Luận văn thạc sĩ mô hình tăng trưởng dựa vào doanh nghiệp nhà nước vấn đề chính sách qua nghiên cứu một số tình huống điển hình

Nghiên cứu mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước và chính sách qua các tình huống điển hình, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Hoài Nam
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thành Tự Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Mô Hình Tăng Trưởng Doanh Nghiệp Nhà Nước Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ, THỂ CHẾ
• 1.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội
• 1.2. Một số phát hiện
• 1.3. Vấn đề chính sách và phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Vấn đề chính sách
• 1.3.2. Câu hỏi và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3.1. Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ nhất
• 1.3.3.2. Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ hai
• 1.3.3.3. Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ ba
• 1.4. Sự cần thiết của các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam
• 1.4.1. Lý thuyết về sự cần thiết của các tập đoàn kinh tế nhà nước
• 1.4.2. Đối sánh với trường hợp TĐKTNN Việt Nam
• 1.5. Ảnh hưởng tới bậc tín nhiệm quốc gia
• 1.5.1. Tiến trình hình thành, phát triển và không trả được nợ của Vinashin
• 1.5.2. Ảnh hưởng từ việc Vinashin không trả được nợ tới bậc tín nhiệm tín dụng quốc gia
• 5. CHƯƠNG 5: ẢNH HƯỞNG CHÈN LẤN CỦA KHU VỰC NHÀ NƯỚC TỚI KHU VỰC TƯ NHÂN
• 5.1. Bối cảnh Việt Nam
• 5.2. Hiệu ứng chèn lấn
• 5.3. Phương pháp hồi quy đa biến có cấu trúc SVAR
• 5.4. Kết quả định lượng và nhận xét
• 5.5. Phân tích và khuyến nghị
• 5.6. Sự phù hợp của việc sử dụng TĐKTNN làm trụ cột tăng trưởng và điều tiết kinh tế vĩ mô
• 6. CHƯƠNG 6: TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH
• 6.1. Thanh tra và kiểm toán
• 6.2. Giám sát của Quốc hội
• 6.3. Khuyến nghị chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam

Mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ khi đất nước mở cửa và thực hiện chính sách Đổi mới, DNNN đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này cũng gặp phải nhiều thách thức và vấn đề cần giải quyết. Việc hiểu rõ mô hình này không chỉ giúp nhận diện những điểm mạnh mà còn chỉ ra những điểm yếu trong quản lý và hoạt động của DNNN.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của doanh nghiệp nhà nước

DNNN tại Việt Nam đã có lịch sử hình thành từ những năm đầu sau giải phóng. Qua các giai đoạn, từ việc tập trung vào sản xuất đến việc chuyển mình sang mô hình kinh tế thị trường, DNNN đã có những thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, sự chuyển mình này không phải lúc nào cũng suôn sẻ, và nhiều DNNN vẫn gặp khó khăn trong việc thích ứng với môi trường kinh tế mới.

1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế

DNNN đóng vai trò chủ chốt trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cho nền kinh tế. Chúng không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào việc ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào DNNN có thể dẫn đến những rủi ro về hiệu quả kinh tế và quản lý.

II. Thách thức trong mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước hiện nay

Mặc dù DNNN đã có những đóng góp quan trọng, nhưng mô hình này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như quản lý kém, hiệu quả hoạt động thấp và sự chèn lấn vào khu vực tư nhân đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến DNNN mà còn tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế.

2.1. Vấn đề quản lý và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

Nhiều DNNN hiện nay vẫn hoạt động theo mô hình quản lý cũ, dẫn đến hiệu quả thấp và lãng phí nguồn lực. Việc thiếu cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến DNNN không thể phát huy hết tiềm năng của mình.

2.2. Hiệu ứng chèn lấn của doanh nghiệp nhà nước đối với khu vực tư nhân

Sự hiện diện của DNNN trong nhiều lĩnh vực đã tạo ra hiệu ứng chèn lấn, làm giảm khả năng cạnh tranh của khu vực tư nhân. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp tư nhân mà còn làm giảm động lực đầu tư và đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.

III. Phương pháp cải cách mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước

Để giải quyết những thách thức hiện tại, cần có những phương pháp cải cách hiệu quả cho mô hình DNNN. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

3.1. Cải cách quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động

Cần thiết phải cải cách mô hình quản lý của DNNN theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý hiện đại và công nghệ thông tin có thể giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu lãng phí.

3.2. Tăng cường vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển kinh tế

Khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào các lĩnh vực mà DNNN đang hoạt động có thể tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về doanh nghiệp nhà nước

Nghiên cứu về DNNN đã chỉ ra nhiều bài học quý giá từ các trường hợp điển hình. Những kết quả này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mô hình DNNN mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách phát triển trong tương lai.

4.1. Các trường hợp điển hình về doanh nghiệp nhà nước thành công

Một số DNNN đã thành công trong việc chuyển mình và thích ứng với môi trường kinh tế mới. Những bài học từ các doanh nghiệp này có thể được áp dụng để cải cách các DNNN khác, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

4.2. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của doanh nghiệp nhà nước đến nền kinh tế

Nghiên cứu cho thấy rằng DNNN có thể tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế nếu được quản lý hiệu quả. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng sự tồn tại của DNNN không thể là lý do để trì trệ và không đổi mới trong quản lý.

V. Kết luận và tương lai của mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước

Mô hình tăng trưởng DNNN tại Việt Nam cần được cải cách để phù hợp với bối cảnh kinh tế hiện tại. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường

DNNN cần phải thích ứng với những thay đổi trong nền kinh tế thị trường. Việc cải cách mô hình hoạt động và quản lý sẽ giúp DNNN phát huy vai trò của mình trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.2. Định hướng chính sách cho doanh nghiệp nhà nước trong tương lai

Cần có những chính sách rõ ràng và cụ thể để hỗ trợ DNNN trong việc cải cách và phát triển. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu Gần bốn mươi năm sau khi chiến tranh trở thành quá vãng, Việt Nam đã vươn lên trở thành một điểm đến thú vị trên bản đồ thế giới. Hơn hai mươi năm kể từ ngày “Đổi mới”, Việt Nam đã thi hành nhiều chính sách và nỗ lực để dần chuyển mình từ một quốc gia có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiều cố gắng được thực thi và một số kết quả đáng khích lệ đã tới.

Tuy vậy, cũng giống như nhiều quốc gia chuyển đổi khác, Việt Nam, với nền kinh tế đang phát triển, cũng gặp phải nhiều vấn đề như kinh tế vĩ mô không ổn định, thể chế và quản trị chưa hiệu quả đi kèm với việc nâng cao an sinh xã hội hoặc chưa được chú ý đúng mức hoặc không đạt được kết quả như bài toán tối ưu đa mục tiêu mà tất cả các giai tầng trong xã hội mong muốn. Trong những vấn đề kể trên, quan trọng nhất có lẽ là bất ổn kinh tế vĩ mô và thể chế chưa hiệu quả. Đóng góp vào sự hiện diện của hai điểm yếu trên có lẽ có phần yếu tố doanh nghiệp nhà nước (DNNN) khi mô hình phát triển còn bất cập và nguồn vốn tại những doanh nghiệp này không được quản trị hiệu quả. Bối cảnh chính trị, thể chế Ngay từ những ngày đầu khi bắt đầu tập trung phát triển kinh tế và đặc biệt là từ thời điểm mở cửa năm 1991, Việt Nam luôn coi trọng khu vực kinh tế nhà nước và xem đây là thành phần kinh tế chủ chốt cũng như động lực phát triển kinh tế.

Văn kiện tại Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII và VIII cũng như Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã chỉ rõ điều này. Sau khi đất nước mở cửa được một thời gian, Luật doanh nghiệp ra đời năm 2005 chứng kiến số lượng doanh nghiệp đăng kí mới tăng lên nhanh chóng. Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng chính luật doanh nghiệp này đã cởi trói phần nào sức dân vốn dồi dào của Việt Nam.1 Bằng chứng là năm này nền kinh tế tăng trưởng rất cao, hơn 8%. Dù chắc chắn rằng nhiều yếu tố ảnh hưởng tới việc nền kinh tế mở rộng, nhưng có lẽ không nhiều người phủ 1 Phát biểu trong buổi nói chuyện tại Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 nhận vai trò của Luật doanh nghiệp trong việc hỗ trợ các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực tư nhân. Tuy khu vực kinh tế tư nhân có thể được phát triển mạnh sau thời điểm 2005, cho tới cuối năm 2012 và có lẽ cả giai đoạn sau đó, đường lối phát triển kinh tế của Việt Nam vẫn sẽ dựa vào thành phần kinh tế nhà nước như trong Thông báo Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI kết thúc tháng 11 năm 2012 có ghi. Ngoài ra, việc lấy ý kiến sửa đổi Hiến pháp cũng không có nội dung soạn sẵn về việc giảm đi vai trò của kinh tế nhà nước. Do đó, có nhiều cơ sở để tin rằng kinh tế Việt Nam vẫn sẽ gắn liền với vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước.

Bối cảnh kinh tế - xã hội Thời điểm từ năm 2000 tới năm 2008 – khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu nổ ra – Việt Nam có mức tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) khá ổn định đạt mức trung bình gần 7,5% mỗi năm. Nếu chỉ tính riêng thời điểm sau khi Luật doanh nghiệp ra đời năm 2005, tăng trưởng kinh tế còn cao hơn nữa. Quan sát trong Hình 1. có thể thấy từ năm 2000 đến nay tồn tại hai giai đoạn khác biệt.

Giai đoạn 1 bắt đầu từ năm 2000 tới 2007 và giai đoạn 2 từ 2008 tới nay. Trong giai đoạn đầu, kinh tế Việt Nam tăng trưởng ổn định với hai đỉnh tại năm 2005 và 2007. Năm 2005 là năm ra đời Luật doanh nghiệp, còn 2007 là thời điểm Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) và dòng vốn đầu tư từ nước ngoài năm này tăng gấp đôi so với năm 20062 là một phần nguyên nhân giúp GDP tăng cao. Giai đoạn 2 bắt đầu bằng thời điểm cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ diễn ra năm 2008 và có ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu.

Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ khi tăng trưởng cao 8,46% năm 2007 giảm xuống chỉ còn hơn 6% năm 2008 và rơi xuống đáy 5,32% vào năm 2009, thấp nhất trong giai đoạn 2000-2011. Tính từ 2008 tới nay, giai đoạn 3, đồ thị tăng trưởng của Việt Nam có dạng lên xuống thất thường. Theo ước tính của Chính phủ, năm 2012 tăng trưởng GDP của Việt Nam cũng chỉ xấp 2 Số liệu của Tổng Cục thống kê cho thấy năm 2007, lượng vốn đầu tư nước ngoài lên tới gần 130,000 tỷ đồng, gấp đôi con số khoảng 65,000 tỷ đồng của năm 2006. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 xỉ năm 2009, đạt 5,5%.

Tuy nhiên, theo công bố của Tổng cục Thống kê ngày 14 tháng 12 năm 2012, tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2012 chỉ đạt 5,03%, thấp nhất kể từ năm 2000 trở lại đây, nền kinh tế tăng trưởng chậm hơn cả đáy năm 2009 trước đó. 12% 140,0 tỷ USD 120,0 10% 100,0 8% 80,0 6% 60,0 4% 40,0 2% 20,0 0% - GDP (tỷ USD) Tăng trưởng GDP (%) Nguồn: WorldBank. GDP và tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 1990 - 2011. Trở lại với vấn đề khu vực kinh tế nhà nước, trong giai đoạn kinh tế đang phát triển vượt bậc, các tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) lần lượt chính thức ra đời từ năm 2005.

Trước đó, theo Quyết định 91/TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 1994, các tổng công ty, tiền thân của các tập đoàn đã được hình thành. Đến năm 2005, những tập đoàn thử nghiệm đầu tiên bắt đầu được thành lập. Cho tới nay, có tổng cộng 11 Tập đoàn kinh tế do Nhà nước nắm 100% cổ phần hoặc cổ phần chi phối như liệt kê trong Bảng 1. Tuy vậy, thời gian gần đây, nhiều vấn đề nổi cộm được đặt ra đối với các TĐKTNN nói riêng và DNNN nói chung khi đồng vốn chưa được sử dụng hiệu quả (Ủy ban thường vụ Quốc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Có thể kể ra trường hợp điển hình về sai lầm thuộc lĩnh vực đầu tư, mua bán và quản lý trong khối DNNN là Tổng công ty hàng hải Vinalines còn thuộc khối TĐKTNN là Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Vinashin. Hai đơn vị này đều thua lỗ nặng nề3 đồng thời tạo ra nhiều tranh luận gay gắt trong dư luận xã hội. Việc nhiều đơn vị DNNN thua lỗ, đầu tư ngoài ngành, quản lý vốn không hiệu quả đặt ra những vấn đề về mặt chính sách cũng như mô hình phát triển mà Việt Nam đang theo đuổi. Danh sách các tập đoàn kinh tế nhà nước của Việt Nam.

Nguồn: Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Năm thành Sở hữu nhà nước Tên tập đoàn lập tại công ty mẹ 1. Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) 2005 100% 2. Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam 2005 100% (VINACOMIN) 3.

Tập đoàn Dệt may Việt Nam (VINATEX) 2005 100% 4. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) 2006 100% 5. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) 2006 100% 6. Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VINASHIN) 2006 100% 7.

Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) 2006 100% 8. Tập đoàn Tài chính - Bảo hiểm Bảo Việt (BaoViet Holdings) 2007 74. Tập đoàn Viễn thông Quân đội (VIETTEL) 2009 100% 10.Tập đoàn Công nghiệp Hóa chất Việt Nam (VINACHEM) 2009 100% 11. Tập đoàn Công nghiệp xây dựng Việt Nam (VNNIC)* 2010 100% 12.

Tập đoàn Phát triển nhà và Đô thị Việt Nam (HUD holdings)* 2010 100% 13. Tập đoàn xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) 2011 94.99% *: TĐKTNN vừa chuyển lại thành Tổng công ty theo Quyết định 1428/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 02 tháng 10 năm 2012. 3 Thanh tra Chính phủ báo cáo Thủ tướng chỉ riêng năm 2009, Vinashin đã lỗ tới hơn 5,000 tỷ đồng so với con số 1,700 tỷ đồng mà đơn vị này đưa ra. Còn theo nguồn số liệu mà VnExpress thu thập được từ báo cáo của Văn phòng Chính phủ thì Vinalines năm 2011 lỗ tới 2,600 tỷ, hơn gấp đôi so với con số 1,200 tỷ năm 2010 (truy xuất ngày 23 tháng 06 năm 2013 tại http://kinhdoanh.net/tin-tuc/vi-mo/tam-sao-that-ban-lo-lai-cua- vinalines-2720572.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Đặt trong bối cảnh chính trị và kinh tế - xã hội hiện tại, luận văn thực hiện nghiên cứu một số vấn đề chính sách phát triển dựa vào thành phần kinh tế nhà nước, đặc biệt là TĐKTNN, thông qua xem xét một số tình huống điển hình. Một số phát hiện Sau quá trình thực hiện nghiên cứu, luận văn có một số đóng góp chủ yếu: Phát hiện 1. Việc thành lập thử nghiệm một số TĐKTNN không thỏa mãn đầy đủ tính chất kinh tế của việc thành lập một đơn vị kinh tế nhà nước. Ví dụ như Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex).

Bên cạnh đó, việc thành lập và quản trị một số tập đoàn, dù cần thiết như lý thuyết kinh tế nêu, không được triệt để và dẫn tới một số kết quả không như mong muốn. Chưa có cơ chế và thể chế quản lý hiệu quả đối với các TĐKTNN khiến hoạt động của những tập đoàn này ảnh hưởng tiêu cực tới hạng tín nhiệm quốc gia. Cụ thể, Việt Nam bị hạ bậc tín nhiệm do ảnh hưởng từ việc Vinashin không trả được nợ cho các trái chủ quốc tế làm hạn chế khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế của nhiều doanh nghiệp trong nước, hoặc có tiếp cận được thì phải trả chi phí đắt đỏ hơn. Hiệu ứng chèn lấn của khu vực kinh tế nhà nước đối với khu vực tư nhân trong nước đã xảy ra trong giai đoạn 1995 – 2011.

Cụ thể, kết quả mô hình cho thấy đầu tư Chính phủ gia tăng thực sự làm giảm đầu tư của khu vực tư nhân. Phần tiếp theo của luận văn được tổ chức như sau: Chương 2. nêu lên vấn đề chính sách và câu hỏi chính sách cùng phương pháp nghiêm cứu; Chương 3. đi vào phân tích sự cần thiết của TĐKTNN trong bối cảnh Việt Nam; Chương 4.

tìm hiểu ảnh hưởng của khu vực kinh tế nhà nước đối với nền kinh tế đồng thời nêu lên những nhận định từ các sự kiện và con số liên quan; Chương 5. xem xét ảnh hưởng của khu vực kinh tế nhà nước tới khu vực kinh tế tư nhân; Chương 6.