Nghiên Cứu Mô Hình Sinh Kế Trên Sóng Truyền Hình Địa Phương Tại Hải Phòng và Tuyên Quang (2016-2017)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh mô hình sinh kế trên sóng truyền hình địa phương khảo sát đài pt th hải phòng và đài pt th, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Phúc Lập
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Chí Trung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Mô Hình Sinh Kế Trên Sóng Truyền Hình Địa Phương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN, TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG VÀ VĂN HÓA VÙNG TRONG TRUYỀN THÔNG VỀ MÔ HÌNH SINH KẾ
• 1.1. Các khái niệm liên quan
• 1.2. Truyền thông phát triển về các mô hình sinh kế
• 1.3. Lý thuyết về truyền thông phát triển. Các mô hình truyền thông cho hoạt động phát triển sinh kế bền vững và phương thức thể hiện trên truyền hình
• 1.4. Truyền hình địa phương với vấn đề truyền thông về mô hình sinh kế
• 1.5. Văn hóa vùng với truyền thông về mô hình sinh kế
• 1.6. Đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về sinh kế và truyền thông về mô hình sinh kế
• 1.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: TRUYỀN THÔNG VỀ MÔ HÌNH SINH KẾ TRÊN SÓNG TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG
• 2.1. Giới thiệu chung về Đài PT - TH Hải Phòng, Đài PT - TH Tuyên Quang
• 2.2. Đài PT - TH Hải Phòng
• 2.3. Đài Phát thanh và truyền hình Tuyên Quang
• 2.4. Thực trạng truyền thông về mô hình sinh kế trên sóng truyền hình địa phương
• 2.5. Về số lượng, thời lượng, tần xuất nội dung
• 2.6. Về nội dung
• 2.7. Về hình thức thể hiện
• 2.8. Các mô hình truyền thông phát triển sinh kế trên truyền hình địa phương
• 2.9. Đánh giá chung
• 2.10. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRUYỀN THÔNG VỀ MÔ HÌNH SINH KẾ TRÊN SÓNG TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG
• 3.1. Những giải pháp chung cho Đài PT - TH Tuyên Quang và Đài PT - TH Hải Phòng
• 3.2. Cơ sở vật chất, trang thiết bị
• 3.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.4. Đổi mới nội dung, hình thức thể hiện thông tin
• 3.5. Nâng cao vị thế và tính tương tác với công chúng của Đài PT - TH Tuyên Quang và Đài PT - TH Hải Phòng
• 3.6. Những giải pháp cụ thể nâng cao hiệu quả truyền thông về mô hình sinh kế
• 3.7. Nâng cao trình độ, năng lực và tính chuyên nghiệp của phóng viên, biên tập viên phụ trách truyền thông về mô hình sinh kế
• 3.8. Đổi mới nội dung, hình thức thể hiện thông tin về mô hình sinh kế
• 3.9. Hướng đến những yêu cầu, đòi hỏi mới của công chúng
• 3.10. Vai trò của tỉnh Tuyên Quang và thành phố Hải Phòng trong việc phát triển các mô hình sinh kế
• 3.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương

Mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương đang trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Tại Việt Nam, đặc biệt là ở Hải Phòng và Tuyên Quang, truyền hình địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin về các mô hình sinh kế. Việc nghiên cứu mô hình này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Khái niệm mô hình sinh kế và vai trò của truyền hình

Mô hình sinh kế được hiểu là các phương thức mà cộng đồng sử dụng để duy trì và cải thiện đời sống. Truyền hình địa phương có khả năng truyền tải thông tin một cách trực quan, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về các mô hình sinh kế.

1.2. Tình hình truyền thông về mô hình sinh kế tại Hải Phòng và Tuyên Quang

Tại Hải Phòng và Tuyên Quang, các đài phát thanh - truyền hình đã triển khai nhiều chương trình truyền thông về mô hình sinh kế. Những chương trình này không chỉ cung cấp thông tin mà còn khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động phát triển bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong truyền thông về mô hình sinh kế

Mặc dù truyền thông về mô hình sinh kế đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, nội dung chưa phong phú và sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế là những yếu tố cản trở sự phát triển của mô hình này.

2.1. Thiếu nguồn lực và nội dung truyền thông

Nhiều đài truyền hình địa phương gặp khó khăn trong việc đầu tư cho nội dung chất lượng cao. Điều này dẫn đến việc thông tin về mô hình sinh kế không được truyền tải một cách hiệu quả.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng trong truyền thông

Sự tham gia của cộng đồng trong các chương trình truyền thông về mô hình sinh kế còn hạn chế. Điều này làm giảm tính hiệu quả của các chương trình và không khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động phát triển.

III. Phương pháp nghiên cứu mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương

Để nghiên cứu mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp. Việc khảo sát thực địa, phỏng vấn và phân tích nội dung truyền thông là những phương pháp quan trọng giúp thu thập dữ liệu chính xác.

3.1. Khảo sát thực địa và phỏng vấn

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin từ cộng đồng về các mô hình sinh kế. Phỏng vấn các chuyên gia và người dân sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và nhu cầu của cộng đồng.

3.2. Phân tích nội dung truyền thông

Phân tích nội dung các chương trình truyền hình sẽ giúp đánh giá mức độ hiệu quả của thông điệp truyền thông về mô hình sinh kế. Điều này cũng giúp xác định các điểm mạnh và điểm yếu trong cách thức truyền tải thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu mô hình sinh kế

Kết quả nghiên cứu mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương đã chỉ ra rằng việc truyền thông hiệu quả có thể nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động phát triển. Các mô hình sinh kế thành công đã được giới thiệu và nhân rộng, tạo động lực cho cộng đồng.

4.1. Các mô hình sinh kế thành công tại Hải Phòng và Tuyên Quang

Nhiều mô hình sinh kế thành công đã được triển khai tại Hải Phòng và Tuyên Quang, như mô hình trồng cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản. Những mô hình này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Tác động của truyền thông đến nhận thức cộng đồng

Truyền thông về mô hình sinh kế đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của phát triển bền vững. Người dân đã chủ động tham gia vào các hoạt động phát triển, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và tương lai của mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương

Mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương có tiềm năng lớn trong việc phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ và đầu tư thích hợp để nâng cao hiệu quả truyền thông và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ truyền thông

Cần có các chính sách hỗ trợ cho các đài truyền hình địa phương trong việc phát triển nội dung chất lượng cao về mô hình sinh kế. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả truyền thông và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng.

5.2. Tương lai của mô hình sinh kế trên truyền hình

Trong tương lai, mô hình sinh kế trên truyền hình địa phương cần được phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Việc áp dụng công nghệ mới và tăng cường sự tham gia của cộng đồng sẽ là chìa khóa cho sự thành công của mô hình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang là thách thức toàn cầu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của cộng đồng dân cư, đặc biệt tại các vùng dễ bị tổn thương như miền núi và ven biển. Việt Nam, với 63 tỉnh thành và 8 vùng kinh tế địa lý, là một trong năm quốc gia chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, phát triển sinh kế bền vững trở thành ưu tiên hàng đầu nhằm nâng cao đời sống người dân đồng thời bảo vệ môi trường tự nhiên. Luận văn tập trung khảo sát mô hình sinh kế trên sóng truyền hình địa phương tại Đài Phát thanh - Truyền hình Hải Phòng và Đài Phát thanh - Truyền hình Tuyên Quang trong giai đoạn từ tháng 4/2016 đến tháng 4/2017. Hai địa phương này đại diện cho vùng đồng bằng ven biển và vùng núi phía Bắc, có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội khác biệt, từ đó phản ánh đa dạng các mô hình sinh kế phù hợp với đặc thù vùng miền.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng công tác truyền thông về mô hình sinh kế trên sóng truyền hình địa phương, nhận diện thành công và hạn chế, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông góp phần phát triển bền vững và xóa đói giảm nghèo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chương trình phát sóng truyền hình địa phương của hai đài trong một năm, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò truyền hình trong việc truyền tải thông tin, nâng cao nhận thức và thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững tại các vùng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Khung sinh kế bền vững của DFID: Sinh kế bao gồm các nguồn lực (nhân lực, xã hội, tự nhiên, vật chất, tài chính) và các hoạt động nhằm đảm bảo phương tiện sinh sống. Sinh kế bền vững là khả năng đối phó và phục hồi trước các cú sốc, duy trì hoặc tăng cường năng lực và tài sản mà không làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên.

• Lý thuyết truyền thông phát triển: Truyền thông phát triển (Development Communication) là quá trình trao đổi thông tin nhằm thay đổi nhận thức, hành vi và thúc đẩy phát triển xã hội. Các mô hình truyền thông phát triển gồm tuyên truyền, thay đổi hành vi, khuếch tán, giáo dục - giải trí, tham gia và tiếp thị xã hội, trong đó truyền hình địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin phù hợp với đặc điểm văn hóa vùng miền.

• Văn hóa vùng: Văn hóa vùng là tổng thể các đặc trưng văn hóa vật chất và tinh thần của cộng đồng trong một không gian địa lý nhất định, ảnh hưởng đến cách thức tổ chức sinh kế và truyền thông. Hai vùng nghiên cứu thuộc vùng văn hóa Việt Bắc (Tuyên Quang) và vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ (Hải Phòng) với đặc điểm địa hình, khí hậu và tập quán khác nhau, tạo nên sự đa dạng trong mô hình sinh kế và cách thức truyền thông.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản chính sách, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, tài liệu khoa học trong và ngoài nước về sinh kế bền vững và truyền thông phát triển. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phân tích nội dung các chương trình truyền hình phát sóng trên Đài PT-TH Hải Phòng và Tuyên Quang trong khoảng thời gian một năm (4/2016 - 4/2017).

• Phương pháp phân tích nội dung: Phân tích số lượng, thời lượng, tần suất, nội dung và hình thức thể hiện các tin, bài, phóng sự về mô hình sinh kế trên sóng truyền hình địa phương nhằm đánh giá thực trạng truyền thông.

• Phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm: Tiến hành phỏng vấn lãnh đạo đài, nhà quản lý báo chí, phóng viên chuyên trách để thu thập đánh giá khách quan về chất lượng và hiệu quả truyền thông.

• Phương pháp tiếp cận liên ngành: Kết hợp các phương pháp nghiên cứu báo chí học, khoa học xã hội, kinh tế phát triển và văn hóa để phân tích toàn diện thực trạng truyền thông về mô hình sinh kế.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Toàn bộ các chương trình phát sóng liên quan đến mô hình sinh kế trên hai kênh truyền hình địa phương trong thời gian khảo sát được thu thập và phân tích, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng và thời lượng chương trình về mô hình sinh kế: Đài PT-TH Hải Phòng phát sóng khoảng 120 tin, phóng sự và chuyên đề liên quan đến mô hình sinh kế trong năm khảo sát, chiếm khoảng 15% tổng thời lượng chương trình. Đài PT-TH Tuyên Quang phát sóng khoảng 90 tin, phóng sự và chuyên đề, chiếm khoảng 12% tổng thời lượng. Sự khác biệt này phản ánh quy mô và nguồn lực của hai đài cũng như mức độ ưu tiên truyền thông về sinh kế.

2. Nội dung truyền thông: Các chương trình tập trung phản ánh các mô hình sinh kế phù hợp với đặc điểm địa phương như nuôi trồng thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi ở Hải Phòng; phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và nghề truyền thống ở Tuyên Quang. Tỷ lệ chương trình giới thiệu mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu chiếm khoảng 40% tổng số chương trình về sinh kế.

3. Hình thức thể hiện: Phóng sự và chuyên đề chiếm ưu thế với khoảng 60% số lượng chương trình, tiếp theo là tin tức ngắn và tọa đàm. Đài Hải Phòng có xu hướng sử dụng hình ảnh sắc nét, kỹ thuật dựng hiện đại hơn, trong khi Đài Tuyên Quang chú trọng nội dung sâu sắc, gần gũi với đời sống người dân.

4. Tương tác với công chúng: Cả hai đài đều phát triển các kênh tương tác qua mạng xã hội và website, tuy nhiên mức độ tương tác và phản hồi từ khán giả tại Hải Phòng cao hơn khoảng 25% so với Tuyên Quang, phản ánh sự khác biệt về hạ tầng công nghệ và thói quen tiếp nhận thông tin.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy truyền hình địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin về mô hình sinh kế bền vững, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động của người dân. Sự khác biệt về số lượng và chất lượng chương trình giữa hai đài phản ánh điều kiện kinh tế, kỹ thuật và đặc điểm văn hóa vùng miền. Việc tập trung vào các mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu phù hợp với định hướng chính sách quốc gia và nhu cầu thực tiễn của cộng đồng.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn bổ sung số liệu định lượng về truyền thông sinh kế trên truyền hình địa phương, đồng thời làm rõ vai trò của văn hóa vùng trong việc lựa chọn nội dung và hình thức truyền thông. Việc sử dụng đa dạng hình thức thể hiện giúp tăng tính hấp dẫn và hiệu quả truyền thông, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về tương tác hai chiều và sự tham gia chủ động của cộng đồng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ chương trình theo loại hình, bảng so sánh thời lượng và số lượng chương trình giữa hai đài, biểu đồ tương tác công chúng qua các kênh truyền thông số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao chất lượng nội dung và hình thức thể hiện: Đài PT-TH cần đầu tư nâng cấp thiết bị kỹ thuật, đào tạo phóng viên, biên tập viên về kỹ năng sản xuất phóng sự sinh kế hiện đại, sinh động, dễ tiếp cận. Mục tiêu tăng thời lượng chương trình chất lượng cao về sinh kế lên ít nhất 20% trong vòng 2 năm.

2. Tăng cường tương tác và tham gia cộng đồng: Phát triển các chương trình truyền hình tương tác, tổ chức các diễn đàn trực tuyến, tọa đàm với sự tham gia của người dân và chuyên gia để nâng cao tính chủ động và phản hồi từ khán giả. Đặt mục tiêu tăng 30% lượt tương tác trên các nền tảng mạng xã hội trong 1 năm.

3. Phát triển nội dung phù hợp với đặc thù văn hóa vùng miền: Xây dựng các chuyên mục riêng biệt phản ánh sinh kế đặc trưng của từng vùng, kết hợp yếu tố văn hóa truyền thống để tăng tính gần gũi và hiệu quả truyền thông.

4. Hợp tác liên ngành và đa phương tiện: Tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý, tổ chức phi chính phủ, chuyên gia để cập nhật thông tin chính xác, đa chiều về mô hình sinh kế và biến đổi khí hậu. Đồng thời, khai thác đa phương tiện như video, infographic, podcast để đa dạng hóa kênh truyền thông.

5. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo Đài PT-TH, các phòng chuyên môn, phóng viên, biên tập viên phối hợp với các sở ngành địa phương và tổ chức xã hội dân sự. Thời gian triển khai đề xuất từ 1 đến 3 năm, theo từng giai đoạn cụ thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý truyền thông địa phương: Giúp hiểu rõ vai trò và phương pháp nâng cao hiệu quả truyền thông về sinh kế bền vững, từ đó xây dựng kế hoạch truyền thông phù hợp với đặc điểm vùng miền.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Báo chí - Truyền thông: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về truyền thông phát triển, truyền hình địa phương và tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển: Hỗ trợ thiết kế các chương trình truyền thông phù hợp, tăng cường phối hợp với truyền hình địa phương để nhân rộng mô hình sinh kế hiệu quả.

4. Lãnh đạo và cán bộ các địa phương: Tham khảo để xây dựng chính sách, định hướng phát triển sinh kế bền vững, đồng thời sử dụng truyền hình địa phương như một công cụ tuyên truyền, vận động người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao truyền hình địa phương lại quan trọng trong truyền thông về mô hình sinh kế?
   Truyền hình địa phương có lợi thế về sự gần gũi với cộng đồng, hiểu rõ đặc điểm văn hóa và điều kiện địa phương, giúp truyền tải thông tin sinh kế phù hợp, trực quan và dễ tiếp nhận, từ đó nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động của người dân.

2. Các mô hình sinh kế nào được truyền hình địa phương phản ánh nhiều nhất?
   Tại Hải Phòng, các mô hình nuôi trồng thủy sản, trồng trọt và dịch vụ cảng biển được chú trọng. Tại Tuyên Quang, các mô hình nông nghiệp, lâm nghiệp và nghề truyền thống được phản ánh nhiều, phù hợp với đặc điểm địa lý và văn hóa vùng miền.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả truyền thông về sinh kế trên truyền hình địa phương?
   Cần nâng cao chất lượng nội dung, đa dạng hóa hình thức thể hiện, tăng cường tương tác với khán giả, phát triển nội dung phù hợp văn hóa vùng miền và phối hợp liên ngành để cung cấp thông tin chính xác, đa chiều.

4. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến sinh kế của người dân tại hai địa phương nghiên cứu?
   Biến đổi khí hậu gây ra các hiện tượng như nước biển dâng, ngập lụt, hạn hán, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, thủy sản và đời sống người dân, đòi hỏi phải phát triển các mô hình sinh kế thích ứng và bền vững.

5. Vai trò của văn hóa vùng trong truyền thông về mô hình sinh kế là gì?
   Văn hóa vùng ảnh hưởng đến cách thức tổ chức sinh kế và tiếp nhận thông tin. Truyền thông cần tôn trọng và lồng ghép yếu tố văn hóa truyền thống để tăng tính thuyết phục, gần gũi và hiệu quả trong việc thay đổi nhận thức, hành vi của cộng đồng.

Kết luận

• Luận văn khẳng định vai trò quan trọng của truyền hình địa phương trong truyền thông về mô hình sinh kế bền vững, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại các vùng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.
• Phân tích thực trạng truyền thông tại Đài PT-TH Hải Phòng và Tuyên Quang cho thấy sự khác biệt về số lượng, nội dung và hình thức thể hiện phù hợp với đặc điểm vùng miền.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng truyền thông bao gồm nâng cấp kỹ thuật, đào tạo nhân lực, tăng cường tương tác cộng đồng và phát triển nội dung phù hợp văn hóa vùng.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và các tổ chức phát triển trong việc xây dựng chiến lược truyền thông sinh kế bền vững.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và thời gian khảo sát, đồng thời ứng dụng các công nghệ truyền thông mới để nâng cao hiệu quả truyền thông phát triển sinh kế trong tương lai.

Hành động tiếp theo: Các đài truyền hình địa phương cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội để phát huy tối đa vai trò truyền thông trong phát triển sinh kế bền vững. Độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn phát triển địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Nội dung và Kết luận. Phần Nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về truyền thông phát triển và vai trò của truyền hình trong hoạt động thông tin tuyên truyền về phát triển mô hình sinh kế Chƣơng 2: Thực trạng truyền thông về mô hinh sinh kế trên sóng truyền hình địa phƣơng Chƣơng 3: Đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng truyền thông về mô hình sinh kế trên sóng truyền hình địa phƣơng. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN, TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƢƠNG VÀ VĂN HÓA VÙNG TRONG TRUYỀN THÔNG VỀ MÔ HÌNH SINH KẾ 1. Các khái niệm liên quan - Biến đổi khí hậu: là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tƣơng lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo [27, tr.

- Phát triển bền vững: là một phƣơng thức phát triển kinh tế- xã hội nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trƣờng với mục tiêu đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của thế hệ hiện tại đồng thời không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Hay nói cách khác: đó là sự phát triển hài hoà cả về kinh tế, văn hoá, xã hội, môi trƣờng ở các thế hệ nhằm không ngừng nâng cao chất lƣợng sống của con ngƣời [27, tr. - Sinh kế: Ý tƣởng về sinh kế đã có từ tác phẩm của Robert Chambers vào giữa những năm 80 (sau đó đƣợc phát triển bởi Chamber, Conway và những ngƣời khác vào đầu những năm 1990). Từ đó một số cơ quan phát triển đã tiếp nhận khái niệm sinh kế và cố gắng đƣa vào thực hiện.

Theo đó, sinh kế bao gồm năng lực, tài sản (dự trữ, nguồn lực, yêu cầu, tiếp cận) và các hoạt động cần có để bảo đảm phƣơng tiện sinh sống. Tổ chức CRD (Trung tâm phát triển nông thôn miền Trung Việt Nam) khi triển khai các chƣơng trình hoạt động phát triển cộng đồng giải thích rằng sinh kế là “tập hợp tất cả các nguồn lực và khả năng mà con ngƣời có đƣợc, kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để đạt đƣợc mục tiêu và các ƣớc nguyện của họ” Trong khung phân tích sinh kế bền vững của DFID thì “sinh kế bao gồm các khả năng các tài sản (bao gồm cả các nguồn lực vật chất và xã hội) và các hoạt động cần thiết để kiếm sống” [DFID, 1999, tr. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở Việt Nam khái niệm sinh kế đƣợc giải thích trong Từ điển Tiếng Việt với nghĩa “sinh kế là việc làm để kiếm ăn, để mƣu sống” [Viện Ngôn ngữ học, 2002]. Sinh kế là cách mƣu sinh của một ngƣời hoặc một nhóm ngƣời phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn lực năng lực ra quyết định và những hoạt động kiếm sống nhằm đạt đƣợc những mục tiêu và ƣớc nguyện của họ.

Tuy nhiên để mƣu sinh, con ngƣời luôn phải chịu áp lực và mọi phía, đó là các nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội, môi trƣờng. Trong các yếu tố tác động đến sinh kế, yếu tố khí hậu môi trƣờng có những tác động ngày càng mạnh. Tình hình biến đổi khí hậu đã ảnh hƣởng lớn đến cuộc sống sinh kế của cộng đồng dân cƣ đặc biệt là cộng đồng dân cƣ nghèo. Một sinh kế gồm có những khả năng, những tài sản (bao gồm cả nguồn tài nguyên vật chất và xã hội) và những hoạt động cần thiết để kiếm sống.

Một sinh kế đƣợc xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trƣớc tác động của những áp lực và những cú sốc, và duy trì hoặc tăng cƣờng những năng lực lẫn tài sản của nó trong hiện tại và tƣơng lai, trong khi không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên (Chambers, R. Chiến lƣợc sinh kế là quá trình sinh ra quyết định về các vấn đề cấp hộ, bao gồm những vấn đề nhƣ thành phần của hộ, tính gắn bó giữa các thành viên, phân bổ các nguồn lực vật chất và chi phí vật chất của hộ (Seppala, 1996). Khái niệm về sinh kế của hộ hay một cộng đồng là một tập hợp của các nguồn lực và khả năng của con ngƣời kết hợp với những quyết định và những hoạt động mà họ sẽ thực hiện để không những kiếm sống mà còn đạt đến mục tiêu đa dạng hơn. Hay nói cách khác, sinh kế của một hộ gia đình hay một cộng đồng còn đƣợc gọi là kế sinh nhai của hộ gia đình hay cộng đồng đó.

Và sinh kế chỉ bền vững khi nó có thể đƣơng đầu và phục hồi sau các cú sốc hoặc cải thiện năng lực, tài sản, cung cấp các cơ hội sinh kế bền vững cho các thế hệ kế tiếp; và đóng góp lợi ích cho các sinh kế khác ở cấp độ địa phƣơng hoặc toàn cầu, trong ngắn hạn và dài hạn. Khái niệm cho thấy “sinh kế” bao gồm các nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa mà các cá nhân, hộ gia đình, hoặc nhóm xã hội sở hữu có thể tạo ra thu 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhập hoặc có thể đƣợc sử dụng, trao đổi để đáp ứng nhu cầu của họ. Hiểu biết và đánh giá đúng cũng nhƣ biết huy động tối đa các nguồn lực sẽ thúc đẩy quá trình phát triển sinh kế của cộng đồng. - Mô hình sinh kế: Mô hình theo định nghĩa Từ điển tiếng Việt [Hoàng Phê, 2011] là hình thức diễn đạt ngắn gọn các đặc trƣng chủ yếu của một đối tƣợng theo một phƣơng tiện nào đó để nghiên cứu đối tƣợng đó.

Nhƣ vậy, mô hình sinh kế là một hệ thống sinh kế mà ở đó con ngƣời là chủ thế tác động lên các nguồn lực sinh kế để hình thành nên các hoạt động sinh kế nhằm thực hiện chiến lƣợc sinh kế tạo ra kết quả sinh kế. Hay hiểu đơn giản, mô hình sinh kế là cách thức tổ chức hoạt động cần có để bảo đảm phƣơng tiện sinh sống. - Khung sinh kế: là một công cụ đƣợc xây dựng nhằm phân tích những yếu tố ảnh hƣởng đến sinh kế của con ngƣời và tác động qua lại giữa chúng. Để duy trì sinh kế, mỗi hộ gia đình thƣờng có các kế sách sinh nhai khác nhau.

Kế sách sinh nhai của hộ hay chiến lƣợc sinh kế của hộ là quá trình ra quyết định về các vấn đề cấp hộ. Bao gồm những vấn đề nhƣ thành phần của hộ, tính gắn bó giữa các thành viên, phân bổ các nguồn lực vật chất và chi phí vật chất của hộ. [DFID (1999), Sustainable Livelihoods Guidance Sheets] Chiến lƣợc sinh kế của hộ phải dựa vào năm loại nguồn lực (tài sản) cơ bản sau: + Nguồn nhân lực: Bao gồm kỹ năng, kiến thức, khả năng lao động và sức khoẻ con ngƣời. Các yếu tố đó giúp cho con ngƣời có thể theo đuổi những chiến lƣợc tìm kiếm thu nhập khác nhau và đạt những mục tiêu kế sinh nhai của họ.

Ở mức độ gia đình nguồn nhân lực đƣợc xem là số lƣợng và chất lƣợng nhân lực có sẵn. + Nguồn lực xã hội: Là những nguồn lực định tính dựa trên những gì mà con ngƣời đặt ra để theo đuổi mục tiêu kế sinh nhai của họ. Chúng bao gồm uy tín của hộ, các mối quan hệ xã hội của hộ. + Nguồn lực tự nhiên: Là cơ sở các tài nguyên thiên nhiên của hộ hay của cộng đồng, đƣợc trông cậy vào để sử dụng cho mục đích sinh kế nhƣ đất đai, nguồn nƣớc, cây trồng, vật nuôi, mùa màng v.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong thực tế, sinh kế của ngƣời dân thƣờng bị tác động rất lớn bởi những biến động của nguồn lực tự nhiên. Trong các chƣơng trình di dân tái định cƣ, việc di chuyển dân đã làm thay đổi nguồn lực tự nhiên của ngƣời dân và qua đó đã làm thay đổi sinh kế của họ. + Nguồn lực vật chất: Bao gồm tài sản hộ gia đình hỗ trợ cho sinh kế nhƣ nhà ở, các phƣơng tiện sản xuất, đi lại, thông tin v. + Nguồn lực tài chính: Là những gì liên quan đến tài chính mà con ngƣời có đƣợc nhƣ: Nguồn thu nhập tiền mặt, tiền tiết kiệm, tín dụng và các nguồn khác nhƣ lƣơng, nguồn hỗ trợ, viện trợ từ bên ngoài cho hộ gia đình và cho cộng đồng.

Khung sinh kế (Nguồn: Bộ phát triển quốc tế Anh quốc (DFID) Mỗi hộ dân là một bộ phận cấu thành nên cộng đồng họ đang sống, các tài sản và nguồn lực của họ cũng là một phần tài sản và nguồn lực của cộng đồng đó, vì vậy chiến lƣợc sinh kế của mỗi hộ đều có sự tƣơng đồng và phù hợp với nhau cũng nhƣ phù hợp với chiến lƣợc sinh kế của cộng đồng. Chiến lƣợc sinh kế cộng đồng cũng dựa trên 5 loại nguồn lực trên nhƣng mang ý nghĩa rộng hơn cho cả cộng đồng, đó là: số lƣợng và chất lƣợng nguồn nhân lực của cộng đồng; Thể chế chính trị, phong tục, tập quán, uy tín của cả cộng đồng; Điều kiện tự nhiên của địa bàn cộng đồng sinh sống; Các cơ sở hạ tầng xã hội hỗ trợ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho sinh kế nhƣ giao thông, hệ thống cấp nƣớc, hệ thống ngăn, tiêu nƣớc, cung cấp năng lƣợng, thông tin, v.v - Khung sinh kế bền vững: đƣơ ̣c coi là một cách tiếp cận toàn diện về các vấn đề phát triển thông qua việc thảo luận về sinh kế của con ngƣời và đói nghèo trong các bố i cảnh khác nhau. Về mặt khái niệm, các tiếp cận này có nguồn gốc từ các nghiên cứu phát triển liên quan đến đói nghèo và giảm nghèo, nổi bật nhất là các phân tích của Amartya Sen , Robert Chambers và một số ho ̣c giả khác. Nhấn mạnh đến tính hiệu quả của các hoạt động phát triển, các tiếp cận sinh kế bền vững (sustainable livelihood approaches) là kết quả của cuộc tranh luận giữa các nhà nghiên cứu và thực hành phát triển về phát triển nông thôn.

Trong đó, khung phân tích sinh kế bền vững do Bộ Phát triển Quốc tế Anh (Department for International Development - DFID) thúc đẩy [Carney (ed.), 1998] đƣợc các học giả và các cơ quan phát triển ứng dụng rộng rãi. Ở Việt Nam, các tiếp cận sinh kế bền vững , nhất là khung phân tích sinh kế bền vững của DFID, đã đƣơ ̣c ít nhiều thảo luâ ̣n.