Luận văn thạc sĩ mô hình tăng trưởng dựa vào doanh nghiệp nhà nước vấn đề chính sách qua nghiên cứu một số tình huống điển hình

Nghiên cứu mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước và chính sách qua các tình huống điển hình, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Hoài Nam
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thành Tự Anh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Mô Hình Tăng Trưởng Doanh Nghiệp Nhà Nước Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ, THỂ CHẾ
• 1.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội
• 1.2. Một số phát hiện
• 1.3. Vấn đề chính sách và phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Vấn đề chính sách
• 1.3.2. Câu hỏi và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3.1. Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ nhất
• 1.3.3.2. Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ hai
• 1.3.3.3. Đối với câu hỏi nghiên cứu thứ ba
• 1.4. Sự cần thiết của các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam
• 1.4.1. Lý thuyết về sự cần thiết của các tập đoàn kinh tế nhà nước
• 1.4.2. Đối sánh với trường hợp TĐKTNN Việt Nam
• 1.5. Ảnh hưởng tới bậc tín nhiệm quốc gia
• 1.5.1. Tiến trình hình thành, phát triển và không trả được nợ của Vinashin
• 1.5.2. Ảnh hưởng từ việc Vinashin không trả được nợ tới bậc tín nhiệm tín dụng quốc gia
• 5. CHƯƠNG 5: ẢNH HƯỞNG CHÈN LẤN CỦA KHU VỰC NHÀ NƯỚC TỚI KHU VỰC TƯ NHÂN
• 5.1. Bối cảnh Việt Nam
• 5.2. Hiệu ứng chèn lấn
• 5.3. Phương pháp hồi quy đa biến có cấu trúc SVAR
• 5.4. Kết quả định lượng và nhận xét
• 5.5. Phân tích và khuyến nghị
• 5.6. Sự phù hợp của việc sử dụng TĐKTNN làm trụ cột tăng trưởng và điều tiết kinh tế vĩ mô
• 6. CHƯƠNG 6: TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH
• 6.1. Thanh tra và kiểm toán
• 6.2. Giám sát của Quốc hội
• 6.3. Khuyến nghị chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam

Mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ khi đất nước mở cửa và thực hiện chính sách Đổi mới, DNNN đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mô hình này cũng gặp phải nhiều thách thức và vấn đề cần giải quyết. Việc hiểu rõ mô hình này không chỉ giúp nhận diện những điểm mạnh mà còn chỉ ra những điểm yếu trong quản lý và hoạt động của DNNN.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của doanh nghiệp nhà nước

DNNN tại Việt Nam đã có lịch sử hình thành từ những năm đầu sau giải phóng. Qua các giai đoạn, từ việc tập trung vào sản xuất đến việc chuyển mình sang mô hình kinh tế thị trường, DNNN đã có những thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, sự chuyển mình này không phải lúc nào cũng suôn sẻ, và nhiều DNNN vẫn gặp khó khăn trong việc thích ứng với môi trường kinh tế mới.

1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế

DNNN đóng vai trò chủ chốt trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cho nền kinh tế. Chúng không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào việc ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào DNNN có thể dẫn đến những rủi ro về hiệu quả kinh tế và quản lý.

II. Thách thức trong mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước hiện nay

Mặc dù DNNN đã có những đóng góp quan trọng, nhưng mô hình này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như quản lý kém, hiệu quả hoạt động thấp và sự chèn lấn vào khu vực tư nhân đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến DNNN mà còn tác động tiêu cực đến toàn bộ nền kinh tế.

2.1. Vấn đề quản lý và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

Nhiều DNNN hiện nay vẫn hoạt động theo mô hình quản lý cũ, dẫn đến hiệu quả thấp và lãng phí nguồn lực. Việc thiếu cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình cũng là một trong những nguyên nhân chính khiến DNNN không thể phát huy hết tiềm năng của mình.

2.2. Hiệu ứng chèn lấn của doanh nghiệp nhà nước đối với khu vực tư nhân

Sự hiện diện của DNNN trong nhiều lĩnh vực đã tạo ra hiệu ứng chèn lấn, làm giảm khả năng cạnh tranh của khu vực tư nhân. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp tư nhân mà còn làm giảm động lực đầu tư và đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.

III. Phương pháp cải cách mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước

Để giải quyết những thách thức hiện tại, cần có những phương pháp cải cách hiệu quả cho mô hình DNNN. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

3.1. Cải cách quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động

Cần thiết phải cải cách mô hình quản lý của DNNN theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý hiện đại và công nghệ thông tin có thể giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu lãng phí.

3.2. Tăng cường vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển kinh tế

Khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào các lĩnh vực mà DNNN đang hoạt động có thể tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về doanh nghiệp nhà nước

Nghiên cứu về DNNN đã chỉ ra nhiều bài học quý giá từ các trường hợp điển hình. Những kết quả này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mô hình DNNN mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách phát triển trong tương lai.

4.1. Các trường hợp điển hình về doanh nghiệp nhà nước thành công

Một số DNNN đã thành công trong việc chuyển mình và thích ứng với môi trường kinh tế mới. Những bài học từ các doanh nghiệp này có thể được áp dụng để cải cách các DNNN khác, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

4.2. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của doanh nghiệp nhà nước đến nền kinh tế

Nghiên cứu cho thấy rằng DNNN có thể tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến nền kinh tế nếu được quản lý hiệu quả. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng sự tồn tại của DNNN không thể là lý do để trì trệ và không đổi mới trong quản lý.

V. Kết luận và tương lai của mô hình tăng trưởng doanh nghiệp nhà nước

Mô hình tăng trưởng DNNN tại Việt Nam cần được cải cách để phù hợp với bối cảnh kinh tế hiện tại. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường

DNNN cần phải thích ứng với những thay đổi trong nền kinh tế thị trường. Việc cải cách mô hình hoạt động và quản lý sẽ giúp DNNN phát huy vai trò của mình trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.2. Định hướng chính sách cho doanh nghiệp nhà nước trong tương lai

Cần có những chính sách rõ ràng và cụ thể để hỗ trợ DNNN trong việc cải cách và phát triển. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2000 – 2007, kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân ấn tượng 7,5%/năm, chạm đỉnh 8,46% năm 2007 trước khi giảm xuống 5,32% năm 2009 và rơi xuống mức 5,03% vào năm 2012. Tỷ lệ tổng vốn đầu tư toàn xã hội so với GDP luôn duy trì ở mức cao xấp xỉ 40%, trong đó đầu tư của khu vực nhà nước từng chiếm tới gần 60% tổng đầu tư quốc gia vào năm 2000. Dù được Nhà nước ưu tiên phân bổ nguồn lực tài chính, đất đai và tín dụng khổng lồ để trở thành các "quả đấm thép" dẫn dắt tăng trưởng, khối doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và các tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) nhanh chóng bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Thất bại tài chính điển hình của Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) với tổng dư nợ hơn 86.000 tỷ đồng, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu vượt quá 11 lần, cùng khoản lỗ 2.600 tỷ đồng của Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) năm 2011 đã tạo nên làn sóng tranh luận sâu sắc về tính bền vững của mô hình tăng trưởng dựa vào khu vực công.

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Chính sách công của tác giả Nguyễn Hoài Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Vũ Thành Tự Anh tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM và Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright năm 2013, tập trung giải quyết 3 mục tiêu cốt lõi: Đánh giá tính cần thiết về mặt lý thuyết và thực tiễn của việc thành lập các TĐKTNN; đo lường tác động tiêu cực từ khủng hoảng nợ của TĐKTNN tới bậc tín nhiệm quốc gia và chi phí vốn vay quốc tế; đồng thời kiểm định thực nghiệm hiện tượng chèn lấn đầu tư tư nhân của khu vực kinh tế nhà nước. Nghiên cứu bao quát phạm vi dữ liệu vĩ mô toàn quốc giai đoạn 1995 – 2011. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng định lượng khẳng định hệ số chèn lấn -0,658, chỉ ra thiệt hại trực tiếp hơn 20,075 triệu USD tiền lãi vay trái phiếu quốc tế phát sinh và đóng góp luận cứ khoa học then chốt cho Đề án tổng thể tái cơ cấu kinh tế theo Quyết định 339/QĐ-TTg giai đoạn 2013 – 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 trụ cột lý thuyết kinh tế học công cộng và kinh tế học vĩ mô chuẩn mực:

1. Lý thuyết Thất bại Thị trường (Market Failure Theory): Cơ sở kinh tế học khẳng định sự can thiệp của Nhà nước thông qua việc thành lập DNNN chỉ thực sự chính đáng khi nhằm khắc phục 4 khiếm khuyết thị trường: độc quyền tự nhiên phát sinh từ lợi thế kinh tế theo quy mô (như hệ thống truyền tải điện, mạng lưới cấp thoát nước), bất cân xứng thông tin, ngoại tác tiêu cực và việc cung cấp hàng hóa công cộng thuần túy hoặc hàng hóa khuyến dụng (như hạ tầng giao thông trục chính, y tế, giáo dục cơ sở).
2. Mô hình IS-LM và Lý thuyết Hiệu ứng Chèn lấn (Crowding-out Effect): Khi Nhà nước mở rộng chính sách tài khóa thông qua gia tăng chi tiêu đầu tư công, nhu cầu tài trợ vốn thông qua vay nợ hoặc thâm hụt ngân sách làm tăng cầu tiền trong nền kinh tế. Sự gia tăng này đẩy mặt bằng lãi suất thực trên thị trường tín dụng lên cao, từ đó trực tiếp làm tăng chi phí vốn và thu hẹp quy mô đầu tư của khu vực kinh tế tư nhân.

Khung phân tích của luận văn vận dụng 4 khái niệm nền tảng: Tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) thí điểm, Xếp hạng tín nhiệm tín dụng quốc gia (Sovereign Credit Rating), Đầu tư khu vực công (GI) và Đầu tư khu vực tư nhân (PI).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và mô hình kinh tế lượng định lượng chuyên sâu:

• Nguồn dữ liệu: Chuỗi dữ liệu vĩ mô theo quý và theo năm thu thập từ Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Ngân hàng Thế giới (World Bank) và số liệu giao dịch trái phiếu quốc tế từ Sở Giao dịch Chứng khoán Luxembourg và Singapore trong giai đoạn 1995 – 2011.
• Cỡ mẫu và Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với chuỗi dữ liệu đầu tư vĩ mô của 3 thành phần kinh tế (Nhà nước, Tư nhân, FDI) với 68 quan sát theo quý; kết hợp phương pháp chọn mẫu điển hình (purposive sampling) khảo sát toàn bộ 13 TĐKTNN thí điểm của Việt Nam và mổ xẻ chuyên sâu case study tái cơ cấu nợ của Vinashin.
• Phương pháp phân tích: Ứng dụng mô hình Tự hồi quy đa biến có cấu trúc (Structural Vector Autoregression - SVAR) dựa trên chuỗi sai phân bậc 1 của các biến logarit tự nhiên [$\ln GI$, $\ln PI$, $\ln GDP$] sau khi đã kiểm định tính dừng thông qua kiểm định nghiệm đơn vị mở rộng (ADF test).
• Lý do lựa chọn phương pháp: Mô hình SVAR vượt trội hơn các mô hình hồi quy OLS hoặc VAR thông thường nhờ khả năng cô lập các cú sốc cấu trúc độc lập, phản ánh chính xác các độ trễ truyền dẫn chính sách tài khóa theo thời gian thực và đo lường trực tiếp mức độ phản ứng tức thì của đầu tư tư nhân trước các biến động của đầu tư công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định tính và mô hình thực nghiệm của luận văn mang lại 3 phát hiện khoa học mang tính bước ngoặt:

• Thứ nhất, việc thành lập nhiều TĐKTNN không xuất phát từ mục tiêu sửa chữa thất bại thị trường: Khảo sát danh mục 13 TĐKTNN thí điểm cho thấy nhiều đơn vị hoạt động ở các ngành có tính cạnh tranh cao và không tồn tại yếu tố hàng hóa công cộng hay độc quyền tự nhiên. Điển hình như Vinatex (dệt may), HUD và VNNIC (xây dựng, bất động sản). Đáng chú ý, mục tiêu đưa Vinashin chiếm 10% thị phần đóng tàu toàn cầu vào năm 2015 là phi thực tế khi sản lượng thép của Việt Nam năm 2009 chỉ đạt 2,7 triệu tấn/năm, quá thấp so với mức 8,6 triệu tấn của Hàn Quốc ngay từ năm 1980 khi quốc gia này bắt đầu mở rộng công nghiệp đóng tàu.
• Thứ hai, khủng hoảng nợ của TĐKTNN làm suy giảm trực tiếp xếp hạng tín nhiệm quốc gia: Khi Vinashin không thể thanh toán khoản lãi trái phiếu quốc tế đầu tiên trị giá 60 triệu USD vào tháng 12/2010 (trong tổng khoản nợ trái phiếu 600 triệu USD phát hành năm 2007), các tổ chức định hạng hàng đầu thế giới đã đồng loạt hạ bậc Việt Nam: Fitch hạ bậc nợ dài hạn xuống B+ từ BB-, Moody's hạ từ Ba3 xuống B1, và S&P hạ từ BB xuống BB-. Thiệt hại định lượng cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam phát hành trái phiếu quốc tế giai đoạn 2011 – 2012 phải chịu mức chênh lệch lãi suất coupon cao hơn, làm phát sinh thêm ít nhất 20,075 triệu USD chi phí lãi vay trong vòng 5 năm so với kịch bản giữ nguyên hệ số tín nhiệm.
• Thứ ba, xác nhận sự hiện diện rõ rệt của hiệu ứng chèn lấn: Kết quả ước lượng mô hình SVAR cho thấy hệ số tương quan cấu trúc giữa đầu tư nhà nước và đầu tư tư nhân đạt giá trị $c_{PI}^{GI} = -0,658$ với mức ý nghĩa thống kê cao (p-value = 0,000). Cụ thể, khi tốc độ tăng trưởng đầu tư khu vực nhà nước trong quý $t+1$ tăng 1% so với quý $t$, tốc độ tăng trưởng đầu tư của khu vực tư nhân sẽ suy giảm tương ứng 0,66%. Mặc dù khu vực kinh tế tư nhân tạo ra tới 86% việc làm toàn xã hội (khu vực nhà nước chỉ chiếm khoảng 10%), nhưng dư nợ tín dụng của các DNNN lại chiếm tới 60% tổng dư nợ toàn hệ thống ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Tác động chèn lấn bắt nguồn từ cơ chế phân bổ nguồn lực thiên lệch và đầu tư ngoài ngành ồ ạt. Số liệu thống kê từ Bộ Tài chính chỉ ra tổng vốn đầu tư ngoài ngành của các TĐKTNN và Tổng công ty đã tăng vọt từ 5.903 tỷ đồng năm 2006 lên mức 23.742 tỷ đồng vào năm 2011. Nguồn vốn công sản bị chôn chặt vào các lĩnh vực đầu cơ rủi ro cao như bất động sản (9.286 tỷ đồng) và tổ chức tín dụng (11.403 tỷ đồng), dẫn đến khối nợ xấu ước tính gần 90.000 tỷ đồng, chiếm hơn 50% tổng nợ xấu ngân hàng tại thời điểm 2012.

Kết quả nghiên cứu này tạo ra sự đối thoại học thuật sâu sắc khi phản bác kết luận trong báo cáo năm 2007 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF do Lee và các cộng sự thực hiện giai đoạn 1994 – 2006 vốn cho rằng chưa có hiện tượng chèn lấn tại Việt Nam). Sự khác biệt căn bản xuất phát từ việc chuỗi dữ liệu của luận văn bao quát giai đoạn 2006 – 2011, thời điểm 13 TĐKTNN thí điểm bùng nổ quy mô, sự ra đời của gói kích cầu hơn 140.000 tỷ đồng (khoảng 8 tỷ USD) năm 2009 và đòn bẩy tài chính tại các tập đoàn nhà nước trung ương đạt mức 3,5 đến 4 lần vốn chủ sở hữu.

Để trực quan hóa các kết luận trên, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ đường kết hợp cột thể hiện sự dịch chuyển nghịch chiều giữa tốc độ tăng trưởng đầu tư công và đầu tư tư nhân theo từng quý, song hành cùng bảng ma trận hệ số phản ứng xung (Impulse Response Function - IRF) và bảng phân rã phương sai (Variance Decomposition) nhằm minh họa rõ nét mức độ suy giảm tích lũy của khu vực tư nhân kéo dài qua 12 quý liên tiếp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các bất cập trong mô hình tăng trưởng dựa vào DNNN, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chính sách trọng tâm:

1. Quyết liệt thoái vốn 100% các khoản đầu tư ngoài ngành không thuộc lĩnh vực cốt lõi: Bộ Tài chính và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước cần chỉ đạo các tập đoàn thoái toàn bộ vốn đã rót vào bất động sản, chứng khoán, ngân hàng và bảo hiểm; đặt mục tiêu giai đoạn 2013 – 2015 hoàn tất thoái khoảng 10.000 tỷ đồng vốn ngoài ngành riêng tại 2 tập đoàn VRG và Vinacomin, thu hẹp số ngành kinh doanh bình quân của mỗi tập đoàn từ 6,4 ngành về đúng 1 đến 2 ngành cốt lõi.
2. Thực thi lộ trình cổ phần hóa bắt buộc và niêm yết công ty mẹ trên sàn chứng khoán: Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành quy chế bắt buộc các TĐKTNN phải tiến hành cổ phần hóa và niêm yết tối thiểu 10% đến 15% vốn điều lệ của công ty mẹ trên thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2014 – 2018 nhằm áp chuẩn mực quản trị đại chúng và minh bạch hóa dòng tiền theo chuẩn IFRS.
3. Tái lập thể chế kiểm toán độc lập và công khai kết luận thanh tra: Quốc hội cần sửa đổi quy chế phối hợp, quy định rõ Kiểm toán Nhà nước có quyền kiểm toán độc lập định kỳ hàng năm tại tất cả các TĐKTNN mà không bị trì hoãn bởi các đợt thanh tra bộ ngành; đồng thời bắt buộc cơ quan chức năng công bố công khai toàn văn báo cáo tài chính kiểm toán và kết luận thanh tra trên các phương tiện truyền thông đại chúng trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ký duyệt.
4. Tăng cường quyền lực giám sát tối cao của Quốc hội đối với nợ công và vốn nhà nước: Quốc hội khóa XIII cần sửa đổi Nghị quyết 49/2010/QH12, thu hẹp thẩm quyền tự quyết đầu tư của Hội đồng thành viên TĐKTNN từ mức 50% vốn điều lệ xuống tối đa 20% hoặc không quá 2.000 tỷ đồng; quy định tất cả các khoản bảo lãnh chính phủ hoặc phát hành trái phiếu quốc tế trên 5.000 tỷ đồng bắt buộc phải được Quốc hội phê chuẩn chủ trương đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan Hoạch định Chính sách Vĩ mô (Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài chính): Ứng dụng mô hình SVAR và hệ số chèn lấn -0,658 để tính toán hạn mức phân bổ vốn đầu tư công trung hạn, thiết lập trần nợ công an toàn và hoàn thiện khung khổ pháp lý cho tiến trình tái cơ cấu DNNN.
• Hội đồng Thành viên và Ban Điều hành các Tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước: Vận dụng bài học xương máu từ cuộc đổ vỡ tài chính của Vinashin và Vinalines để tái cấu trúc danh mục đầu tư, kiểm soát hệ số đòn bẩy nợ/vốn chủ sở hữu dưới ngưỡng 3 lần và lập phương án thoái vốn ngoài ngành an toàn.
• Giảng viên, Học viên Cao học và Nhà Nghiên cứu Kinh tế: Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu mẫu mực về phương pháp lượng hóa kinh tế lượng chuỗi thời gian vĩ mô, kỹ thuật xây dựng ma trận ràng buộc cấu trúc SVAR và phương pháp luận phân tích chính sách công kết hợp case study thực tiễn.
• Chuyên gia Phân tích Tài chính và Tổ chức Xếp hạng Tín nhiệm: Khai thác dữ liệu về mối tương quan giữa rủi ro tài chính của khu vực công với biên độ dao động lợi suất trái phiếu quốc tế để xây dựng các mô hình định giá rủi ro quốc gia và rủi ro tín dụng doanh nghiệp chuẩn xác.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc thành lập các tập đoàn như Vinatex hay HUD lại không thỏa mãn lý thuyết kinh tế?

Theo lý thuyết kinh tế học công cộng, sự can thiệp của Nhà nước chỉ hợp lý nhằm sửa chữa thất bại thị trường. Lĩnh vực dệt may của Vinatex hay kinh doanh bất động sản của HUD có tính cạnh tranh thị trường hoàn hảo, không có đặc tính độc quyền tự nhiên hay hàng hóa công cộng, nơi mà khu vực tư nhân hoàn toàn làm tốt hơn mà không cần đến vốn ngân sách.

Mô hình SVAR trong luận văn chứng minh hiệu ứng chèn lấn như thế nào?

Mô hình ước lượng trên chuỗi dữ liệu quý giai đoạn 1995 – 2011 xác lập hệ số $c_{PI}^{GI} = -0,658$ với p-value = 0,000. Điều này chứng minh bằng thực nghiệm rằng khi tốc độ tăng đầu tư công tăng thêm 1%, tốc độ tăng đầu tư của khu vực tư nhân sẽ bị chèn lấn và sụt giảm 0,66% do áp lực cạnh tranh nguồn vốn và tăng lãi suất.

Khủng hoảng nợ của Vinashin gây thiệt hại định lượng ra sao đối với tín nhiệm quốc gia?

Khi Vinashin mất khả năng thanh toán khoản lãi 60 triệu USD cuối năm 2010, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế (Moody's, Fitch, S&P) đồng loạt hạ bậc Việt Nam. Sự kiện này khiến lãi suất trái phiếu quốc tế của các tổ chức trong nước tăng vọt, làm phát sinh thêm hơn 20,075 triệu USD tiền lãi trong giai đoạn 2011 – 2012.

Vì sao kết quả của luận văn trái ngược với nghiên cứu năm 2007 của IMF?

Nghiên cứu của IMF chỉ sử dụng số liệu giai đoạn 1994 – 2006 khi các TĐKTNN chưa mở rộng quy mô. Luận văn của tác giả Nguyễn Hoài Nam mở rộng chuỗi dữ liệu đến năm 2011, bao quát giai đoạn 13 TĐKTNN bùng nổ đầu tư ngoài ngành (23.742 tỷ đồng) và gói kích cầu 140.000 tỷ đồng năm 2009, thời điểm hiện tượng chèn lấn bộc lộ rõ nhất.

Lỗ hổng quản trị và kiểm toán lớn nhất đối với TĐKTNN giai đoạn 2006 – 2009 là gì?

Vinashin đã trải qua 7 cuộc thanh tra của các bộ ngành trong giai đoạn 2006 – 2009 nhưng không bị phát hiện sai phạm do cơ chế giám sát lỏng lẻo. Đồng thời, Kiểm toán Nhà nước hoàn toàn không thể thực hiện đợt kiểm toán nào trong suốt thời gian này do sự chồng chéo chức năng và cơ chế hoãn kiểm toán bất cập.

Kết luận

• Luận văn khẳng định việc thí điểm thành lập nhiều TĐKTNN trong các ngành cạnh tranh như dệt may, xây dựng là không phù hợp với lý thuyết sửa chữa thất bại thị trường.
• Vỡ nợ tại Vinashin đã gây hệ lụy dây chuyền khiến các tổ chức quốc tế hạ bậc tín nhiệm tín dụng của Việt Nam, gây tổn thất hơn 20,075 triệu USD chi phí vốn vay nước ngoài.
• Mô hình kinh tế lượng SVAR giai đoạn 1995 – 2011 cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc: Tốc độ đầu tư công tăng 1% làm sụt giảm 0,66% tốc độ đầu tư tư nhân.
• Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc đầu tư ngoài ngành tràn lan đạt 23.742 tỷ đồng năm 2011 cùng sự thiếu hụt cơ chế giải trình, thanh tra và kiểm toán độc lập.
• Hệ thống 4 nhóm khuyến nghị đưa ra lộ trình rõ ràng về thoái vốn, niêm yết đại chúng công ty mẹ, tăng cường quyền năng cho Kiểm toán Nhà nước và quyền giám sát của Quốc hội.

Nhằm hiện thực hóa các khuyến nghị chính sách, bước đi tiếp theo đòi hỏi các cơ quan lập pháp và hành pháp triển khai quyết liệt Đề án 339/QĐ-TTg, hoàn thiện thể chế quản lý vốn nhà nước giai đoạn 2015 – 2020. Hãy khai thác toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế này để làm chủ mô hình định lượng SVAR và kho dữ liệu thực nghiệm giá trị phục vụ công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Giới thiệu Gần bốn mươi năm sau khi chiến tranh trở thành quá vãng, Việt Nam đã vươn lên trở thành một điểm đến thú vị trên bản đồ thế giới. Hơn hai mươi năm kể từ ngày “Đổi mới”, Việt Nam đã thi hành nhiều chính sách và nỗ lực để dần chuyển mình từ một quốc gia có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhiều cố gắng được thực thi và một số kết quả đáng khích lệ đã tới.

Tuy vậy, cũng giống như nhiều quốc gia chuyển đổi khác, Việt Nam, với nền kinh tế đang phát triển, cũng gặp phải nhiều vấn đề như kinh tế vĩ mô không ổn định, thể chế và quản trị chưa hiệu quả đi kèm với việc nâng cao an sinh xã hội hoặc chưa được chú ý đúng mức hoặc không đạt được kết quả như bài toán tối ưu đa mục tiêu mà tất cả các giai tầng trong xã hội mong muốn. Trong những vấn đề kể trên, quan trọng nhất có lẽ là bất ổn kinh tế vĩ mô và thể chế chưa hiệu quả. Đóng góp vào sự hiện diện của hai điểm yếu trên có lẽ có phần yếu tố doanh nghiệp nhà nước (DNNN) khi mô hình phát triển còn bất cập và nguồn vốn tại những doanh nghiệp này không được quản trị hiệu quả. Bối cảnh chính trị, thể chế Ngay từ những ngày đầu khi bắt đầu tập trung phát triển kinh tế và đặc biệt là từ thời điểm mở cửa năm 1991, Việt Nam luôn coi trọng khu vực kinh tế nhà nước và xem đây là thành phần kinh tế chủ chốt cũng như động lực phát triển kinh tế.

Văn kiện tại Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII và VIII cũng như Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã chỉ rõ điều này. Sau khi đất nước mở cửa được một thời gian, Luật doanh nghiệp ra đời năm 2005 chứng kiến số lượng doanh nghiệp đăng kí mới tăng lên nhanh chóng. Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng chính luật doanh nghiệp này đã cởi trói phần nào sức dân vốn dồi dào của Việt Nam.1 Bằng chứng là năm này nền kinh tế tăng trưởng rất cao, hơn 8%. Dù chắc chắn rằng nhiều yếu tố ảnh hưởng tới việc nền kinh tế mở rộng, nhưng có lẽ không nhiều người phủ 1 Phát biểu trong buổi nói chuyện tại Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 nhận vai trò của Luật doanh nghiệp trong việc hỗ trợ các thành phần kinh tế, đặc biệt là khu vực tư nhân. Tuy khu vực kinh tế tư nhân có thể được phát triển mạnh sau thời điểm 2005, cho tới cuối năm 2012 và có lẽ cả giai đoạn sau đó, đường lối phát triển kinh tế của Việt Nam vẫn sẽ dựa vào thành phần kinh tế nhà nước như trong Thông báo Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI kết thúc tháng 11 năm 2012 có ghi. Ngoài ra, việc lấy ý kiến sửa đổi Hiến pháp cũng không có nội dung soạn sẵn về việc giảm đi vai trò của kinh tế nhà nước. Do đó, có nhiều cơ sở để tin rằng kinh tế Việt Nam vẫn sẽ gắn liền với vai trò chủ đạo của khu vực kinh tế nhà nước.

Bối cảnh kinh tế - xã hội Thời điểm từ năm 2000 tới năm 2008 – khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu nổ ra – Việt Nam có mức tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) khá ổn định đạt mức trung bình gần 7,5% mỗi năm. Nếu chỉ tính riêng thời điểm sau khi Luật doanh nghiệp ra đời năm 2005, tăng trưởng kinh tế còn cao hơn nữa. Quan sát trong Hình 1. có thể thấy từ năm 2000 đến nay tồn tại hai giai đoạn khác biệt.

Giai đoạn 1 bắt đầu từ năm 2000 tới 2007 và giai đoạn 2 từ 2008 tới nay. Trong giai đoạn đầu, kinh tế Việt Nam tăng trưởng ổn định với hai đỉnh tại năm 2005 và 2007. Năm 2005 là năm ra đời Luật doanh nghiệp, còn 2007 là thời điểm Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) và dòng vốn đầu tư từ nước ngoài năm này tăng gấp đôi so với năm 20062 là một phần nguyên nhân giúp GDP tăng cao. Giai đoạn 2 bắt đầu bằng thời điểm cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ diễn ra năm 2008 và có ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu.

Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ khi tăng trưởng cao 8,46% năm 2007 giảm xuống chỉ còn hơn 6% năm 2008 và rơi xuống đáy 5,32% vào năm 2009, thấp nhất trong giai đoạn 2000-2011. Tính từ 2008 tới nay, giai đoạn 3, đồ thị tăng trưởng của Việt Nam có dạng lên xuống thất thường. Theo ước tính của Chính phủ, năm 2012 tăng trưởng GDP của Việt Nam cũng chỉ xấp 2 Số liệu của Tổng Cục thống kê cho thấy năm 2007, lượng vốn đầu tư nước ngoài lên tới gần 130,000 tỷ đồng, gấp đôi con số khoảng 65,000 tỷ đồng của năm 2006. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 xỉ năm 2009, đạt 5,5%.

Tuy nhiên, theo công bố của Tổng cục Thống kê ngày 14 tháng 12 năm 2012, tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2012 chỉ đạt 5,03%, thấp nhất kể từ năm 2000 trở lại đây, nền kinh tế tăng trưởng chậm hơn cả đáy năm 2009 trước đó. 12% 140,0 tỷ USD 120,0 10% 100,0 8% 80,0 6% 60,0 4% 40,0 2% 20,0 0% - GDP (tỷ USD) Tăng trưởng GDP (%) Nguồn: WorldBank. GDP và tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 1990 - 2011. Trở lại với vấn đề khu vực kinh tế nhà nước, trong giai đoạn kinh tế đang phát triển vượt bậc, các tập đoàn kinh tế nhà nước (TĐKTNN) lần lượt chính thức ra đời từ năm 2005.

Trước đó, theo Quyết định 91/TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 1994, các tổng công ty, tiền thân của các tập đoàn đã được hình thành. Đến năm 2005, những tập đoàn thử nghiệm đầu tiên bắt đầu được thành lập. Cho tới nay, có tổng cộng 11 Tập đoàn kinh tế do Nhà nước nắm 100% cổ phần hoặc cổ phần chi phối như liệt kê trong Bảng 1. Tuy vậy, thời gian gần đây, nhiều vấn đề nổi cộm được đặt ra đối với các TĐKTNN nói riêng và DNNN nói chung khi đồng vốn chưa được sử dụng hiệu quả (Ủy ban thường vụ Quốc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Có thể kể ra trường hợp điển hình về sai lầm thuộc lĩnh vực đầu tư, mua bán và quản lý trong khối DNNN là Tổng công ty hàng hải Vinalines còn thuộc khối TĐKTNN là Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Vinashin. Hai đơn vị này đều thua lỗ nặng nề3 đồng thời tạo ra nhiều tranh luận gay gắt trong dư luận xã hội. Việc nhiều đơn vị DNNN thua lỗ, đầu tư ngoài ngành, quản lý vốn không hiệu quả đặt ra những vấn đề về mặt chính sách cũng như mô hình phát triển mà Việt Nam đang theo đuổi. Danh sách các tập đoàn kinh tế nhà nước của Việt Nam.

Nguồn: Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Năm thành Sở hữu nhà nước Tên tập đoàn lập tại công ty mẹ 1. Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) 2005 100% 2. Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam 2005 100% (VINACOMIN) 3.

Tập đoàn Dệt may Việt Nam (VINATEX) 2005 100% 4. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) 2006 100% 5. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) 2006 100% 6. Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VINASHIN) 2006 100% 7.

Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) 2006 100% 8. Tập đoàn Tài chính - Bảo hiểm Bảo Việt (BaoViet Holdings) 2007 74. Tập đoàn Viễn thông Quân đội (VIETTEL) 2009 100% 10.Tập đoàn Công nghiệp Hóa chất Việt Nam (VINACHEM) 2009 100% 11. Tập đoàn Công nghiệp xây dựng Việt Nam (VNNIC)* 2010 100% 12.

Tập đoàn Phát triển nhà và Đô thị Việt Nam (HUD holdings)* 2010 100% 13. Tập đoàn xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) 2011 94.99% *: TĐKTNN vừa chuyển lại thành Tổng công ty theo Quyết định 1428/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 02 tháng 10 năm 2012. 3 Thanh tra Chính phủ báo cáo Thủ tướng chỉ riêng năm 2009, Vinashin đã lỗ tới hơn 5,000 tỷ đồng so với con số 1,700 tỷ đồng mà đơn vị này đưa ra. Còn theo nguồn số liệu mà VnExpress thu thập được từ báo cáo của Văn phòng Chính phủ thì Vinalines năm 2011 lỗ tới 2,600 tỷ, hơn gấp đôi so với con số 1,200 tỷ năm 2010 (truy xuất ngày 23 tháng 06 năm 2013 tại http://kinhdoanh.net/tin-tuc/vi-mo/tam-sao-that-ban-lo-lai-cua- vinalines-2720572.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Đặt trong bối cảnh chính trị và kinh tế - xã hội hiện tại, luận văn thực hiện nghiên cứu một số vấn đề chính sách phát triển dựa vào thành phần kinh tế nhà nước, đặc biệt là TĐKTNN, thông qua xem xét một số tình huống điển hình. Một số phát hiện Sau quá trình thực hiện nghiên cứu, luận văn có một số đóng góp chủ yếu: Phát hiện 1. Việc thành lập thử nghiệm một số TĐKTNN không thỏa mãn đầy đủ tính chất kinh tế của việc thành lập một đơn vị kinh tế nhà nước. Ví dụ như Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex).

Bên cạnh đó, việc thành lập và quản trị một số tập đoàn, dù cần thiết như lý thuyết kinh tế nêu, không được triệt để và dẫn tới một số kết quả không như mong muốn. Chưa có cơ chế và thể chế quản lý hiệu quả đối với các TĐKTNN khiến hoạt động của những tập đoàn này ảnh hưởng tiêu cực tới hạng tín nhiệm quốc gia. Cụ thể, Việt Nam bị hạ bậc tín nhiệm do ảnh hưởng từ việc Vinashin không trả được nợ cho các trái chủ quốc tế làm hạn chế khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế của nhiều doanh nghiệp trong nước, hoặc có tiếp cận được thì phải trả chi phí đắt đỏ hơn. Hiệu ứng chèn lấn của khu vực kinh tế nhà nước đối với khu vực tư nhân trong nước đã xảy ra trong giai đoạn 1995 – 2011.

Cụ thể, kết quả mô hình cho thấy đầu tư Chính phủ gia tăng thực sự làm giảm đầu tư của khu vực tư nhân. Phần tiếp theo của luận văn được tổ chức như sau: Chương 2. nêu lên vấn đề chính sách và câu hỏi chính sách cùng phương pháp nghiêm cứu; Chương 3. đi vào phân tích sự cần thiết của TĐKTNN trong bối cảnh Việt Nam; Chương 4.

tìm hiểu ảnh hưởng của khu vực kinh tế nhà nước đối với nền kinh tế đồng thời nêu lên những nhận định từ các sự kiện và con số liên quan; Chương 5. xem xét ảnh hưởng của khu vực kinh tế nhà nước tới khu vực kinh tế tư nhân; Chương 6.