Luận văn: Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, phân tích thực trạng và giải pháp tại Hà Nội.

• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm từ thực tiễn tại thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm

An toàn thực phẩm là vấn đề thiết yếu đối với đời sống con người và phát triển kinh tế. Tiếp cận nguồn thực phẩm an toàn là quyền cơ bản của người tiêu dùng. Hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm nhằm duy trì sức khỏe cộng đồng. Việc kiểm soát chất lượng thực phẩm giúp giảm nguy cơ bệnh tật, tăng năng suất lao động và thúc đẩy xã hội văn minh. Trong nền kinh tế thị trường, hàng hóa thực phẩm lưu thông rất đa dạng và phong phú. Người tiêu dùng đứng trước nhiều rủi ro về hàng giả, hàng kém chất lượng và hóa chất độc hại. Hệ thống pháp luật xác lập cơ chế bảo vệ tính mạng, danh dự và tài sản cho người mua hàng. Các văn bản quy phạm pháp luật định rõ trách nhiệm của nhà sản xuất trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh an toàn từ nuôi trồng đến phân phối. Nhà nước thực hiện kiểm tra, giám sát chất lượng và xử phạt các hành vi vi phạm. Cơ chế bảo vệ hiệu quả tạo niềm tin cho thị trường và bảo đảm sự phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa an toàn thực phẩm

An toàn thực phẩm theo nghĩa hẹp là khoa học xử lý, chế biến và bảo quản thực phẩm nhằm ngăn ngừa bệnh tật. Theo nghĩa rộng, khái niệm này bao gồm mọi biện pháp bảo đảm vệ sinh trong chuỗi sản xuất. Bảo đảm chất lượng vệ sinh giữ vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe nhân dân. Thực phẩm an toàn duy trì và phát triển nòi giống, gia tăng thể lực và trí lực cho người lao động. Ngoài ra, việc này còn giảm thiểu chi phí y tế do ngộ độc thực phẩm gây ra. Thị trường thực phẩm an toàn tạo nền tảng cho lối sống văn minh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

1.2. Quyền cơ bản của người tiêu dùng thực phẩm

Khoản 1 Điều 9 Luật An toàn thực phẩm năm 2010 ghi nhận các quyền cốt lõi của người tiêu dùng. Người mua có quyền được an toàn tuyệt đối về tính mạng và sức khỏe khi sử dụng thực phẩm. Người tiêu dùng được cung cấp thông tin trung thực, chính xác về thành phần, hạn dùng và nguồn gốc xuất xứ. Họ có quyền tự do lựa chọn thực phẩm phù hợp với nhu cầu và điều kiện cá nhân. Khi gặp sản phẩm lỗi hoặc không đạt chuẩn, người mua có quyền khiếu nại, tố cáo và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nhà nước bảo đảm các quyền này bằng các chế tài nghiêm minh đối với hành vi sản xuất thực phẩm bẩn.

II. Thực trạng bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm

Tình hình vi phạm quy định an toàn thực phẩm diễn biến phức tạp trên cả nước. Việc lạm dụng hóa chất cấm và phụ gia độc hại diễn ra tại nhiều khâu sản xuất. Nông sản và thủy sản vẫn tồn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức cho phép. Nhiều cơ sở sử dụng thịt ôi thiu và nguyên liệu trôi nổi để chế biến thực phẩm bán ra thị trường. Hàng loạt vụ ngộ độc tập thể quy mô lớn đã xảy ra tại các khu công nghiệp và trường học. Thực trạng này đe dọa trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe người tiêu dùng. Quá trình bảo vệ quyền lợi người mua còn gặp nhiều rào cản từ phía quy định pháp lý. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chưa được đồng bộ hóa hoàn toàn. Sự phân công giữa các cơ quan quản lý nhà nước đôi khi còn chồng chéo và thiếu chặt chẽ. Thủ tục khiếu nại bồi thường thiệt hại còn phức tạp và tốn kém thời gian. Người tiêu dùng thường chịu thiệt thòi vì thiếu công cụ và kinh phí giám định mẫu thực phẩm.

2.1. Nguy cơ sức khỏe từ vi phạm an toàn thực phẩm

Sự xuất hiện tràn lan của thực phẩm giả gây nguy hại nghiêm trọng đến cộng đồng. Hóa chất công nghiệp và phẩm màu cấm bị lạm dụng trong nước giải khát, bánh kẹo. Thịt gia súc gia cầm không qua kiểm dịch thú y vẫn len lỏi vào các chợ đầu mối. Thực phẩm nhiễm khuẩn gây ra ngộ độc cấp tính và tổn thương nội tạng lâu dài. Nhiều vụ ngộ độc tại các nhà máy thời trang và xí nghiệp đã làm hàng trăm công nhân nhập viện. Tình trạng nhiễm độc kim loại nặng tích tụ qua thức ăn làm tăng nguy cơ ung thư. Những tổn thất về sức khỏe này tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế quốc gia.

2.2. Bất cập trong khung pháp lý và thực thi

Hệ thống pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn bộc lộ một số hạn chế. Quy định phân công trách nhiệm giữa các cấp chính quyền chưa thực sự chi tiết. Mối quan hệ giữa quyền của người mua và nghĩa vụ của người bán thiếu tính tương thích. Người tiêu dùng gặp khó khăn lớn khi thực hiện quyền yêu cầu xét nghiệm thực phẩm. Luật chưa đưa ra định mức chi phí và cơ chế tài chính cụ thể cho việc giám định độc lập. Đa số nạn nhân ngộ độc không đủ nguồn lực để theo đuổi các vụ kiện dân sự kéo dài. Việc bồi thường thiệt hại trên thực tế vì thế chưa mang tính răn đe cao đối với thương nhân.

III. Giải pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm

Quốc hội ban hành Nghị quyết số 43/2017/QH14 nhằm định hướng tám nhóm giải pháp trọng tâm. Nhiệm vụ hàng đầu là sửa đổi và bổ sung các văn bản luật liên quan. Cơ quan quản lý cần chuyển dịch phương thức từ thanh tra thụ động sang kiểm soát theo toàn bộ quá trình sản xuất. Mô hình thí điểm thanh tra chuyên ngành an toàn thực phẩm tại cấp quận huyện đã chứng minh hiệu quả thực tế. Lực lượng cán bộ liên ngành phối hợp chặt chẽ để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các cơ sở sai phạm. Bên cạnh đó, chính quyền cần hoàn thiện chính sách đầu tư hạ tầng kỹ thuật cho chuỗi cung ứng thực phẩm sạch. Ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc điện tử giúp minh bạch hóa thông tin sản phẩm. Người dân có thể chủ động cung cấp bằng chứng hình ảnh sai phạm cho cơ quan chức năng. Cơ chế tiếp nhận phản ánh trực tuyến giúp nâng cao hiệu lực giám sát của toàn xã hội.

3.1. Hoàn thiện bộ máy quản lý và thanh tra chuyên ngành

Kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước là nhiệm vụ trọng yếu hàng đầu. Việc nhân rộng mô hình thanh tra chuyên ngành từ cấp quận huyện xuống phường xã tăng cường khả năng bám sát địa bàn. Cán bộ thanh tra được trao thẩm quyền xử phạt trực tiếp các hành vi buôn bán thực phẩm bẩn. Các đợt kiểm tra đột xuất cần tập trung vào các chợ dân sinh và cơ sở giết mổ gia súc. Sự phối hợp giữa lực lượng y tế, nông nghiệp và công thương giúp xóa bỏ các khoảng trống pháp lý. Xử lý nghiêm minh người vi phạm sẽ tạo tính răn đe mạnh mẽ trên toàn thị trường.

3.2. Đơn giản hóa thủ tục bồi thường và giám định

Cơ quan lập pháp cần sửa đổi quy định về chi phí giám định mẫu thực phẩm. Nhà nước nên thiết lập quỹ hỗ trợ kiểm nghiệm độc lập cho người tiêu dùng khi phát sinh khiếu nại. Quy trình giải quyết tranh chấp giữa thương nhân và người mua phải được rút gọn và minh bạch. Khi phát hiện sản phẩm kém chất lượng hoặc gây hại sức khỏe, người bán phải bồi thường toàn diện mọi chi phí phát sinh. Việc đơn giản hóa các thủ tục tư pháp giúp người dân dễ dàng tiếp cận công lý. Trách nhiệm bồi hoàn thiệt hại phải được thực thi nhanh chóng để bảo đảm sự công bằng xã hội.

IV. Kết luận về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng về an toàn thực phẩm là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Công tác này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Doanh nghiệp sản xuất cần nâng cao đạo đức kinh doanh và tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật. Người tiêu dùng cần trang bị kiến thức mua sắm thông thái và chủ động từ chối sản phẩm không rõ nguồn gốc. Việc giám sát cộng đồng tạo áp lực tích cực lên các đơn vị cung ứng thực phẩm. Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý thị trường. Mô hình chuỗi liên kết thực phẩm sạch từ trang trại đến bàn ăn cần được nhân rộng trên cả nước. Một môi trường tiêu dùng an toàn sẽ bảo vệ giống nòi và củng cố sức cạnh tranh của nền kinh tế.

4.1. Kỹ năng tự bảo vệ của người tiêu dùng hiện đại

Người tiêu dùng cần chủ động trang bị kiến thức về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Thói quen đọc kỹ nhãn mác, thành phần dinh dưỡng và hạn sử dụng giúp phòng ngừa rủi ro ngộ độc. Người mua nên ưu tiên các cơ sở có chứng nhận VietGAP, GlobalGAP hoặc mã QR truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu hư hỏng, người dân cần lưu giữ hóa đơn và mẫu vật làm chứng cứ. Việc phản ánh kịp thời tới đường dây nóng của cơ quan quản lý giúp ngăn chặn thực phẩm độc hại lan rộng trong cộng đồng.

4.2. Xây dựng văn hóa kinh doanh thực phẩm có trách nhiệm

Doanh nghiệp và tiểu thương giữ vai trò quyết định trong việc cung ứng thực phẩm sạch. Nhà sản xuất phải đặt tiêu chí an toàn sức khỏe của khách hàng lên hàng đầu. Các cơ sở cần tuân thủ đúng quy trình kiểm dịch, bảo quản và vận chuyển nguyên liệu. Việc đầu tư hệ thống kiểm định chất lượng nội bộ giúp hạn chế tối đa sai sót kỹ thuật. Doanh nghiệp cần công khai minh bạch thông tin sản phẩm và thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ bảo hành, bồi thường. Văn hóa kinh doanh trách nhiệm là nền tảng xây dựng uy tín thương hiệu bền vững trên thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN THỰC PHẨM 1. Lý luận về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm 1. An toàn thực phẩm Thực phẩm theo cách hiểu thông thường là thức ăn, là bất kỳ thứ gì con người có thể ăn được. Thực phẩm là nguồn cung cấp dinh dưỡng cho sự sống của con người, mỗi ngày chúng ta đều tiêu thụ một số lượng thức ăn nhất định.

Trước đây, nguồn thực phẩm chủ yếu là do con người săn bắt, hái lượm được. Khi con người biết trồng trọt, chăn nuôi thì nhiều loại thực phẩm khác nhau đã ra đời để thỏa mãn nhu cầu tiêu thụ thực phẩm ngày càng lớn. Ngày nay khi xã hội ngày một phát triển thì những thực phẩm tiện lợi hơn như thực phẩm ăn liền, thực phẩm đóng hộp… được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, mỗi một quốc gia khác nhau, một phong tục tập quán khác nhau lại đưa ra một khái niệm về thực phẩm.

Theo Từ điển Tiếng Việt của Nhà xuất bản Đà Nẵng, thực phẩm là "các thứ dùng làm món ăn như thịt, cá trứng. Trong lĩnh vực pháp luật, Khoản 20, Điều 2, Luật ATTP năm 2010 định nghĩa: "Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản. Thực phẩm không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm". Như vậy, Luật ATTP xác định phạm vi thực phẩm tương đối rộng theo nghĩa là: "sản phẩm mà con người ăn, uống", tuy nhiên, sẽ chỉ được coi là thực phẩm khi an toàn cho con người và phù hợp với văn hóa của cộng đồng.

Cách phân loại thực phẩm cũng khá đa dạng: - Căn cứ vào nguồn gốc của thực phẩm chia thành: thực phẩm có nguồn gốc động vật và thực phẩm có nguồn gốc thực vật. - Căn cứ vào giá trị dinh dưỡng của thực phẩm chia thành: i) Nhóm thực phẩm cung cấp glucid như gạo, mỳ, ngô, khoai, sắn; ii) Nhóm thực phẩm cung cấp 12 protein như thịt, trứng, cá, sữa, đậu.; iii) Nhóm thực phẩm cung cấp lipid như mỡ, dầu ăn và các hạt có đầu như vừng; iv) Nhóm thực phẩm cung cấp vitamin, muối khoáng và chất xơ gồm rau, quả. - Căn cứ vào công dụng của thực phẩm chia thành: i) Thực phẩm bảo vệ sức khỏe: là những sản phẩm được dùng để bổ sung thêm vào chế độ ăn uống hàng ngày nhằm duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể con người, giảm nguy cơ mắc bệnh. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa một hoặc nhiều chất hoặc hỗn hợp các chất sau: a) Vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, enzyme, probiotic và chất có hoạt tính sinh học khác; b) Chất có nguồn gốc tự nhiên, bao gồm động vật, khoáng vật và thực vật dưới dạng chiết xuất, phân lập, cô đặc và chuyển hóa; c) Các nguồn tổng hợp của những thành phần đề cập tại điểm a và điểm b trên đây.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe được trình bày ở dạng chế biến như viên nang, viên hoàn, viên nén, chế phẩm dạng cốm, bột, lỏng và các dạng bào chế khác và được phân liều (để sử dụng) thành các đơn vị liều nhỏ [15, Khoản 2 Điều 3]. ii) Thực phẩm dinh dưỡng y học: là loại thực phẩm có thể ăn bằng đường miệng hoặc bằng ống xông, được chỉ định để điều chỉnh chế độ ăn của người bệnh và chỉ được sử dụng dưới sự giám sát của nhân viên y tế [15, Khoản 2 Điều 3]. iii) Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt (Food for Special Dietary Uses) dùng cho người ăn kiêng, người già và các đối tượng đặc biệt khác theo quy định của Ủy ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (CODEX) là những thực phẩm được chế biến hoặc được phối trộn theo công thức đặc biệt nhằm đáp ứng các yêu cầu về chế độ ăn đặc thù theo thể trạng hoặc theo tình trạng bệnh lý và các rối loạn cụ thể của người sử dụng. Thành phần của thực phẩm này phải khác biệt rõ rệt với thành phần của những thực phẩm thông thường cùng bản chất, nếu có [15, Khoản 2 Điều 3].

iv) Thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng là thực phẩm được bổ sung vitamin, chất khoáng, chất vi lượng nhằm phòng ngừa, khắc phục sự thiếu hụt các chất đó đối với sức khỏe cộng đồng hay nhóm đối tượng cụ thể trong cộng đồng [27, Khoản 22, Điều 2]. Thực phẩm đáp ứng nhu cầu thiết yếu cho việc duy trì sức khỏe, nguồn sống của con người, đảm bảo cho con người có đủ năng lượng để hoạt động. Do đó, 13 vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm là một trong những vấn đề cấp thiết cần được quan tâm. Bảo đảm ATTP không chỉ là nhu cầu cần thiết, chính đáng của mỗi NTD mà còn liên quan đến sự phát triển của xã hội.

Luật ATTP năm 2010 định nghĩa tại Điều 2, Khoản 1: "An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người". Trong khái niệm về ATTP đã bao hàm cả những yêu cầu về vệ sinh thực phẩm nghĩa là bảo đảm cho thực phẩm phải sạch sẽ. Thực phẩm muốn an toàn thì phải vệ sinh, nhưng thực phẩm bảo đảm vệ sinh nhưng chưa hẳn đã an toàn. Vì vậy, ATTP là công việc đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngành, nhiều khâu có liên quan đến thực phẩm.

Hàng năm, ngộ độc thực phẩm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng và sức khỏe của hàng triệu người. Khi ăn phải thực phẩm bị nhiễm độc, con người có thể trải qua những cơn đau tức thời, tạo nên những cảm giác khó chịu đối với cơ thể và thậm chí làm cho cơ thể kiệt quệ, những trường hợp nặng có thể dẫn đến tử vong. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề sức khỏe, mà còn kéo theo cả những thiệt hại khác như những trang trải về viện phí, mất thời gian trong công việc của bản thân người bệnh và người thân trong gia đình, giảm khả năng lao động và chưa kể đến cả việc ảnh hưởng về tâm lý cho những người thân phải lo lắng, suy tư về tình hình sức khỏe của người bị bệnh. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về đánh giá chương trình hành động đảm bảo chất lượng an toàn, vệ sinh thực phẩm trên toàn cầu một trong những nguyên nhân gây ra các bệnh như ngộ độc, nhiễm khuẩn đường ruột hay dẫn đến ung thư là do thực phẩm nhiễm khuẩn.

Ước tính mỗi phút trên thế giới ở những nước đang phát triển có 06 trẻ em chết vì tiêu chảy, trong đó có 04 em chết vì ngộ độc thực phẩm. Chính vì vậy, việc bảo đảm vệ sinh, ATTP có tầm quan trọng trong đời sống xã hội, cần được quan tâm một cách toàn diện nhất. Người tiêu dùng thực phẩm Trong nền kinh tế thị trường, NTD đóng vai trò rất quan trọng. Nếu không có hoạt động tiêu dùng sản phẩm thì nền kinh tế thị trường không thể vận hành và 14 phát triển.

Có thể thấy NTD giữ vai trò quan trọng, các thương nhân luôn đặt sự quan tâm đặc biệt đến việc thu hút NTD sử dụng hàng hóa, dịch vụ của họ để gia tăng lợi nhuận. Trong quan hệ tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ, (bên mua thường là bên yếu thế hơn, bởi họ thường bị áp đặt các điều kiện của bên bán, nhất là trong điều kiện có ít sự lựa chọn từ phía bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Luật Bảo vệ quyền lợi NTD vì vậy hướng đến mục đích bảo vệ tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của NTD trong các quan hệ tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ. Trong bản Hướng dẫn của Liên hợp quốc về bảo vệ NTD ban hành từ năm 1985 và đã được hiệu chỉnh vào năm 1999, khái niệm NTD không được giải thích một cách rõ ràng.

Tuy nhiên, theo bản hướng dẫn này NTD được hưởng 8 quyền sau: Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản; Quyền được an toàn; Quyền được thông tin; Quyền được lựa chọn: Quyền được lắng nghe; Quyền được khiếu nại và bồi thường; Quyền được giáo dục, đào tạo về tiêu dùng; Quyền được có môi trường sống lành mạnh và bền vững [16]. Có thể thấy, đây là các quyền mà chỉ chủ thể là cá nhân con người mới đầy đủ tư cách để thụ hưởng. Các chuyên gia pháp luật của Pháp trong Hội thảo tổ chức tại Nhà Pháp luật Việt - Pháp vào ngày 20 và 21/4/2010 để bình luận và góp ý cho Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi NTD tại Việt Nam đã cho biết, NTD theo quan niệm của pháp luật Pháp chỉ là các cá nhân nhưng không bao gồm các cá nhân khi thực hiện hành vi mua sắm hàng hóa, dịch vụ để phục vụ hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động có tính nghề nghiệp cho mình [23, tr. Ở Đức, khái niệm NTD đã được giải thích rõ trong Bộ luật dân sự năm 2002 của Đức tại Điều 13: NTD là bất cứ tự nhiên nhân (cá nhân) nào tham gia giao dịch không thuộc phạm vi hoạt động kinh doanh, thương mại hoặc nghề nghiệp của người này [39].

Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 1993 của Trung Quốc tại Điều 2 có quy định "Trường hợp người tiêu dùng, vì nhu cầu cuộc sống, mua, sử dụng hàng hóa, 15 dịch vụ thì các quyền và lợi ích hợp pháp của mình sẽ được bảo vệ theo quy định của Luật này và trường hợp Luật này không quy định thì sẽ được bảo vệ theo các quy định khác có liên quan của pháp luật" [40]. Như vậy, Luật Trung Quốc cũng quy định NTD chỉ là cá nhân (mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ vì nhu cầu sinh hoạt của mình chứ không phải vì mục đích kinh doanh hoặc hoạt động nghề nghiệp). Ở Việt Nam, khái niệm NTD được ghi nhận tại Khoản 1, Điều 3, Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2010. Theo đó, "người tiêu dùng là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức".

Quy định đã không chỉ rõ NTD chỉ là các cá nhân hay còn bao hàm cả các tổ chức. Nhưng cũng đã chỉ ra mục đích của việc mua sắm hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng sinh hoạt chứ không phải mục đích kinh doanh. Tuy mỗi quốc gia đều có những quan niệm khác nhau về NTD nhưng có thể thấy đa số các quốc gia đều thống nhất: NTD chỉ bao gồm các cá nhân mà không bao gồm các tổ chức và mục đích mua bán, sử dụng hàng hóa chỉ là tiêu dùng.