MỞ ĐẦU 1. Giới thiệu chung Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, hiện nay nhiều dự án đầu tư xuất hiện. Theo đánh giá của JICA, Việt Nam đã và đang duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bền vững trong những năm gân đây và thực hiện rất hiệu quả nhiều dự án phát triển hạ tầng lớn. Thông tin vừa được Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) công bố, 7 tháng đầu năm 2017, đã có 8,8 tỷ USD vốn dau tư trực tiếp nước ngoai (FDI) đăng ký đầu tư vào Việt Nam, bang 92.4% so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong số đó, vốn đăng ký mới đã tăng 1% so với cùng kỳ, đạt 6,92 tỷ USD. Đóng góp lớn cho sự đảo chiều nay, từ giảm sang tăng so với cùng kỳ, là nhờ dự án FDI có quy mô tỷ USD đầu tiên kế từ đầu năm tới nay (Bộ Kế hoạch và đầu tư cục Đầu tư nước ngoài FIA năm 2017). Trong dự án dau tư, các hoạt động xây dựng diễn ra ngày càng nhiều và đóng vai trò quan trọng trong việc gôm lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng công trình, khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng, thi công xây dựng, giám sát thi công xây dựng, quản lý dự án, lựa chọn nhà thầu, nghiệm thu, bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng, bảo hành, bảo trì công trình xây dựng và các hoạt động khác có liên quan đến xây dựng công trình. Ngày 23/6, tại Cần Thơ, Bộ Xây dựng phối hợp với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức hội thảo dao tạo dự án “lăng cường năng lực trong dự toán chi phí, quản lý hợp đồng, chất lượng va an toàn trong các dự án đầu tư xây dung.”Theo đánh giá của JICA, do việc quản lý chất lượng dự án và quản lý an toàn trong các công trình xây dựng còn thiếu sót nên vẫn xay ra nhiều vụ tai nạn xây dựng tại Việt Nam.
Đặc biệt, hợp đồng của các dự án xây dựng hiện chưa được quản lý hiệu quả dẫn đến nhiều tranh chấp trong giai đoạn thi công và gây khó khăn cho việc triển khai dự án và việc thực hiện hợp đồng trong xây dựng còn nhiều bất cập, gây chậm trễ trong quá trình thi công và không theo các thông lệ quốc tế. “Ông Masajumi Yamauchi, Trưởng đoàn Dự án JICA, cho biết hiện việc đánh giá năng lực mới chi dừng ở các công việc chính, còn các tiêu chí liên quan đến những chi tiết mà nhà thầu phụ triển khai hiện nay vẫn chưa được quy định cụ thé. Vì vậy, để nâng cao chất lượng đấu thầu cần có hệ thống đánh giá năng lực nhà thầu nhăm nâng cao nhận thức nhà thầu về quản lý thi công, chất lượng và an toàn, mà còn loại trừ các nhà thầu yếu kém.” - Báo Công thương (2017) Để dự án đầu tư xây dựng hoàn thành đúng tiến độ, đảm bảo an toàn, đạt chất lượng yêu cau và trong phạm vi chi phí hợp lý được cấp có thấm quyền phê duyệt thì người quản lý dự án phải có kinh nghiệm, kiến thức, am hiểu các quy định pháp lý về quản lý dư án đầu tư xây dựng và đặc biệt là am hiểu các công cụ để quản lý dự án hiệu quả. 11 Thực tế hiện nay ở Việt Nam, hau hết nhân lực quản lý dự án xây dựng được bổ sung, biên chế từ những cá nhân có chuyên ngành khác như xây dựng, giao thông, thủy lợi, địa chất, kinh tế.
Trong vài năm gân đây, việc đào tạo kỹ sư/cử nhân chuyên ngành quản lý dự án mới được một SỐ trường đại học tô chức tuyển sinh và dao tao, do đó số lượng và chất lượng chưa đảm bảo, chưa qua thực tiễn công việc. Từ thực tế đó, việc thiết lập bộ máy quan lý, tuyển dung và sử dụng nhân lực hiệu qua, đáp ứng yêu cau là một nhu cầu cấp bách, thực tế, tác động lớn đến thành công hay thất bại của dự án đầu tư. Thành công hay thất bại của một dự án đầu tư xây dựng chủ yếu do năng lực của người quan lý dự án nói riêng và tổ chức quan lý dự án nói chung. Với những van dé trên, tác giả quyết định lựa chọn dé tài “Ung dụng mô hình năng lực trong nâng cao hiệu qua quan lý dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam” để làm dé tài nghiên cứu cho khóa luận thạc sỹ của mình.
Xác định van đề nghiên cứu Trong tình trạng hiện nay, có rất nhiều sai sót trong việc triển khai các dự án đầu tư xây dựng công trình ở Việt Nam rat pho biến va có dấu hiệu tăng lên khi nhiều dự án được đầu tư xây dựng mới. Các sai sót trong việc triển khai dự án xảy ra ở tất cả các giai đoạn từ chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến kết thúc đầu tư. Theo ý kiến của Ông Hoàng Thọ Vinh, Cục trưởng Cục quản lý hoạt động xây dựng (Bộ Xây dựng) về công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng nhằm phù hợp nhu câu phát triển của xã hội và đảm bảo quan lý tốt nguén vốn Nhà Nước thì Bộ Luật Xây dựng 2014 và Nghị định 59/2015/NĐ-CP đã ra đời thay thế Luật xây dựng 2003 & Nghị định 12/2009/NĐ-CP của Chính phủ. Hơn nữa, Luật xây dung 2014 quy định rõ ràng, mạnh mẽ hơn về vai trò quản lý Nhà nước từ Trung ương đến địa phương đối với các Chủ đầu tư từ khâu thâm định dự án, thiết kế đến nghiệm thu đưa dự án vào sử dụng và siết chặt quản lý, không để xảy ra tình trạng như 10 năm qua là tương đối buông lỏng quản lý những công trình xây dựng sử dung mọi nguồn vốn khiến tiễn độ không dam bảo, kéo dài, vốn ngân sách cho các doanh nghiệp nhà nước đầu tư không hiệu quả, gây lãng phí.
Hơn nữa, Luật xây dựng năm 2003 còn những van đề tồn tại như sau: không phân định rõ phương thức quản lý dự án đối với các nguồn vốn khác nhau, việc giao chủ đầu tư đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước chưa đảm bảo chất lượng, chưa coi trọng vai trò quản lý nhà nước trong khâu thâm định dự án, chưa coi trọng vai trò quản lý nhà nước đối với thâm định thiết kế, dự toán, Ban QLDA sử dụng vốn nhà nước không có kinh nghiệm; cạnh tranh năng lực hoạt động xây dựng chưa bình đăng, minh bạch. Trong quá trình tong kết, và đánh giá có trên 34.000 công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong tất cả các bộ ngành địa phương thì có trên 10.000 ban QLDA lớn nhỏ. Nhiều ban QLDA không có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm nhưng cũng được giao quản lý những công trình lớn. Khâu thâm định, thiết kế, lập dự toán cũng có van dé, qua 12 kiếm tra đã cat giảm được 9,2% tong chi phí dự toán.
Đặc biệt, có nhiều công trình cắt giảm được đến 30- 40% sau khi kiểm tra. Tuy nhiên, hiện tại chưa có chế tài nghiêm nên khi xảy ra sự cô chỉ có khiến trách, không bị xử lý hình sự, bồi thường. Nghị định 59, nhằm siết chặt các dự án đầu tư xây dựng, và quy định rõ các nguyên tắc cơ bản của quản lý dự án đầu tư xây dựng, nhăm đưa Luật Xây dựng 2014 sớm đi vào cuộc sống. Nghị định này hướng dẫn về quản lý dự án đầu tư xây dung, trong đó, việc quản lý dự án đầu tư xây dựng phải đảm bảo nguyên tắc quy định rõ trách nhiệm.
quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước, của người quyết định đầu tu, chủ dau tư và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến thực hiện các hoạt động đầu tư xây dựng của dự án. [2] Sự sai sót trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư chủ yếu là sai sót về trình tự pháp lý, khảo sát xây dựng, lựa chọn nhà thầu các gói thầu thuộc giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thâm định dự án & phê duyệt dự án. Sự sai sót trong giai đoạn thực hiện dự án đầu tư chủ yếu sai sot trong việc quản lý tiến độ, quan lý chất lượng, quan lý chi phí & quan lý an toàn lao dong, sai sót trong việc đầu thầu lựa chọn nhà thầu. Sự sai sót trong giai đoạn kết thúc đầu tư chủ yếu sai sót trong quá trình quản lý chỉ phí, quyết toán vốn đầu tư xây dựng công trình.
Các nhà quản lý dự án tô chức, lập kế hoạch, lập tiến độ và kiểm soát công việc, chịu trách nhiệm thúc đây hoàn thành dự án trong khoảng thời gian, chỉ phí cho ph p. Nhà quản lý dự án đóng vai trò trọng tâm cho tất cả các khía cạnh của dự án và găn kết mọi nỗ lực của tất cả các bên liên quan trong việc tô chức triển khai thực hiện dự án. Nhà quản lý dự án điều phối tất cả các van dé liên quan đến dự án và trao đổi trực tiếp với cá nhân, tô chức có liên quan nhằm xúc tiễn các hoạt động của dự án. Trong bất kỳ tình huống nảo, nơi các sự kiện diễn ra nhanh chóng và các quyết định phải nhất quán và có hiểu biết thì khả năng lãnh đạo cụ thể của một cá nhân là điều cần thiết.
Quản lý dự án là một bộ phận lãnh đạo có quyền ra quyết định và là lực lượng gắn kết tat cả các yếu tố thành một nỗ lực tập thé dé hoàn thành dự án. 3 Về Mô hình năng lực, nó mô ta các kiến thức, kỹ năng, đặc điểm cá nhân cần thiết dé hoàn thành tốt một vai trò/công việc và dù sai sót xảy ra trong giai đoạn nào của dự án, trong tiễn trình và công việc nào của dự án thi vai tro, kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và thái độ của từng cá nhân tham gia quản ly dự án là không thé chối cãi. Từ thực trạng đó, việc ứng dụng mô hình năng lực vào công tác quản lý dự án nhằm từng bước chuẩn hóa năng lực chung để quản lý hiệu quả dự án đầu tư xây dựng là cần thiết. |4] Đề quản lý hiệu quả, can thiết phải xác định khung năng lực chung cho tổ chức quản lý dự án, là nên tang quan trọng cho việc xây dựng tổ chức, thiết lập hệ thống quan lý đánh giá thành tích và chế độ đãi ngộ.
Quá trình xây dựng mô hình năng lực để ứng dụng đòi hỏi tổ chức quản lý dự án phải chuẩn hóa về cơ cau tô chức, chức năng nhiệm vụ, hệ thong chức danh tương ứng với chức năng nhiệm vu vì các năng lực thường gan với việc thực hiện những nhiệm vụ hoặc hoạt động nhất định.