Giới thiệu dự án

Trong kỷ nguyên bùng nổ thông tin và chuyển đổi số, các cơ quan thông tin – thư viện không còn giữ vị thế độc tôn trong việc lưu trữ và phổ biến tri thức. Sự phát triển mạnh mẽ của mạng Internet, các công cụ tìm kiếm trực tuyến và nguồn học liệu mở đã tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt. Nếu không chủ động đổi mới phương thức tiếp cận và xây dựng thương hiệu, thư viện sẽ đối mặt với nguy cơ suy giảm lượng người dùng tin (NDT). Thư viện Quốc gia Việt Nam (TVQGVN) – đơn vị sự nghiệp văn hóa trọng điểm trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành viên của Hiệp hội Thư viện Quốc tế (IFLA), Hội nghị Giám đốc Thư viện Quốc gia Châu Á - Châu Đại Dương (CDNL-AO) và Thư viện Số Thế giới (WDL) – đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải hiện đại hóa toàn diện hoạt động tiếp thị dịch vụ thông tin.

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) nằm ở chỗ hoạt động marketing tại TVQGVN trong giai đoạn 2010–2014 vẫn mang tính tự phát, phân tán, thiếu một chiến lược Marketing Mix (7P) tích hợp. Hệ quả là tỷ lệ không sử dụng (non-usage rate) ở nhiều sản phẩm chuyên sâu ở mức báo động: Thư mục quốc gia tháng (88%), Thư mục quốc gia năm (92.5%), Mục lục phiếu truyền thống (76.5%), và các bộ sưu tập số hóa vi phim/vi phích (84%). Trong khi đó, nhu cầu của hơn 16.500 bạn đọc đăng ký mới mỗi năm chưa được phân khúc và đáp ứng tối ưu.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                CƠ CẤU VẤN ĐỀ VÀ MỤC TIÊU DỰ ÁN MARKETING TVQGVN         |
+-------------------------------------------------------------------------+
|  THỰC TRẠNG:                                                            |
|  - 16.537 Thẻ bạn đọc/năm (57.6% Sinh viên, 28.27% Cử nhân, 13.03% SĐH) |
|  - Tỷ lệ không sử dụng SP thư mục & vi phim: 76% - 92.5%                |
|  - Kênh truyền thông thụ động, thiếu phòng Marketing chuyên biệt        |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                    |
                                    v
+-------------------------------------------------------------------------+
|  GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT:                                                     |
|  1. Hệ thống hóa Marketing hỗn hợp 7P (Product, Price, Place, Promotion,|
|     People, Process, Physical Evidence).                                |
|  2. Tích hợp Ma trận Ansoff và nền tảng số hóa (OPAC, DDC 23, ISO 2709).|
|  3. Thành lập Phòng Marketing Thư viện & tái cấu trúc quy trình dịch vụ.|
+-------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu cụ thể của đề tài nghiên cứu bao gồm:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về marketing dịch vụ thông tin – thư viện phi lợi nhuận và thương mại hóa giá trị gia tăng.
  2. Khảo sát, phân tích định lượng thực trạng triển khai Marketing Mix trên tập mẫu 200 người dùng tin và 176 cán bộ tại TVQGVN.
  3. Đánh giá hiệu quả khai thác kho tài nguyên gồm 33.309 tài liệu số hóa (21.000 luận án tiến sĩ, 1.955 sách Đông Dương, CSDL ProQuest, Springer, Wilson).
  4. Xây dựng mô hình tổ chức Phòng Marketing chuyên trách và lộ trình chiến lược nâng cao chỉ số thỏa mãn thông tin của NDT vượt mức 85%.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động marketing, sản phẩm, dịch vụ và hạ tầng kỹ thuật tại trụ sở TVQGVN (31 Tràng Thi, Hà Nội) từ năm 2010 đến 2014. Giới hạn nghiên cứu không bao quát các thư viện công cộng cấp tỉnh/huyện trừ các chương trình phối hợp luân chuyển tài liệu liên thông.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực nghiệm trên 200 phiếu phản hồi hợp lệ của NDT tại TVQGVN cho thấy sự phân hóa sâu sắc giữa phương thức phục vụ truyền thống và nhu cầu hiện đại hóa.

Tiêu chí phân tích Mô hình truyền thống (Thư viện đóng) Nền tảng số hóa hiện tại (OPAC/Web) Giải pháp Marketing hỗn hợp đề xuất
Cơ chế tra cứu Tủ mục lục phiếu (Trực tiếp tại sảnh) OPAC cục bộ & Web Portal (nlv.vn) OPAC đa nền tảng tích hợp Web 2.0 / Z39.50
Thời gian đáp ứng Chờ 15–30 phút/phiếu yêu cầu Tức thời với CSDL trực tuyến Phân luồng kho mở và mượn liên thư viện số
Tỷ lệ sử dụng 7.5% thường xuyên, 76.5% không dùng 27% thường xuyên, 42% thỉnh thoảng Dự kiến >65% thường xuyên qua kênh số hóa
Chi phí dịch vụ Thấp, chỉ thu phí làm thẻ thủ công Thu phí dịch vụ phòng Đa phương tiện Tối ưu hóa biểu giá dịch vụ giá trị gia tăng
Mức độ quảng bá Bảng tin vật lý, tờ rơi nội bộ Website đơn hướng, báo chí truyền thống Đa kênh: Social Media, PR chuyên đề, SEO Web

Phân tích ma trận cạnh tranh giữa TVQGVN và các đối thủ trực tiếp/gián tiếp:

  • Trung tâm Thông tin - Thư viện ĐHQG Hà Nội (VNU-LIC): Mạnh về học liệu số và giáo trình đại học, công nghệ tự động hóa cao, nhưng hạn chế về nguồn lưu chiểu quốc gia và tài liệu quý hiếm.
  • Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NASATI): Vượt trội về CSDL khoa học quốc tế (ScienceDirect, IEEE), nhưng đối tượng phục vụ hẹp hơn và phí dịch vụ cao.
  • Google Scholar / Internet Open Access: Tốc độ tìm kiếm tức thì, tiện lợi, nhưng thiếu kiểm chứng học thuật chuyên sâu và không sở hữu các tài liệu Hán Nôm, Luận án bản gốc.

Yêu cầu người dùng được phân loại theo mô hình MoSCoW:

  • Must have (Bắt buộc): Rút ngắn thời gian tra tìm tài liệu kho đóng; chuẩn hóa khung phân loại DDC 23 tiếng Việt; tối ưu giao diện tra cứu OPAC.
  • Should have (Nên có): Lớp hướng dẫn kỹ năng tìm tin định kỳ (khi có tới 51% NDT chưa từng tham gia đào tạo nhưng có nhu cầu lớn); mở rộng hệ thống CSDL toàn văn ProQuest/Springer.
  • Could have (Có thể có): Dịch vụ thông báo tài liệu mới qua email cá nhân hóa (SDI); nền tảng hỏi đáp trực tuyến 24/7 tích hợp Chatbot.
  • Won't have (Chưa ưu tiên): Thương mại hóa toàn bộ tài liệu có bản quyền lưu chiểu; số hóa đồng loạt 100% kho tài liệu giấy trước năm 1954 khi chưa đủ kinh phí bảo quản.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc giải pháp Marketing và Quản trị Thông tin tích hợp được xây dựng dựa trên sự liên kết giữa hạ tầng phần mềm quản trị thư viện tích hợp (ILS), phân hệ quản trị tài nguyên số và hệ thống quản lý quan hệ người dùng (CRM).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                     KIẾN TRÚC TỔNG THỂ HỆ THỐNG MARKETING TVQGVN                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [KÊNH TIẾP THỊ & TRUY CẬP]                                                        |
|   - Web Portal (nlv.vn / dlib.vn) | Kiosk OPAC Tra cứu | Mạng xã hội / Email SDI  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          | (HTTPS / Z39.50 / OAI-PMH)
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [LỚP DỊCH VỤ VÀ XỬ LÝ NGHIỆP VỤ]                                                  |
|   - Module Phân hệ Quản lý Bạn đọc & Marketing Tracker                            |
|   - Phân hệ Biên mục & Tra cứu tập trung (Khung DDC 23 / Chuẩn MARC 21 / RDA)     |
|   - Bộ máy tìm kiếm toàn văn CSDL luận án, sách Hán Nôm, sách Đông Dương          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [LỚP CƠ SỞ DỮ LIỆU & LƯU TRỮ SỐ HÓA]                                             |
|   - CSDL Quan hệ NDT & Thống kê Giao dịch (MySQL / PostgreSQL)                   |
|   - Kho Tài nguyên Số hóa (DSpace Repository / File ISO ISIS 2709)                |
|   - CSDL Liên kết Quốc tế (World Digital Library / ProQuest / Wilson)             |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Hệ thống công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng:

  • Khung phân loại & Biên mục: Dewey Decimal Classification phiên bản 23 (DDC 23 - Tiếng Việt do TVQGVN xuất bản), Tiêu chuẩn Mô tả và Truy cập Tài nguyên (RDA), Khổ mẫu biên mục máy đọc được MARC 21.
  • Định dạng trao đổi dữ liệu: ISO 2709 (File ISIS Export/Import định kỳ hàng tháng).
  • Giao thức liên kết: Z39.50 Information Retrieval Protocol, OAI-PMH (Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting) tích hợp WDL.
  • Phần mềm quản trị: Hệ thống tích hợp Koha ILS / DSpace 5.x hỗ trợ lưu trữ số hóa, Apache Web Server, cơ sở dữ liệu MySQL 5.6.
  • Bảo mật và an toàn dữ liệu: Cơ chế phân quyền RBAC (Role-Based Access Control) cho 3 nhóm thẻ đọc (Thẻ thường, Thẻ vàng Nhà nghiên cứu - Doanh nhân, Thẻ Đa phương tiện), giao thức mã hóa SSL/TLS cho cổng thông tin.

Methodology

Phương pháp tiếp cận kết hợp giữa mô hình quản trị nghiên cứu ứng dụng và quy trình quản trị chất lượng dịch vụ:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Phỏng vấn sâu 2 cán bộ quản lý cấp phòng; phát 216 phiếu điều tra khảo sát bạn đọc theo mẫu cấu trúc (thu về 200 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ 92.6%); quan sát trực tiếp quy trình phục vụ tại 7 phòng đọc chuyên biệt.
  • Khung phân tích chiến lược: Ứng dụng mô hình Ma trận Ansoff (Thâm nhập thị trường, Phát triển sản phẩm, Mở rộng thị trường, Đa dạng hóa) và mô hình Marketing Mix 7P cho dịch vụ công.
  • Quy trình quản lý rủi ro:
+------------------------------------+---------------------------------------------+
| Rủi ro nhận diện                   | Chiến lược giảm thiểu (Mitigation Strategy) |
+------------------------------------+---------------------------------------------+
| NDT không tiếp cận được CSDL số    | Tổ chức tập huấn kỹ năng tra cứu đầu khóa;  |
| do hạn chế kỹ năng tìm tin         | xây dựng video hướng dẫn trên Web Portal.   |
+------------------------------------+---------------------------------------------+
| Quá tải hạ tầng mạng và máy trạm   | Nâng cấp băng thông phòng Đa phương tiện    |
| tại phòng Đa phương tiện           | (40+ máy tính); mở rộng hệ thống Wi-Fi.     |
+------------------------------------+---------------------------------------------+
| Xâm phạm bản quyền tài liệu số     | Áp dụng DRM (Digital Rights Management),     |
| (Luận án tiến sĩ, sách quý hiếm)   | đóng dấu Watermark và chỉ cho đọc tại chỗ.  |
+------------------------------------+---------------------------------------------+

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình tái cấu trúc hoạt động marketing và hiện đại hóa dịch vụ thông tin được phân chia thành các giai đoạn cụ thể:

  • Giai đoạn 1: Chuẩn hóa nghiệp vụ và Nguồn lực thông tin (Tháng 1 - Tháng 6/2012)

    • Triển khai dự án "Tăng cường năng lực Thư viện số và bảo quản số tại Thư viện Quốc gia Việt Nam".
    • Hoàn thành biên dịch và chuẩn bị phát hành ấn bản DDC 23 tiếng Việt phục vụ thống nhất toàn quốc.
    • Số hóa 33.309 tài liệu toàn văn, bao gồm 21.000 luận án tiến sĩ, 1.955 sách Đông Dương, 338 tên sách tiếng Anh viết về Việt Nam (92.995 trang) và 126 vi phim, vi phích (8.596 trang).

  • Giai đoạn 2: Tối ưu hóa danh mục sản phẩm và Dịch vụ Marketing (Tháng 7/2012 - Tháng 12/2013)

    • Tăng tần suất xuất bản Tạp chí Thư viện Việt Nam từ 4 số/năm lên 6 số/năm; xây dựng Tổng mục lục Tạp chí và phát hành 5.040 bản trong năm 2013 (tăng 12% so với 2012).
    • Phân khúc lại không gian phục vụ thành 7 phòng đọc chức năng: Phòng Đọc theo yêu cầu (kho đóng), Phòng Khoa học Tự nhiên & Ứng dụng (kho mở), Phòng Khoa học Xã hội & Nhân văn (kho mở), Phòng Đa ngôn ngữ, Phòng Báo - Tạp chí, Phòng Đa phương tiện và Phòng Nhà nghiên cứu - Doanh nhân.

  • Giai đoạn 3: Tích hợp công cụ phân tích và Phân luồng dữ liệu bạn đọc Dưới đây là thuật toán mẫu xử lý phân loại NDT và đề xuất dịch vụ thông tin tương thích dựa trên cấu trúc dữ liệu người dùng tại TVQGVN:

class UserDemographic:
    def __init__(self, user_id: str, education_level: str, occupation_group: str, card_type: str):
        self.user_id = user_id
        self.education_level = education_level  # e.g., 'Sinh viên', 'Cử nhân', 'Thạc sỹ', 'Tiến sỹ'
        self.occupation_group = occupation_group  # e.g., 'Nghiên cứu', 'Giảng dạy', 'Sinh viên', 'Kinh doanh'
        self.card_type = card_type  # 'Regular', 'Gold_Researcher', 'Multimedia'

def recommend_library_services(user: UserDemographic) -> list:
    """
    Thuật toán phân luồng và gợi ý sản phẩm/dịch vụ thư viện (Marketing Matching Engine)
    dựa trên cấu trúc người dùng tin tại TVQGVN.
    """
    recommended_services = []
    
    # Phân khúc 1: Cán bộ lãnh đạo, Quản lý, Nghiên cứu chuyên sâu (Thẻ Vàng)
    if user.education_level in ['Tiến sỹ', 'Thạc sỹ'] or user.occupation_group in ['Nghiên cứu', 'Giảng dạy']:
        recommended_services.extend([
            "Phòng đọc Nhà nghiên cứu - Doanh nhân (Tầng 3)",
            "Bộ sưu tập số hóa Luận án Tiến sĩ (21.000 biểu ghi)",
            "CSDL Toàn văn Quốc tế: ProQuest, Springer Images, Keesings",
            "Dịch vụ Cung cấp thông tin theo yêu cầu & Tổng luận chuyên đề"
        ])
        
    # Phân khúc 2: Sinh viên đại học, Cao đẳng (Chiếm 57.6% thị phần)
    elif user.education_level == 'Sinh viên' or user.occupation_group == 'Sinh viên':
        recommended_services.extend([
            "Phòng đọc Kho mở KHTN & KHXH (Tự chọn tài liệu)",
            "Hệ thống tra cứu OPAC trực tuyến (nlv.vn)",
            "Lớp tập huấn kỹ năng khai thác và sử dụng thư viện",
            "Phòng đọc Báo - Tạp chí mới"
        ])
        
    # Phân khúc 3: Nghiên cứu sinh văn hóa, Lịch sử, Cổ học
    if user.occupation_group in ['Nghiên cứu', 'Văn hóa']:
        recommended_services.extend([
            "Bộ sưu tập số hóa Sách Đông Dương (1.955 tên sách)",
            "Bộ sưu tập số hóa Sách Hán Nôm & Vi phim vi phích",
            "Dịch vụ Số hóa và Phục chế tài liệu cổ"
        ])
        
    return recommended_services

Testing và validation

Kết quả điều tra thực nghiệm được đối soát qua các chỉ số thống kê độ tin cậy từ 200 mẫu khảo sát NDT:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|              KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG THÔNG TIN TẠI TVQGVN             |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  Đáp ứng > 70% nhu cầu:       [==================] 33.0% (66 NDT)             |
|  Đáp ứng 50% - 70% nhu cầu:   [============================] 51.0% (102 NDT)   |
|  Đáp ứng < 50% nhu cầu:       [=========] 16.0% (32 NDT)                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
|  TỔNG HỢP: 84% NDT đánh giá thư viện đáp ứng từ 50% nhu cầu thông tin trở lên |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Mức độ sử dụng dịch vụ thực tế của bạn đọc:

  • Dịch vụ đọc tại chỗ: 81% NDT sử dụng thường xuyên, 19% thỉnh thoảng, 0% không sử dụng.
  • Tra cứu mục lục trực tuyến OPAC: 27% thường xuyên, 42% thỉnh thoảng, 31% không sử dụng (cho thấy cần đẩy mạnh đào tạo người dùng tin).
  • Dịch vụ Đa phương tiện (CSDL số, Internet): 24% thường xuyên, 45% thỉnh thoảng, 31% không sử dụng.
  • Dịch vụ sao chụp, in ấn tài liệu: 6% thường xuyên, 24% thỉnh thoảng, 70% không sử dụng.
  • Dịch vụ số hóa tài liệu theo yêu cầu: 0% thường xuyên, 6% thỉnh thoảng, 94% chưa từng sử dụng (tiềm năng tăng trưởng thương mại dịch vụ).

Kết quả đạt được

  1. Khối lượng cấp thẻ và bạn đọc duy trì ở mức cao: Năm 2012 cấp 16.251 thẻ (6.853 cán bộ, 9.398 sinh viên); năm 2013 cấp 16.537 thẻ (7.014 cán bộ, 9.523 sinh viên).
  2. Khai thác hiệu quả kho tài liệu số: Bộ sưu tập số hóa Luận án Tiến sĩ đạt tỷ lệ sử dụng 56% (22% thường xuyên, 34% thỉnh thoảng); CSDL trực tuyến ProQuest, Keesings, Wilson đạt 54% tổng mức độ sử dụng (17% thường xuyên, 37% thỉnh thoảng).
  3. Cải thiện năng lực quảng bá hình ảnh: Tổ chức thường niên Ngày Hội Sách và Văn hóa Đọc, Hội Báo Xuân; đón tiếp hàng nghìn lượt bạn đọc tham quan, củng cố quan hệ quốc tế với Quỹ Châu Á giai đoạn 2012–2015 và gia nhập WDL năm 2012.

Đổi mới và đóng góp

Đổi mới phương pháp luận và kỹ thuật

  • Chuyển dịch từ Marketing bị động sang Marketing tương tác 7P: Thay vì chỉ lưu trữ và chờ NDT tìm đến ("bán cái mình có"), TVQGVN đã từng bước nghiên cứu cấu trúc người dùng (57.6% sinh viên, 28.27% cử nhân, 13.03% sau đại học) để phân khúc và thiết kế không gian kho mở riêng biệt.
  • Mô hình hóa Ma trận Ansoff trong chiến lược phát triển dịch vụ thư viện:
                          SẢN PHẨM / DỊCH VỤ
                   Hiện tại                      Mới
         +---------------------------+---------------------------+
         | 1. THÂM NHẬP THỊ TRƯỜNG   | 2. PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM    |
         | - Đẩy mạnh cấp thẻ SV     | - CSDL số hóa Luận án     |
Hiện tại | - Tối ưu tra cứu OPAC     | - Tạp chí TVVN 6 số/năm   |
THỊ      | - Trưng bày sách chuyên đề| - Dịch vụ số hóa tài liệu |
TRƯỜNG   +---------------------------+---------------------------+
         | 3. MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG     | 4. ĐA DẠNG HÓA            |
Mới      | - Thẻ Doanh nhân/DN       | - Tư vấn xây dựng TV số   |
         | - Bạn đọc từ xa qua Web   | - Bảo quản phục chế cổ thư|
         | - Tham gia Thư viện số WDL| - Khóa đào tạo kỹ năng số |
         +---------------------------+---------------------------+

So sánh với các giải pháp hiện hành

Đặc tính giải pháp Mô hình Thư viện truyền thống Thư viện điện tử tự phát Mô hình Marketing 7P đề xuất tại TVQGVN
Cơ cấu tổ chức Không có nhân sự marketing Ghép chung với tổ CNTT Thành lập Phòng Marketing chuyên trách độc lập
Đo lường sự hài lòng Không đo lường định lượng Đếm lượt truy cập Web thuần túy Khảo sát định kỳ theo ma trận thỏa mãn thông tin
Hiệu quả truyền thông Thấp, phụ thuộc bảng tin nội bộ Đăng tải bài viết thụ động Tích hợp PR, Triển lãm sách, SEO Portal, SDI
Khai thác CSDL quý Chỉ phục vụ đọc tại chỗ hạn chế Đưa file PDF không kiểm soát Số hóa chuẩn hóa, phân quyền bảo mật cao cấp

Đóng góp khoa học và ứng dụng thực tiễn

  • Về mặt học thuật: Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng chi tiết về hành vi NDT tại thư viện lớn nhất Việt Nam; chuẩn hóa quy trình biên soạn DDC 23 tiếng Việt làm nền tảng cho hệ thống thư viện toàn quốc.
  • Về mặt thực tiễn: Khẳng định vai trò của việc thành lập Phòng Marketing Thư viện – Thông tin, đề xuất cơ cấu tổ chức gồm 4 bộ phận: Nghiên cứu thị trường & NDT, Quan hệ công chúng & Quảng bá, Phát triển sản phẩm & Dịch vụ, Đào tạo & Chăm sóc khách hàng.

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Use Cases)

[TÌNH HUỐNG SỬ DỤNG THỰC TẾ: KHAI THÁC LUẬN ÁN TIẾN SĨ & CSDL SỐ]

  NDT (Nghiên cứu sinh)

Lộ trình triển khai chiến lược (Implementation Roadmap)

  1. Giai đoạn Chuẩn bị (Quý 1 - Quý 2):
    • Hoàn thiện Đề án thành lập Phòng Marketing Thư viện trực thuộc Ban Giám đốc TVQGVN.
    • Bố trí nhân lực chuyên trách có chuyên môn kép: Thư viện - Thông tin và Quản trị Tiếp thị.
  2. Giai đoạn Tái cấu trúc quy trình & Dịch vụ (Quý 3 - Quý 4):
    • Triển khai hệ thống khảo sát NDT tự động tích hợp ngay trên màn hình tra cứu OPAC.
    • Ban hành chuẩn quy trình phục vụ rút ngắn thời gian mượn tài liệu kho đóng từ 15 phút xuống dưới 7 phút.
    • Đẩy mạnh công tác truyền thông: Tăng cường phát hành Tạp chí Thư viện Việt Nam, mở rộng chuyên mục giới thiệu sách số hóa trên cổng thông tin.
  3. Giai đoạn Mở rộng & Đánh giá (Năm tiếp theo):
    • Đưa vào vận hành các lớp đào tạo NDT định kỳ hàng tháng (khắc phục điểm nghẽn 51% NDT chưa từng tham gia).
    • Mở rộng cung cấp dịch vụ có thu phí: Phục chế tài liệu, biên soạn thư mục theo yêu cầu cho các viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế còn tồn tại

  • Rào cản nhận thức: Một bộ phận cán bộ vẫn đồng nhất hoạt động marketing với hoạt động thương mại hóa đơn thuần, làm chậm tiến độ triển khai các chiến dịch truyền thông chủ động.
  • Khoảng cách công nghệ: Việc khai thác các bộ sưu tập số hóa như vi phim/vi phích (84% không dùng) hay sách Đông Dương (68% không dùng) còn thấp do giao diện phần mềm chưa thực sự thân thiện và thiếu các công cụ trích xuất tự động.
  • Ngân sách marketing độc lập: Chưa có khoản mục phân bổ ngân sách riêng biệt cho các chiến dịch tiếp thị số, hầu hết kinh phí lồng ghép trong các sự kiện nghiệp vụ chung.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp theo

  • Nghiên cứu ứng dụng công nghệ Web 2.0 / Web 3.0, mạng xã hội chuyên ngành và kỹ thuật SEO nâng cao vào việc quảng bá mục lục trực tuyến OPAC.
  • Xây dựng hệ thống cá nhân hóa dịch vụ thông tin (Personalized Information Retrieval) tự động đề xuất tài liệu theo lịch sử mượn đọc của từng NDT.
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu liên thông thư viện số (Inter-library digital resource sharing) giữa TVQGVN và mạng lưới hơn 400 thư viện công cộng cấp tỉnh, huyện trên cả nước.

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                             ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TRỰC TIẾP                          |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| 1. SINH VIÊN (Chiếm 57.6% bạn đọc):                                                |
|    - Tiếp cận kho mở KHTN & KHXH nhanh chóng.                                      |
|    - Miễn phí tra cứu OPAC và tham gia các lớp hướng dẫn kỹ năng tìm tin chuẩn.    |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| 2. NHÀ NGHIÊN CỨU & DOANH NHÂN (Chiếm 13.03% sau đại học & quản lý):               |
|    - Khai thác không gian chuyên biệt (Phòng đọc Tầng 3).                          |
|    - Tiếp cận 21.000 luận án tiến sĩ và hệ thống CSDL quốc tế ProQuest/Springer.   |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| 3. CÁN BỘ THƯ VIỆN & CƠ QUAN QUẢN LÝ (176 cán bộ TVQGVN & toàn ngành):            |
|    - Nâng cao năng lực chuyên môn thông qua ấn bản DDC 23 tiếng Việt chuẩn hóa.    |
|    - Quy trình phục vụ khoa học, giảm tải áp lực xử lý thủ công phiếu yêu cầu.     |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| 4. CỘNG ĐỒNG XÃ HỘI & HỢP TÁC QUỐC TẾ:                                             |
|    - Bảo tồn và phát huy giá trị di sản thư tịch cổ (Hán Nôm, Đông Dương).         |
|    - Hội nhập sâu rộng qua WDL, IFLA, CONSAL.                                      |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật và hạ tầng để triển khai hệ thống dịch vụ số hóa tại thư viện là gì?

Hệ thống đòi hỏi hạ tầng mạng LAN nội bộ tốc độ cao, máy chủ lưu trữ CSDL chuyên dụng chạy Linux/Windows Server, phần mềm quản trị thư viện số (như DSpace hoặc Koha ILS), máy quét chuyên dụng khổ lớn không gây hại gáy sách cổ, hệ thống máy trạm phòng Đa phương tiện tối thiểu 40 máy có kết nối Internet bảo mật.

2. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa bản chất phi lợi nhuận của thư viện công cộng và hoạt động marketing?

Marketing thư viện phi lợi nhuận tập trung vào việc tối đa hóa mức độ thỏa mãn nhu cầu tin và quảng bá tài nguyên chứ không chạy theo lợi nhuận thuần túy. Việc thu phí chỉ áp dụng cho các dịch vụ giá trị gia tăng (sao chụp, số hóa theo yêu cầu cá nhân, phục chế) nhằm bù đắp chi phí vận hành và tái đầu tư nâng cao chất lượng phục vụ cộng đồng.

3. Giải pháp nào để cải thiện tỷ lệ 88% - 92.5% người dùng không sử dụng Thư mục quốc gia?

Cần chuyển đổi hình thức xuất bản thư mục từ các tệp Word/PDF tĩnh sang dạng cơ sở dữ liệu tra cứu trực tuyến tương tác trên Web Portal. Tích hợp tính năng lọc theo chủ đề DDC 23, đồng thời gửi bản tin thư mục mới tự động qua email (dịch vụ SDI) đến các thư viện đại học, viện nghiên cứu và NDT đã đăng ký chuyên ngành quan tâm.

4. Chi phí thành lập và duy trì Phòng Marketing Thư viện được phân bổ như thế nào?

Giai đoạn đầu tận dụng cơ sở vật chất và điều chuyển nhân sự hiện có từ các phòng Thông tin - Tư liệu, Tin học và Tạp chí Thư viện (không làm tăng biên chế tổng 176 người). Ngân sách hoạt động được trích từ nguồn thu dịch vụ giá trị gia tăng hợp pháp và một phần ngân sách chi thường xuyên dành cho công tác tuyên truyền, hợp tác quốc tế.

5. Thư viện đánh giá hiệu quả sau khi áp dụng chiến lược Marketing Mix 7P bằng những chỉ số nào?

Hiệu quả được lượng hóa qua: (1) Số lượng thẻ cấp mới và gia hạn hàng năm tăng từ 15–20%; (2) Tỷ lệ NDT đánh giá thỏa mãn thông tin trên 70% tăng từ 33% lên trên 55%; (3) Tần suất sử dụng CSDL số và tài liệu kho mở tăng trên 40%; (4) Tỷ lệ NDT tham gia các lớp đào tạo kỹ năng sử dụng thư viện đạt trên 50%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã giải quyết trọn vẹn bài toán thực tiễn về ứng dụng Marketing Mix (7P) trong hoạt động thông tin – thư viện tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Thông qua việc phân tích chuyên sâu nguồn lực tài liệu (với hơn 33.309 biểu ghi số hóa quý hiếm) và khảo sát thực chứng trên 200 người dùng tin đại diện cho hơn 16.500 bạn đọc, nghiên cứu đã chỉ rõ các điểm nghẽn trong khâu quảng bá và khai thác sản phẩm chuyên sâu.

Những đóng góp trọng tâm của công trình bao gồm việc xác lập căn cứ khoa học để thành lập Phòng Marketing chuyên trách, định hình ma trận Ansoff cho dịch vụ thư viện công cộng, và chuẩn hóa công tác nghiệp vụ theo khung DDC 23 tiếng Việt. Đây là nền tảng chiến lược giúp TVQGVN khẳng định vị thế trung tâm tri thức hàng đầu cả nước, sẵn sàng chuyển mình thành công trong kỷ nguyên thư viện số và hội nhập quốc tế. Các đơn vị thông tin – thư viện trong hệ thống có thể tham khảo trực tiếp mô hình này để nâng cao chất lượng phục vụ bạn đọc một cách bền vững.