Luận văn: Phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ triết học về phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất tại Thái Nguyên, phân tích thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng lao

• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở tỉnh Thái Nguyên hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Thái Nguyên

Nhân tố con người giữ vị trí trung tâm trong hệ thống lực lượng sản xuất. Triết học Mác - Lênin khẳng định người lao động là chủ thể sáng tạo mọi của cải vật chất. Tại tỉnh Thái Nguyên, phát huy nhân tố con người đóng vai trò then chốt cho sự phát triển kinh tế. Địa phương sở hữu vị trí địa lý thuận lợi cùng nguồn tài nguyên phong phú. Tuy nhiên, nguồn lực con người mới là yếu tố quyết định tốc độ công nghiệp hóa. Quá trình phát huy nhân tố con người bao gồm việc nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng tay nghề và tác phong công nghiệp. Người lao động cần được trang bị tri thức khoa học kỹ thuật hiện đại. Tỉnh Thái Nguyên đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ sang hướng công nghiệp và dịch vụ. Sự chuyển dịch này đòi hỏi lực lượng lao động phải thích ứng nhanh chóng với công nghệ mới. Việc nghiên cứu cơ sở lý luận giúp địa phương xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực bài bản. Đầu tư vào con người mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài và bền vững. Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ khai thác tối đa tiềm năng công nghiệp của tỉnh. Đây là nền tảng vững chắc để Thái Nguyên duy trì đà tăng trưởng kinh tế ổn định.

1.1. Khái niệm nhân tố con người trong triết học Mác Lênin

Trong triết học Mác - Lênin, con người là chủ thể của lịch sử. Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội. Nhân tố con người thể hiện tổng hòa các năng lực thể chất và tinh thần. Năng lực này bao gồm tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm và phẩm chất đạo đức. Trong lực lượng sản xuất, con người giữ vai trò quyết định hàng đầu. Tư liệu sản xuất chỉ phát huy tác dụng khi kết hợp với sức lao động sống. Người lao động sử dụng công cụ để tác động vào đối tượng lao động. Trình độ phát triển của con người quyết định hiệu quả của cả hệ thống sản xuất. Nhận thức đúng đắn khái niệm này tạo tiền đề định hướng chính sách lao động phù hợp.

1.2. Tính tất yếu của việc phát huy nguồn lực con người địa phương

Thái Nguyên là trung tâm kinh tế lớn của vùng Trung du miền núi phía Bắc. Tỉnh đang thu hút mạnh mẽ vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Công nghệ hiện đại du nhập đòi hỏi trình độ nhân lực tương ứng. Phát huy nhân tố con người trở thành đòi hỏi khách quan và tất yếu. Nếu chất lượng lao động không tăng, dây chuyền máy móc sẽ lãng phí. Người lao động cần làm chủ công nghệ cao để tăng năng suất. Tỉnh không thể dựa mãi vào tài nguyên thô hay lao động giá rẻ. Phát triển năng lực con người giúp địa phương vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Đây là chìa khóa mở đường cho kinh tế tri thức phát triển toàn diện.

II. Vấn đề nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Thái Nguyên

Thực trạng lực lượng sản xuất tại tỉnh Thái Nguyên bộc lộ nhiều điểm sáng song cũng đối mặt với nhiều rào cản. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có xu hướng tăng đều qua các năm. Đội ngũ công nhân kỹ thuật và chuyên gia công nghệ từng bước hình thành. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực nhìn chung vẫn chưa đáp ứng kịp tốc độ công nghiệp hóa nhanh chóng. Cơ cấu lao động theo ngành nghề còn mất cân đối nghiêm trọng. Tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhưng năng suất lao động còn thấp. Nông dân tại các vùng sâu vùng xa còn giữ tập quán canh tác lạc hậu, phân tán. Tinh thần chủ động và khả năng sáng tạo trong công việc của người lao động chưa cao. Tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động vẫn là điểm yếu ở nhiều doanh nghiệp. Đội ngũ trí thức tuy đông đảo nhưng thiếu các chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực công nghệ cao. Sự liên kết giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn còn lỏng lẻo. Những hạn chế này cản trở quá trình hiện đại hóa lực lượng sản xuất tại địa phương.

2.1. Hạn chế về trình độ kỹ năng và tác phong công nghiệp

Trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động Thái Nguyên vẫn còn nhiều khoảng trống. Tỷ lệ lao động phổ thông chưa qua đào tạo nghề chiếm tỷ lệ đáng kể. Nhiều công nhân thiếu kỹ năng mềm, ngoại ngữ và tư duy làm việc độc lập. Ý thức chấp hành kỷ luật lao động và an toàn vệ sinh lao động chưa thành nếp. Lao động nông thôn chuyển sang công nghiệp gặp khó khăn khi làm việc theo dây chuyền. Tinh thần trách nhiệm và tác phong làm việc chuẩn xác chưa đạt yêu cầu cao. Doanh nghiệp thường xuyên phải đào tạo lại công nhân sau khi tuyển dụng. Điều này làm gia tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh sản xuất.

2.2. Bất cập trong chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp và trí thức

Khu vực nông nghiệp nông thôn Thái Nguyên còn chiếm tỷ lệ lao động rất cao. Nông dân tại các vùng khó khăn chậm thích ứng với cơ chế thị trường. Tình trạng canh tác nhỏ lẻ khiến việc ứng dụng khoa học kỹ thuật gặp trở ngại. Tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn vẫn là thách thức lớn đối với tỉnh. Song song đó, đội ngũ trí thức chưa phát huy đúng tiềm năng nghiên cứu khoa học. Các đề tài nghiên cứu ứng dụng vào sản xuất thực tiễn còn hạn chế. Cơ chế thu hút nhân tài và chuyên gia công nghệ cao chưa đủ mạnh. Mức đãi ngộ chưa tạo được sức hút lớn để giữ chân nguồn nhân lực giỏi.

III. Giải pháp nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp nhằm phát huy tối đa nhân tố con người. Trước hết, địa phương cần đổi mới căn bản chương trình giáo dục và đào tạo nghề. Việc gắn kết chặt chẽ giữa trường đại học, trường nghề và doanh nghiệp là then chốt. Đào tạo theo đơn đặt hàng giúp giải quyết việc làm ngay sau khi tốt nghiệp. Thứ hai, các cơ quan quản lý cần xây dựng chính sách đãi ngộ và trọng dụng nhân tài thỏa đáng. Mức lương cạnh tranh cùng điều kiện nhà ở, phương tiện sẽ thu hút chuyên gia giỏi về tỉnh. Thứ ba, môi trường làm việc dân chủ và cởi mở cần được thiết lập tại các đơn vị sản xuất. Nhà quản lý cần tôn trọng, khuyến khích sáng kiến và tinh thần đổi mới sáng tạo của người lao động. Những buổi đối thoại mang tính xây dựng sẽ khơi dậy tiềm năng trí tuệ ẩn giấu. Cuối cùng, địa phương cần đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu lao động nông nghiệp sang công nghiệp. Đào tạo nghề cho nông dân giúp nâng cao năng suất và giảm nghèo bền vững.

3.1. Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nghề chuyên sâu

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực bắt đầu từ đổi mới giáo dục. Tỉnh Thái Nguyên cần quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện đại. Các chương trình đào tạo phải bám sát nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động. Doanh nghiệp cần tham gia trực tiếp vào việc xây dựng giáo trình và đánh giá học viên. Mô hình đào tạo kép giữa lý thuyết tại trường và thực hành tại nhà máy cần nhân rộng. Người học cần được rèn luyện kỹ năng thực hành, ngoại ngữ và tư duy công nghệ. Sự kết nối chặt chẽ này giúp sinh viên ra trường đáp ứng ngay tiêu chuẩn sản xuất hiện đại.

3.2. Hoàn thiện chính sách đãi ngộ và kích thích sáng tạo lao động

Đãi ngộ xứng đáng là động lực trực tiếp thúc đẩy năng suất lao động. Tỉnh cần ban hành chính sách ưu đãi thu hút chuyên gia và nhà khoa học đầu ngành. Cơ chế tiền lương, thưởng cần gắn liền với hiệu quả công việc và đóng góp thực tế. Các doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc văn minh, kích thích tư duy đổi mới. Các buổi trao đổi, tranh luận học thuật và kỹ thuật cần được khuyến khích thường xuyên. Người quản lý phải tin tưởng và tạo điều kiện cho nhân viên đề xuất ý tưởng mới. Sự tôn trọng sáng kiến sẽ khơi dậy tiềm năng vô hạn của người lao động.

IV. Ý nghĩa nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Thái Nguyên

Phát huy nhân tố con người là chìa khóa then chốt cho sự phát triển của Thái Nguyên. Đề tài luận văn thạc sĩ triết học mang lại giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp địa phương hoạch định chính sách phát triển bền vững. Nguồn nhân lực chất lượng cao giúp khai phóng sức mạnh của toàn bộ lực lượng sản xuất. Khi con người được làm chủ tri thức và công nghệ, năng suất lao động sẽ tăng vọt. Sự kết hợp giữa tư liệu sản xuất hiện đại và người lao động lành nghề tạo ra bước đột phá kinh tế. Tỉnh Thái Nguyên sẽ nhanh chóng hoàn thành mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp lý luận vào thực tiễn sẽ giải quyết triệt để các bất cập hiện thời. Người lao động được tôn trọng và tạo điều kiện phát triển toàn diện cả về thể lực lẫn trí lực. Thành công của quá trình này góp phần quan trọng vào công cuộc công nghiệp hóa chung của đất nước.

4.1. Đóng góp lý luận cho khoa học triết học Mác Lênin

Nghiên cứu khẳng định tính đúng đắn của nguyên lý triết học về con người. Đề tài làm sâu sắc thêm quan điểm con người là chủ thể lịch sử. Luận văn vận dụng sáng tạo lý luận vào bối cảnh cụ thể của tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu chứng minh mối quan hệ biện chứng giữa con người và tư liệu sản xuất. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu lý luận chính trị và triết học sau này. Đề tài góp phần bổ sung luận cứ thực tiễn cho lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

4.2. Giá trị thực tiễn đối với phát triển kinh tế địa phương

Các kết luận nghiên cứu cung cấp căn cứ thực tiễn cho cấp ủy và chính quyền Thái Nguyên. Tỉnh có thể ứng dụng giải pháp để xây dựng quy hoạch phát triển nguồn nhân lực. Việc thực thi đồng bộ giúp nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Người lao động được nâng tầm trình độ, tiếp cận thu nhập cao và cải thiện đời sống. Doanh nghiệp trên địa bàn tận dụng được lực lượng lao động chất lượng để mở rộng quy mô. Năng suất lao động nâng cao thúc đẩy Thái Nguyên bứt phá kinh tế. Địa phương sẽ sớm trở thành trung tâm công nghiệp lớn của cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 6 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT Ở TỈNH THÁI NGUYÊN HIỆN NAY 1. Phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất 1. Khái niệm nhân tố con người và lực lượng sản xuất 1. Khái niệm nhân tố con người Con người là luôn là trung tâm của mọi thời đại, trong lịch sử đã có rất nhiều nhà triết học bàn đến vấn đề này.

Có thể khái quát một số quan điểm như sau: Các nhà triết học duy tâm và tôn giáo cho rằng con người có nguồn gốc từ thế giới tinh thần và bản chất của nó là có sẵn và chịu sự quy định của một lực lượng siêu nhiên như là Thượng đế hay chúa trời. Các nhà duy vật trước mác đã giải thích con người có nguồn gốc từ tự nhiên song lại đồng nhất bản chất con người với bản chất của tự nhiên, chưa nhận ra sự khác biệt giữa con người và loài vật. Đến triết học Mác, trên cơ sở kế thừa và phát huy những yếu tó tích cực đã đưa ra quan điểm khoa học và toàn diện về bản chất cũng như nguồn gốc của con người. Theo Mác, con người là một thực thể có sự thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội.

Tức là không có con người thuần túy tự nhiên, con người phải được đặt trong các mối quan hệ xã hội, chỉ khi ấy thì bản chất của nó mới được bộc lộ. Trong những Luận đề về Phoiơbắc, C.Mác khẳng định: Bản chất con người không phải là cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội. Theo quan điểm của Mác, con người được biểu hiện ra rất nhiều phương diện như là tài nguyên con người - tài nguyên đặc biệt, nguồn lực con người - động lực đặc biệt của xã hội hay là nhân tố con người - với tư cách là một nhân tố để thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

7 Như vậy, có thể thấy rằng khái niệm nhân tố con người là sự tiếp tục triển khai quan điểm của triết học Mác - Lênin về con người. Có rất nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm nhân tố con người, tùy thuộc vào góc độ nghiên cứu, song có thể hiểu nhân tố con người là tổng thể các yếu tố có liên quan đến con người, là sự thống nhất biện chứng giữa các mặt chủ quan và khách quan để tạo nên năng lực, phẩm chất và trí tuệ của con người được hình thành và phát huy tác dụng vào trong thực tiễn sản xuất vật chất hay quá trình phát triển kinh tế xã hội của mối cộng đồng, quốc gia trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định. [46, tr 25] Hồ Chí Minh cũng đề cập đến con người với những nội dung như sau: Thứ nhất, xét theo phương diện nhân tố con người với tư cách là chủ thể hoạt động, Hồ Chí Minh luôn coi trọng hoạt động tự giác của con người. Thứ hai, nhân tố con người với tư cách là tổng hoà các phẩm chất, năng lực của con người.

Thứ ba, nhân tố con người với những tiêu chí về nhân cách, việc giáo dục, tạo dựng mẫu con người mới được Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm. Như vậy, theo quan niệm Hồ Chí Minh, nhân tố con người là hệ thống những thuộc tính, những đặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo của con người, bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hoà các đặc trưng về phẩm chất, năng lực, giá trị xã hội của con người. Nhân tố con người là nhân tố hàng đầu trong sự phát triển kinh tế - xã hội, song nó không thể tạo ra sức mạnh to lớn nếu không được phát huy, Vậy, việc phát huy nhân tố con người chính là việc đào tạo, bồi dưỡng và làm tăng nguồn lực con người về thể lực, trí lực và phẩm chất đạo đức, khai thác có hiệu quả yếu tố đố trong quá trình học tấp, lao động, chiến đấu, bảo vệ tổ quốc. Việc phát huy nhân tố con người có liên quan trực tiếp đến Nhà nước và những tổ chức, người quản lý nguồn nhân lực đó.

Khái niệm lực lượng sản xuất 8 Thuật ngữ "lực lượng sản xuất" lần đầu tiên được C.Ăngghen sử dụng trong tác phẩm "Hệ tư tưởng Đức". Mặc dù chưa được trình bày một cách hoàn chỉnh, nhưng tất cả những nội dung cơ bản của lực lượng sản xuất đều được nêu một cách khái quát trong tác phẩm này. Sau này, những nội dung của khái niệm được ông phát triển sâu sắc thêm trong các tác phẩm như là "Sự khốn cùng của triết học", "lao động làm thuê và tư bản", "Tiền công giá cả và lợi nhuận", và đặc biệt là trong bộ "Tư bản". Thông qua việc phân tích mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan nền sản xuất, các yếu tố của lực lượng sản xuất, ông đã cung cấp giúp chúng ta có cơ sở khoa học để hiểu đúng khái niệm lực lượng sản xuất, và đặc biệt là vai trò quan trọng của lao động con người trong việc phát triển xã hội.

Ăngghen, điểm khác biệt giữa xã hội lòai người với xã hội loài vật là ở chỗ: "loài vật may mắn lắm chỉ hái lượm trong khi con người lại sản xuất" [5, tr. Để đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển thì trước hết cần phải có thức ăn, thức uống, nhà ở, quần áo và nhiều thứ khác nữa thì con người cần phải tạo ra những tư liệu để thỏa mãn những nhu cầu đó và con người đã không chỉ sử dụng những cái sẵn có trong tự nhiên mà con người còn biết sáng tạo ra những cái mà không sẵn có trong tự nhiên, đã tạo ra cái "thiên nhiên thứ hai" để phục vụ lại cho nhu cầu của chính mình. Đó chính là biểu hiện của mối quan hệ qua lại giữa con người với tự nhiên. Để chiếm lĩnh được giới tự nhiên thì con người không thể xuất phát từ ý nghĩ chủ quan mà phải bằng sức mạnh vật chất.

Con người cần phải trao đổi với tự nhiên, muốn trao đổi với tự nhiên thì con người cần phải tiến hành sản xuất. Song không phải mọi mối quan hệ của con người với tự nhiên đều là lực lượng sản xuất. Vì con người có quan hệ thích nghi và cải tạo v. Chỉ có những quan hệ với tự nhiên mà trong đó có sự tác động qua lại giữa con người với tự nhiên, làm biến đổi tự nhiên để tạo thành của 9 cải vật chất phục vụ cho nhu cầu của con người nói chung qua đó làm thay đổi chính bản thân con người mới là biểu hiện của lực lượng sản xuất.

Thông qua mối quan hệ đó, con người ngày càng thâm nhập sâu rộng hơn, ngày càng đi sâu vào khám phá giới tự nhiên, làm giàu trí tuệ của mình bằng sự hiểu biết về bản chất của các sự vật hiện tượng và chuyển dần cái tự nhiên từ "tự nó" thành cái "cho ta". Đó là quá trình lịch sử tự nhiên. Như vậy, lực lượng sản xuất là sản phẩm của các hoạt động vật chất của con người được tổng hợp, gom góp và phát triển có kế thừa từ thế hệ này sang thế hệ khác: "Mỗi thế hệ sau có được những lực lượng sản xuất do thế hệ trước tạo ra, và những lực lượng sản xuất ấy là nguyên liệu cho thế hệ sau ấy để thực hiện một hoạt động sản xuất mới, nhờ hiện tượng ấy mà hình thành nên mối liên hệ trong lịch sử loài người" [6, tr. Mỗi một con người ngay từ khi sinh ra, đều đã có sẵn một lực lượng sản xuất của xã hội, không ai có thể lựa chọn cho mình một lực lượng sản xuất, nhưng lại được thừa hưởng lực lượng sản xuất của thế hệ trước để lại làm cơ sở cho việc duy trì và phát triển sản xuất.

Trong quá trình sản xuất tiếp theo, con người luôn tạo thêm những lực lượng sản xuất mới, chính vì vậy mà lực lượng sản xuất luôn là một quá trình được kế thừa, đổi mới và phát triển không ngừng.Mác, lực lượng sản xuất gắn liền với quan hệ sản xuất, biểu hiện "quan hệ song trùng" của con người trong quá trình sản xuất vật chất, sản xuất xã hội, trong đó yếu tố của lực lượng sản xuất đóng vai trò quyết định nhất. Nền sản xuất của mỗi thời đại là sự thống nhất hữu cơ giữa tư liệu sản xuất và những người sử dụng những tư liệu này để sản xuất ra của cải vật chất. Khi nói đến lực lượng sản xuất là nói đến biểu hiện trình độ của con người với tự nhiên, con người chinh phục như thế nào. Cùng với đó là không thể không nói đến những kinh nghiệm, tri thức, trình độ chuyên môn của, kỹ thuật, sử dụng các công cụ lao động để tiến hành sản xuất vật chất.

Đồng thời, trong lực lượng sản xuất còn 10 có tư liệu sản xuất, đặc biệt là công cụ lao động - một yếu tố thường xuyên biến đổi làm cho lực lượng sản xuất luông luôn vận động và biến đổi, phát triển không ngừng. Song, yếu tố con người vẫn là cơ bản và quyết định nhất, cho dù ở bất kỳ thời đại nào thì con người luôn luôn không ngừng chủ động, sáng tạo và tích cực trong quá trình phát triển của lực lượng sản xuất. Qua sự phân tích trên, có thể hiểu khái niệm lực lượng sản xuất với những nội dung cơ bản sau: Thứ nhất: Lực lượng sản xuất là biểu hiện của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, đó là một hệ thống lực lượng vật chất do con người và xã hội loài người tạo ra để cải tạo, để chinh phục tự nhiên. Đồng thời là năng lực chinh phục tự nhiên của con người.

Thứ hai: lực lượng sản xuất là một thể thống nhất bao gồm nhân tố nhân tố con người và yếu tố vật chất, trong đó con người là yếu tố đặc biệt. Bởi vì con người là chủ thể tích cực, sáng tạo, chủ động trong việc chế tạo ra những công cụ, phương tiện sản xuất tác động vào đối tượng lao động để tạo ra của cải vật chất nhằm đáp ứng những nhu cầu của bản thân và của xã hội. Chính trong quá trình này, con người đồng thời tự cải tạo chính bản thân mình cả về thể lực và trí tuệ. Thứ ba, lực lượng sản xuất là một yếu tố động nhất, cách mạng nhất trong phương thức sản xuất, nó thường xuyên vận động và phát triển, có sự kế thừa và phát triển liên tục, quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người.