Đánh Giá Tiềm Năng Và Đề Xuất Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật môi trường đánh giá mô hình phát triển làng nghề hoa tại TP HCM kết hợp du lịch sinh thái và bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Trương Thị Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
• Đề tài: Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP.HCM Kết Hợp Du Lịch Sinh Thái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP

Mô hình phát triển làng nghề hoa kiểng tại TP.HCM đang trở thành một xu hướng quan trọng trong việc kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và du lịch sinh thái. Làng nghề hoa kiểng không chỉ đóng góp vào nền kinh tế địa phương mà còn tạo ra những giá trị văn hóa độc đáo. Việc phát triển mô hình này cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

1.1. Đặc Điểm Của Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP.HCM

Làng nghề hoa kiểng tại TP.HCM có đặc điểm nổi bật về sự đa dạng của các loại hoa và cây kiểng. Các sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Điều này tạo ra cơ hội việc làm cho hàng ngàn lao động địa phương.

1.2. Vai Trò Của Du Lịch Sinh Thái Trong Phát Triển Làng Nghề

Du lịch sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển làng nghề hoa kiểng. Nó không chỉ giúp tăng cường nhận thức về bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập bổ sung cho người dân thông qua các hoạt động tham quan, trải nghiệm.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Kết Hợp Du Lịch Sinh Thái

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển làng nghề hoa kiểng tại TP.HCM cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao đang gây khó khăn cho sự phát triển bền vững.

2.1. Ô Nhiễm Môi Trường Từ Hoạt Động Sản Xuất

Hoạt động sản xuất hoa kiểng thường sử dụng nhiều hóa chất, dẫn đến ô nhiễm đất và nước. Việc quản lý chất thải và sử dụng phân bón hợp lý là rất cần thiết để bảo vệ môi trường.

2.2. Cạnh Tranh Từ Sản Phẩm Nhập Khẩu

Sự gia tăng sản phẩm hoa kiểng nhập khẩu với giá thành thấp đang tạo ra áp lực lớn cho các làng nghề trong nước. Cần có các chính sách hỗ trợ để nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm nội địa.

III. Phương Pháp Phát Triển Bền Vững Làng Nghề Hoa Kiểng

Để phát triển bền vững làng nghề hoa kiểng, cần áp dụng các phương pháp kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và du lịch sinh thái. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút du khách.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Sinh Thái Trong Sản Xuất

Sử dụng công nghệ sinh thái trong sản xuất hoa kiểng giúp giảm thiểu ô nhiễm và tăng cường hiệu quả sản xuất. Các phương pháp như trồng cây hữu cơ và sử dụng phân bón tự nhiên đang được khuyến khích.

3.2. Tăng Cường Giá Trị Thương Hiệu Qua Du Lịch

Phát triển các tour du lịch sinh thái tại làng nghề hoa kiểng không chỉ giúp tăng cường giá trị thương hiệu mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Các hoạt động trải nghiệm như tham quan vườn hoa, học cách chăm sóc cây kiểng đang thu hút nhiều du khách.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng

Mô hình phát triển làng nghề hoa kiểng kết hợp du lịch sinh thái đã được áp dụng thành công tại một số địa phương. Những kết quả tích cực từ các mô hình này có thể được nhân rộng ra các khu vực khác trong thành phố.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Làng Nghề Hoa Kiểng Thủ Đức

Làng nghề hoa kiểng Thủ Đức đã áp dụng mô hình du lịch sinh thái thành công, thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi năm. Các hoạt động trải nghiệm và tham quan đã tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.

4.2. Các Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng Hiệu Quả

Các mô hình du lịch cộng đồng tại làng nghề hoa kiểng không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân. Việc kết hợp giữa sản xuất và du lịch đã mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP

Mô hình phát triển làng nghề hoa kiểng kết hợp du lịch sinh thái tại TP.HCM có nhiều tiềm năng. Tuy nhiên, để đạt được thành công bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục phát triển các chính sách hỗ trợ cho làng nghề hoa kiểng, đặc biệt là trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Phát Triển Bền Vững

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững làng nghề hoa kiểng. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sẽ tạo ra những giá trị lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thành phố hiện có 19 làng nghề hoạt động và phát triển tại 7 quận - huyện: quận 12, Thủ Đức, Gò Vấp, Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Bình Chánh. Trong đó, có 4/19 làng nghề mang đậm nét văn hóa truyền thống nhƣng không có khả năng phát triển độc lập: làng nghề đan đát Thái Mỹ, huyện Củ Chi; làng nghề đan giỏ trạc Xuân Thới Sơn, huyện Hóc Môn; làng nghề se nhang Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh; làng nghề muối Lý Nhơn, huyện Cần Giờ. Và 4 làng nghề đang phát triển và có khả năng phát triển độc lập, bền vững trong tƣơng lai: làng nghề hoa kiểng Xuân - An - Lộc, quận 12; làng nghề hoa kiểng Thủ Đức, quận Thủ Đức; làng nghề mành trúc Tân Thông Hội, huyện Củ Chi; làng nghề bánh tráng Phú Hòa Đông, huyện Củ Chi.[1] Trong số đó, làng nghề hoa cây kiểng có tiềm năng phát triển mạnh do thành phố Hồ Chí Minh, với lợi thế đầu mối cung cấp hoa kiểng cho cả nƣớc và xuất khẩu, vừa là thị trƣờng tiêu thụ hoa kiểng lớn nhất nƣớc, việc phát triển sản phẩm hoa cây kiểng đã tạo nên một nét đặt đặc trƣng rất riêng biệt trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp của thành phố. Ngoài có điều kiện khí hậu thích hợp cho nhiều loại hoa kiểng nhiệt đới và cả một số lọai hoa kiểng á nhiệt đới.

Thành phố còn có đội ngũ nghệ nhân tay nghề cao, lao động lành nghề, tập trung các nhà khoa học và đặc biệt thành phố có lợi thế trong các hoạt động giao dịch, xuất khẩu so với các tỉnh khác. Cùng với tốc độ tăng trƣởng kinh tế, tốc độ phát triển hoa kiểng ngày càng tăng một cách đáng kể, đã trở thành hàng hóa nên đã mang một động lực mạnh mẽ cho việc phát triển ngành nghề hoa kiểng, tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động. Sản xuất hoa kiểng mang đặc điểm thâm canh với cƣờng độ cao trên cùng diện tích đất sản xuất, cho phép sử dụng hiệu quả đất đai, thu hút nhiều nguồn vốn đa dạng trong nhân dân. Nghề trồng hoa và cây kiểng hiện nay là một ngành nghề cho thu nhập cao, gấp vài chục lần so với trồng lúa.

2 Trƣớc những giá trị mang lại từ các làng hoa thì hƣớng phát triển làng hoa theo một hƣớng mới, hƣớng đến du lịch sinh thái là một điều rất cần thiết.[2] Du lịch sinh thái (DLST) là loại hình du lịch dựa vào những hình thức truyền thống sẵn có, nhƣng có sự hoà nhập vào môi trƣờng tự nhiên với văn hoá bản địa, du khách có thêm những nhận thức về đặc điểm của môi trƣờng tự nhiên, về những nét đặc thù vốn có của văn hoá từng điểm, từng vùng, khu du lịch và có phần trách nhiệm tự giác để không xảy ra những tổn thất, xâm hại đối với môi trƣờng tự nhiên và nền văn hoá sở tại. Còn về quy mô của loại hình du lịch sinh thái thì tuỳ thuộc vào khả năng, điều kiện, biện pháp tổ chức của nhà quản lý hoạt động du lịch, có thể dần dần từ quy mô khiêm tốn để phát triển rộng rãi. Hiện nay, DLST đang đóng một vai trò quan trọng trong nhiều dự án bảo tồn thiên nhiên và phát triển cảnh quan, các mục tiêu của du lịch sinh thái có liên quan đến các khu bảo tồn thiên nhiên.Trong những năm qua, DLST đã và đang phát triển nhanh chóng ở nhiều quốc gia trên thế giới và ngày càng thu hút đƣợc sự quan tâm rộng rãi của các tầng lớp xã hội, đặc biệt đối với những ngƣời có nhu cầu tham quan du lịch và nghỉ ngơi. Ngoài ý nghĩa góp phần bảo tồn tự nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và văn hóa cộng đồng; sự phát triển DLST đã và đang mang lại những nguồn lợi kinh tế to lớn, tạo cơ hội tăng thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho quốc gia cũng nhƣ cộng đồng ngƣời dân các địa phƣơng, nhất là ngƣời dân ở các vùng sâu, vùng xa - nơi có các khu bảo tồn tự nhiên và các cảnh quan hấp dẫn.

Ngoài ra, DLST còn góp phần vào việc nâng cao dân trí và sức khỏe cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục môi trƣờng, văn hóa lịch sử và nghỉ ngơi giải trí. Chính vì vậy ở nhiều nƣớc trên thế giới và trong khu vực, bên cạnh các lợi ích về kinh tế, DLST còn đƣợc xem nhƣ một giải pháp hữu hiệu để bảo vệ môi trƣờng sinh thái thông qua quá trình làm giảm sức ép khai thác nguồn lợi tự nhiên phục vụ nhu cầu của khách du lịch, của ngƣời dân địa phƣơng khi tham gia vào các hoạt động du lịch. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Mục tiêu tổng quát: đề xuất đƣợc mô hình đểbảo tồn và phát triển làng nghề hoa cây kiểng tại TP.HCM theo hƣớng DLST gắn với BVMT. 3 - Mục tiêu cụ thể: + Đánh giá đƣợc hiện trạng, dự báo phát thải và tiềm năng phát triển của làng nghề hoa cây kiểng thành phố.

+ Đề xuất tiêu chí xác định “làng nghề sinh thái kết hợp với du lịch và văn hóa địa phƣơng”. + Áp dụng bộ tiêu chí đã đề xuất để đánh giá cho trƣờng hợp điển hình: Làng nghề hoa kiểng Thủ Đức + Đề xuất đƣợc các giải pháp và mô hìnhphát triển làng nghề trồng hoa kiểng Thủ Đứctheo hƣớng DLST gắn với BVMT. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU - Đối tƣợng nghiên cứu: các hộ sản xuất, kinh doanh tại làng nghề hoa kiểng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh (làng nghề hoa kiểng Thủ Đức, quận Thủ Đức; làng nghề hoa kiểng Xuân – An – Lộc, quận 12) - Phạm vi không gian: các phƣờng tập trung trồng hoa kiểng tại quận Thủ Đức (phƣờng Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phƣớc, Tam Bình, Linh Đông) và quận 12 (phƣờng Thạnh Lộc, Thạnh Xuân, An Phú Đông) - Phạm vi thời gian: Số liệu hiện trạng các hộ sản xuất, kinh doanh đang hoạt động đƣợc cập nhật đến năm 2016. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU - Tổng quan vấn đề nghiên cứu - Đánh giá hiện trạng phân bố và phát triển làng nghề tại các khu vực nông thôn TP.HCM - Đánh giá hiện trạng và dự báo phát thải do hoạt động của làng nghề trồng hoa kiểng TP.HCM - Đề xuất tiêu chí xác định “Làng nghề du lịch sinh thái kết hợp với BVMT”.

- Áp dụng bộ tiêu chí đã đề xuất để đánh giá cho trƣờng hợp điển hình: Làng nghề hoa kiểng Thủ Đức - Đề xuất các giải pháp hƣớng đến phát triển theo mô hình DLST gắn với BVMT cho làng nghề hoa kiểng Thủ Đức 4 5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU a. Phƣơng pháp khảo sát thực địa Phƣơng pháp khảo sát thực địa kết hợp sử dụng phiếu điều tra, quay phim, chụp ảnh, phỏng vấn tại hiện trƣờng của các đối tƣợng nghiên cứu chính (các hộ dân trong các làng nghề, chính quyền các địa phƣơng có liên quan, các chuyên gia và các cán bộ quản lý,… nhằm thu thập và xử lý các số liệu về hoạt động sản xuất TTCN tại các làng nghề, hiện trạng ô nhiễm, hiện trạng công tác bảo vệ môi trƣờng, hiện trạng ý kiến của cộng đồng dân cƣ, cán bộ, công nhân. trên địa bàn thuộc các đối tƣợng nghiên cứu và những ngƣời liên quan khác trong các ban ngành của các địa phƣơng.

Cụ thể, đề tài tiến hành thực hiện lập các mẫu phiếu điều tra, điều tra khảo sát, thống kê và đánh giá thực trạng tại các cơ sở sản xuất trong làng nghề hoa kiểng tại quận Thủ Đức và quận 12. Thực hiện công tác điều tra khảo sát dự kiến tại 30 cơ sở sản xuất tại làng nghề nhằm nắm rõ tình hình sản xuất, hiện trạng môi trƣờng để làm cơ sở cho việc đề xuất nội dung, giải pháp thực hiện. Để thực hiện nôi dung này sẽ xây dựng các mẫu phiếu phục vụ công tác điều tra (tổ chức điều tra nhằm lấy ý kiến các công ty, doanh nghiệp hoặc cơ sở sản xuất tại làng nghề).Dựa vào quy mô và sự phân bố của các hộ tại làng nghề, mỗi phƣờng sẽ chọn đại diện hộ có 01 quy mô nhỏ >1.000m2, 02 quy mô vừa >2.000m2 (do các hộ có quy mô vừa chiếm đa số) và 01 quy mô lớn <2.000m2 và 01 hộ trồng lan/cây kiểng (do các hộ này chỉ chiếm 5%/tổng số hộ). Quy trình trồng và chăm sóc của các hộ trồng mai tƣơng đối giống nhau, chủ yếu khác nhau về diện tích sản xuất.

Nên sẽ chọn đƣợc 5 hộ đại diện/phƣờng để khảo sát + Tiến hành khảo sát tại 4 phƣờng Linh Đông, Tam Phú, Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phƣớc của làng nghề hoa kiểng quận Thủ Đức, TP.HCM, với số mẫu đại diện là 20 mẫu chia đều trên 4 phƣờng. + Tiến hành khảo sát tại 3 phƣờng Thạnh Xuân, Thạnh Lộc, An Phú Đông của làng nghề hoa kiểng Xuân – An – Lộc quận 12, với số mẫu đại diện là 15 mẫu chia đều trên 3 phƣờng. 5 Tiến hành khảo sát để thu thập thông tin bằng một số phƣơng pháp nhƣ: phƣơng pháp điều tra khảo sát thực địa bằng cánh thành lập bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp các chủ hộ trồng hoa kiểng, phƣơng pháp đo đạc lấy mẫu tại hiện trƣờng và phân tích tại phòng thí nghiệm. Phƣơng pháp kế thừa số liệu Kế thừa có chọn lọc những kết quả nghiên cứu sẵn có liên quan đến đề tài nhƣ: - Tham khảo và kế thừa các kết quả nghiên cứu đã có ở ngoài nƣớc và trong nƣớc, liên quan đến vấn đề du lịch sinh thái tại làng nghề, các nghiên cứu liên quan đến giảm thiểu ô nhiễm tại làng nghề - Tài liệu tổng quan chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, tình hình sản xuất kinh doanh.tại làng nghề hoa kiểng tại quận 12 và quận Thủ Đức.

Những thông tin, số liệu này đƣợc tổng hợp, thu thập thông qua các báo cáo chuyên đề của các cơ quan chức năng và từ các trang web liên quan. Phƣơng pháp lấy mẫu và phân tích mẫu nƣớc - Lấy mẫu đánh giá hiện trạng chất lƣợng môi trƣờng nƣớc tại làng nghề hoa kiểng quận 12 và quận Thủ Đức, với các chỉ tiêu cần phân tích nhƣ sau: TSS, COD, tổng N, tổng P, … - Đối với phƣơng pháp đo đạc, lấy mẫu tại hiện trƣờng và phân tích tại phòng thí nghiệm: lấy các mẫu nƣớc giếng chƣa qua xử lý, và các mẫu đất của hộ trồng mai và trồng lan, canh kiểng đại diện. Việc đo đạc lấy mẫu hiện trƣơng và phân tích tại phòng thí nghiệm đƣợc thực hiện theo các yêu cầu đã đƣợc chuẩn hóa. Kết quả của phƣơng pháp này giúp đánh giá đƣợc hiện trạng chất lƣợng môi trƣờng đất, chất lƣợng nƣớc ngầm….của nơi sản xuất hoa kiểng.

- Các mẫu nƣớc sẽ tiến hành phân tích 4 chỉ tiêu.