Đánh Giá Tiềm Năng Và Đề Xuất Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật môi trường đánh giá mô hình phát triển làng nghề hoa tại TP HCM kết hợp du lịch sinh thái và bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Trương Thị Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
• Đề tài: Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP.HCM Kết Hợp Du Lịch Sinh Thái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.1.1. Khái niệm về làng nghề truyền thống
• 1.1.2. Khái niệm về du lịch làng nghề truyền thống
• 1.1.3. Ý nghĩa của việc phát triển du lịch làng nghề
• 1.2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC VÀ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.3. THỰC TRẠNG VÀ TIỀM NĂNG DU LỊCH LÀNG NGHỀ HOA KIỂNG TẠI VIỆT NAM
• 1.3.1. Thực trạng phát triển làng nghề hoa kiểng theo hướng du lịch sinh thái tại một số địa phương
• 1.3.2. Một số bài học kinh nghiệm về phát triển làng nghề hoa kiểng theo hướng du lịch sinh thái
• 1.4. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG PHÂN BỐ VÀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TẠI CÁC KHU VỰC NÔNG THÔN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 1.4.1. Thực trạng phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề
• 1.4.2. Mục tiêu bảo tồn và phát triển làng nghề tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2013-2015, định hướng đến năm 2020
• 1.4.3. Thực trạng làng nghề hoa kiểng tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ DỰ BÁO PHÁT THẢI DO HOẠT ĐỘNG CỦA LÀNG NGHỀ TRỒNG HOA KIỂNG TẠI TPHCM
• 2.1. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG CÁC NGUỒN GÂY TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA LÀNG NGHỀ HOA KIỂNG TP
• 2.1.1. Tác động môi trường từ sử dụng phân bón, thuốc BVTV
• 2.1.2. Chất thải rắn
• 2.1.3. Hiện trạng chất lượng môi trường tại làng nghề
• 2.2. ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ DỰ BÁO PHÁT THẢI VÀO MÔI TRƯỜNG DO HOẠT ĐỘNG TRỒNG HOA KIỂNG TẠI TP
• 2.2.1. Đánh giá cân bằng vật chất do hoạt động trồng hoa kiểng
• 2.2.2. Đánh giá hiện trạng và dự báo phát thải
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH “LÀNG NGHỀ DU LỊCH SINH THÁI KẾT HỢP VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG”
• 3.1. SỰ CẦN THIẾT ĐỀ XUẤT TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH “LÀNG NGHỀ DU LỊCH SINH THÁI KẾT HỢP VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG”
• 3.2. ĐỀ XUẤT TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH “LÀNG NGHỀ DU LỊCH SINH THÁI KẾT HỢP VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG”
• 3.3. ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ CÁC TIÊU CHÍ
• 3.3.1. Trình tự đánh giá
• 3.3.2. Phương pháp đánh giá tiềm năng điều kiện tự nhiên phục vụ phát triển du lịch sinh thái
• 3.3.3. Phương pháp đánh giá các tiêu chí về cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển du lịch sinh thái
• 3.3.4. Phương pháp đánh giá các tiêu chí về về tổ chức quản lý và tham gia cộng đồng
• 3.4. ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP
• 3.5. ÁP DỤNG BỘ TIÊU CHÍ ĐÃ ĐỀ XUẤT ĐỂ ĐÁNH GIÁ CHO TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH: LÀNG HOA KIỂNG THỦ ĐỨC
• 3.5.1. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của làng nghề hoa kiểng thủ đức
• 3.5.2. Đánh giá tiềm năng phát triển của làng nghề hoa kiểng tại quận thủ đức theo hướng DLST gắn với BVMT
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP HƯỚNG ĐẾN PHÁT TRIỂN THEO MÔ HÌNH DLST GẮN VỚI BVMT CHO LÀNG HOA KIỂNG THỦ ĐỨC
• 4.1. CÁC GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG NGHỀ
• 4.1.1. Giảm tác động do sử dụng phân bón và thuốc BVTV
• 4.1.2. Giải pháp thu gom và xử lý nước thải
• 4.1.3. Giải pháp tiết kiệm năng lượng và nguyên liệu
• 4.2. ĐẨY MẠNH SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ DLST GẮN VỚI BVMT
• 4.2.1. Giải pháp dựa vào sự tham gia của cộng đồng – Mô hình du lịch cộng đồng
• 4.2.2. Giải pháp quản lý: Liên kết 4 nhà
• 4.2.3. Giải pháp quảng bá xây dựng thương hiệu
• 4.3. ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ TRỒNG HOA KIỂNG KẾT HỢP DLST GẮN VỚI BVMT ĐỐI VỚI LÀNG NGHỀ HOA KIỂNG THỦ ĐỨC, QUẬN THỦ ĐỨC
• 4.3.1. Giai đoạn 1 - Kế thừa
• 4.3.2. Giai đoạn 2 – Quy hoạch tập trung
• 4.4. ĐỀ XUẤT CÁC TOUR DU LỊCH SINH THÁI TẠI LÀNG NGHỀ HOA KIỂNG THỦ ĐỨC
• 4.5. ĐỀ XUẤT LỘ TRÌNH THỰC HIỆN
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP

Mô hình phát triển làng nghề hoa kiểng tại TP.HCM đang trở thành một xu hướng quan trọng trong việc kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và du lịch sinh thái. Làng nghề hoa kiểng không chỉ đóng góp vào nền kinh tế địa phương mà còn tạo ra những giá trị văn hóa độc đáo. Việc phát triển mô hình này cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

1.1. Đặc Điểm Của Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP.HCM

Làng nghề hoa kiểng tại TP.HCM có đặc điểm nổi bật về sự đa dạng của các loại hoa và cây kiểng. Các sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Điều này tạo ra cơ hội việc làm cho hàng ngàn lao động địa phương.

1.2. Vai Trò Của Du Lịch Sinh Thái Trong Phát Triển Làng Nghề

Du lịch sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển làng nghề hoa kiểng. Nó không chỉ giúp tăng cường nhận thức về bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập bổ sung cho người dân thông qua các hoạt động tham quan, trải nghiệm.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng Kết Hợp Du Lịch Sinh Thái

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển làng nghề hoa kiểng tại TP.HCM cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao đang gây khó khăn cho sự phát triển bền vững.

2.1. Ô Nhiễm Môi Trường Từ Hoạt Động Sản Xuất

Hoạt động sản xuất hoa kiểng thường sử dụng nhiều hóa chất, dẫn đến ô nhiễm đất và nước. Việc quản lý chất thải và sử dụng phân bón hợp lý là rất cần thiết để bảo vệ môi trường.

2.2. Cạnh Tranh Từ Sản Phẩm Nhập Khẩu

Sự gia tăng sản phẩm hoa kiểng nhập khẩu với giá thành thấp đang tạo ra áp lực lớn cho các làng nghề trong nước. Cần có các chính sách hỗ trợ để nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm nội địa.

III. Phương Pháp Phát Triển Bền Vững Làng Nghề Hoa Kiểng

Để phát triển bền vững làng nghề hoa kiểng, cần áp dụng các phương pháp kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và du lịch sinh thái. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị sản phẩm và thu hút du khách.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Sinh Thái Trong Sản Xuất

Sử dụng công nghệ sinh thái trong sản xuất hoa kiểng giúp giảm thiểu ô nhiễm và tăng cường hiệu quả sản xuất. Các phương pháp như trồng cây hữu cơ và sử dụng phân bón tự nhiên đang được khuyến khích.

3.2. Tăng Cường Giá Trị Thương Hiệu Qua Du Lịch

Phát triển các tour du lịch sinh thái tại làng nghề hoa kiểng không chỉ giúp tăng cường giá trị thương hiệu mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Các hoạt động trải nghiệm như tham quan vườn hoa, học cách chăm sóc cây kiểng đang thu hút nhiều du khách.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Mô Hình Phát Triển Làng Nghề Hoa Kiểng

Mô hình phát triển làng nghề hoa kiểng kết hợp du lịch sinh thái đã được áp dụng thành công tại một số địa phương. Những kết quả tích cực từ các mô hình này có thể được nhân rộng ra các khu vực khác trong thành phố.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Làng Nghề Hoa Kiểng Thủ Đức

Làng nghề hoa kiểng Thủ Đức đã áp dụng mô hình du lịch sinh thái thành công, thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi năm. Các hoạt động trải nghiệm và tham quan đã tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.

4.2. Các Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng Hiệu Quả

Các mô hình du lịch cộng đồng tại làng nghề hoa kiểng không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân. Việc kết hợp giữa sản xuất và du lịch đã mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Làng Nghề Hoa Kiểng Tại TP

Mô hình phát triển làng nghề hoa kiểng kết hợp du lịch sinh thái tại TP.HCM có nhiều tiềm năng. Tuy nhiên, để đạt được thành công bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục phát triển các chính sách hỗ trợ cho làng nghề hoa kiểng, đặc biệt là trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Phát Triển Bền Vững

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững làng nghề hoa kiểng. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển du lịch sẽ tạo ra những giá trị lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 19 làng nghề truyền thống đang hoạt động tại 7 quận, huyện với quy mô 4.747 hộ sản xuất và thu hút 14.241 lao động nông thôn. Trong số đó, ngành nghề hoa cây kiểng giữ vị thế kinh tế vượt trội khi mang lại mức thu nhập bình quân 134 triệu đồng/hộ/năm (tương đương 36,94 triệu đồng/lao động/năm), cao gấp 3,07 lần so với nhóm làng nghề làm muối có mức thu nhập thấp nhất là 43,6 triệu đồng/hộ/năm. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng sức ép chuyển đổi sử dụng đất đang đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại của các vùng chuyên canh này. Đồng thời, việc lạm dụng hóa chất nông nghiệp với ước tính 93% đến 95% lượng thuốc bảo vệ thực vật bị rửa trôi ra môi trường đất và nguồn nước ngầm đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng về mặt sinh thái.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng kinh tế - xã hội, kiểm kê và dự báo tải lượng phát thải, từ đó xây dựng bộ tiêu chí khoa học xác định "Làng nghề du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường". Đề tài lựa chọn phạm vi không gian khảo sát trọng điểm tại quận Thủ Đức (gồm 4 phường: Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phước, Linh Đông, Tam Phú với 492 hộ canh tác trên diện tích hơn 100 ha) và quận 12 (gồm 3 phường: Thạnh Xuân, Thạnh Lộc, An Phú Đông với 609 hộ canh tác trên 459,15 ha). Dữ liệu được thu thập và cập nhật trong giai đoạn 2013-2016, định hướng phát triển đến năm 2020 theo Quyết định số 3891/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chuyển đổi mô hình kinh tế nông nghiệp thuần túy sang kinh tế du lịch dịch vụ trải nghiệm, giúp tăng giá trị gia tăng sản phẩm lên 25-30% và cắt giảm tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững và du lịch sinh thái (Ecotourism Theory), kết hợp mô hình sản xuất sạch hơn (Cleaner Production) và nguyên lý cân bằng vật chất dòng thải (Material Balance). Khung pháp lý tham chiếu xuyên suốt gồm Nghị định số 66/2006/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn, Thông tư số 116/2006/TT-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về tiêu chí công nhận làng nghề truyền thống (yêu cầu tối thiểu 30% tổng số hộ tham gia và hoạt động ổn định từ 2 năm trở lên), cùng Quyết định số 3891/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh về quy hoạch bảo tồn làng nghề giai đoạn 2013-2020.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Làng nghề truyền thống: Không gian cư trú và sản xuất tập trung của các nghệ nhân, hộ gia đình gìn giữ kỹ thuật gia truyền trên 50 năm lịch sử;
2. Du lịch làng nghề: Hình thức du lịch văn hóa trải nghiệm cho phép du khách tiếp cận giá trị vật thể và phi vật thể của sản phẩm đặc thù địa phương;
3. Du lịch sinh thái: Loại hình du lịch trách nhiệm tại các điểm cảnh quan tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cộng đồng;
4. Đánh giá cân bằng vật chất: Công cụ lượng hóa dòng đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới) và dòng đầu ra (sinh khối, nước rỉ, khí thải, chất thải rắn nguy hại).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thiết lập cỡ mẫu khảo sát thực địa gồm 35 cơ sở sản xuất tiêu biểu, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên dựa theo 3 cấp quy mô diện tích canh tác (quy mô nhỏ dưới 700 m², quy mô vừa từ 700 m² đến 2.000 m², và quy mô lớn trên 2.000 m²). Cụ thể, tại quận Thủ Đức tiến hành thu thập 20 mẫu chia đều cho 4 phường (mỗi phường 5 hộ gồm 1 hộ nhỏ, 2 hộ vừa, 1 hộ lớn và 1 hộ chuyên canh hoa lan/kiểng lá); tại quận 12 tiến hành khảo sát 15 mẫu chia đều cho 3 phường. Việc phân tầng mẫu đảm bảo phản ánh chính xác cấu trúc thực tế khi nhóm hộ quy mô vừa chiếm tỷ trọng áp đảo 44,8% đến 50% trong quần thể.

Phương pháp thực nghiệm phân tích chất lượng môi trường được thực hiện tại phòng thí nghiệm của Viện Môi trường và Tài nguyên thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Các thông số nước mặt và nước ngầm được đo đạc theo tiêu chuẩn quốc tế SMEWW 5220 C:2012 (COD), SMEWW 2540 D:2012 (TSS), TCVN 6638:2000 (Tổng Nitơ) và SMEWW 4500-P (Tổng Photpho). Các chỉ tiêu thổ nhưỡng được phân tích theo TCVN 6498:1999 (Tổng Nitơ đất) và TCVN 4052:1985 (Tổng Photpho đất). Phương pháp phân tích đa tiêu chí (Multi-Criteria Analysis - MCA) được lựa chọn để lượng hóa và cho điểm 3 nhóm tiêu chí chính gồm: Tiềm năng tài nguyên tự nhiên, Cơ sở hạ tầng kỹ thuật, và Năng lực tổ chức quản lý cộng đồng. Toàn bộ lộ trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai từ tháng 01/2016 đến tháng 07/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sản xuất tại hai làng nghề có sự chuyên môn hóa cao nhưng phân bố không gian không đồng đều. Làng nghề hoa kiểng Thủ Đức tập trung 492 hộ trên diện tích hơn 100 ha, trong đó chuyên canh hoa mai chiếm ưu thế tuyệt đối với 443 hộ (88,9 ha), hoa lan chiếm 23 hộ (3,9 ha) và các loại bonsai kiểng cổ chiếm 26 hộ (7,9 ha). Riêng phường Hiệp Bình Phước dẫn đầu về diện tích canh tác với 400.244 m². Tại quận 12, làng nghề Xuân - An - Lộc có 609 hộ với tổng diện tích 459,15 ha, trong đó phường An Phú Đông chiếm diện tích lớn nhất lên tới 2.500.000 m² (250 ha). Cơ cấu quy mô tại Thủ Đức ghi nhận 50% hộ quy mô vừa, 40% hộ quy mô lớn và 10% hộ quy mô nhỏ; trong khi tại quận 12 quy mô vừa chiếm 44,8%, quy mô nhỏ chiếm 29,2% và quy mô lớn chiếm 26%.

Thứ hai, mức độ ô nhiễm môi trường cục bộ và nguy cơ phơi nhiễm hóa chất diễn biến phức tạp. Kết quả điều tra cho thấy có tới 90% hộ gia đình bố trí vườn ươm, vườn hoa gắn liền trực tiếp với khuôn viên nhà ở, chỉ có 10% hộ thuê đất cách xa khu dân cư. Đáng chú ý, chỉ có 5% đến 7% hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật phát huy tác dụng phòng trừ sâu bệnh, phần còn lại từ 93% đến 95% thất thoát ra môi trường, tích tụ lượng lớn Nitơ và Photpho trong đất tưới. Tỷ lệ xử lý chất thải rắn nguy hại còn rất hạn chế khi phần lớn hộ dân vẫn duy trì thói quen thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật để đốt chung với rác thải sinh hoạt thông thường, gây phát thải khí độc vào không khí.

Thứ ba, tiềm năng chuyển đổi sang mô hình du lịch sinh thái là rất lớn nhưng hạ tầng tiếp cận còn nghèo nàn. Quận Thủ Đức sở hữu lợi thế lớn với mạng lưới sông rạch kết nối trực tiếp sông Sài Gòn và hệ thống di tích lịch sử văn hóa phong phú, tuy nhiên hệ thống đường giao thông nội bộ làng nghề chỉ có 25% đạt chuẩn xe du lịch 16 chỗ tiếp cận, thiếu hoàn toàn các bãi đỗ xe và trạm dừng chân đạt tiêu chuẩn phục vụ lữ hành.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu quy mô sản xuất (vừa 50%, lớn 40%, nhỏ 10%), biểu đồ cột so sánh diện tích đất canh tác giữa 7 phường trọng điểm, cùng bảng đối chiếu ma trận SWOT đánh giá điểm mạnh và rào cản nội tại của làng nghề.

Bảng tổng hợp hiện trạng phân bố sản xuất tại 2 làng nghề hoa kiểng trọng điểm:
+-------------------+------------+---------------+----------------+----------------+
| Địa bàn khảo sát  | Tổng số hộ | Diện tích(ha) | Tỷ lệ hộ mai   | Tỷ lệ hộ khác  |
+-------------------+------------+---------------+----------------+----------------+
| Quận Thủ Đức      |   492 hộ   |   > 100 ha    | 90,0% (443 hộ) | 10,0% (49 hộ)  |
| Quận 12           |   609 hộ   |   459,15 ha   | 66,3% (404 hộ) | 33,7% (205 hộ) |
+-------------------+------------+---------------+----------------+----------------+

Nguyên nhân chính của hiện trạng ô nhiễm là do tập quán canh tác thâm canh cao độ, phụ thuộc vào hóa chất nhằm thúc đẩy cây ra hoa đúng dịp Tết Nguyên đán. So sánh với bài học thực tiễn tại phường Tân Quy Đông (thị xã Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp) – nơi Câu lạc bộ "Sản xuất hoa kiểng kết hợp bảo vệ môi trường" gồm 21 thành viên đã thay đổi thành công 100% quy trình thu gom vỏ thuốc bảo vệ thực vật tập trung; hoặc mô hình du lịch sinh thái Sơn Định (huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre) đầu tư 10,52 tỷ đồng trên diện tích 30.000 m² thu hút hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm, có thể thấy việc phát triển du lịch sinh thái tại làng nghề hoa kiểng Thủ Đức hoàn toàn khả thi nếu giải quyết được nút thắt về phân loại rác thải nguy hại và hạ tầng cảnh quan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập hệ thống kỹ thuật bảo vệ môi trường và sản xuất sạch hơn: Xây dựng 100% các điểm thu gom bao bì, chai lọ hóa chất bảo vệ thực vật chuyên biệt đạt quy chuẩn chất thải nguy hại; triển khai hệ thống hồ lắng lọc sinh học thực vật để xử lý nước tưới tràn chứa COD và dư lượng phân bón; thay thế 35% đến 50% phân bón vô cơ bằng phân bón hữu cơ vi sinh. Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân quận phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường; Thời gian hoàn thành: Giai đoạn 2017-2019.

2. Quy hoạch không gian phân khu và nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch: Thực hiện kế hoạch 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 (2016-2018) chỉnh trang cảnh quan tại chỗ cho các tuyến đường hoa Linh Đông và Hiệp Bình Phước, nâng cấp 100% hệ thống giao thông trục chính đạt chiều rộng tối thiểu 4 mét; Giai đoạn 2 (2018-2025) quy hoạch tập trung 10-15 ha tại phường Tam Phú gắn với công viên sinh thái quận Thủ Đức, hình thành trung tâm triển lãm hoa mai nghệ thuật. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân quận Thủ Đức và Sở Xây dựng.

3. Xây dựng mô hình quản lý chuỗi liên kết "4 nhà": Thành lập Hợp tác xã Du lịch sinh thái Hoa kiểng nhằm kết nối Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà nông - Doanh nghiệp lữ hành. Tổ chức tập huấn kỹ năng nghiệp vụ du lịch cộng đồng cho 100% hộ dân tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ; cam kết tối thiểu 80% sản lượng mai vàng và hoa lan được tiêu thụ thông qua các hợp đồng bao tiêu và dịch vụ cho thuê cây cảnh văn phòng. Chủ thể thực hiện: Sở Du lịch và Trung tâm Khuyến nông Thành phố; Thời gian: 2017-2020.

4. Định vị thương hiệu và khai thác tuyến tour sinh thái đặc thù: Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận "Mai vàng Thủ Đức", số hóa thông tin 100% vườn kiểng qua mã QR truy xuất nguồn gốc; phát triển 2 tuyến tour du lịch sinh thái chuyên đề: Tuyến đường thủy trên sông Sài Gòn cập bến làng hoa Hiệp Bình Chánh và tuyến đường bộ kết nối di tích văn hóa đình Bình Triệu với các vườn mai cổ thụ, đặt mục tiêu thu hút tăng trưởng 25% lượt khách mỗi năm. Chủ thể thực hiện: Sở Du lịch và các công ty lữ hành; Thời gian: Khởi động từ 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Du lịch, Chi cục Phát triển nông thôn và Ủy ban nhân dân các quận Thủ Đức, Quận 12. Luận văn cung cấp khung tiêu chí định lượng để phê duyệt các đề án bảo tồn làng nghề gắn với du lịch sinh thái nông nghiệp đô thị theo Quyết định số 3891/QĐ-UBND.

2. Cộng đồng nghiên cứu, giảng viên và sinh viên học thuật: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kỹ thuật môi trường, Quản lý môi trường, Quy hoạch đô thị và Du lịch học. Tài liệu cung cấp phương pháp luận cân bằng vật chất kết hợp đánh giá đa tiêu chí (MCA) phục vụ nghiên cứu ô nhiễm nông nghiệp và xây dựng mô hình sinh thái.

3. Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư phát triển du lịch: Các công ty du lịch, đơn vị điều hành tour đường sông và các quỹ đầu tư dịch vụ trải nghiệm. Luận văn mang lại dữ liệu phân tích thị trường thực tế, sơ đồ tuyến điểm tham quan và thiết kế tour du lịch nông nghiệp hoàn chỉnh kết nối trung tâm thành phố với vùng ven.

4. Chủ cơ sở sản xuất, nghệ nhân và hợp tác xã hoa kiểng: Các hộ nông dân canh tác mai vàng, hoa lan và cây kiểng nghệ thuật tại các vùng ven đô thị. Tài liệu hướng dẫn chi tiết quy trình chuyển đổi sang kỹ thuật sản xuất sạch hơn, cách thức bố trí vườn cảnh quan và kỹ năng đón tiếp du khách nhằm đa dạng hóa nguồn thu nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Làng nghề hoa kiểng Thủ Đức hiện đang tập trung sản xuất những chủng loại sản phẩm chủ lực nào?
Sản phẩm chủ lực chiếm ưu thế tuyệt đối là hoa mai vàng (mai ghép giảo và mai gốc) với 443 hộ canh tác trên diện tích 88,9 ha (chiếm 90% tổng số hộ của làng nghề). Ngoài ra, làng nghề còn phát triển hoa lan cắt cành và lan chậu (Dendrobium, Mokara) với 23 hộ (3,9 ha) cùng 26 hộ chuyên canh bonsai, kiểng cổ, kiểng lá và cây công trình đô thị.

2. Tại sao hoạt động canh tác hoa kiểng truyền thống lại gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng?
Do tập quán thâm canh sử dụng hóa chất kích thích ra hoa nghịch vụ, trong đó có tới 93% đến 95% lượng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón dư thừa bị rửa trôi vào đất, nước ngầm thay vì hấp thụ vào cây. Thêm vào đó, 90% cơ sở sản xuất nằm xen cài ngay trong khu dân cư và thói quen đốt vỏ bao bì hóa chất nông nghiệp gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

3. Bộ tiêu chí xác định "Làng nghề du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường" gồm những trụ cột nào?
Bộ tiêu chí được xây dựng dựa trên phương pháp phân tích đa tiêu chí (MCA) gồm 3 nhóm trụ cột chính: Tiềm năng điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch; Cơ sở vật chất kỹ thuật và hạ tầng giao thông tiếp cận; Năng lực tổ chức quản lý môi trường và mức độ sẵn sàng tham gia của cộng đồng địa phương.

4. Mô hình chuỗi liên kết "4 nhà" mang lại lợi ích cụ thể gì cho người nông dân trồng hoa?
Mô hình "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà nông - Doanh nghiệp lữ hành) giúp nông dân tiếp cận quy trình sản xuất sạch hơn, chuẩn hóa chất lượng cây kiểng theo thị hiếu du khách, đồng thời được doanh nghiệp lữ hành đưa khách tham quan đến tận vườn, giúp nâng cao giá bán trực tiếp và tăng doanh thu thêm 25% đến 30% so với bán cho thương lái.

5. Lộ trình quy hoạch chuyển đổi làng nghề hoa kiểng Thủ Đức được phân kỳ thực hiện như thế nào?
Lộ trình gồm 2 giai đoạn kế thừa và mở rộng: Giai đoạn 1 (2016-2018) tập trung chỉnh trang hạ tầng kỹ thuật, thành lập các tổ hợp tác sản xuất an toàn tại 4 phường hiện hữu (Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phước, Linh Đông, Tam Phú); Giai đoạn 2 (2018-2025) quy hoạch phân khu tập trung 10-15 ha tại phường Tam Phú gắn kết công viên sinh thái đô thị.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng sản xuất tại 492 hộ làng nghề Thủ Đức và 609 hộ làng nghề Quận 12, khẳng định giá trị kinh tế dẫn đầu với thu nhập bình quân 134 triệu đồng/hộ/năm.
• Định lượng hóa rủi ro môi trường với 93% đến 95% thuốc bảo vệ thực vật thất thoát và 90% hộ sản xuất xen cài trong khu dân cư, chỉ ra tính cấp thiết của việc chuyển đổi phương thức canh tác.
• Thiết lập thành công bộ tiêu chí khoa học xác định "Làng nghề du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường" gồm 3 nhóm chỉ số định lượng thông qua phương pháp phân tích đa tiêu chí MCA.
• Đề xuất mô hình quy hoạch không gian 2 giai đoạn (2016-2018 và 2018-2025), tích hợp tuyến du lịch đường sông Sài Gòn và phát triển thương hiệu "Mai vàng Thủ Đức".
• Đưa ra hệ thống giải pháp kỹ thuật sản xuất sạch hơn giúp giảm thiểu 100% rác thải nguy hại phát tán và cắt giảm 35-50% phân bón vô cơ, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung thí điểm mô hình liên kết "4 nhà" trong giai đoạn 2017-2020 và hoàn thành quy hoạch khu tập trung 10-15 ha đến năm 2025. Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng nghệ nhân hãy cùng chung tay hành động để bảo tồn và nâng tầm di sản làng hoa truyền thống Thành phố Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thành phố hiện có 19 làng nghề hoạt động và phát triển tại 7 quận - huyện: quận 12, Thủ Đức, Gò Vấp, Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Bình Chánh. Trong đó, có 4/19 làng nghề mang đậm nét văn hóa truyền thống nhƣng không có khả năng phát triển độc lập: làng nghề đan đát Thái Mỹ, huyện Củ Chi; làng nghề đan giỏ trạc Xuân Thới Sơn, huyện Hóc Môn; làng nghề se nhang Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh; làng nghề muối Lý Nhơn, huyện Cần Giờ. Và 4 làng nghề đang phát triển và có khả năng phát triển độc lập, bền vững trong tƣơng lai: làng nghề hoa kiểng Xuân - An - Lộc, quận 12; làng nghề hoa kiểng Thủ Đức, quận Thủ Đức; làng nghề mành trúc Tân Thông Hội, huyện Củ Chi; làng nghề bánh tráng Phú Hòa Đông, huyện Củ Chi.[1] Trong số đó, làng nghề hoa cây kiểng có tiềm năng phát triển mạnh do thành phố Hồ Chí Minh, với lợi thế đầu mối cung cấp hoa kiểng cho cả nƣớc và xuất khẩu, vừa là thị trƣờng tiêu thụ hoa kiểng lớn nhất nƣớc, việc phát triển sản phẩm hoa cây kiểng đã tạo nên một nét đặt đặc trƣng rất riêng biệt trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp của thành phố. Ngoài có điều kiện khí hậu thích hợp cho nhiều loại hoa kiểng nhiệt đới và cả một số lọai hoa kiểng á nhiệt đới.

Thành phố còn có đội ngũ nghệ nhân tay nghề cao, lao động lành nghề, tập trung các nhà khoa học và đặc biệt thành phố có lợi thế trong các hoạt động giao dịch, xuất khẩu so với các tỉnh khác. Cùng với tốc độ tăng trƣởng kinh tế, tốc độ phát triển hoa kiểng ngày càng tăng một cách đáng kể, đã trở thành hàng hóa nên đã mang một động lực mạnh mẽ cho việc phát triển ngành nghề hoa kiểng, tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động. Sản xuất hoa kiểng mang đặc điểm thâm canh với cƣờng độ cao trên cùng diện tích đất sản xuất, cho phép sử dụng hiệu quả đất đai, thu hút nhiều nguồn vốn đa dạng trong nhân dân. Nghề trồng hoa và cây kiểng hiện nay là một ngành nghề cho thu nhập cao, gấp vài chục lần so với trồng lúa.

2 Trƣớc những giá trị mang lại từ các làng hoa thì hƣớng phát triển làng hoa theo một hƣớng mới, hƣớng đến du lịch sinh thái là một điều rất cần thiết.[2] Du lịch sinh thái (DLST) là loại hình du lịch dựa vào những hình thức truyền thống sẵn có, nhƣng có sự hoà nhập vào môi trƣờng tự nhiên với văn hoá bản địa, du khách có thêm những nhận thức về đặc điểm của môi trƣờng tự nhiên, về những nét đặc thù vốn có của văn hoá từng điểm, từng vùng, khu du lịch và có phần trách nhiệm tự giác để không xảy ra những tổn thất, xâm hại đối với môi trƣờng tự nhiên và nền văn hoá sở tại. Còn về quy mô của loại hình du lịch sinh thái thì tuỳ thuộc vào khả năng, điều kiện, biện pháp tổ chức của nhà quản lý hoạt động du lịch, có thể dần dần từ quy mô khiêm tốn để phát triển rộng rãi. Hiện nay, DLST đang đóng một vai trò quan trọng trong nhiều dự án bảo tồn thiên nhiên và phát triển cảnh quan, các mục tiêu của du lịch sinh thái có liên quan đến các khu bảo tồn thiên nhiên.Trong những năm qua, DLST đã và đang phát triển nhanh chóng ở nhiều quốc gia trên thế giới và ngày càng thu hút đƣợc sự quan tâm rộng rãi của các tầng lớp xã hội, đặc biệt đối với những ngƣời có nhu cầu tham quan du lịch và nghỉ ngơi.