Tài liệu Giáo dục: Luận văn vận dụng dạy học phát hiện và giải quyết vấn

Luận văn vận dụng dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề chủ đề hệ thức vi ét cho học sinh lớp 9 cho giáo dục đào tạo chuyên nghiệp

• Tác giả: Đỗ Thị Tú Dung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thứu Nam
• Trường học: Đại học Giáo Dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Bộ Môn Toán Học
• Đề tài: Vận Dụng Dạy Học Phát Hiện Và Giải Quyết Vấn Đề Chủ Đề Hệ Thức Vi-Ét Cho Học Sinh Lớp 9
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ sư phạm
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm về phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là một hình thức dạy học hiện đại, nơi học sinh được khuyến khích tham gia tích cực vào quá trình khám phá kiến thức. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp nhận kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết các tình huống thực tế. Thông qua việc phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh học cách áp dụng lý thuyết vào thực hành, từ đó xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc. Đặc biệt trong môn toán lớp 9, dạy học phát hiện vấn đề giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về các khái niệm trừu tượng như hệ thức Vi-ét. Cách tiếp cận này khích lệ sự sáng tạo, giúp học sinh không chỉ học thuộc công thức mà còn hiểu rõ bản chất toán học đằng sau.

1.1. Lịch sử phát triển của phương pháp dạy học

Lịch sử của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề gắn liền với sự phát triển của các lý thuyết giáo dục hiện đại. Từ những năm 1960, các nhà giáo dục đã nhận thấy tầm quan trọng của việc phát hiện kiến thức thông qua hoạt động tự chủ của học sinh. Ở Việt Nam, dạy học phát hiện vấn đề đã được các nhà khoa học sư phạm nghiên cứu và áp dụng rộng rãi trong các trường học, đặc biệt là trong dạy học toán ở trung học cơ sở.

1.2. Cơ sở lý luận của phương pháp

Cơ sở lý luận của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề xuất phát từ các học thuyết xây dựng chủ nghĩa và constructivism. Phương pháp này dựa trên nguyên tắc rằng kiến thức được xây dựng từ hoạt động phát hiện của chính bản thân học sinh. Khi học sinh giải quyết vấn đề một cách độc lập hoặc hợp tác, họ không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn phát triển tư duy logic, kỹ năng phân tích vấn đề.

II. Ứng dụng dạy học phát hiện vấn đề trong giảng dạy hệ thức Vi ét

Hệ thức Vi-ét là một chủ đề quan trọng trong chương trình toán lớp 9, nhưng học sinh thường gặp khó khăn trong việc hiểu bản chất và ứng dụng của nó. Khi áp dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, giáo viên có thể tạo ra các tình huống học tập kích thích tò mò của học sinh. Thay vì truyền đạt trực tiếp công thức hệ thức Vi-ét, giáo viên dẫn dắt học sinh phát hiện mối liên hệ giữa nghiệm và hệ số của phương trình bậc hai. Qua việc giải quyết vấn đề cụ thể, học sinh sẽ tự mình khám phá ra quy luật toán học, từ đó có cơ hội xây dựng tri thức riêng của mình.

2.1. Chiến lược phát hiện kiến thức trong lớp 9

Chiến lược phát hiện kiến thức cần được thiết kế cẩn thận cho học sinh lớp 9. Giáo viên có thể bắt đầu bằng cách đưa ra những bài toán thực tế liên quan đến phương trình bậc hai, rồi hướng dẫn học sinh phát hiện các mối quan hệ giữa nghiệm và hệ số. Thông qua các hoạt động nhóm và thảo luận lớp, dạy học phát hiện vấn đề tạo môi trường tích cực nơi học sinh có thể biểu đạt ý tưởng, tranh luận và rút ra kết luận.

2.2. Vai trò của giáo viên trong dạy học phát hiện

Vai trò của giáo viên trong phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là hướng dẫn, không phải truyền đạt trực tiếp. Giáo viên phải thiết kế các nhiệm vụ học tập sao cho học sinh có cơ hội phát hiện kiến thức một cách tự chủ. Bằng cách đặt câu hỏi gợi mở, giáo viên giúp học sinh giải quyết vấn đề từng bước một, qua đó rèn luyện tư duy phản biện.

III. Các bước thực hiện dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Để áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, cần tuân theo một quy trình rõ ràng. Bước đầu tiên là phát hiện vấn đề – giáo viên tạo ra tình huống gây ra sự bất thích hoặc tò mò của học sinh. Tiếp theo, học sinh cần phát hiện và phát biểu rõ ràng vấn đề cần giải quyết. Bước thứ ba là tìm tòi, thử nghiệm các giải pháp khác nhau để giải quyết vấn đề. Cuối cùng, học sinh kiểm chứng, tổng quát hóa kết quả và rút ra kết luận. Quy trình này không chỉ giúp học sinh lớp 9 phát hiện kiến thức toán học mà còn phát triển các kỹ năng quan trọng trong cuộc sống.

3.1. Giai đoạn phát hiện và phát biểu vấn đề

Giai đoạn phát hiện vấn đề là nền tảng của toàn bộ quá trình dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. Giáo viên cần thiết kế những tình huống học tập thực tiễn, gắn liền với cuộc sống hàng ngày của học sinh lớp 9. Khi học sinh cảm nhận được sự cần thiết phải giải quyết một vấn đề, họ sẽ có động lực tìm tòi, phát hiện các quy luật toán học liên quan.

3.2. Giai đoạn tìm tòi và kiểm chứng giải pháp

Giai đoạn tìm tòi và giải quyết vấn đề yêu cầu học sinh thí nghiệm, so sánh các phương pháp khác nhau. Trong dạy học hệ thức Vi-ét, học sinh có thể phát hiện các cách khác nhau để tìm nghiệm của phương trình bậc hai. Bước kiểm chứng và tổng quát hóa giúp học sinh xây dựng kiến thức bền vững và có khả năng áp dụng trong các bài toán mới.

IV. Kết quả và hiệu quả của phương pháp dạy học phát hiện vấn đề

Những nghiên cứu từ luận văn thạc sĩ sư phạm đã chứng minh rằng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề mang lại nhiều lợi ích đáng kể. Học sinh không chỉ đạt kết quả học tập cao hơn mà còn phát triển các kỹ năng mềm quan trọng. Cụ thể, khi áp dụng dạy học phát hiện trong dạy học hệ thức Vi-ét ở lớp 9, học sinh thể hiện sự hứng thú cao hơn, khả năng nhớ lâu hơn, và có thể tự tin áp dụng kiến thức vào các tình huống mới. Ngoài ra, phương pháp giải quyết vấn đề còn giúp học sinh rèn luyện các đức tính như kiên trì, sáng tạo, không sợ thất bại trong quá trình tìm tòi. Điều này tạo nên sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh, đặc biệt là đối với những em học sinh có nhu cầu học toán khác nhau.

4.1. Dữ liệu định lượng từ thực nghiệm sư phạm

Các kết quả từ thực nghiệm sư phạm tại trường trung học cơ sở cho thấy rõ ràng sự hiệu quả của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề. Lớp được áp dụng phương pháp phát hiện vấn đề có điểm kiểm tra trung bình cao hơn so với lớp học theo phương pháp truyền thống. Đặc biệt, tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu về giải quyết vấn đề toán học tăng đáng kể, phản ánh rằng học sinh hiểu sâu hơn về bản chất toán học.

4.2. Những khuyến nghị cho ứng dụng rộng rãi

Dựa trên những kết quả tích cực từ thực nghiệm sư phạm, nên tiếp tục áp dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong các trường học. Giáo viên cần được đào tạo thêm để nắm vững phương pháp phát hiện vấn đề, từ đó tạo ra những bài học hấp dẫn, giúp học sinh lớp 9 phát hiện kiến thức toán học một cách tự chủ và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỐ LÝ LUẬN VÀ THỤC TIẾN 5 1. Phương pháp dạy học phát hiện vá giải quyết vẫn dễ. Vài nét về lịch sử của phương pháp đạy học phát hiện và giải quyết vẫn.

Cơ sở lý luận của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vẫn dễ. Những khái niệm cơ bản 8 1. Những hình thức cúa phương pháp dạy học phát hiện vả giải quyết vẫn đề 10 DANIT MỤC CÁC HÏNIT, SƠ ĐỒ VÀ BẰNG Sơ để 1. Sơ để tim giải pháp.

Đề thì P:y=«” và đ:y=4x—4 Hình 2. Sth P:yS—x) và dị y=2x L3. Loi giải cúa bạm [lai Yế Bảng 3. Thống kê và phân tích số liệu kết quả bài kiếm tra 45 phút MG BAU 1.

Ly do chon dễ tài Đất nước Việt Nam Ia hiện nay đã và đang trên đà phải. triển công nghiệp hóa hiện đại hóa, vẫn đẻ chất lượng nguồn lực con người là vẫn đề rất cần dược quan tâm và chú trọng. Điều đó đòi hỏi nên giáo dục nước ta cân phải đối mói thật mạnh mẽ, sâu sắc và phổi toàn diện. Chính vì vậy đổi mới phương pháp giảng dạy là một trong những vấn đề cấp thiết đối với ngành giảo dục Việt Nam ta hiện nay nhằm nâng cao chất hrợng giáo dục và đào tạo Ngay từ trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ IV của Đan Chấp hành Trung ương Dang Céng sản Việt Nam (khóa IV năm 1993) cũng đã nêu rất rõ rằng mục tiêu giáo duc - đảo tạo của nước Việt Nam ta phải hướng vào việc đảo tạo những con người lao động tự chủ,có tư đuy sáng tạo và có nắng lực giải quyết những vẫn dễ thường gặp, qua đỏ góp phần tích cực thực hiện mục tiêu lớn của đất nước V Nam ta.

Mới nhất là Nghị quyết 29 — NQ — TW — năm 2013 cũng đã chỉ ra mục tiêu của giáo dục phổ thông là cân phải lập trưng phát lriển Irí tuệ, ‘al tỉnh thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bải đưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho người học. Cân nâng cao hơn nữa chất lượng giáo đục toân điện, chú trọng hơn 1iữa về giáo dục lý tưởng, truyền thống, dạo dức, lỗi sống, ngoại ngíữ, tín học, nồng lực và kỹ năng thực hành của người học, giúp người học vận đụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn. Qua đó giúp phát triển được tư duy sắng tạo cửa người học trong: cuộc sống,. Chương trinh môn Toán trong chương trình giáo đục phổ thông mới 2018 đã khẳng định rắng muốn đưa đất rước đi lên, muốn xây đựng quốc gia khởi nguệp thì phải có những con người sảng tạo vả do dé giao dực Toán học phổ thông cân khơi gợi sự sáng tao ấy ở mỗi học sinh.

Như vậy giáo dục môn Toản trong chương trình mới phải dựa trên cách tiếp cận hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực giải quyết vấn để trong thực tiên cuộc sống, nhằm phát huy tốt nhất tiểm năng, của mỗi học sinh. Tác giả tài hiệu số [8] cho rằng phương pháp đạy học PII&GQVD: “Zioc sink tích cực tự duy do này sinh nh cầu tư đụ, do đứng trước khó khăn về nhận thức; học sinh tự kiến tạo hoặc tham gia vào việc kiến tạo trì thúc cho mình dựa vào những trí thức dã có, từ dé bê sung và làm cho các trí thức cũ dược hoàn thiện hơn. Học sinh học tập một cách tự giác, tích cực hoạt động, vừa kiển tạo được trì thức, vừa học được cách thức giải quê: vẫn đã, lại vừa rèn luyện được những đức tính như kiên trì, vượt khó. Như vậy day học giải quyết vẫn đề rất cơi trọng vai tro Heh cực và chú động của người học trong quả trình học tập nhằm tạo nén tri thức cho chính ban than người học.

Đôi với học sinh THS hiện nay trong bộ môn toán, môn đại số là môn học khó. ¡ kinh nghiệm giảng dạy của bản thân cũng như là xuất phát từ thực tế nơi công tác tôi nhận thấy đa số ác em học sinh rất ngại học các bài toán có liên quan đến phương, trình bậc hai một ấm: a”+ ðx+ e= 0 @: 0) đặc biệt là các bài toán liên quan đến phương trình có chứa tham số nói chưng vá các ứng dụng của hệ thức Vi-ét nói riêng. Trong chương trình đại số 9, phản nội đụng này không được để cập nhiễu trong sách giáo khoa Toán 9 kì 2, nhưng bài tập liên quan đến hệ thúc Vi-ét thì lại rất da dang va. đặc biệt hơn là trong các dễ thị tuyển sinh vào lớp 10 THPT những năm gắn day.

Xuất phát từ thực tế, cũng như lòng ham muốn học hỏi, nghiên cứu tôi quyết định chọn đề tài: “Vậm dụng dạy học phát hiện và giải quyết vẫn đề chủ để bệ thức Ei-ét cho bạc sinh lấp 9” dé gop phần giải quyết và khắc phục những bất cập trong day học chủ đề hệ thức Vi-ét ở trường THƠS. Mục đích nghiên cứu - Hệ thẳng hóa cơ sở lý luận về phương pháp đạy học PII&OQVD - Nghiên cứu nội đung về chương trình toán THƠS mà cụ thế là chủ đẻ hệ thức Vi-óL - Nghiên cứu thực trạng dạy và học chủ để hệ thức Vi-ét lớp 9 ở trường THC8. - Vận dụng phương pháp dạy học PH&GQVĐ để thiết kế ruột số tình huống dạy học trong dạy học hệ thức Vi-ét nhằm phát huy tỉnh tích cục chủ động của học sinh, góp phần nãng cao hiệu quả của các hoạt động, - Thực nghiệm sư phạm để kiếm tra hiệu quả của việc đạy học theo phương pháp đã dễ xuất 3. Đối tượng nghiên cứu ta thức dã có, từ dé bê sung và làm cho các trí thức cũ dược hoàn thiện hơn.

Học sinh học tập một cách tự giác, tích cực hoạt động, vừa kiển tạo được trì thức, vừa học được cách thức giải quê: vẫn đã, lại vừa rèn luyện được những đức tính như kiên trì, vượt khó. Như vậy day học giải quyết vẫn đề rất cơi trọng vai tro Heh cực và chú động của người học trong quả trình học tập nhằm tạo nén tri thức cho chính ban than người học. Đôi với học sinh THS hiện nay trong bộ môn toán, môn đại số là môn học khó. ¡ kinh nghiệm giảng dạy của bản thân cũng như là xuất phát từ thực tế nơi công tác tôi nhận thấy đa số ác em học sinh rất ngại học các bài toán có liên quan đến phương, trình bậc hai một ấm: a”+ ðx+ e= 0 @: 0) đặc biệt là các bài toán liên quan đến phương trình có chứa tham số nói chưng vá các ứng dụng của hệ thức Vi-ét nói riêng.

Trong chương trình đại số 9, phản nội đụng này không được để cập nhiễu trong sách giáo khoa Toán 9 kì 2, nhưng bài tập liên quan đến hệ thúc Vi-ét thì lại rất da dang va. đặc biệt hơn là trong các dễ thị tuyển sinh vào lớp 10 THPT những năm gắn day. Xuất phát từ thực tế, cũng như lòng ham muốn học hỏi, nghiên cứu tôi quyết định chọn đề tài: “Vậm dụng dạy học phát hiện và giải quyết vẫn đề chủ để bệ thức Ei-ét cho bạc sinh lấp 9” dé gop phần giải quyết và khắc phục những bất cập trong day học chủ đề hệ thức Vi-ét ở trường THƠS. Mục đích nghiên cứu - Hệ thẳng hóa cơ sở lý luận về phương pháp đạy học PII&OQVD - Nghiên cứu nội đung về chương trình toán THƠS mà cụ thế là chủ đẻ hệ thức Vi-óL - Nghiên cứu thực trạng dạy và học chủ để hệ thức Vi-ét lớp 9 ở trường THC8.

- Vận dụng phương pháp dạy học PH&GQVĐ để thiết kế ruột số tình huống dạy học trong dạy học hệ thức Vi-ét nhằm phát huy tỉnh tích cục chủ động của học sinh, góp phần nãng cao hiệu quả của các hoạt động, - Thực nghiệm sư phạm để kiếm tra hiệu quả của việc đạy học theo phương pháp đã dễ xuất 3. Đối tượng nghiên cứu ta MG BAU 1. Ly do chon dễ tài Đất nước Việt Nam Ia hiện nay đã và đang trên đà phải. triển công nghiệp hóa hiện đại hóa, vẫn đẻ chất lượng nguồn lực con người là vẫn đề rất cần dược quan tâm và chú trọng.

Điều đó đòi hỏi nên giáo dục nước ta cân phải đối mói thật mạnh mẽ, sâu sắc và phổi toàn diện. Chính vì vậy đổi mới phương pháp giảng dạy là một trong những vấn đề cấp thiết đối với ngành giảo dục Việt Nam ta hiện nay nhằm nâng cao chất hrợng giáo dục và đào tạo Ngay từ trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ IV của Đan Chấp hành Trung ương Dang Céng sản Việt Nam (khóa IV năm 1993) cũng đã nêu rất rõ rằng mục tiêu giáo duc - đảo tạo của nước Việt Nam ta phải hướng vào việc đảo tạo những con người lao động tự chủ,có tư đuy sáng tạo và có nắng lực giải quyết những vẫn dễ thường gặp, qua đỏ góp phần tích cực thực hiện mục tiêu lớn của đất nước V Nam ta. Mới nhất là Nghị quyết 29 — NQ — TW — năm 2013 cũng đã chỉ ra mục tiêu của giáo dục phổ thông là cân phải lập trưng phát lriển Irí tuệ, ‘al tỉnh thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bải đưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho người học. Cân nâng cao hơn nữa chất lượng giáo đục toân điện, chú trọng hơn 1iữa về giáo dục lý tưởng, truyền thống, dạo dức, lỗi sống, ngoại ngíữ, tín học, nồng lực và kỹ năng thực hành của người học, giúp người học vận đụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn.

Qua đó giúp phát triển được tư duy sắng tạo cửa người học trong: cuộc sống,. Chương trinh môn Toán trong chương trình giáo đục phổ thông mới 2018 đã khẳng định rắng muốn đưa đất rước đi lên, muốn xây đựng quốc gia khởi nguệp thì phải có những con người sảng tạo vả do dé giao dực Toán học phổ thông cân khơi gợi sự sáng tao ấy ở mỗi học sinh. Như vậy giáo dục môn Toản trong chương trình mới phải dựa trên cách tiếp cận hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực giải quyết vấn để trong thực tiên cuộc sống, nhằm phát huy tốt nhất tiểm năng, của mỗi học sinh. Tác giả tài hiệu số [8] cho rằng phương pháp đạy học PII&GQVD: “Zioc sink tích cực tự duy do này sinh nh cầu tư đụ, do đứng trước khó khăn về nhận thức; học sinh tự kiến tạo hoặc tham gia vào việc kiến tạo trì thúc cho mình dựa vào những trí DANIIMỤC CÁC CHỮ VIẾT TÁT ĐHSP Đại bọc Sư phạm: NxH hà xuất bản PH&GQVĐ Phát hiện và giải quyết SGK Sách giáo khoa THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phỏ thông, MG BAU 1.