/ha; sản lượng tăng từ 3.885 tạ lên 5.400 tạ. Hàng năm làng nghề cung cấp khoảng 90 tấn chè búp tươi cho nhà máy chi nhánh Sông Cầu và chế biến 40 - 50 tấn chè khô bán ra thị trường.
  • Cơ cấu giống chè: Đang có sự dịch chuyển mạnh từ giống chè hạt Trung Du cũ (giảm từ 40,5% năm 2016 xuống 22,3% năm 2018) sang các giống chè cành giâm chất lượng cao như LDP1, Keo Am Tích (tăng lên 8 ha), Kim Tuyên, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên (tổng nhóm giống mới đạt 10 ha năm 2018).
  • Trang thiết bị: Toàn làng nghề có 60 máy sao chè bằng củi (trị giá 300 triệu đồng) và 2 máy sao chè bằng gas (trị giá 250 triệu đồng).
• Mô hình tổ chức quản lý và chuỗi liên kết:
  • Cơ cấu tổ chức gồm Ban quản lý làng nghề (đại diện là Trưởng xóm) điều hành chung và các nhóm sản xuất (5 - 7 hộ/nhóm) do nhóm trưởng phụ trách giám sát quy trình kỹ thuật.
  • Chuỗi liên kết chủ yếu là liên kết ngang giữa các hộ và thành viên tổ hợp tác; liên kết dọc với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ còn hạn chế, chủ yếu dừng ở mức bán nguyên liệu thô hoặc sản phẩm sơ chế qua thương lái.
• Hệ thống giải pháp đề xuất: Nhóm giải pháp về xúc tiến thương mại, thiết kế bao bì, nhãn mác thương hiệu; giải pháp quy hoạch vùng sản xuất tập trung; giải pháp mở rộng giống chè cành; giải pháp hỗ trợ vốn tín dụng; giải pháp tập huấn kỹ thuật VietGAP và cơ chế chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

---

Kết quả và đóng góp

Hệ thống số liệu thực nghiệm chính của đề tài

Biến động nhân khẩu và lao động làng nghề xóm 9 (2016 - 2018)

Chỉ tiêu	Đơn vị	Năm 2016	Năm 2017	Năm 2018	Tốc độ phát triển BQ (%)
Tổng số nhân khẩu	Khẩu	412	435	476	106,40
Tổng số hộ	Hộ	104	108	114	104,70
- Hộ trồng chè	Hộ	75 (72,1%)	81 (75,0%)	86 (75,4%)	107,05
- Hộ khác	Hộ	29 (27,9%)	27 (25,0%)	27 (24,6%)	98,40
Tổng số lao động	Người	315	295	320	101,00
- Lao động nam	Người	169 (53,6%)	143 (48,4%)	173 (54,1%)	102,75
- Lao động nữ	Người	146 (46,4%)	152 (51,6%)	147 (45,9%)	100,40
- Lao động nông nghiệp	Người	213 (67,7%)	190 (64,4%)	209 (65,3%)	99,60
- Lao động phi nông nghiệp	Người	102 (32,3%)	105 (35,6%)	111 (34,7%)	104,30
Bình quân nhân khẩu/hộ	Khẩu/hộ	3,96	4,02	4,09	101,55
Bình quân lao động/hộ	LĐ/hộ	3,02	2,73	2,80	96,40

Diện tích, năng suất và sản lượng chè xóm 9 (2016 - 2018)

Chỉ tiêu	Năm 2016	Năm 2017	Năm 2018	So sánh 2017/2016 (%)	So sánh 2018/2017 (%)	Tốc độ phát triển BQ (%)
Diện tích chè kiến thiết (ha)	4,0	5,0	6,0	125,00	120,00	122,50
Diện tích cho sản phẩm (ha)	27,5	29,0	32,0	105,40	110,30	107,85
Diện tích trồng mới (ha)	5,5	6,0	7,0	109,00	116,60	112,80
Tổng diện tích chè (ha)	37,0	40,0	45,0	108,10	112,50	110,30
Năng suất chè (tạ/ha)	105,0	110,0	120,0	104,76	109,09	106,93
Sản lượng chè (tạ)	3.885,0	4.400,0	5.400,0	113,25	122,72	117,90

Cơ cấu diện tích phân theo giống chè (2016 - 2018)

Loại giống chè	2016 (ha)	Cơ cấu 2016 (%)	2017 (ha)	Cơ cấu 2017 (%)	2018 (ha)	Cơ cấu 2018 (%)	Tốc độ tăng BQ (%)
Chè Trung Du	15,0	40,5	13,0	32,5	10,0	22,3	81,80
Chè Keo Am Tích	5,0	13,5	7,0	17,5	8,0	17,7	127,10
Chè LDP1	10,0	27,1	12,0	30,0	17,0	37,7	130,90
Giống khác (Kim Tuyên, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên)	7,0	18,9	8,0	20,0	10,0	22,3	119,60
Tổng cộng	37,0	100,0	40,0	100,0	45,0	100,0	110,30

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Phân tích thực trạng toàn diện: Khóa luận phản ánh chính xác bức tranh chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại xóm 9; chứng minh được hiệu quả của việc đưa giống chè cành năng suất cao vào thay thế chè hạt trung du truyền thống.
2. Đánh giá SWOT khách quan:
   • Điểm mạnh: Đất đai, khí hậu thổ nhưỡng tối ưu; kinh nghiệm sản xuất lâu đời; sản phẩm đạt nhiều giải thưởng cấp tỉnh.
   • Điểm yếu: Quy mô sản xuất manh mún; trình độ lao động chưa qua đào tạo chuyên sâu; thiếu vốn đầu tư máy móc hiện đại; kỹ năng tiếp thị và xây dựng thương hiệu yếu.
   • Cơ hội: Nhu cầu tiêu thụ chè an toàn, chè đặc sản tăng cao; chính sách khuyến nông và hỗ trợ làng nghề của tỉnh Thái Nguyên; cơ hội tham gia các kỳ Festival chè.
   • Thách thức: Cạnh tranh gay gắt từ các vùng chè danh tiếng lân cận (Tân Cương, La Bằng); giá cả đầu ra phụ thuộc vào tư thương; biến đổi khí hậu và yêu cầu khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm.
3. Hệ thống giải pháp cụ thể: Đề xuất giải pháp theo 3 cấp độ:
   • Đối với chính quyền địa phương: Hỗ trợ quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, bố trí nguồn vốn vay ưu đãi, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu tập thể và xúc tiến thương mại.
   • Đối với Ban quản lý làng nghề: Tăng cường giám sát quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP giữa các tổ nhóm (5 - 7 hộ), tổ chức tập huấn chuyển giao kỹ thuật sao sấy.
   • Đối với hộ sản xuất: Chủ động đầu tư nâng cấp máy móc sao sấy, áp dụng công nghệ đóng gói hút chân không, liên kết chặt chẽ trong khâu tiêu thụ để tránh bị ép giá.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Khóa luận được thực hiện trong thời gian thực tập tốt nghiệp (khoảng 4 tháng), phạm vi khảo sát giới hạn tại địa bàn 01 xóm (xóm 9, thị trấn Sông Cầu).
• Dữ liệu chi phí và giá thành sản xuất chè kinh doanh chủ yếu dựa trên lời khai và ghi chép chưa thực sự đồng bộ của các hộ nông dân, chưa thực hiện hạch toán kế toán chi tiết theo từng mùa vụ riêng biệt trong năm.
• Chưa đi sâu so sánh định lượng chi tiết chuỗi giá trị và biên lợi nhuận giữa các kênh phân phối khác nhau (kênh bán buôn qua tư thương so với kênh tiêu thụ trực tiếp qua hợp đồng doanh nghiệp).

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh mô hình tổ chức của làng nghề chè xóm 9 với các làng nghề chè đặc sản khác trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên (như Tân Cương hoặc La Bằng).
• Nghiên cứu chuyên sâu về mô hình Hợp tác xã kiểu mới gắn với chuỗi liên kết giá trị chè an toàn và phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp tại thị trấn Sông Cầu.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế nông thôn khi tìm hiểu phương pháp phân tích thực trạng kinh tế hộ, mô hình tổ chức làng nghề truyền thống và kỹ thuật thu thập số liệu thực địa.
• Cán bộ quản lý địa phương và khuyến nông: Cán bộ nông nghiệp thị trấn Sông Cầu và huyện Đồng Hỷ có thể tham khảo nguồn số liệu giai đoạn 2016 - 2018 và hệ thống đề xuất giải pháp để xây dựng quy hoạch phát triển vùng chè an toàn, chính sách hỗ trợ làng nghề và chuyển đổi cơ cấu giống chè tại địa phương.
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng số liệu thống kê chi tiết về tình hình nhân khẩu, diện tích, cơ cấu giống chè cành giâm và sơ đồ tổ chức quản lý làng nghề tại Chương 3.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Làng nghề chè truyền thống xóm 9 được chính thức công nhận vào thời gian nào và có những thành tích gì nổi bật?

Làng nghề chè truyền thống xóm 9 được UBND tỉnh Thái Nguyên công nhận đạt danh hiệu Làng nghề chè truyền thống cấp tỉnh theo Quyết định số 38/2012/QĐ-UBND ngày 31/01/2012. Các thành tích nổi bật gồm: đoạt Cúp Vàng hội thi "Búp chè vàng" tại Festival Chè Thái Nguyên năm 2012, Cúp Đồng năm 2016, Giải Nhất kỹ thuật hái chè năm 2017 và được cấp Giấy chứng nhận VietGAP vào năm 2018.

2. Tình hình diện tích, năng suất và sản lượng chè của xóm 9 thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2016 - 2018?

Trong giai đoạn 2016 - 2018, quy mô sản xuất chè của xóm 9 tăng trưởng đều qua các năm:

• Tổng diện tích chè tăng từ 37,0 ha (2016) lên 40,0 ha (2017) và đạt 45,0 ha (2018), tốc độ tăng bình quân đạt 10,3%/năm.
• Năng suất chè tăng từ 105 tạ/ha (2016) lên 110 tạ/ha (2017) và 120 tạ/ha (2018).
• Tổng sản lượng chè tăng từ 3.885 tạ (2016) lên 4.400 tạ (2017) và đạt 5.400 tạ (2018), tốc độ tăng sản lượng bình quân đạt 17,9%/năm.

3. Cơ cấu giống chè tại làng nghề xóm 9 có sự chuyển dịch như thế nào?

Có sự chuyển đổi rõ rệt từ giống chè hạt truyền thống sang các giống chè cành giâm chất lượng cao:

• Chè Trung Du giảm từ 15 ha (chiếm 40,5% diện tích năm 2016) xuống còn 10 ha (chiếm 22,3% năm 2018).
• Chè LDP1 tăng mạnh nhất từ 10 ha (2016) lên 17 ha (2018), chiếm tỷ trọng lớn nhất với 37,7% tổng diện tích.
• Chè Keo Am Tích tăng từ 5 ha lên 8 ha; các giống khác (Kim Tuyên, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên) tăng từ 7 ha lên 10 ha.

4. Mô hình tổ chức quản lý nội bộ của làng nghề chè xóm 9 được thiết lập ra sao?

Bộ máy quản lý làng nghề gồm Ban quản lý làng nghề (đứng đầu là Trưởng làng nghề do nhân dân bầu ra, thường là Trưởng xóm) phụ trách điều hành chung và triển khai các chính sách hỗ trợ. Bên dưới Ban quản lý là các nhóm sản xuất, mỗi nhóm gồm từ 5 đến 7 hộ (xã viên) có một nhóm trưởng chịu trách nhiệm quản lý và giám sát trực tiếp việc tuân thủ quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc và chế biến chè.

5. Trang thiết bị máy móc phục vụ chế biến chè tại các hộ gia đình xóm 9 gồm những gì?

Theo số liệu điều tra năm 2018, các hộ trong làng nghề đã thực hiện cơ giới hóa các khâu chế biến với trang thiết bị gồm: 60 máy sao chè bằng củi (tổng giá trị 300 triệu đồng) và 2 máy sao chè bằng gas (tổng giá trị 250 triệu đồng), kết hợp với máy vò chè chạy bằng mô tơ điện và máy đóng gói hút chân không theo công nghệ Đài Loan.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Thu Trang đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về làng nghề nông thôn và phản ánh chi tiết thực trạng sản xuất kinh doanh của làng nghề chè truyền thống xóm 9, thị trấn Sông Cầu, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 - 2018. Kết quả nghiên cứu làm nổi bật sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu giống chè cành năng suất cao, mức độ cơ giới hóa khâu sao sấy và các thành tựu đạt được về chứng nhận VietGAP. Đồng thời, công trình đã chỉ ra những điểm nghẽn về liên kết tiêu thụ, quy mô phân tán và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ cấp chính quyền, ban quản lý đến hộ sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh cho sản phẩm chè Sông Cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một trong những nước có điều kiện tự nhiên thích hợp cho phát triển cây chè. Lịch sử trồng chè nước ta đã có từ lâu, cây chè cho năng xuất sản lượng tương đối ổn định và có giá trị kinh tế, tạo việc làm cũng như thu nhập cao cho người lao động, đặc biệt là các tỉnh trung du và miền núi. Với ưu thế là một cây công nghiệp dễ khai thác, nguồn sản phẩm đang có nhu cầu lớn về xuất khẩu và tiêu dùng trong nước, thì cây chè đang được coi là một cây trồng mũi nhọn, một thế mạnh của khu vực trung du và miền núi.

Thái Nguyên là tỉnh có diện tích trồng chè 18.679 ha, đứng ở vị trí thứ 2 trên cả nước (sau tỉnh Lâm Đồng), là cây truyền thống mang thương hiệu “chè Thái” nổi tiếng trên cả nước. Vì vậy cây chè đóng vai trò quan trọng trong đời sống của người dân trong vùng, đã và đang được mệnh danh là “cây trồng xóa đói giảm nghèo” nên hiện nay nó đang được đầu tư thâm canh để ngày càng được sản xuất ra các sản phẩm có chất lượng cao và đảm bảo thu nhập cho người dân. Vì thế, việc phát triển cây chè là một trong những trọng tâm của Chương trình nông thôn mới đã và đang được triển khai tại tỉnh Thái Nguyên. [7] Huyện Đồng Hỷ là một huyện trung du, miền núi bắc bộ, được thiên nhiên ưu đãi một hệ thống đất đai và điều kiện khí hậu thời tiết khá thích hợp cho việc phát triển cây chè.

Có diện tích chè khá lớn, hiện nay cây chè đã trở thành một trong những cây trồng mũi nhọn của huyện góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế cải thiện đời sống nhân dân. Những hộ làm nghề chè đã hình thành nên những làng nghề truyền thống ở trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyên từ khá lâu. Năm 2017, UBND tỉnh Thái Nguyên công nhận 24 làng nghề, trong đó có 2 làng nghề chè và 22 làng nghề chè truyền thống. Hiện nay, toàn tỉnh c 2 Thái Nguyên có 220 làng nghề trong đó có 198 làng nghề trồng và chế biến chè chiếm 90% tổng số làng nghề.

Các làng nghề chè này đã hình thành nên các vùng làng nghề chè đặc sản nổi tiếng như: Tân Cương (thành phố Thái Nguyên), Sông Cầu (Huyện Đồng Hỷ), La Bằng (Huyện Đại Từ),. Hiện nay, toàn tỉnh Thái Nguyên có 198 làng nghề chè trong tổng số 220 làng nghề. Riêng năm 2017, tỉnh đã công nhận 2 làng nghề chè và 22 làng nghề chè truyền thống. Việc UBND tỉnh Thái Nguyên cấp bằng công nhận làng nghề, làng nghề chè truyền thống đã góp phần động viên, thúc đẩy các làng nghề phát triển đúng hướng; khuyến khích kịp thời người làm chè trong tỉnh tích cực hơn trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm và giá trị kinh tế của cây chè, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, xóa nghèo… cho bà con.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển các làng nghề chè vẫn tồn tại nhiều hạn chế, chưa đảm bảo phát triển bền vững như: Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, kết quả sản xuất kinh doanh thấp, lượng vốn tích lũy để đầu tư phát triển kinh doanh không cao, khó khăn trong huy động được vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. Các hoạt động liên doanh liên kết giữa các hộ dân làng nghề với các tổ hợp tác, các hợp tác xã, với doanh nghiệp, và với các thành phần kinh tế khác còn hạn chế, chất lượng sản phẩm không đồng đều, khả năng cạnh tranh không cao,. Hầu hết các hộ làng nghề chè đang gặp khó khăn về đất đai, nhà xưởng, nguồn vốn, năng lượng quản lý,.