Chương 1: TỔNG QUAN 1. Tình hình giới thiệu lý thuyết văn học hậu hiện đại trên các website tiếng Việt: Là một lý thuyết ra đời trong thời đại của công nghệ thông tin, thuyết hậu hiện đại được giới thiệu rộng rãi trên các website, một phương tiện phù hợp trong thời kỳ hậu hiện đại. Trong thời đại kỹ thuật số, không một phương tiện nào có thể sánh kịp mạng lưới internet trong việc phổ biến nhanh những kiến thức mới, trong đó có thuyết hậu hiện đại. Có thể nói, vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại có mặt ở rất nhiều website, nhưng trong phạm vi của luận văn, vấn đề này chỉ được khảo sát trên các website tiếng Việt, bao gồm các website trong nước và hải ngoại.
Chỉ riêng ở các website này, việc đăng tải các bài viết về vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại cũng rất phong phú và đa dạng. Một vài website chỉ mới quan tâm đến vấn đề này qua một số bài viết nhỏ đề cập một cách sơ lược xung quanh vấn đề thuật ngữ hậu hiện đại, hay đăng tải lại bài viết từ các website khác như: website http://www.org với bài: “Mới - cũ trong thơ và Hậu hiện đại” của Phan Nhiên Hạo, đăng ngày 21/5/2004 [18], website của diễn đàn thơ văn Làng Thơ http://www.com với bài viết: “Hậu hiện đại” của Thụy Khuê, đăng ngày 28/11/2005 [31], website Nghệ thuật thị giác http://www.com với bài viết của Irving Salder: “Nghệ thuật của kỷ nguyên hậu hiện đại – Chương 11: Học thuyết nghệ thuật hậu hiện đại”, do Như Huy dịch [26] và bản dịch “Chủ nghĩa hậu hiện đại” của Vũ Liên 9 Phương đăng ngày 10/6/2006 [44], website http://www.vn với 2 bài viết: “Chủ nghĩa hậu hiện đại và ảnh hưởng ở nước ta” của Đông La [32] và “Thi pháp hậu hiện đại trong văn Miloradpavic” do Thụ Nhân lược dịch [39], website http://www.com với bài viết của Vương Văn Quang: “Tản mạn về (chủ nghĩa) hậu hiện đại” [45]. Bên cạnh đó, ở một số website tập hợp rất nhiều bài viết về vấn đề hậu hiện đại, thậm chí đã hình thành những chuyên luận về những vấn đề xung quanh lý thuyết hậu hiện đại như: thơ tân hình thức, siêu tiểu thuyết, liên văn bản, văn học hypertext… Số lượng các bài viết phản ánh việc các website quan tâm nhiều hay ít đến vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại nên chúng tôi thấy việc giới thiệu những nét chính về các website có nhiều bài viết về vấn đề này là cần thiết để thấy được vai trò của chúng trong việc phổ biến một lý thuyết mới trong quá trình phát triển của văn học. Các website trong nước: Các website trong nước quan tâm đến vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại không nhiều, đại diện nổi bật nhất có thể kể đến là website http://www.com và http://nguoivienxu.
Website http://www.com Website http://www.com là trang văn nghệ của website http://www. “Ngày 15/12/2003, bài viết: “Vnexpress mở trang mới: eVăn” của Thang Đức Thắng (tổng biên tập Vnexpress) đăng trên Vnexpress đã đánh dấu sự ra đời của website http://www. Tinh thần thế giới được hiểu theo hai nghĩa: thứ nhất, nó là tinh thần toàn cầu, phi biên giới, cởi mở, tiếp biến văn hóa trên cơ sở khoan dung đối với những khác biệt; thứ hai, nó là tinh thần tiến bộ, tinh thần tìm về những thứ có ý nghĩa phổ quát”. [68] 10 Website http://www.com đã trải qua nhiều giai đoạn với những người phụ trách khác nhau.
Và hiện nay, Ban biên tập của website này gồm: Nguyễn Mai Liên, Lưu Thị Thu Hà, Dương Thanh Vân. Qua khảo sát, lý thuyết văn học hậu hiện đại được giới thiệu trên website http://www.com với 5 bài viết của các tác giả: Nhật Chiêu với bài: “Thiền và hậu hiện đại” [5] đăng ngày 06/3/2005 đã nêu lên khái niệm về thuật ngữ “hậu hiện đại” và một số đặc điểm của nó qua việc tương chiếu tư tưởng Thiền của phương Đông; Phạm Văn Tiên với bài: “Năm mới nói về một thể thơ mới: thơ Tân hình thức” [70] đăng ngày 06/3/2005 đã đưa ra khái niệm về thơ Tân Hình Thức, một thể thơ mới đại diện cho thơ ca hậu hiện hiện đại và chỉ ra những đặc điểm tiêu biểu về hình thức của thể thơ này từ việc chấm câu, sắp chữ, cú pháp, phong cách cho tới chủ đề; Phạm Toàn với bài: “Đối thoại thơ với cánh hiện đại và hậu hiện đại” [72] đăng ngày 07/3/2005 đã nêu lên được một số đặc trưng cơ bản của thơ hậu hiện đại; Hoàng Nguyễn với bài: “Đôi nét về thi pháp và kết cấu của Chinatown” [38] đăng ngày 11/4/2005 đã nêu lên một số vấn đề về thi pháp hư cấu và kết cấu của tiểu thuyết hậu hiện đại; Trịnh Thanh Thủy với bài: “Siêu tiểu thuyết của thời hậu hiện đại” [69] đăng ngày 17/3/2005 đã nêu lên khái niệm “siêu tiểu thuyết” là một loại của tiểu thuyết hậu hiện đại cùng những đặc điểm nổi bật của nó. Nhìn chung hầu hết các bài viết chỉ nhìn vấn đề lý thuyết hậu hiện đại dưới những góc độ khác nhau chứ chưa thật sự là những bài lý luận về lý thuyết hậu hiện đại. Website http://www.vn Ngày 13/1/2004, báo điện tử Vietnamnet chính thức ra mắt tạp chí trực tuyến Người viễn xứ tại địa chỉ: http://www.vn dành cho người Việt Nam ở nước ngoài với hơn 40 chuyên mục.
Người viễn xứ là nơi dành cho người xa quê hương tìm lại cội nguồn dân tộc qua các chuyên mục “Phong tục tập quán”, “Chuyện tiếng mẹ đẻ”, “Văn hóa ẩm thực”… 11 Ngoài việc cung cấp những thông tin mới nhất của Việt Nam, website còn quan tâm đến hoạt động văn hóa nghệ thuật qua chuyên mục văn nghệ Việt. Những bài viết xung quanh vấn đề lý thuyết hậu hiện đại được đăng tải trong phần Bút Việt ở chuyên mục Văn nghệ Việt của website http://www.vn và được sắp xếp theo trình tự thời gian đăng tải bài viết. Sau loạt bài của tác giả Từ Thế với chủ đề: “Thơ trẻ Sài Gòn 30 năm sau chiến tranh” gồm 3 bài viết: Phác thảo diện mạo Thơ trẻ TP Sài Gòn (13/04/2005), Thơ nữ trẻ TP: mới, táo bạo, rát, gắt và bề bộn (19/04/2005), Thơ trẻ: mở rộng chân trời khát vọng (23/04/2005), thì xuất hiện bài viết của tác giả Bút Giáp: Thơ trẻ Sài Gòn - đóng góp được gì? (04/05/2005) và tác giả Nguyễn Duy Thanh: Thơ trẻ Sài Gòn: có cần “định hướng”? (09/05/2005) [63]. Hai bài viết này bước đầu đề cập đến vấn đề thuật ngữ hậu hiện đại trong văn học.
Các website hải ngoại: Các website tiếng Việt quan tâm đến vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại, bên cạnh các website trong nước có thể kể đến sự góp mặt không nhỏ của những website hải ngoại. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, có thể kể đến các website của nhóm Tiền Vệ, Tạp chí Thơ, Tạp chí Hợp Lưu… Việc giới thiệu về sự hình thành và phát triển của các website này là rất cần thiết để thấy được uy tín và đóng góp của chúng trong việc giới thiệu và phổ biến lý thuyết văn học hậu hiện đại. Websitecủa nhóm Tiền Vệ: http://www.org Theo tuyên bố của Ban biên tập, “Tiền Vệ là một trung tâm văn học và nghệ thuật trên mạng lưới thông tin toàn cầu, với hai hoạt động chính là phổ biến các tác phẩm mới và tiến hành các cuộc tranh luận về văn học nghệ thuật. Mục đích chủ yếu của Tiền Vệ là nhằm góp phần xây dựng một khối 12 thịnh vượng chung của văn học nghệ thuật Việt Nam, nơi, bất chấp những dị biệt về địa lý và chính trị, mọi người có thể gặp gỡ nhau trong nỗ lực tìm tòi và thử nghiệm để trả công việc sáng tác trở về đúng nguyên nghĩa của nó: làm ra cái mới”.
(Lời giới thiệu của trang chủ website Tiền Vệ) Website Tiền Vệ ra đời vào năm 2002, cùng với Tạp chí Việt (ra đời năm 1998), website Tiền Vệ trước hết nhằm phục vụ đông đảo cộng đồng người Việt tại Úc. Nhiều bài viết trong Tạp chí Việt được đăng 2 lần trên website Tiền Vệ, một lần được đăng trong chuyên mục Tạp chí Việt (gồm 8 số báo của Tạp chí Việt từ lúc mới ra số báo đầu tiên năm 1998 cho đến số thứ 8 năm 2001) và được đăng lại trong các chuyên mục khác của website, tùy theo bài viết đó thuộc thể loại phê bình, nghiên cứu hay tiểu luận. Ban biên tập của Tiền Vệ bao gồm Nguyễn Hưng Quốc , Hoàng Ngọc Tuấn, Phạm Quang Tuấn, Nguyễn Hoàng Văn, Nguyễn Hoàng Tranh, Võ Quốc Linh, Tạ Duy Bình. Với tiêu chí hoạt động là vượt qua những cái cũ, cái sáo, cái giả tạo để tìm gặp văn chương đích thực, website Tiền Vệ quan tâm nhiều đến vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại.
Điều này được thể hiện qua số lượng 17 bài viết có liên quan đến vấn đề lý thuyết văn học hậu hiện đại. Các bài viết về vấn đề lý thuyết hậu hiện đại tập trung chủ yếu ở tác giả: Nguyễn Hưng Quốc, Hoàng Ngọc – Tuấn, Nguyễn Minh Quân. Cụ thể, tác giả Nguyễn Hưng Quốc với 5 bài viết: “Chủ nghĩa h(ậu h)iện đại và văn học Việt Nam” [49], “Văn học trong một nền văn hoá điện tử” [54], “Các lý thuyết phê bình văn học (phần 11): Chủ nghĩa hậu hiện đại” [50], “Vu vơ về việc viết văn (15): Liên văn bản” [53], “Văn bản và liên văn bản” [52]; tác giả Hoàng Ngọc – Tuấn với 4 bài viết: “Viết: từ hiện đại đến hậu hiện đại” [75], “Thử thưởng thức một tác phẩm văn chương hậu hiện đại” [76], “Chủ nghĩa hậu hiện đại và văn chương” (dịch) [3], “Chủ nghĩa hậu hiện đại có đáng sợ đến thế không?” [78], 13 tác giả Nguyễn Minh Quân với 4 bài: “Về văn học hypertext” [47], “Ðiều kiện hậu hiện đại: Bản tường trình về tri thức” (chuyển ngữ) [27], “Chủ nghĩa hậu hiện đại: những khái niệm căn bản” [46], “Liên văn bản – sự triển hạn đến vô cùng của tác phẩm văn học” [48]. Bên cạnh là sự xuất hiện của các tác giả: Đức Thuần với bài “Văn học hypertext: phác hoạ về một thể loại văn học mới” [65], Phan Việt Thủy với bài dịch “Chủ nghĩa hậu hiện đại là gì?” [4], và bài tranh luận với tác giả Hoàng Ngọc – Tuấn của tác giả Lê Chí Dũng “Phải chăng “chẳng bao lâu nữa lối viết hậu hiện đại sẽ trở nên phổ biến ở Việt Nam?” [14].
Website của Tạp chí Thơ: http://www.org Khởi đầu sau số đặc biệt về thơ của Tạp chí Hợp Lưu số 4, cho đến nay, Tạp chí Thơ đã bước sang tuổi thứ 11 với 31 số báo. Khế Iêm là người sáng lập và chủ biên Tạp chí Thơ tại California, Hoa kỳ từ năm 1994 - 2004. Hiện tại, Nguyễn Thị Ngọc Nhung đang là người điều hành Tạp chí Thơ.