Vấn đề quan hệ lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh và FDI ở Việt Nam

Mô hình đầu tư là một khái niệm quan trọng trong kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. 221 trang · Trường Đại Học Kinh Tế TPHCM · 2004.

• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Thiện
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TPHCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quản Lý Và Kế Hoạch Hóa Kinh Tế Quốc Dân
• Đề tài: Môû ñaàu
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Mở đầu
• 1. Chương 1: Những vấn đề lý luận về quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường
• 1.1. Bản chất của quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường
• 1.2. Khái niệm về quan hệ lao động
• 1.3. Các chủ thể cấu thành quan hệ lao động
• 1.4. Nội dung của quan hệ lao động
• 1.5. Môi trường vận hành các quan hệ lao động
• 1.5.1. Các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài
• 1.5.2. Các yếu tố thuộc về doanh nghiệp
• 1.6. Một số biểu hiện cụ thể của quan hệ lao động
• 1.6.1. Hợp đồng lao động cá nhân
• 1.6.2. Thương lượng và thỏa ước lao động tập thể
• 1.6.3. Mâu thuẫn trong quan hệ lao động. Các hình thức và cách giải quyết tranh chấp trong quan hệ lao động
• 1.7. Các mô hình hệ thống về quan hệ lao động
• 1.7.1. Sơ lược về lý thuyết hệ thống
• 1.7.2. Mô hình cổ điển của Dunlop
• 1.7.3. Mô hình lựa chọn chiến lược của Kochan
• 1.7.4. Mô hình tác động tương hỗ của Andreù Petit
• 1.7.5. Một số nhận xét về ba mô hình trên
• 1.8. Đặc điểm về quan hệ lao động ở một số nước trên thế giới và những bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 1.8.1. Đặc điểm trong quan hệ lao động ở Mỹ
• 1.8.2. Đặc điểm trong quan hệ lao động ở một số nước châu Âu phát triển
• 1.8.3. Đặc điểm trong quan hệ lao động ở một số nước Đông Bắc Á phát triển
• 1.8.4. Đặc điểm trong quan hệ lao động ở một số nước Đông Nam Á
• 1.8.5. Đặc điểm trong quan hệ lao động ở một số nước có mô hình chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường
• 1.8.6. Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• Kết luận chương 1
• 2. Chương 2 Thực trạng về quan hệ lao động tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi kinh tế
• 2.1. Tác động của chuyển đổi kinh tế tới lao động, việc làm và quan hệ lao động ở Việt Nam
• 2.1.1. Sơ lược về mô hình và các điểm mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế
• 2.1.2. Tác động của chuyển đổi kinh tế tới lao động, việc làm và quan hệ lao động qua các giai đoạn trong quá trình chuyển đổi
• 2.1.3. Hệ thống luật pháp về lao động – cơ sở pháp lý điều chỉnh các quan hệ lao động tại Việt Nam
• 2.2. Vai trò của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong nền kinh tế chuyển đổi
• 2.2.1. Vai trò của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh
• 2.2.2. Vai trò của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 2.3. Thực trạng quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam thời gian qua
• 2.3.1. Mô hình và các phần tử cấu thành hệ thống quan hệ lao động ở Việt Nam
• 2.3.2. So sánh đặc trưng về của quan hệ lao động trong các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 2.3.3. Thực trạng quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam thời gian qua
• 2.4. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới quan hệ lao động ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.4.1. Môi trường pháp lý liên quan đến quan hệ lao động
• 2.4.2. Công tác quản lý nhà nước về lao động
• 2.4.3. Vấn đề khác biệt văn hóa trong các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài
• 2.4.4. Nhận thức về pháp luật lao động và chính sách quản trị nhân sự của người sử dụng lao động
• 2.4.5. Trình độ, tác phong và ý thức của người lao động
• 2.4.6. Vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở
• 2.5. Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến sự thoả mãn của người lao động trong quan hệ với người sử dụng lao động
• Kết luận chương 2
• 3. Chương 3 Một số giải pháp hoàn thiện quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam
• 3.1. Tác động của xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và chủ trương, chính sách nhà nước đến quan hệ lao động ở Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.1. Chủ trương đổi mới và sắp xếp doanh nghiệp nhà nước
• 3.1.2. Xu thế mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.3. Xu hướng cải tiến công nghệ sản xuất và phương thức quản lý
• 3.2. Một số giải pháp lành mạnh hóa quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam
• 3.2.1. Nhóm giải pháp ở tầm vĩ mô
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về phía tổ chức công đoàn
• 3.2.3. Nhóm giải pháp về phía doanh nghiệp
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Ban hành quy chế dân chủ trong các tổ chức ngoài quốc doanh
• 3.3.2. Khuyến khích hoạt động của các công ty kiểm định lao động tại Việt Nam
• 3.3.3. Tái quy định khoản đóng góp 2% quỹ lương cho kinh phí hoạt động công đoàn ở các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài
• 3.3.4. Nghiên cứu để quy định sử dụng bản tổng kết xã hội hàng năm trong quản lý lao động ở các doanh nghiệp
• Kết luận chương 3
• Danh mục các công trình khoa học của tác giả đã công bố
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình đầu tư và vai trò của nó trong kinh tế

Mô hình đầu tư là một khái niệm quan trọng trong kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Nó không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp mà còn tác động đến nền kinh tế quốc gia. Mô hình đầu tư giúp xác định cách thức và quy trình mà các nguồn lực tài chính được phân bổ và sử dụng. Việc hiểu rõ về mô hình đầu tư sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

1.1. Khái niệm và các loại mô hình đầu tư

Mô hình đầu tư có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau như mô hình đầu tư trực tiếp, mô hình đầu tư gián tiếp và mô hình đầu tư hỗn hợp. Mỗi loại mô hình đều có những đặc điểm riêng và phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp khác nhau.

1.2. Tầm quan trọng của mô hình đầu tư trong phát triển kinh tế

Mô hình đầu tư không chỉ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nó tạo ra việc làm, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Những thách thức trong mô hình đầu tư tại Việt Nam hiện nay

Mặc dù mô hình đầu tư tại Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong quy trình đầu tư, sự cạnh tranh không lành mạnh và các rào cản pháp lý vẫn đang cản trở sự phát triển của mô hình đầu tư. Những thách thức này cần được giải quyết để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

2.1. Thiếu minh bạch và các rào cản pháp lý

Thiếu minh bạch trong quy trình đầu tư có thể dẫn đến sự nghi ngờ từ các nhà đầu tư. Các rào cản pháp lý cũng làm giảm sức hấp dẫn của thị trường đầu tư tại Việt Nam.

2.2. Cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp

Cạnh tranh không lành mạnh có thể dẫn đến việc các doanh nghiệp không tuân thủ các quy định pháp luật, gây thiệt hại cho cả nền kinh tế và người lao động.

III. Phương pháp cải thiện mô hình đầu tư tại Việt Nam

Để cải thiện mô hình đầu tư, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía chính phủ và các doanh nghiệp. Việc cải cách pháp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra môi trường đầu tư minh bạch là những yếu tố quan trọng. Các doanh nghiệp cũng cần chủ động trong việc áp dụng các mô hình đầu tư hiện đại để tối ưu hóa hoạt động.

3.1. Cải cách pháp lý và nâng cao minh bạch

Cải cách pháp lý sẽ giúp tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch hơn, từ đó thu hút nhiều nhà đầu tư hơn. Việc công khai thông tin và quy trình đầu tư cũng là một yếu tố quan trọng.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần được đào tạo để hiểu rõ hơn về các mô hình đầu tư và cách thức áp dụng chúng vào thực tiễn. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình đầu tư trong doanh nghiệp

Mô hình đầu tư không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong các doanh nghiệp. Việc áp dụng mô hình đầu tư phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực, tăng trưởng bền vững và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Các doanh nghiệp thành công nhờ áp dụng mô hình đầu tư hiệu quả

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã thành công nhờ áp dụng các mô hình đầu tư hiện đại, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm và dịch vụ của mình.

4.2. Kết quả nghiên cứu về mô hình đầu tư tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp áp dụng mô hình đầu tư hiệu quả có tỷ lệ tăng trưởng cao hơn so với các doanh nghiệp khác. Điều này chứng tỏ rằng mô hình đầu tư có vai trò quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình đầu tư

Mô hình đầu tư sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Với những cải cách và giải pháp đồng bộ, mô hình đầu tư sẽ ngày càng hoàn thiện và phù hợp hơn với bối cảnh kinh tế toàn cầu. Tương lai của mô hình đầu tư tại Việt Nam hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư.

5.1. Triển vọng phát triển mô hình đầu tư trong tương lai

Với sự phát triển của công nghệ và xu hướng toàn cầu hóa, mô hình đầu tư tại Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội để phát triển và mở rộng.

5.2. Những khuyến nghị cho các nhà đầu tư

Các nhà đầu tư nên chú ý đến các yếu tố như môi trường đầu tư, chính sách pháp luật và xu hướng thị trường để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Một số vấn đề về quan hệ lao động tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi kinh tế (Trường hợp khảo sát ở TP. Hồ Chí Minh)" do nghiên cứu sinh Vũ Việt Hằng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Văn Thiện, bảo vệ năm 2004 tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Kinh tế quản lý và kế hoạch hoá kinh tế quốc dân (Mã số: 5.05).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả trình bày rằng công cuộc đổi mới và phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần đã thúc đẩy sự hình thành, mở rộng nhanh chóng của khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DNNQD) và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (DNĐTNN). Sự biến đổi này làm nảy sinh những vấn đề phức tạp trong quan hệ lao động. Mặc dù Bộ luật Lao động năm 1995 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động năm 2002 (có hiệu lực từ năm 2003) đã thiết lập hành lang pháp lý điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của các bên, trên thực tế các hành vi vi phạm pháp luật lao động, khiếu nại, tranh chấp lao động tập thể và đình công tự phát vẫn liên tục phát sinh. Thực trạng này gây thiệt hại cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến việc làm, đời sống người lao động và tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư. Dù nguyên nhân đã được thảo luận ở nhiều diễn đàn, các giải pháp trước đó vẫn thiếu tính khả thi, chưa kết hợp hài hòa giữa việc bảo vệ quyền lợi người lao động với việc duy trì sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình hội nhập.

Mục đích nghiên cứu của luận án được xác định gồm 3 nội dung cụ thể:

1. Hệ thống lại cơ sở lý thuyết về quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường. Nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn của một số nước khác trên thế giới để rút ra bài học cần thiết cho Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng về quan hệ lao động ở các DNNQD và DNĐTNN tại Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi nền kinh tế, nhấn mạnh các biểu hiện không lành mạnh về quan hệ lao động và phân tích các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới quan hệ này ở Việt Nam.
3. Đề xuất một số giải pháp thích hợp góp phần hoàn thiện quan hệ lao động trong các doanh nghiệp kể trên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

• Đối tượng nghiên cứu: Các mối quan hệ lao động trong khu vực doanh nghiệp không thuộc sở hữu Nhà nước tại Việt Nam, bao gồm DNĐTNN và DNNQD trong nước (trọng tâm là doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần). Dữ liệu về doanh nghiệp Nhà nước chỉ được sử dụng làm cơ sở so sánh.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực nghiệm và thu thập số liệu tập trung tại địa bàn TP. Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế có lực lượng lao động tập trung đông đảo và quan hệ lao động biến động phức tạp, được xem như trường hợp nghiên cứu điển hình để liên hệ trên phạm vi toàn quốc.
• Phạm vi thời gian: Tiến trình chuyển đổi kinh tế từ năm 1986 đến thời điểm hoàn thành luận án (năm 2004), tập trung phân tích sâu chuỗi số liệu giai đoạn 1996 - 2003.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các biểu hiện thực tế gồm việc ký kết và thực hiện hợp đồng lao động cá nhân, thỏa ước lao động tập thể, thực hiện vệ sinh an toàn lao động, bảo hiểm xã hội, đi sâu vào thực trạng tranh chấp lao động và đình công.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan, tác giả điểm lại các công trình nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm tiêu biểu trên thế giới và tại Việt Nam:

• Các nghiên cứu quốc tế: Dunlop J.T. (1958) với tác phẩm "The Industrial Relations" đặt nền móng cho cách tiếp cận hệ thống; Jacques Rojot (1996, Pháp); Tan Chwee Huat (1994, Singapore); Livian F. (2000, Cộng hòa Séc); Grant và Malette (Đại học Tổng hợp Québec tại Montréal, Canada); Daniel Quinn Mills; Boivin và Guilbault; Loïc Cadin (Đại học Thương mại Paris - ESCP, 2002). Tác giả nhận định các nghiên cứu này chủ yếu đặt trong bối cảnh các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển, riêng trường hợp Cộng hòa Séc là nền kinh tế chuyển đổi nhưng mô hình chuyển đổi không tương đồng với Việt Nam.
• Các nghiên cứu trong nước:
  • Luận án "Hoàn thiện quan hệ lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam" của Nguyễn Ngọc Quân (1995): Cung cấp các khái niệm và kinh nghiệm xử lý tranh chấp, song chỉ khảo sát các DNĐTNN giai đoạn 1988 - 1995 và tập trung phân tích mô tả thực trạng để đưa ra giải pháp, chưa vận dụng khung lý thuyết hệ thống.
  • Luận án "Vấn đề đình công của công nhân ở nước ta hiện nay" của Phạm Xuân Hương (2001): Nghiên cứu hiện tượng đình công dưới góc độ triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các quan điểm chính trị - xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chỉ khu biệt ở phong trào công nhân.
  • Đề tài nghiên cứu ứng dụng "Quan hệ lao động ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh" do Nguyễn Hoàng Kháng chủ nhiệm (Sở Lao động - Thương binh - Xã hội TP.HCM, 2001): Thu thập khối lượng lớn dữ liệu thống kê mô tả nhưng chưa khái quát thành hệ thống lý luận hoàn chỉnh.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống cơ sở lý thuyết hệ thống về quan hệ lao động để áp dụng phân tích bối cảnh Việt Nam; chưa có nghiên cứu bao quát đồng thời cả hai loại hình DNNQD và DNĐTNN trong thời kỳ chuyển đổi kinh tế từ năm 1986 đến 2004 trên cùng một địa bàn kinh tế trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên quan điểm duy vật biện chứng làm phương pháp luận chủ đạo, kết hợp các lý thuyết kinh tế và xã hội học hiện đại:

• Khái niệm và bản chất quan hệ lao động: Căn cứ Điều 1, Điều 2 và Điều 9 Chương I Bộ luật Lao động Việt Nam, tác giả xác định quan hệ lao động là quan hệ xã hội phát sinh giữa người lao động làm công ăn lương với người sử dụng lao động thuộc các thành phần kinh tế, hình thành qua thương lượng, thỏa thuận theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, thể hiện qua hợp đồng lao động cá nhân và thỏa ước lao động tập thể.
• Khung phân tích hệ thống quan hệ lao động: Tác giả khảo sát và đối chiếu ba mô hình lý thuyết hệ thống:
  • Mô hình cổ điển của John T. Dunlop (1958): Hệ thống gồm 3 chủ thể (người lao động, người sử dụng lao động, Nhà nước), chịu tác động của bối cảnh môi trường (công nghệ, kinh tế/thị trường, quyền lực/chính trị, ngân sách) gắn kết bởi hệ tư tưởng chung; đầu ra là hệ thống quy tắc nội dung và quy tắc thủ tục.
  • Mô hình lựa chọn chiến lược của Kochan, McKersie và Cappelli (1984): Bổ sung yếu tố chiến lược quản trị doanh nghiệp với 3 định hướng (không duy trì công đoàn, hạn chế quyền lực công đoàn, hoặc coi công đoàn là đối tác tin cậy) kết hợp với các cấp độ thương lượng tập thể.
  • Mô hình tác động tương hỗ của André Petit: Nhấn mạnh tính tương tác hai chiều giữa môi trường bên ngoài, môi trường bên trong, các yếu tố đầu vào, các hoạt động thương lượng/giải quyết tranh chấp và kết quả đầu ra; kết quả này tác động ngược trở lại môi trường và đầu vào của hệ thống.
  • Các lý thuyết tâm lý quản trị và động viên nhân sự: Thuyết cấp bậc nhu cầu của Abraham Maslow; Thuyết hai yếu tố của Frederick Herzberg (phân biệt yếu tố duy trì và yếu tố động viên); Thuyết kỳ vọng của Victor Vroom; Thuyết công bằng của J. Stacy Adams; Thuyết Z của quản trị học Nhật Bản; 4 mô hình văn hóa tổ chức (văn hóa đồng lòng, văn hóa kiểm soát, văn hóa làm chủ, văn hóa cạnh tranh).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả phối hợp phương pháp tiếp cận hệ thống, phương pháp mô hình hóa, thống kê mô tả, phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình, phân tích kinh tế lượng và phương pháp chuyên gia. Phần mềm SPSS phiên bản 12 được sử dụng để xử lý toàn bộ số liệu điều tra sơ cấp.

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các văn bản pháp luật, niên giám Tổng cục Thống kê, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Liên đoàn Lao động TP.HCM, Viện nghiên cứu và các công ước, khuyến nghị quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua các phiếu điều tra khảo sát trực tiếp tại 112 doanh nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh với cơ cấu mẫu cụ thể:

Nhóm đối tượng điều tra	Số lượng mẫu thực tế	Công cụ và mục đích sử dụng
Đại diện doanh nghiệp (người sử dụng lao động)	96 phiếu	Phiếu điều tra Phụ lục 4 (thống kê mô tả)
Người lao động làm công ăn lương	138 phiếu	Phiếu điều tra Phụ lục 3 (thống kê mô tả)
Cán bộ công đoàn cơ sở	91 phiếu	Phiếu điều tra Phụ lục 5 (thống kê mô tả)
Tổng số mẫu khảo sát mô tả	325 phiếu	Đánh giá thực trạng tại 112 doanh nghiệp
Mẫu khảo sát sự thỏa mãn của người lao động	249 phiếu	Phiếu Phụ lục 6 (chạy mô hình kinh tế lượng ở Phụ lục 10)
Nhóm chuyên gia tư vấn	23 chuyên gia	Phiếu xin ý kiến Phụ lục 11 và 13 (đánh giá giải pháp)

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường

Chương này làm rõ quan hệ lao động là phạm trù đa lĩnh vực, nằm ở giao điểm giữa quan hệ kinh tế, quan hệ xã hội và quan hệ pháp luật.

Chủ thể của hệ thống bao gồm: người lao động (đại diện là tổ chức công đoàn), người sử dụng lao động (đại diện là các hiệp hội giới chủ) và Nhà nước (đóng vai trò lập pháp, giám sát và hòa giải). Môi trường vận hành được phân tích theo hai cấp độ: môi trường bên ngoài (sinh thái, công nghệ, xã hội, chính trị, pháp luật, kinh tế) và môi trường bên trong doanh nghiệp (văn hóa tổ chức và các chính sách động viên).

Về mặt biểu hiện, chương 1 phân tích các công cụ pháp lý và quy trình vận hành: hợp đồng lao động cá nhân; thương lượng và thỏa ước lao động tập thể; mâu thuẫn và tranh chấp lao động (phân loại thành tranh chấp cá nhân và tranh chấp tập thể). Thủ tục giải quyết khiếu nại nội bộ được mô hình hóa qua 4 giai đoạn:

Giai đoạn	Bên đề đạt khiếu nại	Bên tiếp nhận và giải quyết
Giai đoạn 1	Cá nhân bị tổn thương và đại diện công đoàn	Giám sát viên hoặc cấp trên trực tiếp
Giai đoạn 2	Đại diện công đoàn	Cấp trên cao hơn trong hệ thống thứ bậc
Giai đoạn 3	Ủy ban về các vấn đề khiếu nại của doanh nghiệp	Giám đốc nhân sự hoặc Tổng giám đốc
Giai đoạn 4	Đại diện công đoàn và đại diện doanh nghiệp	Bên thứ ba (Trọng tài phân xử)

Bên cạnh đó, tác giả phân tích các biện pháp gây áp lực kinh tế gồm: đình công, vây hãm nhà máy, vận động tẩy chay sản phẩm (từ phía công đoàn) và bế xưởng, yêu cầu phán quyết của tòa án (từ phía giới chủ).

Đánh giá ba mô hình hệ thống (Dunlop, Kochan, Petit), tác giả nhận định mô hình Dunlop giả định loại trừ xung đột là không thực tế; mô hình Kochan phản ánh xu hướng quản trị hiện đại nhưng các chiến lược triệt tiêu công đoàn không phù hợp quy định pháp luật Việt Nam; mô hình của André Petit có giá trị giải thích cao nhờ cơ chế tác động tương hỗ hai chiều. Tác giả lựa chọn kế thừa mô hình của Petit có kết hợp một phần quan điểm chiến lược của Kochan để xây dựng khung phân tích cho Việt Nam.

Phân tích kinh nghiệm quốc tế và tỷ lệ đoàn viên công đoàn tại một số quốc gia:

Quốc gia	Tỷ lệ đoàn viên công đoàn (%)	Quốc gia	Tỷ lệ đoàn viên công đoàn (%)	Quốc gia	Tỷ lệ đoàn viên công đoàn (%)
Thụy Điển	91,1	Canada	37,4	Hà Lan	25,6
Đan Mạch	80,1	Vương quốc Anh	32,9	Bồ Đào Nha	25,6
Phần Lan	79,3	CHLB Đức	28,9	Nhật Bản	24,0
Ý	44,1	Tây Ban Nha	18,6	Hoa Kỳ	14,2
Áo	41,2	Hàn Quốc	12,7	Pháp	9,1

Từ các mô hình quốc tế (thương lượng tập thể đa cấp ở Tây Âu; công đoàn nội bộ doanh nghiệp gắn liền chế độ thâm niên ở Nhật Bản; thiết chế ba bên của Hội đồng Tiền lương Quốc gia - NWC tại Singapore; quy định bắt buộc thành lập tổ chức Đảng, công đoàn và thực thi hơn 200 tiêu chuẩn lao động quốc gia ở Trung Quốc), tác giả rút ra 5 bài học cho Việt Nam: xây dựng hành lang pháp lý minh bạch; phát triển cơ chế phối hợp ba bên; học tập quy trình thương lượng thỏa ước đa cấp; áp dụng triết lý nhân sự coi trọng người lao động; thiết lập các hội đồng tư vấn tiền lương và chuẩn mực lao động thống nhất.

Chương 2: Thực trạng về quan hệ lao động tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam trong thời kỳ chuyển đổi kinh tế

Chương này trình bày chuyển dịch cơ cấu kinh tế và việc làm tại Việt Nam qua các giai đoạn 1986-1995, 1991-1995, 1994-2002 và 2001-2003, ghi nhận sự gia tăng tỷ trọng đóng góp GDP và giải quyết việc làm của khu vực DNNQD và DNĐTNN.

Qua số liệu thống kê mô tả từ 325 phiếu khảo sát tại TP. Hồ Chí Minh và số liệu các cơ quan quản lý, tác giả nêu rõ thực trạng:

• Ký kết hợp đồng lao động (HĐLĐ): Tỷ lệ ký HĐLĐ chưa đạt yêu cầu triệt để. Nhiều doanh nghiệp sử dụng hợp đồng ngắn hạn, hợp đồng thời vụ để né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT).
• Ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT): Tỷ lệ doanh nghiệp ký kết TƯLĐTT còn thấp. Nội dung thỏa ước chủ yếu sao chép lại các điều khoản tối thiểu trong Bộ luật Lao động, thiếu các điều khoản có lợi hơn cho người lao động. Nội dung thương lượng thường gặp khó khăn xoay quanh tiền lương, tiền thưởng, định mức lao động và bảo đảm bữa ăn giữa ca.
• Tình hình tranh chấp lao động và đình công: Tác giả dẫn chứng số liệu số vụ đình công ở Việt Nam và các địa bàn trọng điểm (TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương) giai đoạn 1996 - 2003. Đình công tập trung chủ yếu ở các DNĐTNN (đặc biệt là các doanh nghiệp dệt may, da giày có chủ đầu tư từ Đài Loan, Hàn Quốc) và một số DNNQD. Các cuộc đình công đều mang tính tự phát, không tuân thủ trình tự hòa giải, trọng tài theo quy định của pháp luật lao động.

Phân tích nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp:

• Môi trường pháp lý và quản lý nhà nước: Các quy định về giải quyết tranh chấp lao động tập thể còn rườm rà, thiếu tính khả thi; lực lượng thanh tra lao động quá mỏng (phản ánh qua Bảng 2.19 và 2.20 về trình độ và số lượng thanh tra viên), chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe.
• Bất đồng văn hóa trong DNĐTNN: Khác biệt về ngôn ngữ, ứng xử, tác phong quản lý hà khắc của một bộ phận người sử dụng lao động nước ngoài làm gia tăng xung đột tâm lý với lao động Việt Nam.
• Nhận thức và chính sách của người sử dụng lao động: Nhiều chủ DNNQD chưa nắm vững Bộ luật Lao động (Bảng 2.21), xem nhẹ trách nhiệm xã hội đối với người lao động (Bảng 2.22).
• Trình độ và tác phong của người lao động: Xuất thân chủ yếu từ nông thôn, trình độ học vấn và tay nghề chưa cao (Bảng 2.25), ý thức chấp hành kỷ luật công nghiệp và hiểu biết pháp luật còn hạn chế (Bảng 2.26).
• Năng lực của công đoàn cơ sở (CĐCS): Cán bộ CĐCS hưởng lương từ doanh nghiệp nên bị phụ thuộc vào người sử dụng lao động, thiếu bản lĩnh và kỹ năng đàm phán; trình độ đào tạo nghiệp vụ công đoàn chưa đáp ứng thực tiễn (Bảng 2.28, 2.29).
• Phân tích định lượng: Tác giả xây dựng mô hình kinh tế lượng dựa trên mẫu khảo sát 249 người lao động (Phụ lục 10) nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ thỏa mãn của người lao động trong mối quan hệ với người sử dụng lao động, bao gồm: thu nhập, tính chất công việc, điều kiện môi trường làm việc, sự công bằng trong đối xử và quan hệ với cán bộ quản lý.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam

Chương 3 đặt trong bối cảnh tác động của việc đổi mới, sắp xếp lại doanh nghiệp Nhà nước, xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi công nghệ quản trị. Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp chia thành ba cấp độ:

1. Nhóm giải pháp tầm vĩ mô:

• Tiếp tục sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống luật pháp lao động, đơn giản hóa thủ tục giải quyết đình công để đưa các cuộc đình công vào khuôn khổ pháp lý.
• Củng cố, tăng cường biên chế và nâng cao năng lực chuyên môn cho lực lượng thanh tra lao động; tăng mức chế tài xử phạt vi phạm hành chính.
• Kiện toàn tổ chức và cơ chế phối hợp ba bên giữa cơ quan quản lý nhà nước (Bộ/Sở Lao động - Thương binh và Xã hội), đại diện người lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) và đại diện người sử dụng lao động (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI, Liên minh Hợp tác xã, các hiệp hội doanh nghiệp).
• Nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng Trọng tài lao động và hệ thống Tòa lao động.

2. Nhóm giải pháp về phía tổ chức công đoàn:

• Đổi mới mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của CĐCS theo hướng độc lập hơn với ban điều hành doanh nghiệp; nghiên cứu cơ chế bảo vệ và chi trả phụ cấp cho cán bộ công đoàn để tránh phụ thuộc tài chính vào chủ doanh nghiệp.
• Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thương lượng, đàm phán thỏa ước lao động tập thể cho đội ngũ cán bộ công đoàn.
• Chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người lao động để cảnh báo sớm nguy cơ tranh chấp.

3. Nhóm giải pháp về phía doanh nghiệp:

• Xây dựng văn hóa doanh nghiệp theo hướng văn hóa "đồng lòng" hoặc "làm chủ", xóa bỏ định kiến đối đầu chủ - thợ.
• Vận dụng các học thuyết tâm lý quản trị (Maslow, Herzberg) để hoàn thiện chế độ tiền lương, tiền thưởng, cải thiện điều kiện làm việc và xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp cho nhân viên.
• Thiết lập kênh thông tin giao tiếp nội bộ minh bạch, duy trì đối thoại định kỳ giữa ban giám đốc và tập thể lao động.

Các kiến nghị cụ thể:

• Ban hành quy chế dân chủ áp dụng cho các cơ sở sản xuất kinh doanh ngoài quốc doanh (tương tự như quy chế dân chủ cơ sở trong doanh nghiệp Nhà nước).
• Khuyến khích sự hình thành và cấp phép hoạt động cho các công ty kiểm định lao động độc lập tại Việt Nam nhằm thực hiện đánh giá, chứng nhận chuẩn mực lao động theo yêu cầu của các đối tác thương mại quốc tế.
• Tái quy định việc bắt buộc trích nộp khoản đóng góp 2% quỹ lương cho kinh phí hoạt động công đoàn tại các DNĐTNN (tạo nguồn tài chính hoạt động độc lập cho công đoàn cơ sở).
• Nghiên cứu ban hành quy định bắt buộc doanh nghiệp lập "Bản tổng kết xã hội" (Bilan Social) hàng năm phục vụ quản lý lao động, ghi nhận toàn diện các chỉ tiêu về nhân sự, an toàn vệ sinh lao động, đào tạo và phúc lợi xã hội.

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn được luận án tổng kết bao gồm:

1. Về mặt lý luận: Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về hệ thống quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường; phân tích đối chiếu ba mô hình lý thuyết của Dunlop, Kochan và Petit. Luận án kết hợp mô hình của André Petit với mô hình của Kochan để xây dựng khung phân tích hệ thống quan hệ lao động phù hợp với bối cảnh chuyển đổi kinh tế tại Việt Nam.
2. Về mặt thực tiễn: Khảo sát, đánh giá thực trạng quan hệ lao động tại hai khu vực DNNQD và DNĐTNN trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1996 - 2003; chỉ rõ các điểm nghẽn trong ký kết HĐLĐ, TƯLĐTT và nguyên nhân dẫn đến các cuộc đình công tự phát; sử dụng phần mềm SPSS 12 và mô hình kinh tế lượng để đo lường mức độ thỏa mãn của người lao động đối với người sử dụng lao động.
3. Về mặt giải pháp và chính sách: Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ 3 cấp độ (vĩ mô, công đoàn, vi mô) được thẩm định qua phương pháp chuyên gia (23 chuyên gia); đề xuất các kiến nghị mới: ban hành quy chế dân chủ trong khu vực ngoài quốc doanh, phát triển dịch vụ công ty kiểm định lao động độc lập, khôi phục nghĩa vụ đóng kinh phí công đoàn 2% đối với DNĐTNN và áp dụng Bản tổng kết xã hội hàng năm trong quản trị doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung chủ yếu trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh và tham chiếu một số tỉnh lân cận thuộc miền Đông Nam Bộ, chưa thể hiện số liệu điều tra trực tiếp tại các vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc hay miền Trung.
• Nội dung nghiên cứu khu biệt vào các biểu hiện chủ yếu gồm hợp đồng lao động, thỏa ước tập thể, vệ sinh an toàn lao động, bảo hiểm xã hội và đình công; chưa phân tích sâu các khía cạnh về quan hệ lao động liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, bảo mật thông tin hay dịch chuyển lao động xuyên quốc gia.
• Dữ liệu và các phân tích pháp lý gắn liền với khung thể chế của Bộ luật Lao động giai đoạn trước năm 2004.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi điều tra khảo sát thực nghiệm trên quy mô liên vùng trên cả nước để kiểm chứng sự khác biệt vùng miền trong quan hệ lao động.
• Nghiên cứu tác động của các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế đa phương (như gia nhập WTO và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới) đối với việc nội luật hóa các công ước quốc tế của ILO tại Việt Nam.
• Đi sâu nghiên cứu cơ chế vận hành độc lập của Tòa lao động chuyên trách và mô hình trọng tài lao động chuyên nghiệp ngoài nhà nước.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các đối tượng:

• Các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế quản lý, Quản trị nguồn nhân lực, Xã hội học lao động và Luật kinh tế - lao động: Tham khảo khung phân tích hệ thống quan hệ lao động, phương pháp xây dựng bộ công cụ điều tra ba bên và kỹ thuật xử lý dữ liệu qua SPSS.
• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các địa phương, cơ quan thanh tra): Tham khảo các luận cứ thực tiễn để sửa đổi văn bản pháp luật, hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp lao động và nâng cao năng lực thanh tra.
• Tổ chức Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Liên đoàn Lao động các cấp): Vận dụng các bài học kinh nghiệm quốc tế và giải pháp về củng cố tính độc lập, nâng cao nghiệp vụ thương lượng tập thể cho cán bộ cơ sở.
• Giám đốc doanh nghiệp và nhà quản trị nhân sự tại các DNNQD và DNĐTNN: Tham khảo các mô hình văn hóa tổ chức, lý thuyết động viên để hoàn thiện quy chế quản lý nội bộ, cải thiện quan hệ giao tiếp và hạn chế mâu thuẫn lao động.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm quan hệ lao động được luận án định nghĩa như thế nào? Dựa trên Điều 1, Điều 2 và Điều 9 Chương I Bộ luật Lao động Việt Nam, luận án xác định quan hệ lao động là quan hệ giữa người lao động làm công ăn lương với người sử dụng lao động thuộc các thành phần kinh tế, các hình thức sở hữu. Mối quan hệ này được xác lập và tiến hành qua thương lượng, thỏa thuận theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, được thể hiện bằng các hợp đồng lao động cá nhân và thỏa ước lao động tập thể.

2. Luận án kết hợp các mô hình lý thuyết hệ thống nào để phân tích quan hệ lao động ở Việt Nam? Tác giả đã phân tích ba mô hình hệ thống kinh điển: mô hình cổ điển của John T. Dunlop (1958), mô hình lựa chọn chiến lược của Kochan, McKersie và Cappelli (1984), và mô hình tác động tương hỗ của André Petit. Sau khi chỉ ra ưu nhược điểm của từng mô hình, tác giả lựa chọn mô hình tác động tương hỗ hai chiều của André Petit làm nền tảng chính, có kết hợp với cách tiếp cận lựa chọn chiến lược của Kochan để xây dựng khung phân tích hệ thống quan hệ lao động phù hợp với điều kiện Việt Nam.

3. Cơ cấu mẫu khảo sát thực nghiệm của luận án được thực hiện ra sao? Dữ liệu sơ cấp được thu thập tại 112 doanh nghiệp (chủ yếu trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh) và được xử lý bằng phần mềm SPSS 12. Tổng số phiếu khảo sát phục vụ thống kê mô tả là 325 phiếu (gồm 96 đại diện doanh nghiệp, 138 người lao động và 91 cán bộ công đoàn cơ sở). Ngoài ra, tác giả sử dụng một mẫu riêng gồm 249 người lao động để xây dựng mô hình kinh tế lượng phân tích sự thỏa mãn, cùng với việc tham vấn ý kiến đánh giá từ 23 chuyên gia trong lĩnh vực lao động.

4. Kinh nghiệm quốc tế về thiết chế ba bên nào được tác giả đánh giá phù hợp để Việt Nam học tập? Luận án đánh giá cao mô hình của Hội đồng Tiền lương Quốc gia Singapore (NWC) – một định chế ba bên hoạt động hiệu quả trong việc tư vấn chính sách tiền lương, giúp ổn định kinh tế và giảm thiểu mâu thuẫn mà không làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tác giả cũng nhấn mạnh bài học từ Trung Quốc về việc duy trì khung tiêu chuẩn lao động nghiêm ngặt và bắt buộc thành lập công đoàn gắn liền với việc thu kinh phí công đoàn trong mọi thành phần kinh tế.

5. Những đề xuất chính sách mới nào được luận án kiến nghị cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và có vốn đầu tư nước ngoài? Tác giả đề xuất 4 kiến nghị mang tính thể chế: (1) Ban hành quy chế dân chủ áp dụng cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh; (2) Cho phép hình thành và khuyến khích hoạt động của các công ty kiểm định lao động độc lập; (3) Tái quy định việc đóng góp bắt buộc 2% quỹ lương cho kinh phí công đoàn tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; (4) Quy định bắt buộc các doanh nghiệp lập và sử dụng "Bản tổng kết xã hội" (Bilan Social) hàng năm trong công tác quản lý lao động.

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Vũ Việt Hằng là công trình học thuật nghiên cứu có hệ thống về quan hệ lao động tại khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam thời kỳ chuyển đổi kinh tế. Bằng việc kết hợp giữa lý thuyết hệ thống hiện đại với dữ liệu điều tra thực nghiệm phong phú tại địa bàn trọng điểm TP. Hồ Chí Minh, công trình đã làm rõ thực trạng bất cập trong việc ký kết hợp đồng, thỏa ước lao động và nguyên nhân của các vụ đình công tự phát. Hệ thống giải pháp ba cấp độ cùng các kiến nghị thể chế cụ thể do tác giả đề xuất cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn hữu ích cho công tác quản lý nhà nước, hoạt động công đoàn cũng như quản trị nhân sự tại doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TPHCM VUÕ VIEÄT HAÈNG MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ VEÀ QUAN HEÄ LAO ÑOÄNG TAÏI CAÙC DOANH NGHIEÄP NGOAØI QUOÁC DOANH VAØ DOANH NGHIEÄP COÙ VOÁN ÑAÀU TÖ NÖÔÙC NGOAØI ÔÛ VIEÄT NAM TRONG THÔØI KYØ CHUYEÅN ÑOÅI KINH TEÁ (Tröôøng hôïp khaûo saùt ôû TP. Hoà Chí Minh) Chuyeân ngaønh : Kinh teá quaûn lyù vaø keá hoaïch hoaù kinh teá quoác daân Maõ soá : 5.05 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KINH TEÁ Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS. Traàn Vaên Thieän TP. Hoà Chí Minh - Naêm 2004 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MUÏC LUÏC Trang phuï bìa Muïc luïc Danh muïc caùc baûng Danh muïc caùc hình Danh muïc caùc ñoà thò Baûng chöõ vieát taét Trang Môû ñaàu.

1 Chöông 1: Nhöõng vaán ñeà lyù luaän veà quan heä lao ñoäng trong neàn kinh teá thò tröôøng.1 Baûn chaát cuûa quan heä lao ñoäng trong neàn kinh teá thò tröôøng .1 Khaùi nieäm veà quan heä lao ñoäng .2 Caùc chuû theå caáu thaønh quan heä lao ñoäng .3 Noäi dung cuûa quan heä lao ñoäng .2 Moâi tröôøng vaän haønh caùc quan heä lao ñoäng .1 Caùc yeáu toá thuoäc moâi tröôøng beân ngoaøi ………………………………………………………………… 13 1.2 Caùc yeáu toá thuoäc veà doanh nghieäp .3 Moät soá bieåu hieän cuï theå cuûa quan heä lao ñoäng. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Hôïp ñoàng lao ñoäng caù nhaân .2 Thöông löôïng vaø thoûa öôùc lao ñoäng taäp theå .3 Maâu thuaãn trong quan heä lao ñoäng. Caùc hình thöùc vaø caùch giaûi quyeát tranh chaáp trong quan heä lao ñoäng .4 Caùc moâ hình heä thoáng veà quan heä lao ñoäng.1 Sô löôïc veà lyù thuyeát heä thoáng .2 Moâ hình coå ñieån cuûa Dunlop. Moâ hình löïa choïn chieán löôïc cuûa Kochan .4 Moâ hình taùc ñoäng töông hoã cuûa Andreù Petit.5 Moät soá nhaän xeùt veà ba moâ hình treân ….5 Ñaëc ñieåm veà quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc treân theá giôùi vaø nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm ruùt ra cho Vieät Nam .1 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû Myõ.2 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc chaâu AÂu phaùt trieån .3 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc Ñoâng Baéc AÙ phaùt trieån.

Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc Ñoâng Nam AÙ33 1.5 Ñaëc ñieåm trong quan heä lao ñoäng ôû moät soá nöôùc coù moâ hình chuyeån ñoåi töø kinh teá keá hoaïch hoùa taäp trung sang kinh teá thò tröôøng 34 1.6 Moät soá baøi hoïc kinh nghieäm cho Vieät Nam. 35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Keát luaän chöông 1. 38 Chöông 2 Thöïc traïng veà quan heä lao ñoäng taïi caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam trong thôøi kyø chuyeån ñoåi kinh teá .1 Taùc ñoäng cuûa chuyeån ñoåi kinh teá tôùi lao ñoäng, vieäc laøm vaø quan heä lao ñoäng ôû Vieät Nam .1 Sô löôïc veà moâ hình vaø caùc ñieåm moác quan troïng trong quaù trình chuyeån ñoåi neàn kinh teá .2 Taùc ñoäng cuûa chuyeån ñoåi kinh teá tôùi lao ñoäng, vieäc laøm vaø quan heä lao ñoäng qua caùc giai ñoaïn trong quaù trình chuyeån ñoåi .3 Heä thoáng luaät phaùp veà lao ñoäng – cô sôû phaùp lyù ñieàu chænh caùc quan heä lao ñoäng taïi Vieät Nam .2 Vai troø cuûa caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi trong neàn kinh teá chuyeån ñoåi .1 Vai troø cuûa caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh .2 Vai troø cuûa caùc doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi .3 Thöïc traïng quan heä lao ñoäng trong caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam thôøi gian qua .1 Moâ hình vaø caùc phaàn töû caáu thaønh heä thoáng quan heä lao ñoäng ôû LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vieät Nam .2 So saùnh ñaëc tröng veà cuûa quan heä lao ñoäng trong caùc loaïi hình doanh nghieäp ôû Vieät Nam hieän nay .3 Thöïc traïng quan heä lao ñoäng trong caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam thôøi gian qua .4 Phaân tích caùc yeáu toá aûnh höôûng tröïc tieáp tôùi quan heä lao ñoäng ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua .1 Moâi tröôøng phaùp lyù lieân quan ñeán quan heä lao ñoäng .2 Coâng taùc quaûn lyù nhaø nöôùc veà lao ñoäng .3 Vaán ñeà khaùc bieät vaên hoùa trong caùc doanh nghieäp ñaàu tö nöôùc ngoaøi .4 Nhaän thöùc veà phaùp luaät lao ñoäng vaø chính saùch quaûn trò nhaân söï cuûa ngöôøi söû duïng lao ñoäng .5 Trình ñoä, taùc phong vaø yù thöùc cuûa ngöôøi lao ñoäng .6 Vai troø cuûa toå chöùc coâng ñoaøn cô sôû .5 Moâ hình caùc nhaân toá aûnh höôûng ñeán söï thoûa maõn cuûa ngöôøi lao ñoäng trong quan heä vôùi ngöôøi söû duïng lao ñoäng. 114 Keát luaän chöông 2.

117 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chöông 3 Moät soá giaûi phaùp hoaøn thieän quan heä lao ñoäng trong caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam .1 Taùc ñoäng cuûa xu höôùng hoäi nhaäp kinh teá quoác teá vaø chuû tröông, chính saùch nhaø nöôùc ñeán quan heä lao ñoäng ôû Vieät Nam trong thôøi gian tôùi 118 3.1 Chuû tröông ñoåi môùi vaø saép xeáp doanh nghieäp nhaø nöôùc .2 Xu theá môû cöûa vaø hoäi nhaäp kinh teá quoác teá .3 Xu höôùng caûi tieán coâng ngheä saûn xuaát vaø phöông thöùc quaûn lyù .2 Moät soá giaûi phaùp laønh maïnh hoùa quan heä lao ñoäng trong caùc doanh nghieäp ngoaøi quoác doanh vaø doanh nghieäp coù voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi ôû Vieät Nam .1 Nhoùm giaûi phaùp ôû taàm vó moâ .2 Nhoùm giaûi phaùp veà phía toå chöùc coâng ñoaøn .3 Nhoùm giaûi phaùp veà phía doanh nghieäp .3 Moät soá kieán nghò .1 Ban haønh quy cheá daân chuû trong caùc toå chöùc ngoaøi quoác doanh .2 Khuyeán khích hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty kieåm ñònh lao ñoäng taïi Vieät Nam.3 Taùi quy ñònh khoaûn ñoùng goùp 2% quyõ löông cho kinh phí hoaït ñoäng coâng ñoaøn ôû caùc doanh nghieäp ñaàu tö nöôùc ngoaøi. 152 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Nghieân cöùu ñeå quy ñònh söû duïng baûn toång keát xaõ hoäi haøng naêm trong quaûn lyù lao ñoäng ôû caùc doanh nghieäp. 153 Keát luaän chöông 3.155 Danh muïc caùc coâng trình khoa hoïc cuûa taùc giaû ñaõ coâng boá. 157 Taøi lieäu tham khaûo.

158 Phuï luïc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Trang Baûng 1.1 Caùc giai ñoaïn neâu vaø giaûi quyeát khieáu naïi caù nhaân theo thuû tuïc noäi boä … 21 Baûng 1.2 Chieán löôïc veà quan heä lao ñoäng vaø caùc chính saùch töông öùng .3 So saùnh quoác teá veà tyû leä ñoaøn vieân coâng ñoaøn/toång soá ngöôøi lao ñoäng .1 Soá cô sôû saûn xuaát coâng nghieäp phaân theo khu vöïc thaønh phaàn kinh teá ……42 Baûng 2.2 Toác ñoä taêng vaø cô caáu GDP theo thaønh phaàn kinh teá 1991-1995 .3 Lao ñoäng bình quaân trong khu vöïc nhaø nöôùc thôøi kyø 86-95 .4 Cô caáu GDP phaân theo thaønh phaàn kinh teá thôøi kyø 1994-2002.5 Cô caáu GDP phaân theo ngaønh kinh teá thôøi kyø 2001 -2003.6 Soá ngöôøi ñuû 15 tuoåi trôû leân coù vieäc laøm thöôøng xuyeân phaân theo thaønh phaàn kinh teá thôøi kyø 1996-2002 .7 Soá lao ñoäng laøm vieäc trong khu vöïc doanh nghieäp phaân theo thaønh phaàn kinh teá thôøi kyø 2001-2003 .8 Tyû troïng moät soá chæ tieâu cô baûn cuûa doanh nghieäp phaân theo khu vöïc thaønh phaàn kinh teá thôøi kyø 2001 - 2003 .9 Khaùc bieät trong moät soá noäi dung cuï theå cuûa QHLÑ giöõa caùc loaïi hình doanh nghieäp .10 Moät vaøi soá lieäu veà tình hình kyù keát HÑLÑ (soá lieäu ñieàu tra NLÑ).11 Tình hình thöïc hieän vieäc giao keát hôïp ñoàng lao ñoäng ôû caùc doanh nghieäp treân ñòa baøn TP.12 Tình hình kyù keát thoaû öôùc lao ñoäng taäp theå ôû caùc doanh nghieäp treân ñòa baøn TP.13 Nhöõng noäi dung thöôøng gaëp khoù khaên khi thöông löôïng ñeå kyù thoaû öôùc lao ñoäng taäp theå .14 Soá vuï ñình coâng ôû Vieät Nam qua caùc naêm .15 Soá vuï ñình coâng ôû moät soá tænh thaønh phoá troïng ñieåm 1996-2003 .16 Moät soá cuoäc ñình coâng treân theá giôùi trong maáy naêm gaàn ñaây .17 Moät soá cuoäc ñình coâng ôû mieàn Ñoâng Nam boä trong maáy naêm gaàn ñaây 79 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.18 Moät soá ñeà xuaát cuûa DN veà söûa ñoåi vaø aùp duïng BLLÑ .19 Trình ñoä cuûa thanh tra vieân .20 YÙù kieán doanh nghieäp veà taàm quan troïng cuûa thanh tra lao ñoäng .21 Möùc ñoä hieåu bieát phaùp luaät lao ñoäng cuûa chuû doanh nghieäp .22 YÙ kieán veà traùch nhieäm cuûa DN ñoái vôùi NLÑ .23 YÙ kieán veà traùch nhieäm cuûa NLÑ ñoái vôùi DN .24 Thaùi ñoä cuûa NLÑ khi DN vi phaïm LLÑ do khaùch quan .25 So saùnh trình ñoä vaên hoaù, chuyeân moân kyõ thuaät cuûa NLÑ.26 Möùc ñoä hieåu bieát phaùp luaät lao ñoäng cuûa ngöôøi lao ñoäng .27 Vai troø cuûa coâng ñoaøn theo ñaùnh giaù cuûa chuû DN vaø NLÑ .28 Trình ñoä ñaøo taïo nghieäp vuï veà hoaït ñoäng coâng ñoaøn .29 Khoù khaên lôùn nhaát gaëp phaûi trong hoaït ñoäng coâng ñoaøn. 113 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MUÏC CAÙC HÌNH Trang Hình 1.1 Quan heä lao ñoäng, vuøng giao nhau cuûa caùc quan heä khaùc .2 Caùc chuû theå trong quan heä lao ñoäng .3 Quy trình thöông löôïng, kyù keát, thöïc hieän thoaû öôùc lao ñoäng taäp theå vaø giaûi quyeát caùc tranh chaáp phaùt sinh .4 Moâ hình coå ñieån cuûa Dunlop.5 Moâ hình löïa choïn chieán löôïc quan heä lao ñoäng cuûa Kochan.6 Moâ hình taùc ñoäng qua laïi trong heä thoáng QHLÑ cuûa Andreù Petit .1 Moâ hình heä thoáng veà quan heä lao ñoäng ôû Vieät Nam.2 Trình töï giaûi quyeát tranh chaáp lao ñoäng taäp theå theo Boä luaät lao ñoäng.3 Boán traùch nhieäm chính cuûa doanh nghieäp ñoái vôùi xaõ hoäi. 87 DANH MUÏC CAÙC ÑOÀ THÒ Trang Ñoà thò 2.1: Soá vuï ñình coâng phaân theo loaïi hình doanh nghieäp .2: Tyû leä ñình coâng phaân theo loaïi hình doanh nghieäp .3: Möùc ñoä hieåu bieát veà noäi dung BLLÑ cuûa NSDLÑ.4: Thaùi ñoä cuûa NLÑ khi DN vi phaïm LLÑ do khaùch quan. 102 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.