Phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam

Bài viết phân tích vai trò của nhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực, thúc đẩy hội nhập quốc tế tại Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Kim Phượng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thành
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Phát Huy Nội Lực Và Ngoại Lực Trong Hội Nhập Quốc Tế Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về nội lực, ngoại lực và vai trò của chúng trong sự phát triển đất nước
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về vai trò của Nhà nước và những giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay
• 1.3. Những giá trị của các công trình đã nghiên cứu và một số định hướng mà luận án tiếp tục phải thực hiện
• 2. CHƯƠNG 2: TÍNH TẤT YẾU VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC, NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Nội lực, ngoại lực và mối quan hệ biện chứng giữa nội lực, ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Sự cần thiết phải phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. Những biểu hiện chủ yếu về vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC VÀ NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở NƯỚC TA: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Thực trạng vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam
• 3.2. Một số vấn đề đặt ra đối với nhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực thời kỳ hội nhập hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY NỘI LỰC VÀ NGOẠI LỰC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Một số quan điểm có tính nguyên tắc đối với Nhà nước trong việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• 4.2. Một số nhóm giải pháp cơ bản nâng cao vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế

Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Việc phát huy nội lực và ngoại lực là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước. Nội lực bao gồm nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên và tiềm năng kinh tế, trong khi ngoại lực liên quan đến sự hỗ trợ từ bên ngoài như đầu tư nước ngoài và hợp tác quốc tế. Sự kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố này sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi thế trong quá trình hội nhập.

1.1. Khái niệm nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế

Nội lực được hiểu là sức mạnh nội tại của quốc gia, bao gồm nguồn nhân lực, tài nguyên và khả năng sản xuất. Ngược lại, ngoại lực là những yếu tố bên ngoài như đầu tư nước ngoài, công nghệ và hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế. Sự hiểu biết rõ ràng về hai khái niệm này là cần thiết để xây dựng chiến lược phát triển hiệu quả.

1.2. Vai trò của nội lực và ngoại lực trong phát triển kinh tế

Nội lực giúp Việt Nam xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển, trong khi ngoại lực cung cấp nguồn lực bổ sung cần thiết. Sự kết hợp này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

II. Thách thức trong việc phát huy nội lực và ngoại lực ở Việt Nam

Việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế gặp nhiều thách thức. Những vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong chính sách, sự chậm trễ trong cải cách và sự cạnh tranh khốc liệt từ các quốc gia khác đang đặt ra áp lực lớn. Đặc biệt, việc khai thác tài nguyên thiên nhiên không bền vững có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường và xã hội.

2.1. Những khó khăn trong việc phát huy nội lực

Nội lực của Việt Nam chưa được phát huy tối đa do nhiều yếu tố như trình độ công nghệ thấp, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và sự phân bổ tài nguyên không hợp lý. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập.

2.2. Thách thức từ ngoại lực trong hội nhập quốc tế

Sự gia tăng cạnh tranh từ các quốc gia khác và những biến động kinh tế toàn cầu tạo ra áp lực lớn lên nền kinh tế Việt Nam. Việc phụ thuộc quá nhiều vào ngoại lực có thể dẫn đến rủi ro về an ninh kinh tế và xã hội.

III. Phương pháp phát huy nội lực và ngoại lực hiệu quả

Để phát huy nội lực và ngoại lực một cách hiệu quả, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp quản lý và chính sách phù hợp. Việc cải cách thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và phát triển bền vững.

3.1. Cải cách thể chế và chính sách

Cải cách thể chế là cần thiết để tạo ra môi trường thuận lợi cho việc phát huy nội lực. Các chính sách cần được đồng bộ và linh hoạt để thích ứng với những thay đổi của thị trường quốc tế.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc phát triển kỹ năng và năng lực cho người lao động sẽ giúp tăng cường sức cạnh tranh của nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phát huy nội lực và ngoại lực

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát huy nội lực và ngoại lực có thể mang lại những kết quả tích cực cho nền kinh tế. Các chương trình hợp tác quốc tế, đầu tư nước ngoài và phát triển công nghệ đã giúp Việt Nam cải thiện đáng kể vị thế trên trường quốc tế. Tuy nhiên, cần có những đánh giá và điều chỉnh kịp thời để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Kết quả từ các chương trình hợp tác quốc tế

Các chương trình hợp tác quốc tế đã giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng lực sản xuất. Điều này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

4.2. Đánh giá hiệu quả của việc thu hút đầu tư nước ngoài

Việc thu hút đầu tư nước ngoài đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, cần có các biện pháp để đảm bảo rằng các nguồn lực này được sử dụng hiệu quả và bền vững.

V. Kết luận và tương lai của phát huy nội lực và ngoại lực ở Việt Nam

Việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế là một yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Tương lai của Việt Nam phụ thuộc vào khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực này.

5.1. Tầm nhìn phát triển bền vững

Tầm nhìn phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên việc phát huy nội lực và ngoại lực một cách đồng bộ. Điều này sẽ giúp Việt Nam không chỉ phát triển kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

5.2. Định hướng chính sách trong tương lai

Các chính sách trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế. Điều này sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển của thế kỷ XXI chứng kiến những biến chuyển sâu sắc và phức tạp của quá trình toàn cầu hóa, nơi xu thế hòa bình, hợp tác đan xen với cạnh tranh địa chính trị gay gắt. Đối với các quốc gia đang phát triển, bài toán bảo đảm tăng trưởng kinh tế nhanh gắn liền với tính bền vững và giữ vững độc lập, tự chủ chính trị đặt ra yêu cầu sống còn về việc tối ưu hóa mọi nguồn lực phát triển. Trong bối cảnh đó, luận án tiến sĩ triết học với đề tài "Nhà nước với việc phát huy nội lực và ngoại lực trong hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Nguyễn Kim Phượng (chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Mã số: 62 22 80 05, bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Thành) đã tiếp cận trực diện vào một vấn đề cốt lõi của lý luận chính trị - triết học đương đại.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án nhận diện xuất phát từ thực tế: mặc dù các học thuyết kinh tế học (từ Adam Smith, David Ricardo đến Dani Rodrik 2003) và các công trình khoa học trong nước (Lê Du Phong, Trần Văn Thọ, Vũ Văn Phúc) đã phân tích các dạng nguồn lực riêng lẻ, song chưa có một công trình nào giải quyết một cách toàn diện, có hệ thống dưới lăng kính triết học duy vật biện chứng về vai trò trung tâm của Nhà nước trong việc giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa nội lực và ngoại lực thời kỳ hội nhập sâu rộng. Luận án đặt ra hệ thống câu hỏi nghiên cứu (RQs) và giả thuyết (Hs) then chốt:

• RQ1: Tính tất yếu khách quan và bản chất triết học của mối quan hệ biện chứng giữa nội lực và ngoại lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế là gì?
• RQ2: Vai trò, chức năng và giới hạn điều tiết vĩ mô của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với việc phát huy hai nguồn lực này diễn ra như thế nào trên thực tế?
• RQ3: Cần xác lập những quan điểm có tính nguyên tắc và hệ giải pháp đồng bộ nào để nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước, bảo đảm phát triển nhanh và bền vững?
• H1: Nội lực giữ vai trò quyết định cơ bản đối với sự phát triển và quyết định khả năng hấp thụ, chuyển hóa ngoại lực; ngoại lực đóng vai trò quan trọng, hỗ trợ bổ sung tạo đột phá nhưng chỉ phát huy hiệu quả thông qua sự sàng lọc và tiếp biến của nội lực.
• H2: Nhà nước không đứng ngoài thị trường mà giữ vai trò thiết chế kiến tạo, định hướng, điều tiết vĩ mô nhằm tối ưu hóa sự tương tác giữa nội lực và ngoại lực, ngăn chặn nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa và suy kiệt tài nguyên.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp chặt chẽ giữa học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, lý luận về bản chất và chức năng của Nhà nước của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về "kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại", cùng các tiếp cận hiện đại về quản trị công và kinh tế chính trị quốc tế. Luận án làm rõ phạm vi nghiên cứu xuyên suốt từ thời kỳ Đổi mới (1986) đến giai đoạn hội nhập toàn diện sau khi gia nhập WTO và thực hiện Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, tạo cơ sở luận cứ vững chắc để giải quyết hài hòa giữa yêu cầu mở cửa thu hút dòng vốn (FDI, FPI, ODA), công nghệ, kỹ năng quản trị với nhiệm vụ bảo vệ an ninh kinh tế, môi trường sinh thái và bản sắc văn hóa dân tộc.

Literature Review và Positioning

Tổng quan lịch sử tư tưởng nhân loại và các dòng nghiên cứu đương đại cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong quan niệm về nguồn lực phát triển và vai trò can thiệp của nhà nước:

Dòng nghiên cứu kinh tế chính trị cổ điển phương Tây bắt đầu từ Adam Smith (1776) với lý thuyết "bàn tay vô hình", nhấn mạnh ba nguồn lực nền tảng là đất đai, tư bản (vốn) và lao động, đồng thời chủ trương nhà nước không can thiệp vào quy luật vận động tự nhiên của thị trường. David Ricardo tiếp nối bằng lý thuyết lợi thế so sánh xem đây là xung lực chính thúc đẩy ngoại thương và tích lũy của cải. Trái ngược lại, John Maynard Keynes (1936) trước sự đổ vỡ của Đại suy thoái đã xác lập vai trò can thiệp toàn diện của nhà nước từ vĩ mô đến vi mô để kích cầu và kiểm soát thất nghiệp. Đến nửa cuối thế kỷ XX, trường phái Tân tự do (Neoliberalism) trỗi dậy với mô hình "nhà nước tối thiểu" (minimal state), tuyệt đối hóa cơ chế thị trường và tự do hóa tài chính. Cuộc khủng hoảng tài chính - nợ công tại Argentina (2001) – nơi từng được coi là học trò kiểu mẫu của chủ nghĩa tân tự do – cùng cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt nguồn từ Mỹ (2007–2008) đã phơi bày sự thất bại nghiêm trọng của quan điểm bài trừ vai trò quản lý của nhà nước. Paul A. Samuelson sau đó đã tổng hòa biện chứng hai thái cực này khi chỉ rõ: "Nhà nước phải can thiệp vào kinh tế để ngăn chặn khủng hoảng, thất nghiệp, tạo việc làm đầy đủ nhưng đồng thời phải giữ trong khuôn khổ khôn ngoan của cạnh tranh".

Trên bình diện quốc tế, các học giả hiện đại như Dani Rodrik (2003, Đại học Harvard) đã phân loại nguồn lực thành ba nhóm: nội sinh (vốn, lao động, công nghệ), ngoại sinh (địa lý, tài nguyên) và bán ngoại sinh (thể chế và độ mở hội nhập). Nghiên cứu của GS. Lei Da (Đại học Nhân dân Trung Quốc) trong tác phẩm "Toàn cầu hóa kinh tế và chức năng của nhà nước" và Osadchaja I. đã bác bỏ luận điểm cho rằng toàn cầu hóa làm "tiêu mòn" quyền lực nhà nước, chứng minh rằng các nước đang phát triển bắt buộc phải tái cấu trúc, nâng cao năng lực kinh tế của nhà nước để thích ứng với làn sóng tự do hóa thương mại.

Tại Việt Nam, các công trình của Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2008), GS.TSKH Lê Du Phong (2006), GS.TS Trần Văn Thọ, PGS.TS Vũ Văn Phúc, PGS.TS Nguyễn Cúc, TS. Đoàn Văn Khái đã tiếp cận nguồn lực và vai trò nhà nước dưới góc độ kinh tế học, cơ cấu kinh tế hoặc phân định an sinh xã hội. Tuy nhiên, các công trình này thường mổ xẻ từng lát cắt biệt lập (như nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên hoặc thu hút FDI). Luận án của Nguyễn Kim Phượng đã định vị chính xác khoảng trống học thuật: khái quát hóa ở cấp độ triết học quy luật vận động, mối quan hệ hữu cơ biện chứng giữa nội lực và ngoại lực, từ đó định danh đầy đủ bản chất, chức năng và cơ chế thực thi vai trò của Nhà nước Việt Nam trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc làm giàu và cụ thể hóa các nguyên lý của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử vào điều kiện thực tiễn Việt Nam:

Thứ nhất, kế thừa quan điểm kinh điển của C.Mác và Ph.Ăngghen trong Hệ tư tưởng Đức: "Nhà nước là hình thức mà các cá nhân thuộc một giai cấp thống trị dùng để thực hiện lợi ích chung của họ và là hình thức toàn bộ xã hội công dân của một thời đại được biểu hiện một cách tập trung", luận án phát triển lý luận về chức năng kinh tế - xã hội của Nhà nước pháp quyền XHCN. Trong thời kỳ hội nhập, Nhà nước không đơn thuần là công cụ thống trị giai cấp hay bộ máy hành chính thuần túy mà là chủ thể định hướng chiến lược, thiết lập thể chế và tổ chức thực tiễn nhằm tối ưu hóa việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực quốc gia.

Thứ hai, luận án mở rộng tư tưởng Hồ Chí Minh về "kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại" thành cặp phạm trù triết học "nội lực - ngoại lực". Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, thắng lợi của quần chúng, thắng lợi của cách mạng là do sự phấn đấu, hy sinh và trí thông minh của hàng triệu nhân dân". Luận án đã hệ thống hóa và chứng minh mệnh đề: Nội lực bao gồm tổng thể các yếu tố vật chất (con người, tài nguyên, vốn tích lũy, cơ sở hạ tầng kỹ thuật) và tinh thần (truyền thống yêu nước, khối đại đoàn kết toàn dân, bản sắc văn hóa, ý chí tự lực tự cường) bên trong quốc gia; trong đó con người và thể chế chính trị giữ vai trò quyết định. Ngoại lực là tổng thể sức mạnh bên ngoài (vốn FDI, ODA, FPI, chuyển giao công nghệ, tri thức quản trị hiện đại, dung lượng thị trường quốc tế).

Thứ ba, xác lập luận điểm có tính quy luật: Ngoại lực chỉ có thể chuyển hóa thành động lực phát triển thực tế khi và chỉ khi được "nội lực hóa" thông qua hệ thống cơ sở hạ tầng, năng lực hấp thu công nghệ và trình độ quản lý của quốc gia sở tại. Nếu tách rời nội lực, ngoại lực không những không phát huy được hiệu quả mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến quốc gia tiếp nhận thành "bãi rác công nghệ", gây cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, hủy hoại môi trường sinh thái và dẫn đến sự lệ thuộc về kinh tế - chính trị.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: (1) Cặp phạm trù nguyên nhân - kết quả, nội dung - hình thức của Triết học Mác - Lênin; (2) Lý thuyết tăng trưởng nội sinh và lợi thế so sánh động; (3) Lý thuyết quản trị công hiện đại về năng lực điều tiết của nhà nước.

Khung phân tích này xác định rõ các điều kiện biên (boundary conditions): Việc phát huy ngoại lực bị giới hạn bởi trần an ninh quốc gia, chủ quyền kinh tế và ngưỡng chịu tải của môi trường sinh thái. Luận án bác bỏ dứt khoát hai khuynh hướng sai lầm: khuynh hướng bảo thủ, đóng cửa, bài ngoại làm triệt tiêu cơ hội tiếp thu văn minh nhân loại; và khuynh hướng sùng ngoại, phụ thuộc tuyệt đối vào ngoại lực dẫn đến đánh mất quyền tự chủ quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử làm nền tảng triết học tối cao. Lập trường nhận thức luận (epistemological stance) dựa trên chủ nghĩa hiện thực phê phán (critical realism), xem xét các thực thể kinh tế - xã hội trong mối quan hệ vận động, phát triển không ngừng và chịu sự quy định của các điều kiện lịch sử - cụ thể.

Thiết kế nghiên cứu kết hợp liên ngành giữa Triết học chính trị, Kinh tế chính trị học và Xã hội học quản lý. Cấu trúc phân tích đa tầng (multi-level design) được triển khai trên 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô: Hệ thống chủ trương, đường lối của Đảng, khuôn khổ pháp luật và các hiệp định thương mại đa phương (WTO, ASEAN/AFTA, liên kết song phương).
• Cấp độ trung mô: Cơ cấu ngành kinh tế, phân bổ nguồn lực theo vùng lãnh thổ và hiệu quả quản lý của các bộ, ngành, địa phương.
• Cấp độ vi mô: Khả năng hấp thu vốn, đổi mới công nghệ và năng suất lao động của các thành phần kinh tế, doanh nghiệp và người dân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ qua các bước:

1. Thu thập và xử lý tư liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu toàn diện từ các văn kiện Đại hội Đảng (từ Đại hội VI đến Đại hội XI), báo cáo thống kê chính thức của Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) giai đoạn 1986–2013.
2. Phương pháp lôgíc kết hợp lịch sử: Tái hiện tiến trình biến đổi nhận thức lý luận của Đảng và Nhà nước về nội lực và ngoại lực qua từng giai đoạn phát triển đất nước; bóc tách quy luật vận động bản chất đằng sau các biến cố lịch sử.
3. Phương pháp phân tích - tổng hợp và quy nạp - diễn dịch: Đánh giá thực trạng phân bổ các dòng vốn FDI, ODA, năng lực làm chủ công nghệ, chuyển dịch cơ cấu lao động để quy nạp thành các nhóm mâu thuẫn biện chứng mang tính quy luật.
4. Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh thực nghiệm chính sách điều tiết của Việt Nam với các mô hình phát triển tại các nền kinh tế Đông Á (Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore) và các nước chuyển đổi để kiểm chứng tính giá trị bên ngoài (external validity) của các luận điểm.

Data và phân tích

Dữ liệu nghiên cứu bao quát các chỉ số tăng trưởng kinh tế, tổng vốn đầu tư toàn xã hội, kim ngạch xuất nhập khẩu, chỉ số phát triển con người (HDI), hệ số ICOR và tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) trong giai đoạn hơn 25 năm Đổi mới. Luận án thực hiện đối chiếu chéo (triangulation) giữa số liệu báo cáo định lượng kinh tế với các phân tích định tính về thể chế hành chính, hệ thống pháp luật và thực trạng suy thoái đạo đức, lối sống, tham nhũng trong bộ máy công quyền nhằm bảo đảm tính khách quan, trung thực và độ tin cậy tuyệt đối của các kết luận khoa học.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, khẳng định tính quy luật của sự chuyển hóa biện chứng giữa nội lực và ngoại lực. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI đã đúc kết: "Phát huy nội lực và sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định, đồng thời tranh thủ ngoại lực và sức mạnh thời đại là yếu tố quan trọng để phát triển nhanh, bền vững và xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ". Luận án chứng minh rằng nếu không củng cố nội lực (đặc biệt là chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng kỹ thuật), dòng vốn ngoại lực dù lớn cũng chỉ tạo ra sự tăng trưởng "bong bóng" thiếu bền vững, dẫn đến gia tăng nhập siêu và suy giảm năng lực tự chủ kinh tế.

Thứ hai, vạch rõ mâu thuẫn thực tiễn trong công tác quản lý của Nhà nước. Mặc dù Nhà nước đã đạt được những bước tiến lớn trong cải cách thể chế, thu hút hơn 200 tỷ USD vốn FDI đăng ký lũy kế tính đến thời điểm nghiên cứu và mở rộng thị trường xuất khẩu, song vai trò điều tiết vĩ mô vẫn bộc lộ những khuyết tật cấu trúc:

• Bộ máy quản lý còn cồng kềnh, phân tán, thiếu đồng bộ giữa các cấp.
• Trình độ điều tiết vĩ mô chưa theo kịp tốc độ hội nhập; thiếu các hàng rào kỹ thuật và chính sách chọn lọc công nghệ tiên tiến, dẫn đến tình trạng nhiều dự án FDI tiêu tốn năng lượng, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và biến Việt Nam thành nơi gia công giá trị gia tăng thấp.
• Khâu tổ chức thực thi chính sách còn lúng túng, bị động, tình trạng tham nhũng, lãng phí trong quản lý nguồn vốn ODA và đất đai làm suy giảm hiệu lực thực tế của pháp luật.

Thứ ba, nhận diện hiện tượng suy thoái xã hội và biến đổi văn hóa. Quá trình mở cửa thiếu sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước đã tạo kẽ hở cho các luồng văn hóa độc hại xâm nhập, làm xói mòn các giá trị truyền thống, đào sâu hố ngăn cách giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội giữa các vùng miền.

Thứ tư, xác lập nguyên tắc cân bằng động giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững. Tăng trưởng kinh tế không được đánh đổi bằng sự suy kiệt tài nguyên và tổn hại an ninh môi trường sinh thái. Phát triển bền vững đòi hỏi Nhà nước phải tái tạo và nuôi dưỡng các nguồn nội lực dài hạn thông qua đầu tư cho giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung luận cứ triết học vững chắc cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Đảng Cộng sản Việt Nam; làm sâu sắc thêm học thuyết về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp mô hình tiếp cận đa chiều, tích hợp giữa phân tích triết học vĩ mô với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội cụ thể, mở ra hướng nghiên cứu mới cho các ngành khoa học xã hội và nhân văn.
• Về ứng dụng thực tiễn: Định hình rõ ràng 5 nhóm giải pháp chiến lược cho Nhà nước:
  1. Đổi mới, hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách và pháp luật đồng bộ, minh bạch, phù hợp với chuẩn mực quốc tế (WTO, các FTA thế hệ mới).
  2. Nâng cao năng lực và hiệu lực quản lý vĩ mô của bộ máy nhà nước; đẩy mạnh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và kiên quyết phòng chống tham nhũng, lãng phí.
  3. Cơ cấu lại chiến lược thu hút ngoại lực: chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên các dự án FDI công nghệ cao, chuyển giao tri thức và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp nội địa.
  4. Đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tiềm lực khoa học - công nghệ quốc gia coi đây là khâu đột phá chiến lược để nâng tầm nội lực.
  5. Giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo đảm an sinh, tiến bộ và công bằng xã hội, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc trong suốt tiến trình hội nhập.
• Về chính sách công: Cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan lập pháp và hành pháp xây dựng các bộ tiêu chí thẩm định dự án đầu tư nước ngoài, đánh giá tác động môi trường và hoàn thiện chính sách an sinh xã hội.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật quan trọng, luận án thẳng thắn thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu nhất định:

• Về phạm vi không gian và thời gian: Số liệu phân tích định lượng chủ yếu tập trung từ giai đoạn Đổi mới đến năm 2013, chưa kịp bao quát toàn diện tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Industry 4.0), kinh tế số và các biến động địa chính trị phức tạp giai đoạn sau năm 2020.
• Về phương pháp đo lường: Luận án tập trung vào phân tích định tính mang tính chất triết học - chính trị học, do đó mức độ lượng hóa tác động cụ thể của từng chính sách can thiệp của nhà nước lên hệ số co giãn giữa nội lực và ngoại lực còn ở mức độ khái quát.

Các hướng nghiên cứu tiếp nối có giá trị mở rộng trong tương lai bao gồm:

1. Nghiên cứu vai trò kiến tạo của Nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và sự dịch chuyển của các dòng vốn đầu tư xanh, bền vững (ESG).
2. Xây dựng mô hình toán kinh tế lượng kết hợp phân tích thể chế để đo lường định lượng đóng góp của thể chế nhà nước vào hiệu quả hấp thu ngoại lực.
3. Nghiên cứu so sánh chuyên sâu về khả năng chống chịu (resilience) của nền kinh tế tự chủ trước các cú sốc đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.
4. Đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) đến việc điều chỉnh thẩm quyền pháp lý và chủ quyền kinh tế của Nhà nước.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị tham khảo học thuật lâu dài với tiềm năng trích dẫn cao trong các công trình nghiên cứu về Triết học chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Quản lý công tại Việt Nam.

Đối với thực tiễn hoạch định chính sách, các phát hiện của luận án trực tiếp đóng góp luận cứ phục vụ công tác tổng kết 30 năm Đổi mới, xây dựng các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc và định hình Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm. Luận án chỉ ra lộ trình cụ thể giúp các cơ quan quản lý nhà nước chuyển đổi tư duy từ "quản lý can thiệp trực tiếp" sang "nhà nước kiến tạo phát triển", hỗ trợ đắc lực cho quá trình tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng.

Trên bình diện xã hội và quốc tế, luận án khẳng định thông điệp nhất quán: Việt Nam là đối tác tin cậy, thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế nhưng kiên định giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo hệ thống, chuẩn mực về phương pháp luận duy vật biện chứng ứng dụng trong phân tích chính sách và quản trị quốc gia.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Ban Tuyên giáo, Hội đồng Lý luận Trung ương): Tiếp nhận hệ thống luận cứ khoa học để xây dựng, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và chiến lược hội nhập quốc tế.
• Khu vực doanh nghiệp và giới nghiên cứu phát triển (R&D): Nắm bắt xu hướng điều tiết chính sách của Nhà nước để chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi, đổi mới công nghệ và liên kết chuỗi giá trị toàn cầu.
• Tổ chức xã hội và các nhà nghiên cứu quốc tế: Có cái nhìn sâu sắc, toàn diện và khách quan về mô hình phát triển và triết lý quản trị nhà nước đặc sắc của Việt Nam trong thời kỳ quá độ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã nâng tầm luận điểm kinh nghiệm "kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại" thành hệ thống phạm trù triết học biện chứng hoàn chỉnh về "nội lực - ngoại lực", đồng thời định danh chuẩn xác vai trò của Nhà nước như một thiết chế trung tâm chuyển hóa, sàng lọc và hợp nhất hai nguồn lực này nhằm giải quyết hài hòa mâu thuẫn giữa hội nhập sâu rộng và giữ vững độc lập tự chủ.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đây?
Trả lời: Khác với các nghiên cứu của Dani Rodrik (2003) hay Trần Văn Thọ (kinh tế học thuần túy chỉ đo lường dòng vốn và lao động) hoặc các công trình nghiên cứu riêng lẻ về từng mặt xã hội, luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng đa tầng, tích hợp giữa phân tích thể chế chính trị vĩ mô với đánh giá biến động kinh tế - xã hội thực chứng, mang lại cái nhìn toàn diện và có chiều sâu triết học lịch sử.

3. Phát hiện bất ngờ nhất được chứng minh bằng dữ liệu là gì?
Trả lời: Việc thu hút ồ ạt nguồn ngoại lực (vốn FDI, ODA) trong điều kiện năng lực quản lý của Nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực nội địa chưa chuẩn bị tương xứng không thúc đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH mà ngược lại, dẫn đến tình trạng suy thoái môi trường, gia tăng nhập siêu công nghệ lạc hậu, tạo nguy cơ biến đất nước thành "bãi rác công nghệ" và làm gia tăng phân hóa giàu nghèo.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không?
Trả lời: Luận án thiết lập khung phân tích 5 bước logic từ việc nhận diện nội lực/ngoại lực -> đánh giá tương tác biện chứng -> khảo sát năng lực thể chế nhà nước -> phân tích mâu thuẫn thực tiễn -> đề xuất giải pháp chính sách. Quy trình này hoàn toàn có thể áp dụng để nghiên cứu vai trò của nhà nước tại các quốc gia đang phát triển có nền kinh tế chuyển đổi tương đồng.

5. Lộ trình nghiên cứu phát triển trong tương lai được vạch ra như thế nào?
Trả lời: Luận án định hình chương trình nghiên cứu dài hạn tập trung vào việc tái cơ cấu chức năng nhà nước kiến tạo trong nền kinh tế tri thức, xác lập cơ chế quản trị rủi ro địa chính trị và xây dựng bộ tiêu chí đo lường năng lực tự chủ kinh tế trong bối cảnh tham gia các hiệp định tự do thương mại thế hệ mới.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận triết học mác-xít về vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực, chứng minh tính tất yếu khách quan của mối quan hệ biện chứng này trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.
2. Xác định rõ ràng vị thế: Nội lực giữ vai trò quyết định, nền tảng; ngoại lực giữ vai trò quan trọng, đột phá; sự can thiệp, điều tiết vĩ mô của Nhà nước là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa ngoại lực thành sức mạnh nội sinh.
3. Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng vai trò của Nhà nước Việt Nam qua hơn 25 năm Đổi mới, chỉ rõ cả những thành tựu vượt bậc về thu hút nguồn lực lẫn những hạn chế nghiêm trọng về thể chế, bộ máy và công tác tổ chức thực thi.
4. Đề xuất hệ thống 5 nhóm quan điểm có tính nguyên tắc và giải pháp mang tính khả thi cao nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa kiến tạo, liêm chính, nâng cao hiệu lực quản lý vĩ mô.
5. Mở ra các hướng tiếp cận học thuật mới cho Triết học chính trị và Kinh tế chính trị học trong việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế.
6. Đóng góp giá trị thực tiễn to lớn, cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho quá trình hoạch định đường lối, chính sách phát triển nhanh, bền vững của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Cho đến nay, khó có thể thống kê hết số lượng công trình, bài viết nghiên cứu về vấn đề phát huy vai trò của nhà nước, phát huy nội lực, ngoại lực và hội nhập quốc tế, song có thể thấy, mỗi công trình, đề tài, ở các góc độ khác nhau đã cung cấp những tư liệu khoa học cả về lý luận và thực tiễn, làm cơ sở cho những người quan tâm nghiên cứu và những người hoạch định chính sách về các vấn đề nêu trên. Trong số các công trình đó, có một số nhóm công trình tiêu biểu như sau: 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NỘI LỰC, NGOẠI LỰC VÀ VAI TRÒ CỦA CHÚNG TRONG SỰ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC * Trên thế giới, từ lâu, các học giả đã dày công nghiên cứu về nội lực, ngoại lực và tổng thể các nguồn lực cho sự phát triển của các quốc gia. Adam Smith trong tác phẩm “Tìm hiểu bản chất và nguồn gốc của cải của quốc gia” đã chỉ ra nguồn lực chủ yếu của xã hội thời kỳ ông sống chính là vốn, sức lao động và đất đai, đây chính là cái gốc của sự tăng trưởng kinh tế.

David Ricardo nghiên cứu nguồn lực dựa vào lợi thế so sánh và coi lợi thế so sánh chính là nguồn gốc thịnh vượng của ngoại thương, là nguyên nhân thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội [7, tr. Trong khi nghiên cứu, kế thừa có chọn lọc thành tựu của kinh tế chính trị học cổ điển Anh, C.Mác, trong các tác phẩm của mình, đã nhiều lần bàn luận về nguồn lực cho sự phát triển của CNTB như: giá trị hàng hóa sức lao động, tư bản (vốn), khoa học kỹ thuật… Trong đó ông nhấn mạnh và khẳng định giá trị của nguồn lực con người, con người là chủ thể sáng tạo nên lịch sử phát triển của loài người. Mác cũng chỉ rõ mối liên quan giữa tư bản (vốn) với việc sản sinh giá trị thặng dư của CNTB qua công thức T-H-T (tiền - hàng - tiền). Ngoài ra yếu tố khoa học, kỹ thuật - một bộ phận của lực lượng sản xuất tiến bộ cũng được ông xem xét như một nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước tư bản.

Đây là những quan điểm khoa học, làm cơ sở lý luận cho các nghiên cứu có liên quan sau này [7, tr. 7 Ngày nay, các nhà kinh tế học hiện đại phân tích các nguồn lực dựa trên sự đóng góp của chúng vào sự phát triển của nền kinh tế bao gồm những yếu tố vật chất đầu vào (như vốn, máy móc, thiết bị, vật tư, nguồn tài nguyên, sức lao động…) và một số yếu tố khác (tổ chức, chính sách, quản trị, công nghệ, bí quyết công nghệ)… Năm 2003, nhà kinh tế học người Mỹ, giáo sư Đại học Havard, ông Dani Rodrik cho rằng nguồn lực để phát triển bao hàm các yếu tố nội sinh, ngoại sinh và bán ngoại sinh của nền sản xuất. Trong đó, yếu tố nội sinh gồm vốn, lao động, khoa học kỹ thuật; yếu tố ngoại sinh gồm vị trí địa lý, khí hậu, địa hình, sinh thái, thái nguyên thiên nhiên; yếu tố bán ngoại sinh gồm thể chế và tác động của quá trình hội nhập [7, tr. Hiện nay sự bùng nổ thông tin với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin đã khiến nhiều học giả cho rằng thông tin cũng là một nguồn lực to lớn cho sự phát triển.

Tác giả cuốn sách “Thế giới phẳng”, Thomas Friedman còn ngụ ý rằng thế kỷ chúng ta đang sống là thế kỷ của thông tin, chịu sự chi phối bao trùm của thông tin. Nhưng trên thực tế, cho đến nay, chưa có một bằng chứng hay công trình nghiên cứu nào chứng tỏ một cách rõ ràng thông tin là một nguồn lực chi phối sự phát triển [7, tr. * Ở Việt Nam, nhiều tác giả, nhiều công trình, bài viết cũng đã đi sâu tìm hiểu về vấn đề nguồn lực, động lực, phát huy nội lực, ngoại lực, kết hợp sức mạnh dân tộc và thời đại… để xây dựng và phát triển đất nước. Trước hết, các nhà khoa học đã đi sâu làm rõ quan niệm về nguồn lực, động lực, nội lực, ngoại lực và trò của chúng trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay.08/06-10 “Nguồn lực và động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020” của Viện Chiến lược phát triển, Bộ Khoa học và Công nghệ đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về nguồn lực, động lực phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế.

Về mặt lý luận, công trình cung cấp những khái niệm căn bản về nguồn lực phát triển nhanh và bền vững ở nước ta, cách phân chia nguồn lực, các phương pháp huy động, sử dụng nguồn lực, kinh nghiệm của các nước trong việc huy động, sử dụng nguồn lực để phát triển kinh tế xã hội [7]. 8 Trong công trình này, các tác giả đã nêu lên khái niệm nguồn lực cho sự phát triển đất nước hiện nay: Nguồn lực phát triển là tất cả các yếu tố đầu vào đang sử dụng hoặc đang ở dạng dự trữ, dự phòng, sẵn sàng sử dụng phục vụ cho quá trình sản xuất, kinh doanh của xã hội theo những cách thức khác nhau nhằm tạo ra các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ cho xã hội đạt được những mục tiêu đề ra [7, tr. Từ quan niệm đó, công trình cũng phân chia nguồn lực thành các dạng nguồn lực tiềm năng và các nguồn lực thực tế sử dụng, làm căn cứ để khảo sát, đánh giá mức độ đóng góp của các nguồn lực vào sự phát triển. Công trình cũng cung cấp những bằng chứng khoa học từ thực tiễn để đánh giá đúng thực trạng huy động và sử dụng nguồn lực cho sự phát triển kinh tế Việt Nam trong 20 năm đổi mới.

Từ đó, đề tài nêu những định hướng huy động và sử dụng nguồn lực, hình thành và phát huy động lực phát triển kinh tế Việt Nam thời kỳ 2011 - 2020. Mặc dù vậy, trong công trình này, các tác giả mới chỉ ở chủ yếu đề cập tới khái niệm nguồn lực và đánh giá các nguồn lực cho sự phát triển đất nước ở góc độ kinh tế mà chưa có sự khái quát các nguồn lực cho sự phát triển bền vững đất nước nói chung. - Cuốn sách “Nguồn lực và động lực phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” do GS.TSKH Lê Du Phong chủ biên [82] đã đề cập đến những vấn đề lý luận về nguồn lực, động lực phát triển bao gồm các khái niệm, vai trò và yêu cầu phân bổ nguồn lực, phát huy động lực trong phát triển; đồng thời chỉ rõ thực trạng sử dụng các nguồn lực của nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới; từ đó chỉ ra các quan điểm phương hướng, giải pháp nâng cao chất lượng nguồn lực, sử dụng hợp lý nguồn lực và phát huy đầy đủ động lực phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tuy nhiên, cách thức phân chia nguồn lực, động lực, mối tương quan giữa các nguồn lực, đặc biệt là mối tương quan giữa huy động, sử dụng các nguồn lực với việc phát triển nhanh, bền vững được đề cập trong cuốn sách là những nội dung cần tiếp tục được đi sâu nghiên cứu và làm rõ.

9 - Tác giả Hồ Bá Thâm trong cuốn sách “Động lực và tạo động lực phát triển xã hội” [98] đã nêu những quan niệm cơ bản về động lực và tạo động lực phát triển xã hội hiện nay; vấn đề dân chủ hóa tạo môi trường và động lực phát triển con người và xã hội; vấn đề động lực và tạo động lực phát triển các thành phần kinh tế, phát triển văn hóa và đổi mới, hiện đại hóa hệ thống chính trị tạo động lực cho sự phát triển. Đây đều là những vấn đế lý luận hết sức cấp bách để phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.TS Trần Văn Thọ trong bài viết “Nội lực và ngoại lực trong quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam” [99] đã nêu ra những quan niệm khá đầy đủ về nội lực và ngoại lực để phát triển kinh tế của Việt Nam dưới góc độ kinh tế học. Ông đã phân tích những một cách xác đáng cấu trúc của nội lực và ngoại lực cho sự phát triển đất nước, đồng thời khảo sát việc phát huy nội lực và ngoại lực ở ngành công nghiệp may mặc, một ngành sản xuất và xuất khẩu quan trọng của Việt Nam để từ đó khái quát thực trạng và những thách thức đối với việc phát huy nội lực và ngoại lực ở Việt Nam và đề xuất những giải pháp thiết thực, cụ thể. Tuy nhiên, ông mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu nội lực, ngoại lực ở góc độ kinh tế mà chưa có sự đánh giá đầy đủ, khái quát về nội lực, ngoại lực cho sự phát triển đất nước trên các phương diện quan trọng khác như: chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh… - GS.TS Hoàng Ngọc Hòa trong bài viết “Quá trình nhận thức của Đảng ta về phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực, phát triển nền kinh tế tự chủ và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”, đã hệ thống hóa các quan điểm của Đảng về phát huy nội lực, ngoại lực xuyên suốt các thời kỳ; đồng thời chỉ ra các yêu cầu và thách thức của thời đại mới đối với việc phát huy nội lực, ngoại lực nói riêng và sự phát triển đất nước nói chung.

Từ đó, ông đưa ra các giải pháp cơ bản nhất để phát huy nội lực, ngoại lực, hội nhập chủ động, tích cực với nền kinh tế thế giới để phát triển nhanh và bền vững, trong đó ông nhấn mạnh các giải pháp về xây dựng nền kinh tế tự chủ để bảo đảm thực hiện nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi, bảo đảm uy tín, vị thế quốc gia trên trường quốc tế [40]. 10 Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu, quản lý đồng thời làm rõ tính tất yếu phải phát huy nội lực, ngoại lực, huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để xây dựng và phát triển đất nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.