Ứng Dụng Mô Hình Cân Đối Liên Ngành Để Xác Định Ngành Kinh Tế Trọng Điểm Của Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về mô hình cân đối liên ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam, phân tích và ứng dụng trong phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Văn Việt
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Mạnh Toàn
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Ứng Dụng Mô Hình Cân Đối Liên Ngành Trong Việc Xác Định Các Ngành Kinh Tế Trọng Điểm Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Bố cục đề tài
• 0.6. Tổng quan tài liệu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VIỆC SỬ DỤNG MÔ HÌNH I/O TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH NGÀNH KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ I/O
• 1.1.1. Sơ lược về sự hình thành bảng I/O
• 1.1.2. Cấu trúc và nội dung bảng I/O
• 1.1.3. Nội dung cơ bản của bảng I/O
• 2. CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH NGÀNH KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM THÔNG QUA VIỆC SỬ DỤNG MÔ HÌNH CÂN ĐỐI LIÊN NGÀNH
• 2.1. CƠ SỞ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Quá trình hình thành và xây dựng mô hình I/O ở Việt Nam
• 2.1.2. Mô hình cân đối liên ngành Việt Nam năm 2010
• 2.2. XÁC ĐỊNH NGÀNH KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM CỦA VIỆT NAM
• 2.2.1. Phân tích các hệ số liên kết liên ngành
• 2.2.2. Ứng dụng các chỉ số liên kết và chỉ số kích thích nhập khẩu để xác định các ngành kinh tế trọng điểm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 3.1. CÁC KẾT LUẬN RÚT RA TỪ QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 3.2.1. Một số kiến nghị chính sách cho 4 nhóm ngành
• 3.2.2. Một số kiến nghị chính sách đối với ngành kinh tế trọng điểm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Mô Hình Cân Đối Liên Ngành tại Việt Nam

Mô hình cân đối liên ngành (I/O) là một công cụ quan trọng trong việc phân tích mối quan hệ giữa các ngành trong nền kinh tế. Tại Việt Nam, việc ứng dụng mô hình này giúp xác định các ngành kinh tế trọng điểm, từ đó hỗ trợ cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế. Mô hình I/O được xây dựng dựa trên các bảng số liệu thực tế, cho phép phân tích sâu sắc các mối liên kết giữa các ngành và đánh giá tác động của từng ngành đến nền kinh tế.

1.1. Khái niệm và cấu trúc của Mô Hình Cân Đối Liên Ngành

Mô hình I/O được xây dựng từ bảng I/O, trong đó thể hiện mối quan hệ giữa các ngành sản xuất và tiêu dùng. Cấu trúc bảng I/O bao gồm các ô thể hiện chi phí trung gian, tiêu dùng cuối cùng và giá trị gia tăng của từng ngành. Điều này giúp phân tích rõ ràng các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của từng ngành.

1.2. Lịch sử phát triển và ứng dụng của Mô Hình I O

Mô hình I/O được phát triển từ những năm 1930 bởi Giáo sư Wassilily Leontief. Từ đó, nhiều nghiên cứu đã ứng dụng mô hình này để xác định các ngành kinh tế trọng điểm ở nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, mô hình này bắt đầu được áp dụng từ những năm gần đây nhằm cải thiện khả năng phân tích và dự báo kinh tế.

II. Vấn đề và Thách thức trong việc xác định Ngành Kinh Tế Trọng Điểm

Việc xác định ngành kinh tế trọng điểm tại Việt Nam gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của nền kinh tế và sự biến động của thị trường. Các yếu tố như chính sách kinh tế, đầu tư nước ngoài và nhu cầu thị trường đều ảnh hưởng đến sự phát triển của các ngành. Do đó, cần có một phương pháp phân tích chính xác và hiệu quả để xác định các ngành này.

2.1. Những khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ. Nhiều số liệu kinh tế vẫn chưa được công bố công khai hoặc không đồng nhất, gây khó khăn trong việc phân tích và đưa ra quyết định.

2.2. Tác động của chính sách kinh tế đến các ngành

Chính sách kinh tế của nhà nước có thể tạo ra những tác động tích cực hoặc tiêu cực đến các ngành. Việc thay đổi chính sách có thể làm thay đổi cấu trúc ngành, do đó cần phải thường xuyên cập nhật và điều chỉnh mô hình phân tích.

III. Phương pháp ứng dụng Mô Hình Cân Đối Liên Ngành

Để xác định các ngành kinh tế trọng điểm, mô hình cân đối liên ngành sử dụng các chỉ số liên kết và chỉ số kích thích nhập khẩu. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa các ngành và đánh giá tác động của từng ngành đến nền kinh tế một cách định lượng.

3.1. Phân tích chỉ số liên kết giữa các ngành

Chỉ số liên kết giúp xác định mức độ ảnh hưởng của một ngành đến các ngành khác. Việc phân tích này cho phép nhận diện các ngành có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

3.2. Ứng dụng chỉ số kích thích nhập khẩu

Chỉ số kích thích nhập khẩu cho phép đánh giá tác động của nhập khẩu đến sản xuất trong nước. Việc sử dụng chỉ số này giúp xác định các ngành cần được ưu tiên phát triển để giảm thiểu sự phụ thuộc vào hàng hóa nhập khẩu.

IV. Kết quả nghiên cứu và Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc ứng dụng mô hình cân đối liên ngành giúp xác định rõ ràng các ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam. Kết quả này không chỉ hỗ trợ cho việc hoạch định chính sách mà còn giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ hơn về tiềm năng phát triển của từng ngành.

4.1. Các ngành kinh tế trọng điểm được xác định

Nghiên cứu đã xác định được một số ngành kinh tế trọng điểm như công nghiệp chế biến, dịch vụ và nông nghiệp. Những ngành này có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo ra việc làm.

4.2. Tác động của mô hình đến chính sách phát triển

Kết quả từ mô hình I/O đã giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định hợp lý hơn trong việc phân bổ nguồn lực và đầu tư cho các ngành trọng điểm, từ đó nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế.

V. Kết luận và Tương lai của Mô Hình Cân Đối Liên Ngành

Mô hình cân đối liên ngành đã chứng minh được giá trị của nó trong việc xác định các ngành kinh tế trọng điểm tại Việt Nam. Tương lai, việc ứng dụng mô hình này cần được mở rộng và cải tiến để đáp ứng tốt hơn với sự thay đổi của nền kinh tế.

5.1. Định hướng phát triển mô hình trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển mô hình I/O để cải thiện độ chính xác và khả năng dự đoán. Việc tích hợp công nghệ thông tin và dữ liệu lớn sẽ giúp nâng cao hiệu quả phân tích.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách

Các nhà hoạch định chính sách cần chú trọng đến việc sử dụng mô hình I/O trong việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc xác định các ngành kinh tế trọng điểm đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực có hạn và xu hướng toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng. Theo ước tính, việc tập trung phát triển các ngành trọng điểm giúp tối ưu hóa lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Luận văn này tập trung ứng dụng mô hình cân đối liên ngành (Input-Output - I/O) để xác định các ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam dựa trên bảng I/O năm 2010. Mục tiêu nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở định lượng vững chắc cho việc lựa chọn ngành trọng điểm, đồng thời phân tích mối liên kết cung - cầu giữa các ngành trong nền kinh tế. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong việc phân tích các ngành kinh tế Việt Nam năm 2010 với 25 ngành sản phẩm, ngành kinh tế, sử dụng dữ liệu bảng I/O được chuyển đổi từ bảng nguồn và sử dụng theo giá cơ bản. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế, tối ưu hóa nguồn lực đầu tư và nâng cao hiệu quả kinh tế quốc dân thông qua việc xác định rõ các ngành có sức lan tỏa cao và lợi thế nội tại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Mô hình cân đối liên ngành (I/O) do Giáo sư Wassilily Leontief phát triển vào cuối những năm 1930, là công cụ phân tích mối quan hệ giữa các ngành trong nền kinh tế thông qua bảng I/O thể hiện chi phí trung gian và giá trị gia tăng. Các lý thuyết nền tảng bao gồm:

• Mô hình Leontief: Phân tích mối quan hệ cung - cầu giữa các ngành, sử dụng ma trận nghịch đảo Leontief $(I - A)^{-1}$ để đo lường tác động lan tỏa của tiêu dùng cuối cùng đến sản lượng các ngành.
• Phương pháp Rasmussen: Xác định chỉ số liên kết ngược (BL) và liên kết xuôi (FL) dựa trên tổng theo cột và tổng theo hàng của ma trận nghịch đảo Leontief, phản ánh sức lan tỏa và độ nhạy của các ngành.
• Phương pháp Ghosh: Sử dụng ma trận nghịch đảo Ghoshian $(I - B)^{-1}$ để đo lường liên kết xuôi, tập trung vào tác động của giá trị gia tăng đến sản lượng các ngành.
• Chỉ số kích thích nhập khẩu (MI): Đánh giá mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu của các ngành, giúp phân biệt ngành trọng điểm dựa trên lợi thế nội lực.

Các khái niệm chính bao gồm: hệ số chi phí trung gian trực tiếp $(a_{ij})$, chỉ số liên kết ngược (NBL), chỉ số liên kết xuôi (NFL), và chỉ số kích thích nhập khẩu (NMI). Ngành kinh tế trọng điểm được xác định khi chỉ số liên kết ngược hoặc liên kết xuôi lớn hơn mức trung bình và chỉ số kích thích nhập khẩu nhỏ hơn 1.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là bảng I/O Việt Nam năm 2010, được xây dựng từ bảng nguồn và bảng sử dụng theo giá cơ bản, với quy mô 25 ngành sản phẩm, ngành kinh tế. Quá trình chuyển đổi bảng nguồn và sử dụng thành bảng I/O phi cạnh tranh được thực hiện qua các bước:

• Tách chi phí thương mại, vận tải và thuế sản phẩm để chuyển bảng sử dụng từ giá sử dụng cuối cùng sang giá cơ bản.
• Lập ma trận hệ số chi phí trung gian trực tiếp $(A)$ bằng cách nhân ma trận hệ số tiêu dùng đầu ra $(B)$ với ma trận hệ số nguồn $(D)$.
• Tính toán các chỉ số liên kết ngược, liên kết xuôi theo phương pháp Rasmussen và Ghosh.
• Tính chỉ số kích thích nhập khẩu dựa trên ma trận nhân tử Leontief mở rộng.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích hệ số liên kết, chuẩn hóa các chỉ số để so sánh và phân loại ngành kinh tế. Cỡ mẫu là toàn bộ 25 ngành kinh tế trong bảng I/O năm 2010, phương pháp chọn mẫu là sử dụng toàn bộ bảng dữ liệu có sẵn nhằm đảm bảo tính toàn diện. Thời gian nghiên cứu tập trung vào dữ liệu năm 2010, phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam giai đoạn đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ số liên kết ngược (BL) theo phương pháp Rasmussen: Tất cả 25 ngành đều có BL > 1, cho thấy mỗi đơn vị tăng tiêu dùng cuối cùng đều kích thích sản lượng nền kinh tế tăng trên mức trung bình. Các ngành công nghiệp chế tạo như sản xuất kim loại (BL = 4,69), sản xuất máy móc thiết bị điện và phương tiện vận tải (BL = 4,73), sản xuất sản phẩm điện tử (BL = 4,43) có chỉ số liên kết ngược cao nhất, thể hiện sức lan tỏa mạnh mẽ đến các ngành khác. Ngành điện tử có BL = 4,29, nghĩa là tăng 1 đơn vị tiêu dùng cuối cùng sẽ kích thích sản lượng nền kinh tế tăng 4,29 đơn vị.

2. Chỉ số liên kết xuôi (FL) theo phương pháp Rasmussen: Ngành công nghiệp hóa chất có FL cao nhất (11,95), tiếp theo là chế tạo kim loại (6,69), cho thấy các ngành này có vai trò cung ứng đầu vào lớn cho các ngành khác. Ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến thực phẩm cũng có FL > 3, phản ánh vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng nội địa.

3. Chỉ số kích thích nhập khẩu (NMI): Các ngành trọng điểm đều có NMI < 1, cho thấy mức độ phụ thuộc nhập khẩu thấp, tận dụng tốt nguồn lực nội địa. Ngược lại, ngành công nghiệp khai khoáng có chỉ số kích thích nhập khẩu cao, phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu đầu vào.

4. Phân loại ngành kinh tế trọng điểm: Dựa trên chuẩn hóa các chỉ số, các ngành trọng điểm gồm nhóm công nghiệp chế tạo (kim loại, điện tử, máy móc thiết bị), công nghiệp hóa chất, nông nghiệp, công nghiệp chế biến thực phẩm và một số ngành dịch vụ có liên kết mạnh. Ngành dịch vụ như bất động sản, giáo dục, thương mại có chỉ số liên kết thấp, ít ảnh hưởng lan tỏa.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các ngành công nghiệp chế tạo và hóa chất đóng vai trò trung tâm trong mạng lưới kinh tế Việt Nam năm 2010, phù hợp với xu hướng công nghiệp hóa và phát triển công nghiệp nặng. Chỉ số liên kết ngược và xuôi cao minh chứng cho sức lan tỏa mạnh mẽ của các ngành này, vừa tạo cầu đầu vào cho các ngành khác, vừa cung cấp sản phẩm đầu ra quan trọng. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nền kinh tế đang phát triển, nơi công nghiệp chế tạo là động lực tăng trưởng chính. Chỉ số kích thích nhập khẩu thấp của các ngành trọng điểm phản ánh lợi thế nội lực và khả năng tự chủ trong chuỗi cung ứng, điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế. Việc sử dụng mô hình cân đối liên ngành giúp phân tích sâu sắc mối quan hệ cung - cầu, cung cấp cơ sở định lượng cho chính sách phát triển ngành. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh chỉ số BL, FL và NMI của các ngành để minh họa rõ ràng sức lan tỏa và mức độ phụ thuộc nhập khẩu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển ngành công nghiệp chế tạo trọng điểm: Tập trung nguồn lực vào các ngành sản xuất kim loại, điện tử, máy móc thiết bị nhằm nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh quốc tế. Mục tiêu tăng trưởng sản lượng ngành lên ít nhất 15% trong 5 năm tới, do Bộ Công Thương phối hợp với các địa phương thực hiện.

2. Phát triển chuỗi cung ứng nội địa và giảm nhập khẩu: Khuyến khích phát triển các ngành cung ứng đầu vào cho công nghiệp chế tạo, giảm tỷ lệ nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện. Mục tiêu giảm tỷ lệ nhập khẩu đầu vào xuống dưới 30% trong vòng 3 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

3. Ưu tiên chính sách hỗ trợ ngành công nghiệp hóa chất và chế biến thực phẩm: Áp dụng các chính sách thuế, tín dụng ưu đãi nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp phối hợp triển khai.

4. Xây dựng hệ thống thông tin và phân tích cân đối liên ngành thường xuyên: Thiết lập cơ chế cập nhật bảng I/O định kỳ để theo dõi biến động ngành, hỗ trợ ra quyết định chính sách kịp thời. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống trong 1 năm, do Tổng cục Thống kê và Viện Nghiên cứu Kinh tế phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược phát triển ngành, phân bổ nguồn lực hiệu quả, đặc biệt trong việc xác định ngành trọng điểm và chính sách ưu tiên.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế phát triển: Tham khảo phương pháp luận và kết quả phân tích mô hình cân đối liên ngành để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ ngành và tác động kinh tế.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ các ngành có sức lan tỏa và lợi thế cạnh tranh để định hướng đầu tư, phát triển sản xuất phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế quốc gia.

4. Cơ quan thống kê và tổ chức nghiên cứu kinh tế: Áp dụng phương pháp xây dựng và phân tích bảng I/O để nâng cao chất lượng dữ liệu và phân tích kinh tế vĩ mô, hỗ trợ công tác dự báo và hoạch định chính sách.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình cân đối liên ngành (I/O) là gì?
   Mô hình I/O là công cụ phân tích mối quan hệ giữa các ngành trong nền kinh tế, thể hiện qua bảng I/O mô tả chi phí trung gian và giá trị gia tăng. Ví dụ, nó giúp xác định ngành nào tạo ra tác động lan tỏa lớn khi tăng sản lượng.

2. Chỉ số liên kết ngược và liên kết xuôi có ý nghĩa gì?
   Chỉ số liên kết ngược đo lường sức lan tỏa của ngành khi tiêu dùng cuối cùng tăng, còn chỉ số liên kết xuôi phản ánh mức độ ngành bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi giá trị gia tăng của các ngành khác. Ví dụ, ngành công nghiệp chế tạo có chỉ số liên kết ngược cao cho thấy tác động mạnh đến nền kinh tế.

3. Tại sao chỉ số kích thích nhập khẩu quan trọng trong xác định ngành trọng điểm?
   Chỉ số này đánh giá mức độ phụ thuộc nhập khẩu của ngành, ngành có chỉ số thấp thể hiện lợi thế nội lực, phù hợp để phát triển bền vững. Ví dụ, ngành công nghiệp khai khoáng có chỉ số cao, cho thấy cần giảm phụ thuộc nhập khẩu.

4. Phương pháp nào được sử dụng để xây dựng bảng I/O Việt Nam năm 2010?
   Bảng I/O được xây dựng từ bảng nguồn và sử dụng theo giá cơ bản, chuyển đổi sang dạng phi cạnh tranh, sử dụng giả thiết ngành kinh tế để tính toán ma trận hệ số chi phí trung gian trực tiếp.

5. Làm thế nào kết quả nghiên cứu hỗ trợ hoạch định chính sách?
   Kết quả giúp xác định ngành trọng điểm có sức lan tỏa và lợi thế nội lực, từ đó đề xuất chính sách ưu tiên đầu tư, phát triển chuỗi cung ứng nội địa, giảm nhập khẩu, nâng cao hiệu quả kinh tế quốc dân.

Kết luận

• Ứng dụng mô hình cân đối liên ngành giúp xác định chính xác các ngành kinh tế trọng điểm của Việt Nam năm 2010 dựa trên chỉ số liên kết ngược, liên kết xuôi và chỉ số kích thích nhập khẩu.
• Các ngành công nghiệp chế tạo, công nghiệp hóa chất và nông nghiệp được xác định là nhóm ngành trọng điểm với sức lan tỏa mạnh và lợi thế nội lực rõ rệt.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở định lượng vững chắc cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế, tập trung nguồn lực hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp phát triển ngành trọng điểm, giảm nhập khẩu và xây dựng hệ thống phân tích cân đối liên ngành định kỳ nhằm nâng cao năng lực quản lý kinh tế.
• Khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu tiếp tục ứng dụng mô hình I/O để theo dõi và điều chỉnh chiến lược phát triển kinh tế trong các giai đoạn tiếp theo.

Hành động tiếp theo là triển khai các chính sách ưu tiên phát triển ngành trọng điểm và thiết lập hệ thống cập nhật bảng I/O thường xuyên nhằm đảm bảo tính kịp thời và hiệu quả trong quản lý kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VIỆC SỬ DỤNG MÔ HÌNH I/O TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH NGÀNH KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM 1. TỔNG QUAN VỀ I/O 1. Sơ lược về sự hình thành bảng I/O Mô hình cân đối liên ngành được Giáo sư Wassilily Leontief xây dựng vào cuối những năm 1930 và nhờ đó ông đã được nhận giải thưởng Nobel kinh tế vào năm 1973. Cùng với việc phát triển bảng I/O thành bảng SAM của Richard Stone (1961), Miyazawa mở rộng bảng I/O thành mô hình nhân khẩu – kinh tế (Demographic – Economic modeling) và mô hình này tiếp tục được phát triển bởi Batey và Madden (1983).

Mô hình đưa ra khái niệm ma trận nghịch đảo Leontief mở rộng và ma trận Keynes, qua đó có thể phân tích mối quan hệ giữa các nhóm thu nhập và các nhóm tiêu dùng tương ứng. Cấu trúc và nội dung bảng I/O • Cấu trúc bảng I/O Ngành Sử dụng cho sản xuất Sử dụng cuối cùng GO sử dụng X11 X12 X13 … X1j … X1n C1 G1 I1 X1-M1 X1 Ngành cung cấp X21 X22 X23 … X2j … X2n C2 G1 I1 X1-M1 X2 Xi1 Xi2 Xi3 … Xij … Xin Ci G1 I1 X1-M1 Xi Xn1 Xn2 Xn3 … Xnj … Xnn Cn Gn In Xn-Mn Xn L1 L2 L3 … Lj … Ln Giá trị gia tăng K1 K2 K3 … Kj … Kn P1 P2 P3 … Pj … Pn T1 T2 T3 … Tj … Tn GI X1 X2 X3 … Xj … Xn Luan van 9 • Nội dung cơ bản của bảng I/O Sơ đồ khái quát bảng I/O được cấu trúc bởi các ngành theo cột, gọi là ngành cung cấp (cung); các ngành theo dòng gọi là ngành sử dụng ( cầu). Về nội dung kinh tế, bảng I/O gồm 3 thành phần hay 3 ô, mỗi ô nói lên từng mặt và từng quá trình tái sản xuất. Ô I: Thể hiện chi phí trung gian của các ngành, là phần chủ yếu của bảng bao gồm các ngành sản xuất ra sản phẩm vật chất và các ngành sản xuất ra sản phẩm dịch vụ.

Phần tử Xij của ma trận X thể hiện ngành j sử dụng sản phẩm của ngành i làm chi phí trung gian trong quá trình sản xuất ra sản phẩm j. Tổng theo cột của Ô I thể hiện tổng chi phí trung gian của từng ngành. Ô II: Thể hiện việc sử dụng sản phẩm của mỗi ngành cho tiêu dùng không phải sản xuất, đó là tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình (C), tiêu dùng của chính phủ ( G), tích lũy tài sản (I), xuất khẩu (X) – Nhập khẩu (M) Ô III: Giá trị tăng thêm của các ngành, bao gồm thu nhập của người lao động (L), thuế gián thu đánh vào sản phẩm (T), khấu hao tài sản cố định (K), thặng dư sản xuất (P). Xét theo cột của bảng I/O, có thể nhận thấy để thực hiện quá trình sản xuất mỗi ngành phải sử dụng các yếu tố đầu vào từ các ngành khác trong nền kinh tế và kết hợp các yếu tố đầu vào với giá trị gia tăng để tạo ra giá trị sản xuất cho từng ngành ( Xi ).

Như vậy, giá trị sản xuất của mỗi ngành được xác định bằng tổng đầu vào trung gian được mua từ các ngành khác và giá trị gia tăng được tạo ra bởi chính ngành đó. Mặt khác, mỗi hàng trên bảng I/O thể hiện giá trị sản xuất của từng ngành được sử dụng cho tiêu dùng trung gian của các ngành trong nền kinh tế và cho tiêu dùng cuối cùng. Ký hiệu Fi là giá trị tiêu dùng cuối cùng của ngành thứ i, ta có thể biểu diễn mối quan hệ tuyến tính giữa giá trị sản xuất, tiêu dùng trung gian và tiêu dùng cuối cùng của các ngành trong nền kinh tế bằng hệ phương trình sau: Luan van 10 X1 = X11 + X12 +…+X1j+…+ X1n + F1 X2 = X21 + X22 +…+X2j+…+ X2n + F2 …………………………………… (1) Xi = Xi1 + Xi2 +…+ Xij+… + Xin …………………………………… Xn = Xn1 + Xn2 +…+Xnj+…+ Xnn + Có thể nhận thấy, mỗi ngành trong nền kinh tế có quan hệ rất mật thiết với các ngành khác thông qua việc mua các yếu tố đầu vào từ các ngành, cũng như cung cấp sản phẩm đầu ra cho tiêu dùng trung gian của các ngành. Một ngành có điều kiện phát triển sẽ kéo theo nhu cầu đầu vào tăng cao của một số ngành khác.

Đến lượt mình, các ngành khác lại có điều kiện mở rộng sản xuất, tạo ra nhu cầu đầu vào từ các ngành khác nữa và sự lan tỏa này diễn ra trong toàn bộ nền kinh tế qua rất nhiều vòng. Để phân tích tác động trực tiếp của một ngành đến các ngành đầu vào của nó, người ta sử dụng hệ số chi phí trung gian trực tiếp. Hệ số này cho biết để tạo ra được một đồng giá trị sản xuất của một ngành nào đó, cần phải yêu cầu bao nhiêu giá trị đầu vào mua từ trực tiếp từ các ngành khác. Hệ số chi phí trung gian trực tiếp aij cho biết để sản xuất được 1 đồng giá trị sản xuất của ngành j cần yêu cầu bao nhiêu giá trị trung gian mua từ ngành i, được tính theo công thức sau: X ij a ij = Xj (2) Công thức (2), có thể biến đổi như sau: Xij = aij Xj (3) Thay vào hệ phương trình (1), ta có: Luan van 11 X1 = a11X1 + a12X2 +.

(4) Xi = ai1X1 + ai2X2 +. Xn = an1X1 + an2X2 +. + annXn + Fn Biến đổi hệ phương trình (4), ta có: (1 - a11)X1 - a12X2 -. +(1- ann)Xn = Fn Về mặt toán học, hệ phương trình trên có thể được biểu diễn dưới dạng ma trận như sau: (I – A) X = F (6) Trong đó A là ma trận hệ số chi phí trung gian trực tiếp, I là ma trận đơn vị, X là véc tơ giá trị sản xuất và F là véc tơ sử dụng cuối cùng.

a nn  X N   FN  Công thức (6) có thể biến đổi để biểu diễn quan hệ cơ bản nhất của mô hình I/O, cho phép đo lường sự thay đổi của giá trị sản xuất của từng ngành Luan van 12 cũng như tổng giá trị sản xuất của cả nền kinh tế dưới tác động của sự thay đổi về tiêu dùng cuối cùng về sản phẩm của từng ngành: ∆X = (I − A)-1 ∆F (7) Ma trận (I − A)-1 là ma trận hệ số chi phí toàn phần, hay thường gọi là ma trận nghịch đảo Leontief, ký hiệu là ma trận α. Ma trận này cho biết chi phí toàn phần để sản xuất ra một đơn vị sử dụng cuối cùng của một ngành nào đó. α nn  Biểu diễn mô hình (7) dưới dạng hệ phương trình toán học, ta có ∆X 1 = α11∆F1 + α12 ∆F2 +. Xét theo nguồn số liệu Bảng I/O được chia thành 2 dạng: Bảng I/O thực hiện (Báo cáo): Còn được gọi là bảng I/O tĩnh, là bảng I/O được lập trên cơ sở số liệu thực tế của kỳ báo cáo.

Luan van 13 Bảng I/O kế hoạch (dự kiến): Còn được gọi là bảng I/O động, được lập trên cơ sở dự kiến các chỉ tiêu kinh tế cùng mối quan hệ kinh tế trong kỳ kế hoạch. Xét theo đơn vị tính Bảng I/O dạng hiện vật: Là bảng I/O mà các số liệu trong bảng biểu hiện bằng đơn vị hiện vật (đơn vị tự nhiên) tương ứng với từng loại sản phẩm. Bảng I/O dạng hiện vật bao gồm những sản phẩm chủ yếu của nền kinh tế quốc dân (dạng không đối xứng, phản ánh các nguồn và tình hình sử dụng các nguồn đó). Bảng I/O dạng giá trị: Là bảng I/O mà các số liệu trong bảng biểu hiện bằng đơn vị giá trị (giá sử dụng cuối cùng, giá người sản xuất, giá cơ bản).

Bảng I/O giá trị có thể được lập theo ngành kinh tế hoặc theo ngành sản phẩm (dạng đối xứng, phản ánh tình hình chu chuyển của sản phẩm xã hội theo cấu thành vật chất và giá trị). Bảng I/O dạng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi nó là trung tâm của SNA, có thể mô tả chi tiết mối quan hệ giữa các ngành cũng như kiểm tra các mối liên kết của các bảng cân đối trong toàn bộ hệ thống. Phân loại theo tính chất Có 2 loại bảng I/O: bảng I/O cạnh tranh (competitive – import type) và bảng I/O phi cạnh tranh (non-competitive – import type). Bảng I/O cạnh tranh, ma trận hệ số chi phí trung gian trực tiếp bao gồm chi phí đầu vào là sản phẩm sản xuất trong nước và sản phẩm nhập khẩu, như vậy việc phân tích mức độ lan toả và độ nhậy của nền kinh tế sẽ bị lẫn phần nhập khẩu, một ngành nào đó có độ lan toả cao chưa chắc đã là ngành gây nên ảnh hưởng tích cực đến sản xuất mà chỉ kích thích nhập khẩu.

Bảng I-O phi cạnh tranh, ma trận hệ số chi phí trung gian trực tiếp không bao gồm chi phí đầu vào là sản phẩm nhập khẩu, như vậy khi khảo sát về mức Luan van 14 độ lan toả và độ nhậy của một ngành sẽ phản ánh được về ảnh hưởng của ngành đó đến sản xuất trong nước 1. Ý nghĩa của bảng I/O Mô hình I/O là mô hình toàn diện thể hiện mối liên hệ giữa cung – cầu và hiện nay có rất nhiều mô hình được xây dựng dựa trên nền tảng của mô hình I/O. Là bộ phận cấu thành, giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ các tài khoản của SNA. Bảng IO cho phép nghiên cứu quá trình sản xuất, phân phối lần đầu và sử dụng sản phẩm xã hội và GDP.

Bảng I/O có thể dùng để nghiên cứu quy mô, cấu trúc, cơ cấu của các chỉ tiêu kinh tế trong bảng, xác định hệ số kĩ thuật, dự báo kinh tế, phân tích hiệu quả kinh tế,. Dựa trên bảng I/O có thể cho phép mô hình hóa toán học trong các nghiên cứu các quá trình vận động trong nền kinh tế. Bảng I/O thể hiện kết cấu về mặt giá trị lẫn kết cấu hiện vật của các ngành kinh tế cũng như trong toàn bộ nền kinh tế. Phương pháp lập bảng I/O a.

Các loại giá Giá trị hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra hay được sử dụng trong quá trình sản xuất được đo lường theo các loại giá khác nhau. Trong SNA, sử dụng ba loại giá sau: - Giá cơ bản là số tiền người sản xuất nhận được do bán hàng hóa hay dịch vụ sản xuất ra, trừ đi thuế đánh vào sản phẩm, cộng với trợ cấp sản phẩm. Giá cơ bản không bao gồm phí vận tải và phí thương nghiệp.